Issuu on Google+


Inhoud 5

Voorwoord

6

Expeditie team 1

10

Expedities & keuzes maken

12

Expeditie team 2

16

Expedities & de wereld in

18

Expeditie team 3

22

Expedities & ICT

24

Expeditie team 4

28

Expedities & onderzoek

30

Expeditie team 5

34

Expedities & organiseren

36

Expeditie team 6

40

Expedities & delen

42

Expeditie team 7

50

Expedities & leren

48

Expeditie team 8

52

Expedities & borgen

54

Samenvatting onderzoek

56

Expeditieschilderijen

57

Leren om nooit te vergeten

58

Nawoord 3


voorwoord Gebruikmaken van talenten en die verder ontwikkelen. Met die doelstelling startte drie jaar geleden Expeditie Corlaer. Gekozen werd voor een echte expeditie. Een ontdekkingstocht voor de leerlingen, maar ook voor de school. Er zou op een manier worden gewerkt waarop nooit eerder was gewerkt. Een uitdaging voor iedereen. Honderdtwintig leerlingen gingen op expeditie. Een expeditie waarvan aanvankelijk alleen bekend was hoe lang die zou duren: drie jaar. De leerlingen werden verdeeld in acht teams. Samen met de teamcoaches werden de doelen geformuleerd. Een pedagogisch-didactisch doel: elke leerling zoveel mogelijk tot zijn recht laten komen en laten ervaren dat zijn aandeel er toe doet. Daarnaast een inhoudelijk doel: ervoor zorgen dat ergens in de wereld een situatie wordt verbeterd. Een team kan pas succesvol op expeditie gaan als het een (h)echt team is. Ieder team heeft behoefte aan leden die een verschillende teamrol vervullen. In de voorbereiding is nagegaan waar ieders kwaliteiten lagen en hoe die bij het teamwerk konden worden ingezet. De rollen in de teams werden verdeeld. Hierna werd daadwerkelijk de expeditie voorbereid. Hierbij ging het om de volgende vragen. Waar gaat de expeditie heen? Wat is ons doel? Wat hebben we nodig om dat te bereiken? Dankzij de projectsubsidie konden de teams ambitieus te werk gaan. Omdat Expeditie Corlaer geen standaardproject was, moest alles worden uitgevonden. Contacten leggen, reismogelijkheden uitzoeken, risico’s inschatten en daar rekening mee houden, fondsen werven. De gehele voorbereiding duurde anderhalf jaar. Daarna kon medio 2009 echt op expeditie gegaan worden. Alle expedities zijn succesvol verlopen. De reizen waren enerverend en vermoeiend, maar de voldoening was groot. Schoolgebouwen werden opgeknapt, leermiddelen werden overhandigd, evenementen werden georganiseerd. Leerlingen hebben kennis gemaakt met leeftijdgenoten die onder geheel andere omstandigheden leefden. Er zijn contacten gelegd die anders nooit gelegd zouden zijn. Leerlingen hebben kunnen ervaren dat door hun toedoen stukjes van de wereld werden verbeterd en dat hun activiteiten ertoe doen. Zij hebben iets voor anderen gedaan en daardoor meer grip gekregen op hun eigen capaciteiten. Dat is wellicht de belangrijkste les geweest: ervaren wat je kunt en van je mogelijkheden optimaal gebruik maken. En de les voor de school? Het inzicht dat leerlingen veel meer talenten hebben dan die waaraan doorgaans wordt geappelleerd. Het resultaat is een unieke verzameling ervaringen die zonder Expeditie Corlaer nooit zou zijn verkregen. In dit reisverslag kunt u hierover meer lezen.

Drs. A. Smit, rector Corlaer College 5


expeditie 1

'Wij kunnen alles worden wat we willen. Gebrek aan geld of iets anders speelt bij ons geen rol als we nadenken over onze toekomst.' De leerlingen van team 1 schatten sinds het bezoek aan Gambia hun eigen mogelijkheden in Nederland op waarde, sinds zij Gambia bezochten.

1

7


'Ik wil meer doen!' 'Wij kunnen alles worden wat we willen. Gebrek aan

'We hebben natuurlijk ICT-lessen gegeven, een lokaal

geld of iets anders speelt bij ons geen rol als we na-

opgeknapt, voor sportmaterialen en een speeltuintje

denken over onze toekomst.' De leerlingen van team

gezorgd, maar ik wil meer doen!'

1 schatten sinds het bezoek aan Gambia hun eigen mogelijkheden in Nederland op waarde, sinds zij

Dat dit geen loze woorden zijn, blijkt uit de plannen

Gambia bezochten. Zij hielpen er een school met de

die inmiddels weer op de rol staan; het zorgen voor

aanschaf van een speelplaats, verzorgden sport-, cul-

stroom en airco in het Gambiaanse schooltje. De be-

tuur-, en ICT-lessen en genoten van de Gambiaanse

trokkenheid straalt er vanaf. Want het beeld van Afrika

spontaniteit en gastvrijheid.

heeft een transformatie ondergaan: 'Op tv ruik je de geuren niet, leer je mensen niet kennen. Je ziet niet

'In Gambia is het hebben van brains niet genoeg om

hoe spontaan en warm mensen zijn ondanks hun

je droom te kunnen waarmaken. Er is vaak simpelweg

minder prettige omstandigheden. Wij hebben dat

geen geld voor goed onderwijs of een vervolgstudie.'

wel kunnen meemaken'.

Team 1 heeft veel nagedacht over dit probleem. 'We zijn tot de conclusie gekomen dat onderwijs de motor

De cultuur leren kennen, en dit ook weer delen met

is achter het realiseren van dromen. Onze slogan voor

anderen, was ook een belangrijk ingrediënt van het

de expeditie was dan ook ‘dromen waarmaken'.

project. 'In Gambia bezochten we samen met de lokale jeugd een slaveneiland. Indrukwekkend.' De

De grote vraag of dit ook gelukt is, blijft een beetje

grilligheid van de geschiedenis heeft bepaald hoe

in het midden hangen. De leerlingen aarzelen om

Nederlanders en Gambianen er in deze tijd voorstaan:

hun ‘goede daden’ onder de aandacht te brengen.

'Het enige wat je nu kunt doen is elkaar zo goed mo-

Eén van de leerlingen neemt tenslotte het woord:

gelijk helpen.'

Adriënne Simons

Fact block Gambia - Waar loop je tegen aan als je iets wilt ondernemen? De grote ‘vertragers’ van bijna ieder proces in Gambia zijn geloof en taal. Verschillen in de godsdienst die je aanhangt en de taal die je spreekt, kunnen een grote rem zetten op de uitvoering van een plan. Gambia is een overwegend islamitisch land en het is voor christenen moeilijker om iets van de grond te krijgen. Team 1 kreeg er ook iets van mee: “De stichting waarmee we samenwerkten, heeft dit aan den lijve ondervonden. Het kostte hen bijvoorbeeld heel veel moeite om de grond voor het nieuwe schooltje te kopen. De school was namelijk christelijk en de eigenaar van het land was moslim.”

8


Ook goede communicatie is niet altijd vanzelfsprekend. Omdat er zoveel verschillende volkeren in Gambia wonen, hebben de meeste kinderen een stamtaal als moedertaal. Pas wanneer ze naar de basisschool gaan, leren ze Engels. 'Net als wij Nederlanders, spreken zij het Engels met een accent, of soms onduidelijk. Wij spreken natuurlijk vooral Nederlands met elkaar, je zou raar opkijken wanneer mensen uit Nijkerk, Nijkerkerveen en Putten elkaar niet zouden verstaan. Maar voor de Gambianen is het een ander verhaal. Zij moeten wel op het Engels terugvallen, omdat ze allemaal een verschillende achtergrond hebben.' De volwassenen die geen opleiding hebben gehad, spreken geen Engels en dit zorgt weleens voor problemen.

Talent gespot: Lisanne Fiegen

Uitgelicht: Maaike Wolters

Dit teamlid heeft zich bijzonder ontwikkeld.

Een onvergetelijke ontmoeting in Gambia.

Coach Petra de Vries: 'In het expeditieteam heeft

'De meest bijzondere ontmoeting die ik heb

Lisanne (samen met Lisanne Hogeveen, AS) de

gehad, vond meteen al op de eerste dag plaats.

rol van voorzitter op zich genomen. Ik heb echt

We bezochten het schooltje waar we zouden

genoten van de manier waarop zij in deze rol is

gaan werken met het idee om een beetje rond

gegroeid. Op het moment dat er belangrijke be-

te kijken en de sfeer te proeven. We waren

slissingen voor de deur stonden, was zij in staat

ontzettend verrast toen bleek dat de kinderen

alle neuzen dezelfde kant op te krijgen. Lisanne

allerlei dansjes en liedjes hadden ingestudeerd

is daarbij ook een supermotivator! Zij verstaat

om ons welkom te heten. Ze deden er al-

de kunst om mensen net even een stapje harder

les aan om te laten zien dat ze ontzettend blij

te laten lopen. Dat deed ze bijvoorbeeld toen ze

waren met ons bezoek. Ik vond dit zo bijzon-

samen met Henrico een (gesponsorde) nieuw-

der, omdat je elkaar nog helemaal niet kent. In

jaarsduik organiseerde, notabene in de vakantie.

Nederland kijken we eerst de kat uit de boom

De vakantie is heilig voor veel leerlingen, toch

voor we onbekenden zo enthousiast onthalen,

kreeg ze hen zover om mee te doen voor het

we reageren niet zo uitgelaten. Maar voor mij

goede doel. Ze werkt ook veel samen met

zette het wel de toon voor de rest van de week.

andere mensen in het team om haar doel te be-

Deze spontaniteit zorgde voor zoveel posi-

reiken. Kortom: een dame met een goede focus

tieve energie. Daar denk ik nog vaak aan terug.'

en oog voor de rol en het talent van anderen.'

