Page 1

NIEWOLNICY APPLE’A

Wyzysk i opór w chińskich fabrykach Foxconna

Pod redakcją

Pun Ngai, Lu Huilin, Guo Yuhua, Shen Yuan, Ralfa Ruckusa


TEORIE OPORU Siłą narzucony ideologiczny monopol, propagowany poprzez szkoły, partie polityczne, sądownictwo, religię, serwisy informacyjne, tradycyjną rodzinę itd., staje się codzienną represją. Cykl Teorie oporu stanowi krytykę dominujących sposobów my lenia na temat społecznych realiów. Utrwalany podział społeczeństwa na mniejszo ć, która w swoim interesie nadaje sens wiatu, oraz milczącą resztę, w rzeczywisto ci nie musi mieć miejsca. Istnieje międzynarodowy ruch, którego idee nie odzwierciedlają interesów prywatnych bąd publicznych instytucji, lecz potrzeby niedopuszczonych do głosu. Koncepcje autorów prezentowanych w tej serii nawiązują do tego ruchu społecznego i są z nim ci le związane. Ich prace są dowodem, e realna krytyka jest niezale na od instytucji dominacji, a jej odniesieniem pozostaje społeczny opór.

W serii ukazały się: Noam Chomsky / Polityka, Anarchizm, Lingwistyka Michael Albert / Ekonomia uczestnicząca Immanuel Wallerstein / Utopistyka Murray Bookchin / Przebudowa społeczeństwa Pun Ngai / Pracownice chińskich fabryk Harry Cleaver / Polityczne czytanie Kapitału Werner Bonefeld red. / Pisma rewolucyjne w polityce postpolitycznej


NIEWOLNICY APPLE’A Wyzysk i opór w chińskich fabrykach Foxconna Pod redakcją

Pun Ngai, Lu Huilin, Guo Yuhua, Shen Yuan, Ralfa Ruckusa

Poznań 2013


Copyright

www.gongchao.org, O cyna Wydawnicza Bractwa Trojka 2013

Tytuł oryginału: iSlaves – Ausbeutung und Widerstand in Chinas Foxconn-Fabriken Mandelbaum Verlag, Wiedeń, 2013 Redakcja: Pun Ngai, Lu Huilin, Guo Yuhua, Shen Yuan, Ralf Ruckus Fotogra e z Chin zostały wykonane podczas badań Foxconna w czasie od 2010 r. do 2011 r. Fotogra a ze strajku w Polsce (s. 222) została wykonana przez Ralfa Ruckusa w 2012 r. Tłumaczenie: Magdalena Walulik Redakcja polskiego wydania: Krzysztof Król Korekta: Marta Kubi Skład i łamanie: Andrzej Grzybowski, Artur Mróz Opracowanie gra czne serii: Katarzyna Jankowska-Kaczmarek Na okładce wykorzystano pracę pt. iSlave-image, Copyright Public Eye Awards, www.publiceye.ch Wydanie I Poznań 2013

ISBN 978-83-933082-5-5 O cyna Wydalnicza Bractwa Trojka www.bractwotrojka.pl e-mail: kontakt@bractwotrojka.pl www.rozbrat.org


Wstęp

iNiewolnicy w chińskich fabrykach Foxconna Ralf Ruckus


Smartfony, tablety, notebooki, konsole do gier i komputery stacjonarne to dzisiaj ikony post pu, indywidualno ci, wolno ci i kreatywno ci. Dla wielu ludzi, których stać na zakup takich narz dzi i gad etów, stanowi one podstaw organizacji pracy i ycia codziennego. Zapowied udost pnienia urz dze nowej generacji wywołuje ekscytacj na całym wiecie, obiecuj c nowe funkcje, jeszcze wi cej rozrywki i atrakcji. Sprz t elektroniczny spływa potem i krwi . Miliony młodych zwykle migrantów zarobkowych, którzy musieli sprzedać swoj sił robocz , eby prze yć, harowały w n dznych halach produkcyjnych fabryk elektronicznych w Azji, Ameryce Łaci skiej i Europie Wschodniej. Stres, praca zmianowa, niskie płace, despotyczny sposób zarz dzania, wypadki i choroby zawodowe to charakterystyczne cechy tego rodzaju przemysłowych obozów pracy. W medialnej wersji cyfrowego modernizmu, prezentowanej nam w hasłach reklamowych Apple’a czy Samsunga, nie ma miejsca na taki horror. Do 2010 r. tajwa sko-chi ski koncern elektroniczny Hon Hai i jego córka Foxconn znany był głównie osobom z bran y elektronicznej. Nast pnie w przeci gu roku dziesi tki młodych pracowników i pracownic w Chinach popełniło samobójstwo, skacz c z budynków fabrycznych koncernu. Działacze grup solidarno ciowych w Chinach, Hongkongu i innych krajach wskazywali na n dzne warunki pracy jak te militarny styl zarz dzania przedsi biorstwem jako przyczyny samobójstw. Pot pili celowy podział i separacj pracowników na terenie hal fabrycznych i hoteli pracowniczych, które miały zapobiegać ruchowi oporu w Foxconnie. Pó niej nast piła mi dzynarodowa kampania społeczna skierowana przeciwko warunkom panuj cym w Foxconnie, a tak e przeciwko jednemu z głównych zleceniodawców: ameryka skiej irmie Apple. Apple nie posiada własnych fabryk i zleca produkcj swoich iPhone’ów i iPadów podwykonawcom takim jak Foxconn, którzy w Chinach i innych krajach prowadz fabryki produkuj ce na wiatowe rynki. Model produkcji polegaj cy na tym, e markowe przedsi biorstwa nie maj własnych fabryk, a przedsi biorstwa produkcyjne nie maj własnej marki, rozwin ł si w latach 70. i 80. w bran y elektronicznej, a tak e w innych sektorach gospodarki, takich jak przemysł obuwniczy i włókienniczy. Apple dostarcza projektów i technologii Foxconnowi, który organizuje produkcj przemysłow . Mimo e ten ostatni pod wzgl dem liczby zatrudnionych zdobył pozycj jednego z najwi kszych koncernów przemysłowych na wiecie, który produkuje dla wielu znanych marek, a w bran y elektronicznej stał si niemal monopolist , to wi kszo ć zysków z przemysłu elektronicznego czerpi zleceniodawcy tacy jak Apple1. Na temat ła cucha wytwarzania warto ci i zysku w Foxconnie i Apple’u dalej w „Imperium Foxconna”. 1


8

Ralf Ruckus

Pod wzgl dem warto ci giełdowej Apple jest obecnie najdro szym przedsi biorstwem na wiecie. Poniewa irma utrzymuje si dzi ki swojemu wizerunkowi – jako irmy innowacyjnej, nowoczesnej, cool – i jak adna inna kreuje wizj człowieka podł czonego ze wszystkich stron do sieci, to niestrawne opowie ci o samobójstwach i wyzysku w chi skich fabrykach Foxconna w znacznym stopniu burz ten obraz. To dlatego Apple naciskał na Foxconna, eby we wła ciwy sposób zareagował na kampani . Mened erowie Apple starali si równie zbagatelizować problem złych warunków panuj cych w fabrykach2. Pun Ngai, Lu Huilin i inni naukowcy z Chin, Hongkongu i Tajwanu postanowili zdobyć wi cej konkretnych wiadomo ci na temat warunków panuj cych w Foxconnie i wiosn 2010 r. rozpocz li słu cy temu projekt badawczy. Gromadzili informacje o działalno ci Foxconna w Chinach, przeprowadzali wywiady z pracownikami przed tamtejszymi fabrykami i hotelami pracowniczymi jak te na ich terenie, poddawali analizie formy wyzysku, a tak e reakcje pracowników. Niektórzy studenci i studentki b d cy uczestnikami projektu zatrudnili si nawet na kilka tygodni lub miesi cy w fabrykach Foxconna, eby mieć mo liwo ć porozmawiania z pracuj cymi w nich osobami oraz spisania ich do wiadcze i wyników bada .