9


Expedities & keuzes maken De keuze van het Corlaer College. Bliep bliep. Een mail ploft binnen. Afzender: Corlaer College. Datum: 24 september 2007. Onderwerp: persbericht.

Het Nijkerkse Corlaer College is één van de dertien scholen die is uitgekozen om het project 'Durven Delen Doen' uit te voeren. Het project is door de Programmaraad Innovatie-VO in het leven geroepen om de middelmatige cultuur in het onderwijs een halt toe te roepen. (...) Even verderop legt Arend Smit, rector van het Corlaer

‘Een nieuw avontuur met veel vrijheid’, vindt Berend

College, uit dat de Nijkerkse middelbare school zich

Jan de Groot.

ten doel heeft gesteld om talentontwikkeling te stimuleren. Het Nederlandse onderwijs is geneigd om

Drie jaar later tillen de begeleiders er toch iets zwaar-

verschillen tussen mensen niet te veel te benadruk-

der aan. De gegeven speelruimte blijkt namelijk te

ken. Maar juist bij het zoeken naar talent, gaat het om

groot. Meer kader en meer context maakt het werken

het zichtbaar durven maken van verschillen. Alleen

aan zo’n groot project toch wat aangenamer, is thans

dan is het mogelijk om Nederland weer voorop te

hun mening. Iets waar projectleider Ronald Schaefer

laten lopen als kennisland.

zich niet volledig in kan vinden. 'Het werken binnen kaders zorgt ook voor beperking in denken. En dat

De school krijgt subsidiegeld van het ministerie van

betekent juist geen innovatie.'

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), maar moet zelf ook een financiële bijdrage leveren. Innove-

'Mijn kind heeft nooit de keuze gehad om hier

ren heeft z’n prijs. Maar als er iets is waar het Corlaer

niet aan mee te doen.’ Kap reageert fatsoenlijk,

College de laatste jaren om is bekend geraakt, dan is het wel de durf om nieuwe projecten aan te gaan, de ambitie om het eigen onderwijsklimaat op transparante wijze op te frissen.

maar refereert ook aan de grondslag van het Corlaer College: ‘Je brengt je kind naar deze school, een plek waarvan je weet dat dit soort activiteiten worden ontplooid. En dat is al enkele jaren zo.'

Ook de docenten kunnen het initiatief wel waarderen; er reageren negen leerkrachten op de oproep van de

Dat er bij de start nog sprake is van een hoop ondui-

stuurgroep van het Corlaer College om teamcoach te

delijkheden, en dat de kinderziektes pas na het eerste

worden. Het gewenste aantal is er (acht) en bovenal,

jaar enigszins zijn bestreden, neemt Schaefer dan

de belangstellenden zijn enthousiast.

voor lief. 'De cultuur op het Corlaer College is dat we transparant zijn én dat er ruimte is om van gemaakte

‘Fijn om ook eens minder theoretisch met leerlingen bezig te zijn’, denkt Willeke Wever. ‘Grenzeloos aan een project werken, dat is heerlijk’, zegt Klaas Ykema. 10

fouten te leren'


De keuze van de leerling

Rosanne (team Burkina Faso) valt haar bij. ‘Door de

In aanloop naar de expeditiereizen heeft er een aan-

Belbintest ontstaat ook onduidelijkheid. Een tijdje ge-

tal informatieavonden plaats. De groep leerlingen die

leden hebben wij met de teamcoach ervoor gekozen

van plan is naar Suriname te gaan staat onder leiding

om de rollen te herverdelen. Dat werkt veel beter.’

van Henry Kap. Er rijst een discussie onder ouders op over financiën. Plots komt bij twee ouders het hoge

Wat een nog nadrukkelijkere keuze van de leerlingen

woord eruit: ‘Mijn kind heeft nooit de keuze gehad

zelf is: hoe intensief draag je bij aan het project? Het

om hier niet aan mee te doen.’ Kap reageert fatsoen-

speelt zich namelijk ook voor een groot deel buiten

lijk, maar refereert ook aan de grondslag van het

schooltijd af én je wordt er niet officieel voor ‘becij-

Corlaer College: ‘Je brengt je kind naar deze school,

ferd’. Daarnaast, als je besluit serieus te participeren,

een plek waarvan je weet dat dit soort activiteiten

wat zou je doen met de vijftienduizend euro die je

worden ontplooid. En dat is al enkele jaren zo.’

als groep dan hebt te besteden? ‘Plannen, uitvoeren, delen’, zegt Ronald Schaefer. Maar wat wordt daaron-

'Het speelt zich namelijk ook voor een groot deel buiten schooltijd af én je wordt er niet officieel voor ‘becijferd’. Daarnaast, als je besluit serieus te participeren,

der verstaan? In drie jaar tijd hebben de leerlingen van het Corlaer College een boel voor hun kiezen gekregen. Meer dan andere scholieren van hun leeftijd. Alsof je het leven

wat zou je doen met de vijftienduizend euro die je

achterstevoren beleeft. Hoor je namelijk niet pas op

als groep dan hebt te besteden?'

latere leeftijd te gaan reizen, en verantwoordelijkheden te nemen? Hoor je niet pas als je volwassen bent

De ouders, die zich vooral uit angst en om financiële

je ten overstaan van volle zalen te kunnen presente-

redenen uitspreken, lijken de essentie te zijn verge-

ren of evenementen te organiseren?

ten. Leerlinge Lisanne uit ‘team Gambia’ niet. ‘Als je een maatschappelijk probleem goed wilt aanpakken,

Wijsheid komt met de jaren. Met Expeditie Corlaer is

kun je ook tienduizend euro naar Unicef sturen. Maar

er in Nijkerk voor gekozen om dat proces te versnel-

het gaat de school om ons.’

len. De intentie om scholieren een poging eerder tot wasdom te laten komen is een moeilijke keuze ge-

Over kiezen gesproken: de leerlingen worden bij

bleken, zo zal ook uit de andere thema’s blijken. Maar

de start van het project onderworpen aan een Bel-

ook moedig. Zolang we de essentie niet vergeten.

bintest, om te analyseren wie welke rol binnen het groepsproces krijgt toegewezen. Wat de project-

Geert Jan Hahn

groep op dat moment niet inziet, is dat de leerlingen precies weten hoe ze de test, indien gewenst, kunnen ‘manipuleren’. Lisanne: ‘Aan de achterkant kun je zien wat het inhoudt als je veel punten krijgt. Je kunt je antwoorden kiezen en invullen zoals je dat wilt.’ 11


expeditie 2

'Als je ergens echt voor gaat en je steekt er tijd in, dan kun je heel veel bereiken.' Dat hebben de leerlingen van team 2 onder andere geleerd tijdens hun Expeditie. In Burkina Faso zorgden zij ervoor dat theorielessen gymnastiek van het rooster verdwenen.

2

13


'Geen miljoen nodig om verschil te kunnen maken!' 'Als je ergens echt voor gaat en je steekt er tijd in,

hadden we een sportdag en een spelletjesdag voor-

dan kun je heel veel bereiken.' Dat hebben de leer-

bereid. De kinderen uit Burkina Faso leerden ons

lingen van team 2 onder andere geleerd tijdens hun

vervolgens allerlei Afrikaanse spellen.' Bij de kennis-

Expeditie. In Burkina Faso zorgden zij ervoor dat the-

making bleek er veel gemeenschappelijk te zijn. Maar

orielessen gymnastiek van het rooster verdwenen.

de liefde voor school is bij de Afrikaanse leerlingen

De school die zij bezochten, heeft inmiddels genoeg

toch een stuk groter: 'Wat zo typerend is, is dat ze daar

sportspullen (maar ook know-how) om de lestijd op

ontzettend blij zijn als ze naar school kunnen gaan. Ze

het sportveld door te kunnen brengen.

moeten er soms weken lang op wachten. Wij willen als we op school zijn, juist zo snel mogelijk weer naar huis.'

Van alle teams had team 2 wel een héél Afrikaans land uitgekozen om contact mee te leggen. Bij aankomst

Wat het team ook heeft meegenomen, is het besef

kreeg de groep dan ook een behoorlijke cultuurshock

dat geld en geluk niet afhankelijk van elkaar hoeven

te verwerken. ‘Eén moment had heel veel impact op

te zijn. 'In de plaats die wij bezochten, zijn ze voor

ons. Dat was vlak voor de presentatie die we wilden

ons gevoel echt gelukkig. Al kunnen ze natuurlijk een

geven over hoe ons leven in Nederland eruit zag. De

hoop dingen gebruiken om hun leven te verbeteren,

presentatie bestond uit een PowerPoint met foto’s van

ze hebben overal ook wel weer praktische oplossin-

ons schoolgebouw, de computers, lesmaterialen en-

gen voor.' Voorbeelden hiervan zijn er te over: 'Je heb

zovoort. Het presenteren gaf ons op dat moment een

hier geen pakjes drinken, maar je kunt wel sap kopen.

sterk gevoel van schaamte. Het viel echt stil toen we

Dat wordt dan in een boterhamzakje geschonken

onze school lieten zien. Als team voelden we het besef

waarin je dan een gaatje kunt bijten als je dorst hebt.'

opkomen, hoe goed we het eigenlijk hebben in Nijkerk.'

Ook stond er in het dorp een notenboom: 'Als mensen zin hadden in een snack, haalden ze daar wat

De leerlingen hebben veel waardevolle vriendschap-

gele nootjes uit. Een soort snoepautomaat, zeg maar'.

pen gesloten: 'We deden veel samen. In Nederland

Adriënne Simons

Fact block Burkina Faso - Waar loop je tegen aan als je iets wilt ondernemen? Een bekend Afrikaans spreekwoord zegt: ‘Jullie hebben de klok, wij hebben de tijd.’ Team 2 heeft heel wat minuten op de klok weg zien tikken. Wachtend op een Burkinabé (bewoner van Burkina Faso AS.) die de tijd nam: 'Veel mensen in Burkina Faso komen te laat. En dan geen tien minuten, maar drie kwartier of een uur. Op school maken wij vaak een planning... de docenten prenten ons in dat je je daar ook aan moet houden. 14


Dat zou je hier wel kunnen vergeten.' Veel werk gaat ook langzamer doordat de wegen of spullen slecht zijn. Als je iets wilt ondernemen in Burkina Faso, moet je ook toestemming hebben van de plaatselijke traditionele ‘leiders’. Zij hebben heel veel macht en bepalen het ‘reilen en zeilen’ in de hele regio. Je moet het vertrouwen van hen hebben om iets van de grond te kunnen krijgen. Burkina Faso is wel een land in ontwikkeling, maar met sterke tradities.

Talent gespot: Angela Hogeveen, Rosanne Luit-

Uitgelicht: Rosanne Luitjes

jes, Randy Newland en Elselotte Smink

Een onvergetelijke ontmoeting in Burkina Faso.

Deze teamleden hebben zich bijzonder ontwikkeld.

'De meest bijzondere ontmoeting die ik heb meeCoaches Remon Brink en Mary Echter: 'Verschil-

gemaakt, is die met een meisje van een jaar of

lende leerlingen zorgen steeds voor een scala

zes. Wij waren met de expeditiegroep een stukje

aan positieve verrassingen. We zien dat Angela

aan het wandelen en ongeveer alle kinderen van

en Rosanne veelvuldig gebruik maken van het

het dorp liepen achter ons aan. Het waren er wel

voorzitterstalent dat ze bezitten. Daarnaast heb-

honderd! Wij hadden eerder die dag een pakje

ben we Randy totaal zien opbloeien in de minder

sinaasappelsap gekregen van de directeur van

gestructureerde omgeving van Afrika. En Else-

een school. Toen ik dat pakje had leeg gedron-

lotte heeft uitzonderlijke motivatie getoond bij

ken, gaf ik het aan een meisje dat achter mij liep.

het Charity Event dat met de Rotary werd geor-

Ze keek me echt zó dankbaar aan! De volgende

ganiseerd. Ze presenteerde de sterren van de

dag, toen wij het busje in wilden gaan om een

hemel voor een grote groep mensen. We kun-

uitstapje te maken, zag ik datzelfde meisje staan.

nen moeilijk aangeven of de ontwikkelingen die

Ze hield het pakje sinaasappelsap heel bescher-

we gezien hebben, komen door de expeditie of

mend tegen zich aan en liet mij zien dat ze het

door de leeftijdsontwikkeling. Leerlingen hebben

nog had. Voor haar was dit afval echt van waar-

wel meer mogelijkheden gekregen om hun aan-

de, want zij had dat pakje gekregen, en niemand

wezige talenten in te zetten. Dit zal absoluut tot

anders. Hier heb ik nog vaak aan terug gedacht.

een snellere ontwikkeling van het talent hebben

Als ik haar nog eens zou ontmoeten, zou ik haar

geleid. Daar zijn we van overtuigd.'

zeggen dat zij echt uniek is... Dat zij er mag zijn.

En dat ze daarom ook haar eigen keuzes mag maken en dat niemand haar die mag afpakken!'

15


Expedities & de wereld in Daar gaan ze dan, acht groepen leerlingen en hun begeleiders. De wereld in. Op weg naar Canada, Egypte, Ghana, Burkina Faso, India, Zuid-Afrika en Suriname. Eén groep besluit in Europa te blijven, naar het op papier minder afgelegen Roemenië. ‘Maar daar weten ze wel hoe ze van de wasmachine een barbecue moeten maken’, zegt expeditieleerlinge - en inmiddels Oostblokkenner - Sanneke. In het kader van talentontwikkeling is voorgeschre-

Niet alleen de schoolleiding, ook sommige ouders

ven dat binnen Expeditie Corlaer een groot project

proberen hun leerlingen daarop te wijzen. Zo ver-

moet worden uitgevoerd. Iets wat het aspect ‘delen’

neemt Alice van Steeg van haar dochter Iris dat er

onderschrijft. Een reis. Een missie. Er is duizend euro

allerlei ‘wilde’ plannen zijn. En ook al beschouwt ze

per leerling beschikbaar gesteld, vijftienduizend euro

de uiteindelijke reis van haar dochter naar Gambia

derhalve per groep. Met dat bedrag in de achterzak

als een ‘unieke kans’, ze heeft tegenover Iris toch de

krijgen de scholieren de leerzame kans om compe-

opmerking gemaakt dat een maatschappelijk project

tenties te tonen op het gebied van liefdadigheid.

ook dichter bij huis kan worden uitgevoerd. Als je er

‘Als team kunnen de leerlingen dan middels een

maar van leert.

maatschappelijk project de wereld verbeteren’, zegt projectleider Ronald Schaefer.

Maar de scholieren én hun teamcoaches beschikken over grenzeloze ambities. Mag de wereld worden

'Afrika, Azië, Noord-Amerika... Wat zijn die 14-jarigen van plan?'

verbeterd? Dan willen ze dat ook letterlijk doen.

'Daarnaast, bij een expeditie ontwerpen, dan denk

Het verwachtingspatroon van de leerlingen blijkt

je toch verder dan aan Vlieland? Dat is toch niet

in eerste instantie niet helemaal te corresponderen

spannend voor het innovatiedeel? Het project heet

met dat van (een deel van) de stuurgroep. Deze ver-

niet voor niets Expeditie durven, delen, doen.'

keert in de veronderstelling dat de leerlingen zouden overwegen te kiezen voor een project binnen Nijkerk

Twee andere leden van de stuurgroep, Ronald Schae-

(bijvoorbeeld het Hospice, of de realisatie van een

fer en Bob Hofman, hebben minder twijfels bij de

treinstation in Corlaer). Rector Arend Smit krabt der-

mondiale initiatieven dan Smit. Hofman, de externe

halve op zijn achterhoofd als hij de projectplannen

projectbegeleider, heeft ‘een rijke waardevolle inter-

en de bestemmingen ziet binnenkomen. 'Afrika, Azië,

nationale ervaring waarbij samen met en van elkaar

Noord-Amerika... Wat zijn die 14-jarigen van plan?' Als

wordt geleerd’ zelfs als één van zijn peilers opgesteld.

eindverantwoordelijke ligt hij er toch een paar nach-

‘Ik vind dat je talentontwikkeling kunt koppelen aan

ten van wakker. Bovendien schrijft het project voor dat

het bestrijden van armoede. En armoede, daar kun

de reis moet worden gezien als een middel in het pro-

je wel over lezen en dat kun je wel op televisie zien,

ces van talentontwikkeling, en niet per se als het doel.

maar armoede moet je vooral ruiken. Daarnaast, bij

16


een expeditie ontwerpen, dan denk je toch verder

De trip heeft veel impact op de leerlingen, merkt bij-

dan aan Vlieland? Dat is toch niet spannend voor het

voorbeeld ook Duco van der Stelt. Hij bespeurt bij zijn

innovatiedeel? Het project heet niet voor niets Expe-

zoon Dennis een enorm enthousiasme in het aspect

ditie durven, delen, doen.’

‘delen’. ‘Niet zozeer omdat hij armoede heeft gezien, maar wel omdat hij de bevrediging had dat hij in-

Uiteindelijk wordt alles eraan gedaan om de leer-

houdelijk daadwerkelijk een bijdrage aan het leveren

lingen zo goed mogelijk te begeleiden. Er wordt

was’, zegt Van der Stelt. ‘Thuis moet ik hem vijf keer

voor de selectie van het reisdoel een strak veilig-

vragen om de schuur op te ruimen, maar in Suriname

heidsprotocol opgesteld en de teamcoach en een

verbaasde hij zijn klasgenoten met zijn werklust en

assistent-teamcoach ondersteunen de groepen, be-

fanatisme.’

staande uit vijftien leerlingen. Er kan alleen worden gereisd onder stringente veiligheidsmaatregelen,

'Toch blijft de belangstelling, merkt Van Steeg

terwijl inentingen en visa worden geregeld. Weblogs

bij Iris. ‘In het land, in de personen,

worden voorbereid om het thuisfront op de hoogte te

in het schooltje dat ze daar als project hebben

houden tijdens de trip. En plannen kunnen enkel wor-

geholpen. Ze is geschrokken van wat ze heeft

den gerealiseerd na toestemming van de stuurgroep.

gezien. Dat is goed.'

'Thuis moet ik hem vijf keer vragen om

Ook Van Steeg neemt bij Iris een verandering waar.

de schuur op te ruimen, maar in

Vanaf het moment dat haar dochter terugkeert

Suriname verbaasde hij zijn klasgenoten met

uit Gambia, lijkt zij zich minder druk te maken over

zijn werklust en fanatisme.'

standaard zaken dan voorheen. ‘Omdat het daar niet

Na veel wikken en wegen, herschrijvingen en aanpas-

vanzelf gaat en niet alles vanzelfsprekend blijkt te zijn’, zegt moeder Van Steeg.

singen en goedkeuringen en afkeuringen trekken de teams en hun coaches er eindelijk op uit1. De stuur-

‘Natuurlijk zwakt dat gevoel te zijner tijd af. ‘Wow, we

groep gelooft in een goede afloop van de projecten.

eten groenten, ik hoef geen rijst meer’, is een zin die

‘Er was inmiddels heel veel vertrouwen in de voort-

na een week Nederland weer wegebt.’ Toch blijft de

gang, teamcoaches en de activiteiten die zouden

belangstelling, merkt Van Steeg bij Iris. ‘In het land,

worden uitgevoerd’, aldus Smit.

in de personen, in het schooltje dat ze daar als project hebben geholpen. Ze is geschrokken van wat ze

De reizen verlopen uiteindelijk alle goed. Ook die naar Gambia, waar Petra de Vries als teamcoach verantwoordelijk voor is. ‘Ik zou niet met een groep van

heeft gezien. Dat is goed.’