Ksią ka W niniejszej ksi ce wydawcy Pun Ngai, Lu Huilin, Guo Yuhua i Shen Yuan podsumowuj wyniki projektu badawczego, posługuj c si przy tym dwoma rodzajami narracji: z jednej strony członkowie grupy badawczej w kolejnych rozdziałach analizuj wa ne aspekty modelu Foxconna, a z drugiej strony poszczególni pracownicy i pracownice, opowiadaj c swoje historie, opisuj codzienne ycie i wyzysk w fabrykach Foxconna. Pod koniec wst pu w module „Imperium Foxconna” przedstawiony został krótki zarys rozwoju tego elektronicznego giganta. We wprowadzaj cym rozdziale pierwszym „Uwagi krytyczne na temat modelu Foxconna” Pun Ngai, Han Yuchen, Guo Yuhua i Lu Huilin wyliczaj sytuacje krytyczne, nast pnie dokładniej przedstawiane w kolejnych rozdziałach, takie jak nieopłacone nadgodziny, masowe zatrudnianie praktykantów i liczne wypadki przy pracy. Los pracownicy Tian Yu, która sko2 Ówczesny szef Apple’a Steve Jobs przykładowo stwierdził: „Foxconn to nie sweatshop. Jak si tam idzie to (…), no có , to jest fabryka, ale, mój Bo e, chodzi o to, e maj tam restauracje, kina, szpitale i baseny, to znaczy, moim zdaniem, e jak na fabryk , to jest bardzo ładna fabryka” (http://www.youtube.com/watch?v=2gOu50HaEvs).


Wstęp 9

czyła z budynku hotelowego Foxconna i prze yła upadek, jest przewodnim tematem pierwszej historii pracownicy: „Praca była bezsensowna”. W rozdziale drugim „Re im produkcyjny” Deng Yunxue, Jin Shuheng i Pun Ngai opisuj machin Foxconna od rodka: warunki pracy, taylorowskie metody zarz dzania oraz restrykcyjny system fabryczny. Foxconn stawia na militarny dryl, normy, kontrol , dyscyplin , kary i upokarzanie, tak aby wymusić na pracownikach posłusze stwo i uległo ć. Historia pracownicy Xu – „Karać, przede wszystkim karać” – ukazuje, jak taki system rozwijał si przez lata. W rozdziale trzecim „Praca wraz z mieszkaniem” Liang Zicun, Bao Chengliang i Lu Huilin zajmuj si specjalnym systemem zarz dzania w halach fabrycznych i hotelach pracowniczych, który umo liwia wydłuanie dnia roboczego, nieustann kontrol i podział pracowników – a tym samym podporz dkowanie wszystkich dziedzin ycia dyktatowi kapitału jak równie wymaganiom kapitalistycznej produkcji i reprodukcji. Nast pnie pracownik Cheng opisuje swoj reakcj na kontrol i napastliwo ć w hali produkcyjnej oraz w internacie: „Od pracy w Foxconnie ludzie głupiej ”. W rozdziale czwartym „Era praktykantów” Xu Yi, Dong Junyan i Cheng Pingyuan opisuj praktyk zatrudniania uczniów i uczennic w Foxconnie jako taniej, a zarazem elastycznej siły roboczej. Przysłani przez szkoły do Foxconna s zatrudniani przy produkcji, co redukuje koszty i wprowadza podziały w ród zatrudnionych. Praktykanci nie otrzymuj wi c adnego szkolenia, lecz pracuj przy produkcji. Historia praktykantki Wan ukazuje oblicze tego wyzysku: „Codziennie byłam kompletnie wyko czona”. W rozdziale pi tym „Ekspansja na Zachód” Li Changjiang i Chen Huiling opisuj proces relokacji fabryk do Chin rodkowych i zachodnich jako remedium na presj płacow w fabrykach poło onych na wybrze u. Pa stwo, wspieraj c budow zakładów w nowych lokalizacjach, pełni przy tym szczególnie istotn rol w procesie wywłaszczania ludno ci z ziemi i werbowania nowej siły roboczej. Historia „Panem i władc jest maszyna” opowiedziana przez Yanga, studenta i pracownika produkcyjnego, ukazuje ró ne oblicza zdehumanizowanej pracy w jednej z nowych fabryk Foxconna na zachodzie, w tym równie coraz wi kszy opór stawiany przez pracowników. W rozdziale szóstym „Fabryka pozostawia blizny” Xu Yi, Su Yihui i Shen Yuan zajmuj si licznymi wypadkami, a tak e chorobami zawodowymi, zwi zanymi z produkcj iPhonów jak te innych gad etów, które s zwykle tuszowane przez mened erów Foxconna. W opowie ci „Foxconn zostawił mnie w potrzebie” pracownik Liu odkrywa manewry, jakie w tym celu stosuje Foxconn – kosztem pracowników. W rozdziale siódmym „Protesty pracownicze w Foxconnie” Jenny Chan, Pun Ngai i Mark Selden opisuj akcje protestacyjne pracowników


10 Ralf Ruckus

zatrudnionych w irmie, mi dzy innymi strajk pasywny, zamieszki w internatach, strajki i „przedstawienie” zwane „Skokiem z budynku”: gro enie grupowym samobójstwem. W aktualizacji „Nowe zamieszki w chi skich fabrykach Foxconna” opisane s ekscesy w Foxconnie w Taiyuan z wrzenia 2012 r. oraz strajk w Zhengzhou z pa dziernika 2012 r., a w module „Zwi zek zawodowy w Foxconnie” Li Changjiang, Liang Zicun oraz Shen Hong opisuj , jak nieudolnie spełniaj swoj funkcj tamtejsze pa stwowe zwi zki zawodowe. Rozdział ósmy „Koniec epoki globalnych superfabryk” po wi cony jest podsumowaniu wyników bada przez Pun Ngai, Han Yuchen, Shen Yuan i Lu Huilin. Foxconna okre laj jako „globaln superfabryk ”, która z jednej strony reprezentuje licznych producentów na zamówienie, a z drugiej strony jest „miniaturow wersj chi skiej ‘fabryki wiata’”. Ich zdaniem praca migrantów zarobkowych i fabryki produkuj ce na wiatowe rynki s „epokowym bł dem”, opowiadaj si oni za „bardziej ludzkim modelem rozwoju społecznego”. Dwa rozdziały uzupełniaj ce przedstawiaj sytuacj i walki pracownicze w wiatowych fabrykach elektronicznych na obszarze Europy Wschodniej. W dodatku pierwszym „Integracja ró nych re imów pracy? Foxconn w Czechach” Rutvica Andrijasevic i Devi Sacchetto opisuj sytuacj panuj c w fabrykach Foxconna w Pardubicach i Kutnej Horze w Czechach. Badaj oni do wiadczenia pracowników, proces zatrudniania siły roboczej przez agencje pracy tymczasowej jak równie rol , jak w procesie budowy i eksploatacji fabryk pełni pa stwo. Podobie stwa do sytuacji w fabrykach chi skich s uderzaj ce.