Geert Jan Hahn

vijftien leerlingen in the middle of nowhere willen zitten. Dus was er geregeld dat we in het toeristische gedeelte overnachtten. Dichtbij het vliegveld, dichtbij de ambassades, dichtbij internationale zaken.’

¹ Een projectplan voor Kenia werd afgeblazen vanwege de veiligheid die niet gegarandeerd kon worden. Zie ook ‘Expeditie & Delen’.

17


expeditie 3 'Naar Roemenië gaan is een beetje een tijdreis maken'. Team 3 werkte tweeënhalf jaar lang samen met leerlingen van een Roemeense middelbare school in Buzau. 'Het is bizar om te zien hoe in een Europees land, ‘om de hoek’, nog zoveel armoede kan zijn.'

3

19


'Ontwikkelingsland in Europa?' 'Naar Roemenië gaan is een beetje een tijdreis ma-

organiseerd. Zoals voorzieningen en behandelingen

ken'. Team 3 werkte tweeënhalf jaar lang samen met

voor gehandicapten en ouderen.' Toch is het geen

leerlingen van een Roemeense middelbare school in

hopeloos arm land waar elke hulp ‘een druppel op

Buzau. Samen met deze tieners kwamen zij in con-

een gloeiende plaat’ is: 'Juist een klein beetje steun

tact met een Roemeens kindertehuis: 'Er was veel

van buitenaf kan een grote verandering in gang zet-

behoefte aan basale dingen zoals matrassen, school-

ten voor een persoon, of voor een kindertehuis.'

spullen, voedingsmiddelen een wasmachine en een koelkast. Het is bizar om te zien hoe in een Europees

De komende tijd laten de leerlingen hun vrienden van

land, ‘om de hoek’, nog zoveel armoede kan zijn.'

het weeshuis niet in de kou staan. 'Als het budget het toelaat nemen we een deel van de energiekosten voor

De leerlingen zelf hadden gelukkig niet veel te lijden

onze rekening. Het is een strenge winter geweest, dat

in de gastgezinnen. Ouderwetse stoofschotels en

merkten we in Nederland ook.' Ook hebben de leer-

veel, heel veel vlees stonden er op het menu. 'Vooral

lingen rond kerst diverse pakketjes opgestuurd met

de vleeswaren krijg je in grote, dikke plakken op je bo-

schoolspullen en persoonlijke cadeautjes. In de groep

terhammen. Zelf gesneden schijven van gigantische

hebben de teamgenoten elkaar ook leren waarderen.

worsten en hammen, dat is heel wat anders dan het

'Je neemt samen grote beslissingen, die ook echt er-

dunne plakje ham uit cellofaan in Nederland.'

gens over gaan. Je leert van elkaar en je vindt allemaal langzaam je plek, je rol en je talent. Ik zal het samen-

Het team heeft veel nuttige informatie uitgewisseld

werken missen.' Gelukkig komen de leerlingen van de

met de Roemeense zusterschool: 'We merkten uit de

zusterschool nog naar Nederland in mei: 'We hebben

verhalen dat in Roemenië veel dingen slecht zijn ge-

nog wat om naar uit te kijken.'

Adriënne Simons

Fact block Roemenië - Waar loop je tegen aan als je iets wilt ondernemen? Roemenië staat bekend om zijn bureaucratie. Wanneer je in dit land iets geregeld wilt hebben, duurt het lang en word je van het kastje naar de muur gestuurd, zo is algemene reactie. Team 3 deelt deze ervaring niet: 'We waren er zelf ook verbaasd over, maar de meeste Roemenen met wie wij te maken hadden, wisten van aanpakken. Ze regelden van alles en kwamen snel in actie.' Persoonlijk contact is daarbij wel heel belangrijk: 'Dat is de ‘smeer’ die de tandwielen in beweging zet'. Toch merk je ook nog dat Roemenië pas kort geleden de omslag van communisme naar kapitalisme heeft gemaakt: “Mensen vinden het moeilijk om verantwoordelijkheid te dragen. Ze vinden het bijvoorbeeld lastig om een beslissing voor de groep te nemen. Die beslissing kan namelijk ook weleens verkeerd uitpakken

20


en dan heb jij ‘het’ gedaan.' Bij jonge mensen is dat overigens een stuk minder aanwezig. Ook is er een groot verschil tussen de stad en het platteland. In de landelijke gebieden zijn de wegen slecht en spreken de mensen bijna geen Engels. De plek waar je iets wilt doen is dus ook van groot belang. 'Mensen kunnen nog zo graag iets voor je willen regelen, maar je moet wel duidelijk kunnen maken wát precies!'

Talent gespot: Bas Nieboer

Uitgelicht: Romy Hamstra

Dit teamlid heeft zich bijzonder ontwikkeld.

Een onvergetelijke ontmoeting in Roemenië.

Coach Liesbeth Grotenhuis: 'Ik heb Bas drie jaar

'Wat ik echt een bijzondere ontmoeting vond,

geleden leren kennen als een rustige, verlegen

is die met de kinderen uit het kindertehuis. Ik

jongen die onzeker overkwam. Inmiddels durft

was erg onder de indruk van de totaal andere

Bas zijn zegje te doen en heeft hij een duidelijke

levensomstandigheden. We namen hen een

mening over de verschillende onderwerpen

keer mee naar de McDonald’s. Voor de meesten

waar beslissingen over moeten worden ge-

kinderen was dat hun eerste keer. Ze waren zo

nomen. Ook binnen het team durft hij meer

blij met iets simpels als een Happy Meal en een

zichzelf te zijn en neemt hij zijn rol serieus. Een

ballon. Ongelofelijk vond ik dat. Wij waren op

paar momenten is mij bijgebleven. Tijdens de

reis zonder ouders maar konden hen na afloop

reis naar Roemenië heb ik met verbazing staan

weer alles vertellen over onze avonturen. Deze

kijken naar de manier waarop Bas zelfverzekerd

kinderen hebben geen mensen die speciaal ge-

contacten legde met onze Roemeense partners.

ïnteresseerd zijn in hun belevenissen. Het lijkt

Toen hij aan het einde van de reis zelfs op de

me heel zwaar om in zo’n huis te moeten leven.

dansvloer zijn extraverte ‘nieuwe zelf’ liet zien,

Je ouders maken je leven onbezorgd.'

wist ik het zeker; deze ontwikkeling is het onthouden waard!'

21


Expedities & ICT ‘Deze leerlingen moeten voorbereid worden op de 21ste eeuw’, zo vindt de stuurgroep van Expeditie Corlaer bij monde van projectleider Ronald Schaefer. En dus zijn de scholieren, die toch al zo handig zijn met de laatste technologische mode, drie jaar lang onderworpen aan een schools en transparant regime dat van hen ‘informatiewaardige burgers’ wil maken, aldus Bob Hofman, eveneens lid van de stuurgroep en de externe initiator. Hofman is een visionair, en het Corlaer College een

wereld in je klas halen. Anders gezegd: vroeger surf-

school met visie. Ontwikkeling kan beiden niet snel

ten we ‘op’ het net, nu leven we ‘in’ het net’.

genoeg gaan. Op het moment dat web 2.0 een doorbraak heeft beleefd, denken zij al aan web 3.5. Waar

Rector Arend Smit kan zich daarin volledig vinden.

anderen geen mogelijkheden meer zien, neemt Hof-

‘Het idee is goed. De gedachte erachter is dat het mak-

man met ‘lukt niet, kan niet, wil niet’ geen genoegen.

kelijk is om andere dingen eraan op te hangen.’ Een

Zesjesmentaliteit? Zoek maar een andere school, bij

kapstok bijgevolg waar belangrijke elementen onder

wijze van. Stilstand is achteruitgang.

vallen zoals plannen, organiseren, samenwerken.’

Ook dat stimuleert en ambieert het Corlaer College.