Zdjęcie 1 Pracownicy przed fabryką Foxconna w Shenzhen.


Wstęp 11

W drugim dodatku „‘Nie jeste my maszynami!’. Walka pracowników chi skiej fabryki elektroniki w Polsce” przyjaciele Gongchao analizuj strajk w fabryce chi skiego producenta elektroniki Chung Hong w Specjalnej Streie Ekonomicznej Wrocław-Kobierzyce w południowo-zachodniej Polsce przeprowadzony latem 2012 r. Strajk ukazuje granice i mo liwo ci oporu pracowniczego w fabrykach z „odchudzon produkcj ” oraz załog podzielon na pracowników z umowami na czas okre lony i nieokre lony. Na ko cu ksi ki zamieszczona została lista „materiałów dost pnych w sieci” – tekstów, stron internetowych, ilmów – po wi conych sytuacji i walkom pracowniczym w Foxconnie i innych fabrykach.

Wnioski ogólne Autorzy i autorki ksi ki koncentruj si na przedstawieniu wyzysku opartego na re imie – dryl, internaty, relokacja – w odpowiedzi na zachowanie zatrudnionych – marzenia o ucieczce, rotacja pracowników, walki. Foxconnowi zale y na taniej produkcji dóbr konsumpcyjnych i du ym zysku. Temu celowi podporz dkowane s wszystkie yciowe potrzeby zatrudnionych przez niego ludzi – osi gany jest on rodkami ideologicznymi, propagandowymi, szanta em i przemoc . Tym, co przera a najbardziej, nie s ekstremalne zachowania i podło ć, lecz zwykły, codzienny, pozornie normalny wyzysk, poni enie, opresja, zimna kalkulacja, a tak e konsekwencja, przy pomocy których przywódcy Foxconna d do celu i które codziennie kieruj przeciwko pracownikom. Historie poszczególnych pracowników ukazuj ich do wiadczenia z reimem produkcyjnym w Foxconnie, ich opinie na temat migracji, pracy, wypadków i oporu pracowniczego. W ka dym przypadku powtarza si pragnienie ucieczki z fabryki, któremu cz sto towarzyszy marzenie o „własnej irmie”. Samodzielno ć daje perspektyw niezale no ci, ycia bez szefa nad głow . Bardzo cz sto pojawia si proletariacki gniew przeciwko panuj cym stosunkom, a pracownicy znajduj jakie formy codziennego oporu. Opowie ci te pomagaj spojrzeć za mury fabryki i hoteli pracowniczych – kapitalistyczny wyzysk wzi ty pod lup 3. Podczas debaty publicznej w Chinach, Europie i Ameryce Północnej, jaka rozgorzała po serii samobójstw z 2010 r., wyra ano przede wszystkim oburzenie spowodowane nadmiernym „wyzyskiem” w chi skich fabrykach Foxconna, celowym rozdzielaniem pracowników w internatach, zawłaszczaniem odszkodowa za wypadki przy pracy oraz zatrudnianiem Wi kszo ć historii została spisana w czasie rozmów z pracownikami przeprowadzonymi przez uczestników grupy badawczej. Dlatego odzwierciedlaj one równie pytania, zdziwienie, dystans i sympatie osób badaj cych. 3


12 Ralf Ruckus

nieletnich. Podj cie kwestii nadmiernego „wyzysku” uzasadnia roszczenia dotycz ce wy szych płac, przestrzegania przepisów prawa i „niezale nych” zwi zków zawodowych, jednak równocze nie działa przeciwko konsekwentnej krytyce i skutecznej likwidacji kapitalistycznych stosunków pracy. Opowie ci na temat gniewu, rozpaczy, sabota u i my lach o ucieczce zamieszczone w tej ksi ce ukazuj , e sposób zachowania i my lenia pracowników, wykonuj cych abstrakcyjne prace, których w ka dej chwili mo na zast pić, stanowi sam w sobie krytyk pracy i stosunku pracy najemnej. Codzienne spory i konlikty s mikropłaszczyzn walki klas i jako takie maj decyduj ce znaczenie w przypadku tworzenia si zbiorowej siły klasowej. Widać w nich tak e taktyczne manewry kapitału, który wykorzystuje wiele niewielkich konliktów dotycz cych czasu pracy, wynagrodzenia jak te stylu zarz dzania wyst puj cych pomi dzy pracownikami produkcyjnymi i „małymi szefami” do odwrócenia uwagi od zasadniczego pytania o usankcjonowanie społecze stwa fabrycznego i panowania klasowego. Niech pracownicy walcz o popraw warunków wyzysku, byle tylko nie atakowali jego samej struktury! Oczywi cie powinni my, jak domagaj si tego autorzy ksi ki, wspierać pracowników Foxconna w ich walce. Chodzi o szybk popraw ich sytuacji yciowej, zako czenie wypadków przy pracy i chorób zawodowych, jak te stworzenie mo liwo ci wyboru miejsca zamieszkania oraz ycia razem z przyjaciółmi i rodzin . Jak jednak mo na osi gn ć t popraw , skoro takie formy walki jednocze nie sprawiaj , e ma ona tylko przej ciowy charakter, a kapitalistyczna n dza wci nie przemija? Nie uda si tego zrealizować, przyjmuj c strategi zwi zków zawodowych czy maj c nadziej na po rednictwo pa stwa. Mo liwe jest to jedynie poprzez wzmacnianie bezpo redniej siły pracowników i ich zdolno ci do walki, dzi ki solidarno ciowym formom oporu, rozwojowi egalitarnej ekonomii i organizacji ycia społecznego wolnego od panowania klasowego. Kwesti kluczow wobec tego jest to, czy z obecnego zbiorowego oporu jako praktycznej krytyki systemu pracy najemnej – w Foxconnie czy gdzie indziej – powstanie nowa polityczna struktura klasowa, która zburzy fundamenty (chi skiego) systemu fabrycznego. Ksi ka nie mo e dać odpowiedzi na to pytanie, dostarcza jednak wa nego materiału do oceny sytuacji i o ywienia dyskusji. Istnieje wreszcie bezpo redni zwi zek pomi dzy warunkami pracy iNiewolników a cen , jak płacimy za produkowane przez nich gad ety – je li w ogóle mo emy sobie na nie pozwolić. Je eli na tablecie, na którym czytamy t ksi k , jest ich pot i krew, to nie ulega w tpliwo ci, e jeste my współodpowiedzialni. To nie wezwanie do bojkotu dóbr konsumpcyjnych ani lobbowania przeciwko zarz dom koncernów elektronicznych, poniewa te ostatnie formy działania prowadzone „w dobrej wierze” jeszcze bardziej


Wstęp 13

utrwalaj podziały na konsumentów/producentów oraz ludzi z „Krajów Trzeciego wiata”/„metropolii”. Ataki na standardy płacowe i próby zaostrzenia wyzysku maj miejsce na całym wiecie – jak widać to choćby na przykładzie dwóch artykułów na temat Foxconna w Czechach i strajku w Specjalnej Streie Ekonomicznej w Polsce. Praktyczna solidarno ć powstaje z wyniku nawi zania relacji pomi dzy własn walk przeciwko wyzyskowi a walkami pracowników w innych miejscach – w tym przypadku iNiewolników w chi skim Foxconnie. Kluczowym zadaniem jest wi c organizowanie si we wszystkich miejscach w walce przeciwko wyzyskowi. Dopiero wówczas uda si – pomimo wszelkich ró nic – sformułować i zrealizować wspólny cel: koniec kapitalizmu.

Tłumaczenie na język niemiecki Ksi ka ukazała si pierwotnie na pocz tku 2011 r. w Hongkongu pod tytułem „Foxconn: Seria samobójstw za l ni c fasad “ (Fushikang Huihuang Beihou De Lianhuantiao). Wydanie niemieckie oparte jest jednak na wersji poprawionej i opublikowanej w 2012 r. w Chinach pod tytułem „Ja w Foxconnie” (Wo Zai Fushikang). W wydaniu niemieckim poszczególne rozdziały zostały skrócone. Rozdział omawiaj cy walki pracownicze w Foxconnie napisany został przez Jenny Chan, Pun Ngai i Marka Seldena z my l o angielskim wydaniu przeznaczonym do publikacji w 2013 r. i tutaj uzupełniony. Imiona pracowników wymienionych w ksi ce, z wyj tkiem Tian Yu, s pseudonimami. Opowiadania pracowników, które nie znalazły si w wydaniu drukowanym, mo na przeczytać na stronie internetowej ksi ki: http://www.gongchao.org/de/islaves-buch. Tłumaczenie i publikacja ksi ki mo liwe były dzi ki wsparciu licznych przyjaciół i towarzyszy. Podzi kowania składam Bao Chengliang, Chen Huiling, Chen Wei, Cheng Pingyuan, Deng Yunxue, Dong Junyan, Fan Lulu, Guo Yuhua, Han Yuchen, Jin Shuheng, Kong Wei, Li Changjiang, Li Li, Li Qi, Liang Zicun, Liu Jing, Liu Ya, Lu Huilin, Pun Ngai, Ren Yan, Shen Cheng, Shen Yuan, Su Yihui, Tang Weifeng, Wang Wei, Xu Yi, Xu Hui, Xu Qingqing, Zheng Yiyi oraz Jenny Chan, którzy byli uczestnikami bada Foxconna w Chinach, Danielowi Fuchsowi za jego cenn współprac przy tłumaczeniu rozdziałów z j zyka chi skiego, Lu Ying i Yukman za ich przydatne wskazówki dotycz ce tłumaczenia, Martinowi Birknerowi z wydawnictwa Verlag Mandelbaum za cierpliwo ć i wsparcie, Deviemu Sacchetcie i Rutvicy Andrijasevic za ich ogromny wkład w opracowanie tematu Foxconna w Czechach, a tak e przyjaciółkom i przyjaciołom z Berlina, Poznania i Wrocławia za ich wkład dotycz cy analizy strajków w chi skiej fabryce elektroniki w Polsce.


14 Ralf Ruckus

Przył czam si tak e do podzi kowa wydawców oryginalnego chi skiego wydania niniejszej ksi ki, którzy pisz tak: „Pragniemy serdecznie podzi kować pracownikom wszystkich fabryk Foxconna. Po wi cili cie swój cenny wolny czas, aby odpowiedzieć na nasze pytania, opisać system Foxconna, opowiedzieć o swoich do wiadczeniach i uczuciach, dopu cić nas do wiata Foxconna. Nadało to naszym badaniom sens i znaczenie jak równie nauczyło respektu dla waszej pracy i waszego ycia”. Ralf Ruckus Pozna , stycze 2013 r.


Imperium Foxconna Ralf Ruckus Foxconn jest córk przedsi biorstwa Hon Hai Precision Industry, zało onego w 1974 r. przez Terry’ego Gou (po chi sku: Gou Taiming) w Tajpej na Tajwanie1. W latach 80. XX w. irma produkowała zł cza i wtyczki do komputerów osobistych. Nazwa Foxconn pochodzi od tych zł czy (connectors), które irma ma produkować szybko jak lis (fox)2. Dzisiaj Foxconn jest nie tylko najwi kszym na wiecie podwykonawc w bran y elektronicznej, produkuj cym dla najbardziej znanych marek jak Apple, Canon, Cisco, Dell, Hewlett-Packard, Intel, Lenovo, Microsoft, Motorola, Panasonic, Nokia, Samsung i Sony. Z 1,3 mln pracowników Foxconn jest równie najwi kszym na wiecie pracodawc w sektorze przemysłowym3. Ponad milion zatrudnionych w Foxconnie pracuje na obszarze Chi skiej Republiki Ludowej. Inne zakłady produkcyjne znajduj si mi dzy innymi w Brazylii, Indiach, Malezji, Meksyku, Japonii, Australii, Czechach, Turcji, na W grzech i Słowacji4. W chi skich fabrykach Foxconna 85 proc. zatrudnionych stanowi migranci zarobkowi pochodz cy ze wsi, wi kszo ć z nich urodziło si dopiero w latach 90.5. Rozwój Foxconna w Chinach przebiegał w trzech etapach. Na etapie pocz tkowym w latach 80. rozwijał si on na podstawie trzech zjawisk gospodarczych: 1) Błyskawicznych narodzin i rozszerzania si produkcji na zamówienie (contract manufacturing), które miało miejsce w bran y elektronicznej w latach 70. i 80. To stworzyło szans dla nowych irm, poniewa irmy markowe w coraz mniejszym zakresie dysponowały własnymi fabrykami i zlecały produkcj zewn trznym przedsi biorstwom przemysłowym, które nie posiadały własnych markowych produktów; 2) Otwarcia Chi skiej Republiki Ludowej na inwestycje zagraniczne od ko ca lat 70., co umo liwiło pozyskanie siły roboczej pochodz cej ze wsi; 1 Informacje w niniejszym rozdziale pochodz ze strony internetowej Foxconna (http://www.foxconn.com.cn) oraz z ró nych doniesie prasowych i artykułów: N. Pun, Ch. Jenny, „The Advent of Capital Expansion in China: A Case Study of Foxconn Production and the Impacts on its Workers”, http://rdln.iles.wordpress.com/2012/01/pun-ngai_chan-jenny_on-foxconn.pdf, dost p 2 wrze nia 2012; N. Pun, Ch. Jenny, „Global Capital, the State, and Chinese Workers: The Foxconn Experience”, w: Modern China, lipiec 2012, t. 38, nr 4, s. 383-410, http://burawoy.berkeley.edu/ Public%20Sociology,%20Live/Pun%20Ngai/ModernChinaPun%20and%20Chan2012.pdf, dost p 2 wrze nia 2012. 2 Nazwa Foxconn po chi sku to „fushikang” i składa si z trzech znaków „fu” (bogactwo), „shi” (uczony) i „kang” (zdrowie). 3 Zob.: „Which is the World’s Biggest Employer?”, w: BBC, 20 marca 2012, http://www.bbc.co.uk/news/magazine-17429786. 4 Zob.: http://www.foxconn.com.cn/quanqiushiliangbujutu/000.html. 5 „Fushikang xinwen fayanren huiying‚ jiu lian tiao” (Reakcja przedstawiciela Foxconna na fal samobójstw), w: Zhongguo Qingnian Bao (China Youth Daily), 20 maja 2010.