Toch ervaren het Corlaer College en Hofman, die

Ambitie tonen, durf uitstralen, trots zijn. De VOC-men-

door de school voor dergelijke projecten vaker wordt

taliteit, hoe ongelukkig het gebruik van deze term

ingehuurd, dat ze wat ICT betreft misschien te hoog

ook kan zijn, daar gaat het om. In overleg met elkaar

hebben ingezet. Of anders gezegd, de digitale kap-

is daarom gekozen voor een energievorm, een magi-

stok vertoont de nodige mankementen, zo heeft Smit

sche driehoek om dat proces van talentontwikkeling

gemerkt. ‘Technische aspecten werkten niet, het was

te bewerkstelligen. Zo zijn leren, internationaliseren

ook niet gebruikersvriendelijk. Hoe mooi het idee van

en ICT de drie peilers van Expeditie Corlaer.

een wiki-omgeving ook was, achteraf heeft het niet

‘Door technologie zinvol in te zetten, wat

goed gewerkt.’

ook vaak niet wordt gedaan of zelfs

Teamleider Martin Timmer benoemt deze proble-

wordt ondergewaardeerd, kun je met je klas

men ook. ‘Op het gebied van ICT zijn er mijns inziens

de wereld in.'

hoogdravende keuzes gemaakt. Het interactieve systeem Tele TOP life (een elektronische leeromgeving,

De plannen zijn derhalve groots. ‘ICT zorgt ervoor dat

GJH) is stopgezet omdat het niet voldoende functi-

je wederkerigheid kunt bouwen’, zo verhaalt Hofman

oneerde. ICT is normaal gezien een middel om een

over zijn peiler. ‘Door technologie zinvol in te zetten,

doel te bereiken, maar binnen Expeditie Corlaer werd

wat vaak ook niet wordt gedaan of zelfs wordt onder-

het een doel op zich.’

gewaardeerd, kun je met je klas de wereld in. En de 22


Hofman beaamt de problematiek eveneens, maar

Een voorbeeld is de communicatie rondom het over-

kan de lacunes wel aanwijzen. Ten eerste: het is een

lijden van teamcoach Henry Kap. Terwijl Hofman

kenmerk van de 21ste eeuw, het tijdperk dat hij eigen-

wordt gebeld door Smit met dit droevige bericht, zijn

lijk zo geweldig vindt omdat het oneindig innovatief

de leerlingen al ervan op de hoogte dankzij het so-

blijkt te zijn. Maar dat kan ook tegen je werken wan-

ciale netwerk Hyves. Het enige dat nog aan Hofman

neer je een systeem opzet, bijvoorbeeld met wiki’s

wordt gevraagd als hij terugkeert bij de scholieren is

(webtoepassingen om samen te werken) en je tot je

‘of het waar is’ wat ze lezen. ‘Weg protocol’, zegt Hof-

grote schrik ontdekt dat er alweer een nieuwe versie

man, die voorstelt om een digitale rouwpagina als

is en je huidige systeem niet meer voldoet.

onderdeel in het draaiboek van dergelijke situaties

'Het blijkt gedurende het proces te

op te nemen, en deze dan binnen bijvoorbeeld een tijdsbestek van twee uur online te brengen. ‘Anders

omslachtig om leerlingen eigenaarschap te

gaat het rondzingen op sociale netwerken, en krijg je

geven; kort gezegd, ze kunnen niet

dus rumoer. Dan voorkom je ook gelijk dat er geruch-

op het netwerk van school.'

ten komen over bijvoorbeeld meer slachtoffers.’

Daarnaast is er nog sprake van een andere factor:

'Innovatie betekent juist het onbekende

beheer en bereikbaarheid. Het blijkt gedurende het

opzoeken, dat dingen mogen mislukken.

proces te omslachtig om leerlingen eigenaarschap te geven; kort gezegd, ze kunnen niet op het netwerk van school. Ook is er vertraging door de late komst

En ja, het onderdeel ICT is deels mislukt. Maar het is een onderwijsexpeditie, een leeravontuur.

van een glasvezelkabel en duren herstelwerkzaam-

En als je vraagt of ik deze expeditie nog een keer

heden bij bijvoorbeeld een uit de lucht geraakte

zou willen coördineren, dan zeg ik: direct.

server te lang.

En met ICT.'

‘Je ziet dus dat bij onder andere deze school nog

‘Weet je wat een kenmerk van innovatie is’, zegt

een slag gemaakt moet worden in het feit dat ICT

Hofman. ‘Als twintig à dertig procent van een nieuw

dienstverlenend is aan het onderwijs’, concludeert

project niet slaagt. Innovatie betekent juist het onbe-

Hofman.

kende opzoeken, dat dingen mogen mislukken. En ja, het onderdeel ICT is deels mislukt. Maar het is een

Toch moet niet worden onderschat dat het Corlaer

onderwijsexpeditie, een leeravontuur. En als je vraagt

College op het gebied van ICT al ver is ontwikkeld.

of ik deze expeditie nog een keer zou willen coördi-

Misschien niet per se dankzij Expeditie Corlaer, maar

neren, dan zeg ik: direct. En met ICT.’

wel door haar progressieve houding die ook tot dit project heeft geleid. Dat dingen dan niet zo uitpak-

Geert Jan Hahn

ken als wordt gehoopt, is een gevolg. Zeker wat betreft ICT, dat zich überhaupt al als een ongrijpbare factor manifesteert in onze maatschappij. 23


expeditie 4

De klimaattop in Kopenhagen staat nu al te boek als mislukt. Team 4 kreeg het wĂŠl voor elkaar om internationaal samen te werken aan oplossingen voor milieuproblemen. 'Bewustwording is de belangrijkste stap naar een milieuvriendelijke levensstijl. Wij geloven dat dit werkt!'

4

25


'Als je iets ziet, valt het kwartje pas echt!' De klimaattop in Kopenhagen staat nu al te boek als

met een presentatie en een spel. 'Ook als ons pro-

mislukt. Team 4 kreeg het wél voor elkaar om inter-

ject stopt, kunnen basisscholen aan de slag met het

nationaal samen te werken aan oplossingen voor

materiaal. Het moet door kunnen gaan zonder ons'.

milieuproblemen. Samen met Canadese leerlingen

In Canada zijn webcams geplaatst. De aansluiting

deden zij onderzoek naar de effecten van klimaat-

brengt nog wat problemen met zich mee, maar de

verandering op wetlands (waterrijke gebieden) in

bedoeling is dat de real life beelden van de wetlands

Nederland in Canada. De resultaten zijn verwerkt

een plaats krijgen in de modules. Team 4 hoopt dat

in online lesmateriaal voor basisschoolleerlingen.

leerlingen uit Canada hen behulpzaam willen zijn met

'Bewustwording is de belangrijkste stap naar een mi-

een perfecte vertaling van de tekst, zodat het materi-

lieuvriendelijke levensstijl. Wij geloven dat dit werkt!'

aal wereldwijd toegankelijk wordt.

Veel cultuurverschillen hebben de leerlingen niet er-

Een afvaardiging van team 4 werd tijdens de zo-

varen tijdens hun samenwerking met de Canadezen.

mervakantie uitgenodigd op de iEarn-conferentie

'Het was echt een uitwisseling over milieuproblemen

in Marokko. Twee dames mochten samen met hun

en het viel ons juist op hoe erg we het met elkaar eens

coach een workshop geven. 'We hebben zoveel ge-

waren. Wij beginnen misschien in het klein met een sim-

leerd van onze expeditie. Als je dingen ziet en zelf

pele taakverdeling, maar alleen door samen te werken

moet aanpakken, valt het kwartje vaak pas echt. Het

met andere landen kan er echt verandering komen'.

benaderen van mensen die je niet kent, het geven van een overtuigende presentatie... we zijn nu meer

De oogst van het contact bestaat nu uit tien lesmo-

dan lijfelijk aanwezig op het podium. We hebben na-

dules voor basisschoolleerlingen. De lessen bevatten

melijk echt wat te delen en daar zijn we trots op'.

een rode draad die kan aanzetten tot een ouderavond

Adriënne Simons

Fact block Canada - Waar loop je tegen aan als je iets wilt ondernemen? Wij Nederlanders denken vaak dat we Canada (en de Verenigde Staten) goed kennen, bijvoorbeeld van tv. Ook gaan we er automatisch vanuit dat we veel op elkaar lijken. Maar als je echt in Canada bent, zie je ook cultuurverschillen. Leerlingen in Canada gaan per schoolbus naar school en het schoolsysteem is anders. In de provincie New Brunswick zijn Franse en Engelse scholen. Na de acht jaar ‘Primary School’ gaan Canadese jongeren voor vier of vijf jaar naar de High School. Iedere provincie is verantwoordelijk voor het eigen schoolsysteem. Al lijken de verschillende schoolsystemen op elkaar, toch zijn zij beïnvloed door de geschiedenis en het cultureel erfgoed van de provincie. 26


Een grote cultuurshock heeft het expeditieteam niet gehad: 'De samenwerking was erg goed en we hebben genoten van de openheid en gastvrijheid van onze partners. Al met al een geweldige ervaring, dus we hopen zeker nog eens terug te gaan.' Zijn er nieuwe projecten in de aanbieding?

Talent gespot: Hajar Msar en Willemijn Schuiling

Uitgelicht: Willemijn Schuiling

Deze teamleden hebben zich bijzonder ontwikkeld.

Een onvergetelijke ontmoeting in Canada.

Coach Rosa Nieuwerth: 'Fijn vind ik het om te

'De meest bijzondere personen die we in Ca-

kunnen zeggen dat alle expeditieleden gegroeid

nada hebben ontmoet waren Melanie Ball en

zijn in kennis en kwaliteiten. Zij benoemen zich-

Ian Fogerty. Zij zijn twee enthousiaste Canadese

zelf als een hechte groep, die zich vooral heeft

docenten. Door hun passie voor de natuur en

ontwikkeld op het gebied van samenwerken en

hun kennis van klimaatveranderingen, hebben

zelfstandigheid. Twee dames heb ik in het bij-

zij ons heel veel kunnen leren over wetlands.

zonder zien groeien, namelijk Hajar en Willemijn.

Ze hielpen ons met onze onderzoeksvragen en

In de groep heeft Hajar zich ontpopt tot initia-

proefjes en hun gedrevenheid werkte aanste-

tiefneemster en uitstekende pr-vrouw. Wanneer

kelijk! Ian heeft ons bijvoorbeeld meegenomen

zij iets presenteert, staat er een persoonlijkheid

naar een strand waar het verschil tussen eb en

die duidelijk en moedig is. Ook is ze ontzettend

vloed heel erg groot was. Een prachtig gebied,

getalenteerd in het maken, verwerken en tonen

waar we tegen de avond op het strand een

van filmpjes. Willemijn begon het expeditiege-

kampvuurtje maakten. Heel bijzonder om op

beuren als verlegen meisje dat het liefst op de

deze manier van de natuur te genieten. Dat moet

achtergrond bleef. Dat verlegen meisje is om-

ook voor volgende generaties mogelijk blijven.

getoverd in een daadkrachtig persoontje, dat

Wij zullen daar in ieder geval alles aan doen!'

op eigen initiatief veel contact zoekt. Door haar ervaring tijdens de expeditie, nam zij initiatief tot het opzoeken van de buitenlandse leerlingen die onze school bezochten en knoopte ze gezellige gesprekjes met hen aan.