16 Ralf Ruckus 3) Strategii rozwojowej pa stwa chi skiego dotycz cej prowincji na wybrze u w latach 80., co oferowało inwestorom wiele udogodnie i udost pniało im niezb dn infrastruktur . W 1988 r. Foxconn zbudował pierwsz fabryk w specjalnej streie ekonomicznej w Shenzhen w prowincji Guangdong, gdzie zatrudniał pocz tkowo 150 migrantów zarobkowych. Działy badawczo-rozwojowe i centrala przedsi biorstwa pozostały na Tajwanie. Kadra zarz dzaj ca redniego i wy szego szczebla w nowych zakładach produkcyjnych składała si na tym etapie wył cznie z Tajwa czyków. Druga faza w latach 90. wi zała si z rozszerzeniem produkcji w delcie Rzeki Perłowej i Jangcy i z ograniczeniem do tych dwóch regionów. Produkcja została zdywersyikowana, a prostym Chi czykom z ludu umo liwiono awans na najni sze szczeble zarz dzania. Tabela 1 Historia powstawania fabryk Foxconna w Chinach6 Rok 1988 1993 1996 2001 2003 2004 2005 2006 2007

2008 2009 2010 2011 2012 2013

Miejsce (prowincja) Shenzhen-Xixiang (Guangdong) Kunshan (Jiangsu) Shenzhen-Longhua (Guangdong) Pekin Szanghai, Taiyuan (Shanxi), Hangzhou (Zhejiang) Zhongshan (Guangdong), Ningbo (Zhejiang), Yantai (Szantung) Tiencin, Shenzhen-Songgang (Guangdong) Foshan-Chancheng (Guangdong), Huai an (Jiangsu), Jincheng (Shanxi) Shenzhen-Guanlan (Guangdong), Foshan-Nanhai (Guangdong), Wuhan (Hubei), Langfang (Hebei), Qinhuangdao (Hebei), Yingkou (Liaoning), Shenyang (Liaoning), Nankin (Jiangsu) Jiashan (Zhejiang), Changsu (Jiangsu), Huizhou (Guangdong), Xiamen (Fujian) Chongqing Zhengzhou (Henan), Chengdu (Syczuan) Dongguan (Guangdong), Hengyang (Hunan), Nanning (Kuangsi), Fengcheng (Jiangxi), Funing (Jiangsu) Datong (Shanxi) Haikou (Hajnan)

W trzeciej fazie rozwoju, pocz wszy od 2000 r., irma przekształciła si – podobnie jak podwykonawcy w innych bran ach – w ogromne przedsi biorstwo. Rozszerzyła baz produkcyjn w kolejnych regionach Chin i obecnie posiada bazy przemysłowe na obszarze 20 miast w czterech strategicznych regionach przemysłowych: dorzecze Rzeki Perłowej (Shenzhen, Dongguan, Foshan, Zhongshan), dorzecze rzeki Jangcy (Kunshan, Hangzhou, Ningbo, Szanghai, Nankin, Huai’an, 6

ródła: Strona internetowa Foxconna i artykuły prasowe.


Wstęp 17 Jiashan, Changshu), obszary wokół zatoki Pohaj (Pekin, Langfang, Qinhuangdao, Tiencin, Yantai, Yingkou, Shenyang), Chiny rodkowe i zachodnie (Taiyuan, Wuhan, Jincheng, Nanning, Zhengzhou, Chongqing, Chengdu)7. Tabela 2 Foxconn: Zatrudnienie i obroty (1996-2012)8 Rok 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012

Zatrudnienie (w tys.) 9 14 20 29 44 47 69 104 168 280 433 603 717 748 935 1 200 1 300

Obrót (w mld USD) 0,5 0,7 1,2 1,8 2,8 4,4 7,1 10,7 17,2 28,0 40,5 51,8 61,8 59,3 102 122,2 –

Ekspansj Foxconna wspierał chi ski rz d, który w ramach pa stwowej strategii rozwoju dla Chin rodkowych i zachodnich zainteresowany był industrializacj tych regionów. Firma korzystała przy tym z konkurencji pomi dzy wieloma miastami Chin rodkowych które, chc c pozyskać nowych inwestorów, wci kusiły kolejnymi obietnicami i obni ały koszty lokalizacji nowych zakładów. Otrzymała ona pa stwowe subwencje, przej ła małe i rednie przedsi biorstwa elektroniczne i zracjonalizowała produkcj , co pozwoliło jej pokonać wi kszo ć konkurentów i w 2011 r. produkowała – jak si szacuje – 50 proc. wszystkich produktów elektronicznych na wiecie9. 7 Wi cej informacji znajduje si na oficjalnej stronie internetowej Foxconna: http://www.foxconn.com.cn. 8 ródła: liczba zatrudnionych zob.: Foxconn Technology Group: Social and Environmental Responsibility Report 2011, 2012, s. 14; „Which is the World’s Biggest Employer?”, w: BBC, 20 marca 2012, http://www.bbc.co.uk/news/magazine-17429786; obroty 1996-2012 zob.: Foxconn Technology Group: Social and Environmental Responsibility Report 2009, 2010, s. 5; Foxconn Technology Group: Social and Environmental Responsibility Report 2010, 2011, s. 4; Foxconn Technology Group: Social and Environmental Responsibility Report 2011, 2012, s. 3. 9 iSupply, 27 lipca 2010; zob. te : http://www.foxconn.com.cn/Milestone.html.


18 Ralf Ruckus Pod bander Foxconna egluje 15 ró nych grup przedsi biorstw (stan na pa dziernik 2012 r.)10. Mimo e ka da grupa koncentruje si na produkcji innych towarów i technologii, to panuje mi dzy nimi ostra walka konkurencyjna. Wszystkie z nich otrzymuj pod koniec roku swoj kwaliikacj w zale no ci od osi gni tych rezultatów. Dodatkowo Foxconn zało ył własne przedsi biorstwo pod nazw „Centrala Zarz dzaj ca”, które przej ło mi dzy innymi jednolite planowanie i zarz dzanie inansami jak równie obejmuje central bezpiecze stwa, personelu, zarz dzania budynkami, importu i eksportu, logistyki i central zakupów. Pionowa struktura przedsi biorstwa przedstawia si nast puj co: Foxconn Technologie Holding — grupy przedsi biorstw — sektory biznesu — jednostki zarz du — działy/sekcje — linie produkcyjne. Sukces gospodarczy Foxconna nast pował równolegle z rozkwitem gospodarczym Chin i chi skiego modelu rozwojowego zorientowanego na eksport. Nawet globalny kryzys gospodarczy trwaj cy od 2008 r. nie miał na to adnego wpływu. Ju w 2001 r. Hon Hai stał si najwi kszym prywatnym przedsi biorstwem na Tajwanie z obrotami rz du 4,4 mld USD. W 2002 r. Businessweek nazwał Terry’ego Gou „królem outsourcingu”11 – mimo e w tym okresie Foxconn był daleko w tyle za Solectron i Flextronics, wówczas czołowymi podwykonawcami z bran y elektronicznej. W 2003 r. Foxconn stał si najwi kszym eksporterem Chi skiej Republiki Ludowej. Jego obroty w 2008 r. si gały 61,8 mld USD, w tym 55,6 mld pochodziło z eksportu. Tym samym posiadał 3,9 proc. udziałów w cało ci eksportu Chi skiej Republiki Ludowej. Mimo e ostatnia recesja spowodowała spadek ilo ci zamówie w bran y elektronicznej z USA i Europy, to w 2009 r. Foxconn osi gn ł obrót w wysoko ci 59,3 mld USD, co oznaczało nieznaczny spadek w porównaniu z 2008 r. o zaledwie 4,1 proc. Rok pó niej odnotował on rekordowe obroty w wysoko ci 102 mld USD12. W 2011 r. obroty wyniosły 122,2 mld USD. Na ameryka skiej li cie Forbesa 500 najwi kszych irm wiata Foxconn z 371 miejsca w 2005 r. wszedł w 2011 r. na miejsce 60. 10 15 grup przedsi biorstw to: CCPBG (konsole do gier, notebooki, desktopy i in.), Chinmei Innolux (monitory TFT i LCD, telewizory), CMMSG (komputery osobiste i komponenty), CNSBG (wł czniki optyczne, urz dzenia sieciowe), GDSBG (usługi IT), iDPBG (komputery osobiste, notebooki, telefony komórkowe, odtwarzacze MP3), iDPBG (tablety, desktopy, notebooki, serwery), MIPBG (płyty, telefony komórkowe, odtwarzacze MP3 i in.), MPTC (zakup, testowanie materiałów, recykling), NWInG (przył cza kablowe, wtyczki, komponenty), NCBG (controlling, administracja), PCEBG (desktopy, notebooki, płyty macierzyste, karty graiczne i in.), SHZBG (formy odlewnicze, moduły LCD, soczewki optyczne), TMSBG (czytniki e-booków, diody) i WLBG (telefony komórkowe). Zob. m.in.: http://www.foxconn.com.cn/DivisionIntroduce.html. 11 Businessweek, 7 lipca 2002, http://www.businessweek.com/stories/2002-07-07/terry-t-dot-m-dot-gou. 12 Foxconn Technology Group: Corporate Social and Environmental Responsibility Annual Report, z 2009, 2010 i 2011 r.


Wstęp 19 Pod naciskiem globalnej konkurencji irma osi gn ła bardzo korzystn pozycj na rynku, redukuj c koszty, jak te oferuj c błyskawiczne terminy produkcji i dostawy. Jej produkcja obejmuje produkty ni szej, jak i wy szej klasy oraz cał tzw. technologi 3C – komputery (laptopy, desktopy, tablety), narz dzia komunikacyjne (smartfony) i elektronik konsumpcyjn (odtwarzacze MP3, kamery, konsole do gier, telewizory). Wytwarza równie elektronik samochodow i medyczn , projektuje i wdra a produkty nanotechnologii, a tak e transferu ciepła oraz sieci radiowe. Anga uje si te w badania materiałowe i rozwój ekologicznych metod produkcji. Dywersyikacja produktów podniosła konkurencyjno ć Foxconna i umo liwiła mu odebranie zlece konkurentom lub wr cz wyrugowanie ich z rynku. Jest on konkurencyjny pod wzgl dem cen, terminów dostaw i jako ć produktów ko cowych, czerpi c proity z redukcji kosztów, jakie daje masowa produkcja (korzy ci skali). Mimo e kupuje komponenty od innych producentów, to priorytetem jest integracja pionowa. Przedsi biorstwo w ramach własnych struktur cz ciowo pozyskuje surowce, produkuje elementy strukturalne, platyny i komponenty, montuje i projektuje. Obecnie zatrudnia licznych in ynierów i specjalistów od marketingu, a tak e posiada rozbudowan sieć obsługi klientów na całym wiecie. Sukces i ekspansja Foxconna s tym bardziej zadziwiaj ce, e produkcja elementów elektronicznych markowego przedsi biorstwa odbywa si w ramach nierównych kapitalistycznych stosunków władzy. W Chinach, czyli kraju, b d cym ródłem taniej siły roboczej, Foxconn produkuje dla koncernu Apple z siedzib w USA. Je li chodzi o iPhone’a i iPada, dwa najwa niejsze urz dzenia Apple’a montowane przez Foxconna, lwia cz ć zysku przypada wła cicielom Apple’a – około 60, wzgl dnie 30 proc. – jedynie 2 proc. warto ci produkcji stanowi koszty produkcji i monta u w Chinach (zob. tabela 3). Tabela 3 Struktura warto ci produkcji: iPhone i iPad (2010, w %)13 iPhone Koszty materiałów Koszty pracy przy komponentach poza Chinami Koszty pracy przy komponentach i monta u w Chinach Zysk dostawców (Korea Południowa 4,7/ USA 2,4/EU 1,1/Tajwan 0,5/Japonia 0,5) Zyski nieprzyporządkowane Zysk Apple a

21,9 3,5 1,8 9,2 5,3 58,5

13 ródło: K.L. Kraemer, G. Linden, J. Dedrick, „Capturing Value in Global Networks: Apple’s iPad and iPhone, 2011”, http://pcic.merage.uci.edu/papers/2011/Value_iPad_iPhone.pdf. Autorzy zbadali w 2010 r. struktur warto ci iPhone’a 4 (cena: 549 USD) i najprostszego iPada (cena: 499 USD).


20 Ralf Ruckus iPad14 Koszty materiałów Koszty pracy przy komponentach poza Chinami Koszty pracy przy komponentach i monta u w Chinach Zysk dostawców (Korea Południowa 7/USA 2/Tajwan 2/Japonia 1) Dystrybucja i handel detaliczny14 Zyski nie przyporządkowane Zysk Apple a

31 5 2 12 15 5 30

Rzut oka na mar e operacyjne Foxconna i Apple’a daje wyobra enie o ró nicy siły gospodarczej obu koncernów (zob. tabela 4). Tabela 4 Mar e operacyjne Foxconna i Apple a15 Kwartał 1/2007 2/2007 3/2007 4/2007 1/2008 2/2008 3/2008 4/2008 1/2009 2/2009 3/2009 4/2009