27


Expedities & onderzoek Een intensief project als Expeditie Corlaer vergt registratie. Daarom neemt het Corlaer College in de zomer van 2007 het Utrechtse onderzoeksbureau Oberon als partner aan, na een stringente doch innovatieve selectieprocedure. ‘Het was een Idols-achtige verkiezing’, zo reflecteert

tie van Timmer bijna te zwaar wordt. Voor een deel

Ton Klein, onderzoeker-adviseur bij Oberon. ‘Eén

komt dat echter ook voort uit onmacht, wegens het

van de voorwaarden vanuit de VO-raad was dat de

overlijden van docent Henry Kap. Kap was niet alleen

expeditieschool aan een onderzoeksbureau werd

teamcoach, maar ook verantwoordelijk voor de Elek-

gekoppeld, om de groei van leerlingen te meten bin-

tronische Leeromgeving (ELO). Timmer neemt die

nen het proces. Dat we onszelf moesten presenteren

honneurs waar; alleen hij weet genoeg van de ELO

en kwalificeren was voor ons ook nieuw.’

af om de continuïteit van het onderzoeksgedeelte te

'Een innovatief project heeft meer behoefte

waarborgen.

aan degelijk onderzoek met goede resultaten

Het ideale onderzoeksbureau en een organisatorisch

dan aan wetenschappelijke publicaties.'

sterke voorman om de resultaten aan terug te koppe-

Dat Oberon uiteindelijk dienstverlenend aan het

is geen laboratorium waarbij je alles in de hand hebt’,

Corlaer College mag zijn, is geen verrassing; ook drie

zegt Kieft. ‘Je hebt altijd te maken met andere facto-

andere scholen die aan het landelijke project Expe-

ren, en dan moet je je verwachtingen bijstellen. Wij

ditie durven, delen, doen (ddd) deelnemen maken

dus ook. Elke vraag roept wel weer een nieuwe op.’

len; succes gegarandeerd. ‘Maar onderwijsonderzoek

gebruik van Oberon. Het onderzoeksbureau heeft een commerciële inslag en dat beschouwt het Corlaer

De hamvraag van dit onderzoek is of er sprake is van

College als een pre ten opzichte van een universitaire

talentontwikkeling. Maar hoe beantwoord je die?

instelling. Een innovatief project heeft meer behoefte aan degelijk onderzoek met goede resultaten dan

Oberon verheldert de onderzoeksvraag. Waar gaat

aan wetenschappelijke publicaties.

het ook alweer om? De vaardigheden van leerlingen, juist. En dus heb je subdoelstellingen, indicatoren en

Vanuit school worden de contacten met Oberon

instrumenten nodig. En een onderscheid tussen uit-

onderhouden door teamleider Martin Timmer. Een

voering en effect. Iets dat door middel van interviews

unieke functie, die binnen het landelijke ddd-project

en vragenlijsten wordt gerapporteerd. Natuurlijk zijn

enkel op het Corlaer College is geïntroduceerd. De

er leerlingen die minder serieus met enquêtes om-

teamleider koppelt het logistieke gedeelte, zoals

gaan dan anderen en na enkele minuten niet meer

plannen en testen afnemen, weer terug naar team-

geconcentreerd de pen in de hand hebben. Maar

coaches, leerlingen en de eindverantwoordelijken.

wanneer ze wel de steekwoorden noteren die als

Organisatievermogen wordt geprefereerd boven

eerste in hen opkomen, zoals ‘samenwerken’, ‘orga-

statistische kennis. Al zijn er momenten dat de func-

niseren’, ‘kennis van de wereld’ en ‘presenteren’, dan

28


weten ze toch de toename van hun vaardigheden te

peditie als ‘suboptimaal’, omdat het moeilijk blijft om

benoemen.

toegenomen kwaliteiten van leerlingen toe te schrijven aan (enkel) de expeditie. ‘Al proberen we andere

Toch is het Corlaer College vrij om zelf onderzoek

factoren zoveel mogelijk te filteren.’

te doen naar de capaciteiten van hun leerlingen. Zo wordt gebruik gemaakt van de Belbintest, een psy-

‘De allerbeste methode zou zijn om op één school

chologisch groepsrolonderzoek om kwaliteiten vast

‘dubbel onderwijs’ te geven. Dat één groep leerlingen

te stellen. Een methode die normaliter door toekom-

grensverleggend onderwijs zou krijgen, en een ander

stige managers wordt gedaan.

niet. Vergelijk het met medicijnen en placebo’s. Als je het helemaal goed wilt doen, moet je de leerlingen

Net als bijna alle begeleidende teamcoaches blijkt ook

niet met elkaar in contact laten komen, met muren

Klein sceptisch over dit initiatief. ‘Ik had er grote be-

op het schoolplein en zelfs gescheiden docentenka-

zwaren tegen. Een test voor volwassenen waar even

mers. Maar dat is op een onderwijsinstelling niet uit

een scholierenversie van werd gemaakt, ik moest het

te voeren.’

maar zien. Maar uiteindelijk heeft het wel geholpen voor een het samenstellen van evenwichtige groe-

Daarom roept Oberon een controlegroep in het

pen.’ Projectleider Ronald Schaefer: ‘Een leerpunt is

leven; de klassen uit het leerjaar onder de huidige

dat het inderdaad niet zo goed werkt als bij volwas-

projectgroepen. ‘Zij vullen dezelfde vragenlijsten in.

senen. Niet-voorzitters bleken ineens voorzitters te

Maar omdat het Corlaer College al een school met

zijn, en andersom.’

een innovatieve werkwijze is, hebben we in dit laatste

‘Het is best een spanningsveld. Wij hebben kunnen experimenteren,

jaar van de expeditie besloten om nog een externe controlegroep van een andere, meer traditionele school te benaderen.’

terwijl Oberon de effecten moet meten en uitzoeken waar de oorzaken liggen.'

Dat is het Farel College geworden, een van de zus-

Dat het Corlaer College mag meebepalen over hoe

eindrapportage vindt pas plaats na de zomer, omdat

het onderzoek wordt gedaan, is innovatief maar

tot die tijd de data moeten worden verzameld.

terscholen van de Meerwegen Scholengroep. De

derhalve ook lastig. Oberon is juist gekozen om de risicofactor op incorrect meetonderzoek verlagen.

En de uitkomst zal opnieuw vragen oproepen bij

Schaefer: ‘Het is best een spanningsveld. Wij hebben

Oberon. En nog meer. Onderzoek is nooit af.

kunnen experimenteren, terwijl Oberon de effecten moet meten en uitzoeken waar de oorzaken lig-

Geert Jan Hahn

gen. Maar daar waren afspraken over. Het onderzoek moest een onafhankelijke positie behouden binnen het proces.’ Dat is de taak van Oberon, middels de eerdergenoemde gesprekken, enquêtes en andere vragenlijsten. Klein beschouwt het onderzoek gedurende de ex29


expeditie 5

Een avontuur onder de Zuid-Amerikaanse zon. Het klinkt als de ultieme vakantie-invulling. Maar

team 5 stak juist de handen uit de mouwen. Zij werkten op maar liefst twee scholen in Suriname. 'Wat we konden doen, hebben we aangepakt. Je bent er toch.'

5

31


'Zonder een strak plan wordt het niks!' Een avontuur onder de Zuid-Amerikaanse zon. Het

'We kregen als team veel energie van elkaar. Het was

klinkt als de ultieme vakantie-invulling. Maar team

echt een uitdaging die we samen aangingen. Je hebt

5 stak juist de handen uit de mouwen. Zij werkten

elkaar nodig, want zonder een strak plan waar ieder-

op twee scholen in Suriname. 'Wat we konden doen,

een zich aan houdt, kom je nergens.' Henry Kap, de

hebben we aangepakt. Je bent er toch. 'De leerlingen

coach van team 5, overleed halverwege de expeditie

uit Nijkerk zorgden voor een computerlokaal met

door een vreselijk ongeluk: 'Als team hebben we ook

computers, airco en internet. 'Zo kunnen we meteen

de moeilijke momenten gedeeld. Je krijgt dan een

contact houden met onze Surinaamse vrienden.'

nog grotere drive om het project tot een goed einde te brengen. Het is ons echt gelukt.'

'Mensen die niet met de computer en internet leren omgaan, worden de analfabeten van de 21ste

Suriname heeft een heerlijk klimaat om lekker buiten

eeuw. Daar wilden wij iets aan doen'. Team 5 heeft

te zijn: 'Mensen zijn veel meer op straat om te eten

die missie volbracht. Mooie computerlokalen zijn

of elkaar te ontmoeten bij barretjes in de open lucht.

met veel enthousiasme in gebruik genomen door

Je bent echt op een andere plek waar mensen ook

de Surinaamse leerlingen. Naast dit hoofddoel is er

anders zijn.' De Surinaamse cultuur én het project

ook verlichting voor de scholen geregeld en heeft

hebben gezorgd voor een indrukwekkende leererva-

het team veel schilderwerk voor zijn rekening ge-

ring: 'Zonder de ervaring leer je minder snel. Je wordt

nomen. De laatste euro’s worden nu nog bij elkaar

door schade en schande wijs.'.

gespaard om de afbetalingen in orde te maken.

Adriënne Simons

Fact block Suriname - Waar loop je tegen aan als je iets wilt ondernemen? Als je in Suriname bent, hoor je het overal: no span, maak je niet druk. Dat is aan de ene kant een prettige manier om in het leven te staan. Aan de andere kant kan het ook weleens frustrerend zijn. Surinamers trekken zich minder aan van afspraken en voelen zich daar goed bij. Team 5 kan er over meepraten: 'Tijdens het project kwamen sommige Surinaamse partners hun afspraken niet na. Ook kregen wij het advies om mensen pas achteraf te betalen. Anders kunnen ze er met het geld vandoor gaan.’ Zelfs bij ambtenaren moet je op je tellen passen: ‘Soms gaan de instanties waar je vergunningen aan moet vragen met jouw goede idee aan de haal.’

32


Ook al kom je in Suriname dorpjes tegen met bekende namen als Groningen of Nieuw Amsterdam en spreken de meeste mensen onze taal, het is toch heel anders dan Nederland. 'Er is nog veel armoede en ’s middags is het zo warm dat je echt geen puf hebt om de hele tijd door te werken. Je krijgt het meest voor elkaar wanneer je gewoon meegaat in de Surinaamse flow: maak je niet druk, alles komt goed.'

Talent gespot: Thessa Polman

Uitgelicht: Joske van der Kruk

Dit teamlid heeft zich bijzonder ontwikkeld.

Een onvergetelijke ontmoeting in Suriname.

Coach Hanneke van Sas: 'Ik ben pas sinds mei

'Ik vond het heel leuk om Douglas en Ernesto te

2009 coach van dit expeditieteam. Maar zelfs in

ontmoeten in Suriname. Zij zitten op de George

dit kleine jaar dat ik de leerlingen heb kunnen

Asinschool, één van de scholen waar we hebben

observeren, zag ik veel groei. Teamleden van wie

gewerkt. Het is gewoon ontzettend leuk om een

je het niet verwacht, stappen ineens naar voren

band op te bouwen met twee leeftijdsgenoten

en nemen bepaalde verantwoordelijkheden op

die zo’n ander leven hebben en in zo’n andere

zich. Dat is schitterend om mee te maken. Een

cultuur zijn grootgebracht. Het klikte heel goed

goed voorbeeld daarvan is Thessa. Hoewel zij al-

en ze waren erg open en spontaan. Ik merkte dat

tijd al serieus werkte aan het project, was ik erg

je ook veel lol kunt hebben met mensen die heel

verrast door haar bijdrage aan het Charity Event.

anders zijn je zelf bent.'

Een paar minuten van te voren vroeg ze mijn toestemming en ineens stond ze op het podium het welkomstwoord te doen voor een grote zaal met mensen (waaronder de burgemeester). Ook het zichtbare plezier waarmee ze dit deed was een lust voor het oog.'

33


Expedities & organiseren Lang van tevoren heeft leerlinge Thessa (team Suriname) niet bedacht dat ze de Nijkerkse burgemeester Gerard Renkema welkom zal heten ten overstaan van een volle zaal. Maar ze doet het wel, tijdens het Charity Event (goede doelen-diner) dat halverwege februari 2010 in het Corlaer College plaatsheeft. De burgemeester wordt bedankt voor zijn komst, hem wordt het avondprogramma medegedeeld (waaronder presentaties over de expeditie én culinaire traktaties van heinde en verre) en verteld dat de opbrengsten uiteraard naar de acht gesteunde doelen zullen gaan. Kees Bos is namens de Rotary Club Nijkerk, een non-

advies van Bos. ‘Je krijgt vanzelf wel een reactie.’

profit humanitair-maatschappelijke organisatie, hét aanspreekpunt voor de expeditieleden, waarvan uit

Het Charity Event is maar één voorbeeld van een was-

elke groep de leerling met de portefeuille ‘public re-

lijst aan activiteiten die voor de expeditieleerlingen

lations’ is afgevaardigd om het diner tot in de puntjes

met organiseren heeft te maken. Rommelmarkten,

te organiseren. Bos, in het dagelijks leven architect en

bezoek aan basisscholen, een eindconferentie en

onder meer ontwerper van het eerste schoolgebouw

die indrukwekkende reizen om kennis te maken met

van het Corlaer College, is geënthousiasmeerd voor

andere mensen en culturen en om de projectpeiler

de expeditie door projectleider Ronald Schaefer en

‘delen’ tot uiting te brengen. Alles in het kader van

teamcoach Mary Echter. Voor hij het weet begeleidt

talentontwikkeling.

hij acht leergierige leerlingen ‘Het heeft ertoe geleid dat ze zelf besloten om een avond te organiseren

Je zou je kunnen afvragen of het bakken van bananen

waarop hapjes werden gemaakt. En die recepten

ook daarmee te maken heeft’, zegt teamcoach Han-

werden weer samengebracht in een kookboek.’

neke van Sas, die aangeeft dat haar opmerking nogal

‘Het heeft ertoe geleid dat ze zelf besloten om een avond te organiseren waarop hapjes werden gemaakt. En die werden weer samengebracht in een kookboek.’

banaal dreigt over te komen. ‘Maar als ze dan met vier man honderd bananen hebben gemaakt, het prima hebben geregeld en er nog plezier in hebben ook, dan zeg ik wel dat ze het goed gedaan hebben.’

'Maar toen ze eenmaal doorhadden wat

Bos maakt de leerlingen duidelijk dat er wel een

een draaiboek inhield, zag je ze groeien.

boel komt kijken bij zo’n avond. Een locatie huren,

Samenwerken, organiseren, initiatief nemen,

offertes bij drukkerijen opvragen, een veiling op-

verantwoording nemen, elkaar opvangen.'

zetten, eten voor tweehonderd man regelen. En de burgemeester moet worden uitgenodigd om

Bos: ‘De leerlingen zijn heel enthousiast, maar ze

het eerste kookboek aan te overhandigen, maar

vliegen ook soms alle kanten op. Gestructureerd aan

hoe doe je dat? Gewoon een brief sturen, is het

dingen werken, dat zat er in het begin niet in. Heel

34


vermakelijk. Maar toen ze eenmaal doorhadden wat

De teamcoaches nemen desondanks hun verant-

een draaiboek inhield, zag je ze groeien. Samenwer-

woordelijkheid en blijven zich vol overgave in het

ken, organiseren, initiatief nemen, verantwoording

project storten. Maar die verantwoordelijkheid leidt

nemen, elkaar opvangen. Ze hebben absoluut aan

ook vaak tot investering in het project buiten school-

hun vaardigheden gewerkt.’

tijd. 'Dan vang ik eigenlijk teveel op', zegt Van Sas. 'Voor mijn gevoel was ik vorig jaar, mede door de

'Eén van de lastigste elementen

voorbereiding op de reis, de helft van de week bezig

gedurende het driejarige proces is het tijdrovende

met Expeditie Corlaer', verhaalt Liesbeth Grotenhuis.

karakter van Expeditie Corlaer.' De oorzaak daarvan is de diversiteit aan weerstand De organisatiestructuur die Expeditie Corlaer mo-

die de stuurgroep ondervindt bij het schrijven van

gelijk maakt is duidelijk afgebakend. De stuurgroep

het projectplan. Intern, omdat een regulier rooster

heeft de rol van initiator en eindverantwoordelijke.

met veel expeditietijd onhaalbaar blijkt binnen het

En indien nodig bepaalt dit orgaan, zoals de naam al

curriculum voor zowel leerlingen als docenten. Voor

aangeeft, of er binnen het project zaken, thema'vs en

een deel wordt dit probleem overigens opgelost

uitgangspunten dienen te worden bijgestuurd. Dat

door juist in dat curriculum enkele vakken te laten

geldt ook voor de begeleiding van de teamcoaches,

aansluiten bij Expeditie Corlaer. En extern, omdat een

die op hun beurt weer verantwoordelijk zijn voor

aantal ouders niet wil dat het ten koste zou gaan van

de acht projectgroepen met elk vijftien leerlingen¹.

de normale lesmaterie. ‘We gingen uit van vier les-

Daarnaast wordt er ook samengewerkt met het onaf-

uren per week, dat werd gemiddeld zo’n 2,5 uur’, zegt

hankelijk onderzoeksbureau die voor dit proces nauw

Schaefer, die wil benadrukken dat buiten die lesuren

contact onderhoudt met teamleider en stuurgroeplid

er wel veel tijd en energie wordt gestoken in work-

Martin Timmer².

shops en intensieve werkdagen. ‘Maar mochten we

‘Maar mochten we nog een keer aan een project als

nog een keer aan een project als Expeditie durven, delen, doen deelnemen, dan zou ik eerst gaan kijken naar hoe je dat als school beter kunt ondervangen. Je

Expeditie durven, delen, doen

kunt namelijk ook heel veel dingen integreren, zoals

deelnemen, dan zou ik eerst gaan kijken

we al deels hebben gedaan. De volgende keer bepa-

naar hoe je dat als school beter kunt ondervangen.'

len we dat van tevoren.’

Geert Jan Hahn

Eén van de lastigste elementen gedurende het driejarige proces is het tijdrovende karakter van Expeditie Corlaer. Wat op papier staat, namelijk dat er veel tijd zal zijn voor de begeleiders van de leerlinggroepen, blijkt niet haalbaar

¹ Dit aantal is gedurende de afgelopen drie jaar, afhankelijk per groep, gefluctueerd wegens overstap van leerlingen naar een ander lesniveau en / of geen bevordering naar het volgende leerjaar. ² Zie ook Expeditie & Onderzoek.