Foxconn 3,7 2,5 2,7 2,4 2,4 2,0 1,8 1,2 2,0 1,3 1,7 1,9

Apple 18,7 19,4 15,4 21,1 18,1 20,3 27,3 26,1 25,6 27,0 30,2 30,1

W tabeli dla iPhone’a brak pozycji „Dystrybucja i handel detaliczny”, poniewa wówczas mo na było go nabyć wył cznie u operatorów telefonicznych, którzy dokonywali jego zakupów od Apple’a. Natomiast iPad był dost pny w wolnym handlu. 15 Mar a operacyjna (operating margin) to stosunek zysku operacyjnego (operating income) do przychodów ogółem (revenue) podawany w procentach. ródła: okres 01.2007 do 03.2011 zob.: „Apple Proit Margins Rise at Foxconn’s Expense: Chart of the Day”, w: Bloomberg, 5 stycznia 2012, http://www.bloomberg.com/news/2012-01-04/apple-proit-margins-rise-at-foxconn-s-expense. html; dla Apple’a 4 kwartał 2011 r. zob.: „Apple’s CEO Discusses Q1 2012 Results – Earnings Call”, 24 stycznia 2012, http://seekingalpha.com/article/321818-apple-s-ceo-discusses-q1-2012-resultsearnings-call-transcript; dla Foxconna 4 kwartał 2011 r. zob.: „Non-consolidated Results for the Twelve Month Periods Ended December 31, 2011”, w: Hon Hai Precision Industry, 27 marca 2012, http://www.foxconn.com.tw/Revenue/Pr2011_Q4.pdf; za 1 kwartał 2012 r. zob.: „Hon Hai’s Plunge Exposes Poor End of Apple Value Chain”, w: Reuters, 30 kwietnia 2012, http://www.reuters.com/ article/2012/04/30/us-honhai-idUSBRE83T08K20120430. 14


Wstęp 21 Kwartał 1/2010 2/2010 3/2010 4/2010 1/2011 2/2011 3/2011 4/2011 1/2012

Foxconn 2,2 1,7 1,5 1,1 1,1 0,9 1,5 1,1 0,9

Apple 29,5 27,0 26,8 29,3 31,9 32,8 30,8 37,4 39,3

Apple jako jedna z najwi kszych na wiecie markowych irm elektronicznych zapewnia sobie mar e operacyjne w wysoko ci od 20 do 40 proc., które uzyskuje, napuszczaj c na siebie konkuruj cych podwykonawców walcz cych o zlecenia i tym sposobem wymuszaj c na nich ekstremalne obni ki cen. wiatowy koncern taki jak Foxconn, który zatrudnia 1,3 mln ludzi i osi ga obrót rz du ponad 120 mld USD, uzyskuje jedynie 1 lub 2 proc. mar y operacyjnej. Oczywiste jest, e pod tak siln presj musi zwi kszyć wyzysk własnych pracowników do granic mo liwo ci.

Siedziby Foxconna na wiecie


Siedziby Foxconna w Chinach


Autorzy PUN Ngai

jest profesorką socjologii na Uniwersytecie Politechnicznym Hongkongu i wykładowczynią na Uniwersytecie Pekińskim. Zajmuje się zagadnieniami pracy migrantów, gender, teorią socjalistyczną i globalizacją. Jest autorką ksią ki Made in China: Women Factory Workers in a Global Workplace (2005) (wydanie polskie: Pun Ngai, Pracownice chińskich fabryk, Poznań 2010), współautorką ksią ek Dagongmei. ArbeiterInnen aus Chinas Weltmarktfabriken erzählen (z Li Wanwei, 2008) oraz Aufbruch der zweiten Generation. Wanderarbeit, Gender und Klassenzusammensetzung in China (z Ching Kwan Lee i in., 2010).

LU Huilin

jest profesorem socjologii na Uniwersytecie Pekińskim. Pracuje nad zagadnieniami rozwoju wsi oraz sytuacją migrantów zarobkowych w Chinach, jest współautorem ksią ek Kultur der Gewalt. Das Subunternehmersystem und kollektive Aktionen von BauarbeiterInnen im post-sozialistischen China (z Pun Ngai, Sozial. Geschichte Online, nr 4, 2010) oraz Unvollendete Proletarisierung Das Selbst, die Wut und die Klassenaktionen der zweiten Generation von BauernarbeiterInnen im heutigen China (z Pun Ngai, Sozial. Geschichte Online, nr 5, 2011).

GUO Yuhua jest profesorką socjologii na Uniwersytecie Qinghua w Pekinie. Przedmiotem

jej badań są przemiany społeczne na wsi oraz stosunki między państwem a społeczeństwem w Chinach. Opublikowała liczne opracowania w chińskich czasopismach nauk społecznych Social Sciences in China i Sociological Studies, w tym The Collectivization of Heart: Female Memory during the Agricultural Collectivization in Village Ji in Shaanxi (2006) oraz Life Course and Social Security: A Sociological Exploration on the Life Course of Laid-off Workers (2006).

SHEN Yuan jest profesorem socjologii na Uniwersytecie Qinghua w Pekinie. Zajmuje się ru-

chami pracowniczymi, organizacjami pozarządowymi, miejskimi ruchami społecznymi w Chinach. Na swoim koncie ma liczne publikacje między innymi w chińskich czasopismach nauk społecznych Sociological Studies oraz Society, w tym Social Transformation and the Making of Working Class (2006). Ponadto opublikował w Chinach ksią kę The Market, Class, and Society (2007).

Ralf Ruckus

uczestniczy w działalno ci kolektywu gongchao.org, pisze i tłumaczy teksty na temat walk migrantów zarobkowych, stosunków między płciami i struktury klasowej społeczeństwa w Chinach, między innymi dla czasopism Analyse & Kritik i Sozial.Geschichte Online. Współpracował przy tłumaczeniu i wydaniu ksią ek Pun Ngai, Li Wanwei: Dagongmei. Arbeiterinnen aus Chinas Weltmarktfabriken erzählen (2008) oraz Pun Ngai, Ching Kwan Lee i in., Aufbruch der zweiten Generation Wanderarbeit, Gender und Klassenzusammensetzung in China (2010).


SPIS TREśCI: Ralf Ruckus Wstęp iNiewolnicy w chińskich fabrykach Foxconna Ralf Ruckus Imperium Foxconna

15

Pun Ngai, Han Yuchen, Guo Yuhua, Lu Huilin Rozdział 1 Uwagi krytyczne na temat modelu Foxconna

Su Yihui, Xu Yi, Xu Hui Tian Yu, pracownica produkcyjna

Praca była bezsensowna

Deng Yunxue, Jin Shuheng, Pun Ngai Rozdział 2 Re im produkcyjny

38 45

Jin Shuheng, Deng Yunxue Xu, kierowniczka linii Karać, przede wszystkim karać

Liang Zicun, Bao Chengliang, Lu Huilin Rozdział 3 Praca wraz z mieszkaniem

65 71

Od pracy w Foxconnie ludzie głupieją

Xu Yi, Dong Junyan, Cheng Pingyuan Rozdział 4 Era praktykantów Wan, Liu Jing, Liu Ya Wan, praktykantka przy produkcji wykończona

23 35

Wyniki rozmów z pracownikami

Li Changjiang Cheng, pracownik produkcyjny

5

87 91

Codziennie byłam kompletnie

104


Li Changjiang, Chen Huiling Rozdział 5 Ekspansja na Zachód

109

Yang Qingfeng Yang, student i pracownik produkcyjny

Panem i władcą jest maszyna

Xu Yi, Su Yihui, Shen Yuan Rozdział 6 Fabryka pozostawia blizny Li Li Liu, pracownik produkcyjny

Foxconn zostawił mnie w potrzebie

Jenny Chan, Pun Ngai, Mark Selden Rozdział 7 Protesty pracownicze w Foxconnie

131 145 156 161

Ralf Ruckus Aktualizacja Nowe zamieszki w chińskich fabrykach Foxconna

176

Li Changjiang, Liang Zicun, Shen Hong Związek zawodowy w Foxconn

179

Pun Ngai, Han Yuchen, Shen Yuan, Lu Huilin Rozdział 8 Koniec epoki globalnych superfabryk

183

Rutvica Andrijasevic, Devi Sacchetto Dodatek 1 Integracja ró nych re imów pracy? Foxconn w Czechach

191

Przyjaciele i przyjaciółki Gongchao Dodatek 2 Nie jeste my maszynami! walka pracowników w chińskiej fabryce elektroniki w Polsce

213

Materiały dostępne online (teksty, strony www, lmy)

227

Autorzy

229


Pun Ngai

Pracownice chińskich fabryk Pun Ngai obna a drug twarz fenomenalnego rozwoju Chin: jest ni wyzysk młodych pracownic, migruj cych z chi skiej wsi. Przez 2 lata pracowała i mieszkała z nimi, prowadz c badania na temat warunków pracy w fabryce elektronicznej w Specjalnej Streie Ekonomicznej Shenzhen, w południowych Chinach. W Shenzhen 90 proc. zatrudnionych to młode kobiety. Pracuj za grosze, 12 godzin na dob , maj jedn woln niedziel w miesi cu, permanentnie brakuje im snu. Mieszkaj w fabrycznych barakach, jak gdyby w koszarach. Pun Ngai analizuje ich sytuacj w kategoriach potrójnego systemu ucisku stosowanego przez patriarchaln kultur , rynek i „socjalistyczne” pa stwo. Pomimo daleko id cych zmian w Chinach takie hierarchie władz jak podział na miasto i wie (opieraj cy si na systemie meldunków niedost pnych wiejskim migrantom), jak i podział pracy, płac i uprawnie według płci czy przypisywane role i to samo ci okazały si niezwykle trwałe. Transformacja nie zmieniła tych nierówno ci i utrwalonych patriarchalnych wzorów, wprost przeciwnie – wprz gła je do działania na rzecz rozwoju chi skiego kapitalizmu. W ten sposób gwałtownie rozszerzaj ca si na skal globaln reprodukcja kapitalizmu w ci gu ostatnich trzydziestu lat doprowadziła do pogł biania si nierówno ci klasowych i płciowych w skali globalnej. Po egnanie z „analiz klasow ” nie przyczyniło si do zaniku stosunków klasowych na Zachodzie, lecz do poszerzenia ich o społecze stwa Trzeciego wiata, w którym relacje płciowe s nieodł czn cz ci nagłego przekształcenia stosunków klasowych. Pun Ngai nie przedstawia jednak pracownic jako bezwolne podmioty ucisku. Pokazuje ich zdolno ć negacji i sprawczo ć. Nie ogranicza si do bada lokalnych, etnograii czy studium przypadku, ale pokazuje zwi zki mi dzy warunkami pracy i technologiami upodmiotowienia a przeobra eniem pa stwa i ekonomiczn globalizacj . Jej ksi ka jest artykulacj protestu i oporu.

Bractwo Trojka, Poznań 2010 Ilo ć stron: 221 ISBN 978-83-926662-2-6


Harry Cleaver

Polityczne czytanie Kapitału Kapitał napisany przez Karola Marksa miał być broni w r kach tych, którzy w kapitalizmie s bezbronni. Od czasu jego wydania rozumienie poj cia „klasa robotnicza” znacznie si zmieniło. Obecnie zaliczyć do niej mo na równie ludzi, którzy formalnie nie s robotnikami najemnymi, a ich praca jest nieopłacana – gospodynie domowe, studenci, rolnicy, jak równie bezrobotni. Pomimo tych zmian polityczna u yteczno ć Kapitału jest dla tych wszystkich grup nadal aktualna. Harry Cleaver, poprzez szczegółowe przestudiowanie rozdziału 1 Kapitału, pokazuje w jaki sposób mo na praktycznie zastosować zawarte w nim kategorie. Ich celem jest odkrycie mechanizmów zdobywania władzy jak równie rozwoju walk społecznych. Autor wyja nia zasady, za pomoc których Kapitał mo e być przewodnikiem zarówno do zrozumienia kapitalizmu jak i oporu przeciwko niemu. „Po obaleniu pod koniec lat 80. systemów sowieckiego typu i masowym napływie neoliberalnych doradców z Zachodu, wpływaj cych na nowe postsowieckie rz dy, pewien rodzaj powrotu do Marksa stał si nieuchronny. Wiele lat temu francuski ilozof Jean-Paul Sartre zauwa ył, e ze wszystkich krytyków kapitalizmu Marks przeprowadził jego najbardziej szczegółow i dokładn analiz . Sartre doszedł przez to do wniosku, i nie b dzie mo na wykroczyć poza samego Marksa bez wykroczenia poza kapitalizm”. Harry Cleaver – ze Wst pu do polskiego przekładu Harry Cleaver – wykładowca wydziału ekonomicznego na Uniwersytecie Teksa skim w Austin, gdzie prowadzi kurs po wi cony zało eniom marksizmu autonomistycznego. Autor publikacji podejmuj cych problematyk bie cych walk społecznych i krytyk ekonomii politycznej. Od lat zaanga owany w działania ruchów społecznych walcz cych o autonomi od instytucji pa stwowych i kapitalistycznych, m.in. ruchu zapatystowskiego w Meksyku. Bractwo Trojka, Poznań 2011 Ilo ć stron: 215 ISBN 978-83-926662-7-1


Werner Bonefeld red.

Pisma rewolucyjne w polityce postpolitycznej Ró nice zda wyst puj ce pomi dzy autorami z niniejszego zbioru, s mniej wa ne ni wspólna wi ł cz ca ich krytyczne badania. Dlaczego społeczny byt człowieka przyjmuje form kapitalistycznych stosunków społecznych, w których społecze stwo wyst puje jako zwykły zasób ekonomiczny? Czas to pieni dz. Je li jednak czas jest pieni dzem, to czy człowiek jest jedynie padlin czasu? Jak to mo liwe, e byt człowieka przyjmuje postać systemu ekonomicznego, w którym akumulacja ikcyjnego bogactwa i jego zabezpieczenie podczas kryzysu za pomoc podłych ci ć, co oznacza redystrybucj bogactwa od biednych do bogatych, jest wa niejsza od dobrobytu całej klasy ludzi? Autorzy z tego zbioru twierdz , e dopóki jedna klasa jest w stanie bezkarnie głodzić inn , wolno ć pozostaje jedynie nic niewartym urojeniem. Mówi te , e dopóki bogaci zachowuj prawo do decydowania o yciu i mierci innych, równo ć pozostaje równie nic niewartym urojeniem.

Autorzy: Johannes Agnoli, Werner Bonefeld, George Caffentzis, Harry Cleaver, Mariarosa Dalla Costa, Ferruccio Gambino, John Holloway, Antonio Negri

Bractwo Trojka, Poznań 2012 Ilo ć stron: 220 ISBN 978-83-933082-0-0


spotkania dyskusje koncerty jedzenie zamiast bomb galeria warsztat sitodruku biblioteka lmy rowerownia infoszopa i wiele więcej...

ROZBRAT

www.rozbrat.org ul. Pułaskiego 21a

Poznań

NIEWOLNICY APPLE’A Wyzysk i opór w chińskich fabrykach Foxconna  

Wstęp: iNiewolnicy w chińskich fabrykach Foxconna, Ralf Ruck...