35


expeditie 6

In India gaan de dingen anders, daar kom je pas echt achter als je tussen de IndiĂŤrs zit. Team 6 dook in hun cultuur: 'Het is zo apart om de verschillen te zien in de verhouding tussen jongens en meisjes, mensen en dieren, geloof en cultuur.'

6

37


'Ik begrijp nu pas wat het probleem is' In India gaan de dingen anders, daar kom je pas echt

Team 6 trok veel met de weesmeisjes op. Er werden

achter als je tussen de Indiërs zit. Team 6 dook in hun

allerlei uitstapjes georganiseerd en er was veel gele-

cultuur: 'Het is zo apart om de verschillen te zien in

genheid om met elkaar te praten. 'We hebben nog

de verhouding tussen jongens en meisjes, mensen

contact via mail en post. Ze mogen alleen niet op in-

en dieren, geloof en cultuur.' De leerlingen kregen

ternet. Dat maakt het lastig, maar ze sturen weleens

contact met een meisjesweeshuis en zorgden voor

stiekem mails en berichtjes.' De Nederlanders hebben

de broodnodige waterzuiveringsinstallaties. Ook

veel van de meiden geleerd: 'In India werken ze van-

brachten ze veel tijd met de meisjes door.

uit zichzelf veel meer met elkaar samen. Wij konden als team eigenlijk juist veel van hen opsteken. Bij-

'Soms denken wij Nederlanders: doe niet zo moeilijk.

voorbeeld het zorgen voor elkaar, ook al ben je geen

Los het gewoon zus of zo op. Maar als je in India bent,

familie, is iets wat we meenamen naar huis.'

snap je de situatie veel beter.' De leerlingen van team 6 wisten in Nederland soms niet wat ze lazen. Meis-

De meeste leerlingen willen graag op eigen gelegen-

jes die in India geen waarde hebben, kinderen die te

heid nog een keer terug. Dat is niet zo gek want bij de

vondeling worden gelegd, of nog erger: baby’s die

eerste ontmoeting zat het meteen al goed: 'Zodra we

gevonden worden met zand of tabak in hun mond in

uit de bus kwamen, telde de directeur van het wees-

een poging om hen van het leven te beroven. 'Toch

huis af en de fanfare begon te spelen. We liepen over

begrijp ik nu pas wat het probleem is. In India is de

een weg en aan beide kanten stonden de meisjes van

bruidsschat, die de ouders van een meisje moeten

het weeshuis in hun witte kleren met vlaggen van

betalen, zo hoog dat er vaak ontzettende geldproble-

India en Nederland te zwaaien. Dat vergeet ik nooit

men ontstaan. Ouders zien soms geen andere uitweg.'

meer.'

Adriënne Simons

Fact block India - Waar loop je tegen aan als je iets wilt ondernemen? India is een land vol tegenstellingen: grote luxe en enorme armoede, verdraagzaamheid en discriminatie. het zijn de verschillende gezichten van India die team 6 te zien kreeg. 'Onder invloed van het boeddhisme is een groot deel van de Indiërs redelijk tolerant tegenover anderen. Maar onder invloed van het hindoeïsme is een deel van de bevolking juist niet verdraagzaam.' Vooral de christenen hebben het soms zwaar te verduren. De ouderloze meisjes in het weeshuis zijn daar het levende bewijs van.

38


'Waar je tegenaan loopt, is dat bepaalde bevolkingsgroepen ontzettend worden gediscrimineerd'. Door het kastensysteem vallen sommige mensen buiten de boot, omdat ze tot de laagste kasten behoren. Dalits (kastenlozen) hebben bijna helemaal geen kansen om zich aan de armoede te ontworstelen. Ze worden door iedereen met de nek aangekeken. Ook vrouwen worden op een hele andere manier benaderd. 'Het maakt de samenleving ingewikkeld en oneerlijk in onze Nederlandse ogen.'

Talent gespot: Dennis ter Beek

Uitgelicht: Patrick van Noort

Dit teamlid heeft zich bijzonder ontwikkeld.

Een onvergetelijke ontmoeting in India.

Coach Klaas Ykema: 'Zonder aarzelen kies ik

'We hebben de trip bijna een jaar geleden ge-

voor Dennis ter Beek. Dennis heeft zich in de

maakt, maar wat mij nog steeds bij is gebleven,

afgelopen tweeĂŤnhalf jaar ontwikkeld tot een

is de ontmoeting met de weesmeisjes. Zij heb-

begenadigd leider. Een aanvoerder in de ware

ben grote indruk op mij gemaakt. In sommige

zin van het woord. Toen we aan het begin

dingen zie ik ze echt als voorbeelden. De levens-

stonden van de expeditieperiode, had ik niet

verhalen die we hoorden, zijn vaak echt heel

verwacht dat Dennis deze talenten in zich had.

tragisch. De meeste meisjes hebben geen ou-

Hij was dan ook aanvankelijk niet als voorzitter

ders meer. Die zijn vermoord of meegenomen

aangesteld. Maar toen bleek dat de eerste voor-

en verdwenen. Toch zijn ze hartelijk, spontaan

zitter haar rol toch niet aan kon, heeft hij zich er

en vrolijk. Ze zullen natuurlijk vast ook weleens

met verve in gestort. De groep accepteerde zijn

verdrietig zijn, maar ze hebben een soort le-

leiderschap en gaf hem de ruimte om zichzelf

venskracht waarmee ze toch van elke dag het

te zijn. Op zijn beurt had hij altijd oog voor zijn

beste proberen te maken. Ik snap niet waar ze

medeteamleden. De interactie was voor ieder-

dat vandaan halen.'

een een stimulans. Je merkt dat in zo’n situatie een mens echt tot bloei komt.'

39


Expedities & delen Delen. Dat is geven en nemen. Dan kun je denken aan hoe Noach zijn boot ter beschikking stelde voor het redden van het dierenrijk. Hoe Jezus de broden en de vissen in eerste instantie opeiste, maar daarna tot eenieders verbazing plots genoeg voedsel had gecreëerd voor een enorme gemeenschap. En, om een voorbeeld buiten de Bijbelse sfeer aan te dragen, hoe verschillende medische onderzoeksinstituten hun kennis en ervaringen uitwisselen om de strijd tegen de verschrikkelijkste ziektes tegen te gaan. Voor een leerling van pakweg veertien jaar zijn dit geen

De diensten die de acht verschillende projectgroepen

haalbare idealen. De wereld op grootse wijze verbe-

in het buitenland hebben aangeboden zijn divers.

teren, dat is pas weggelegd voor als je zelf groot bent.

Team 1 en team 5 voorzien in respectievelijk Gambia en Suriname een school van faciliteiten en kennis op

'Maar wegens een ruime omlijsting

het gebied van ICT, team 2 en team 8 doen hetzelfde

van het project zien de leerlingen kansen.'

in Burkina Faso en Zuid-Afrika, maar dan op het gebied van sport, team 3 helpt een Roemeens weeshuis

Toch denken ook scholieren bij delen wel degelijk aan

aan huishoudelijke gebruiksvoorwerpen en witgoed,

hulp bieden. Ook bij Expeditie Corlaer. En laat delen

team 4 duikt samen met Canadese leeftijdsgenoten

nou net één van de drie belangrijkste zuilen van het

in de klimaatproblematiek, team 6 zorgt voor zui-

landelijke project zijn: Expeditie durven, delen, doen.

ver water in een Indiaas meisjesweeshuis en team 7 zoekt derhalve aan de hand van Stichting Plan naar

Het is wellicht in eerste instantie niet helemaal de

de echte aard van Egypte. Alle teams werken voorna-

bedoeling van de voltallige stuurgroep geweest om

melijk samen met leeftijdsgenoten, zodat delen ook

de leerlingen naar de andere kant van de wereld af

een pilaar met perspectief wordt. De jeugd hoort im-

te laten reizen. Naar arme gebieden, zo onbekend

mers overal in de wereld de toekomst te hebben.

en misschien ook onbemind. Maar wegens een ruime omlijsting van het project zien de leerlingen

'Teamcoach Wever: ‘We hadden Kenia via

kansen. En ook de teamcoaches gaan mee in het

Stichting Plan uitgekozen, het zou één van de

ongebreidelde enthousiasme en komen voor nieuwe

veiligste gebieden zijn.

uitdagingen te staan. Op het moment dat team 7

Maar dat bleek opeens niet zo te zijn.'

naar Egypte vliegt voor de uitvoering van het internationale projectplan, blijkt dat de teamcoach, Willeke

De samenwerking houdt bovendien niet op bij de

Wever, geen enkele ervaring heeft met het luchtruim,

reis. Zo hebben de leerlingen van team 3 op eigen

in tegenstelling tot de meeste scholieren. En zo zijn

initiatief een rozenactie georganiseerd op Valentijns-

de rollen plotseling omgedraaid en begeleiden de

dag, zodat een groep Roemenen nog dit schooljaar

leerlingen de begeleiden. Ook een vorm van delen.

naar Nederland kan afreizen om kennis te maken met West-Europa. En team 4 heeft met behulp van de

40


milieubewuste Canadezen de resultaten verwerkt tot

Daarnaast moeten de leerlingen natuurlijk ook nog

online lesmateriaal voor basisschoolleerlingen. ‘Dat is

hun ervaringen uitwisselen met basisscholieren; een

toch wat anders dan een put bouwen in Afrika’, zegt

veilige terugkeer is derhalve wel zo functioneel. ‘Het

groepsvoorzitster Hajar zonder andere initiatieven te

bijzondere is dat de leerlingen dat zelf niet in de ga-

willen afkeuren.

ten hebben dat ze ook in Nederland talenten delen’, merkt teamcoach Klaas Ykema op. ‘Ze moeten nou

Ondanks het succes van de expedities is team 4 de

eenmaal presenteren, daarom doen ze het. Maar

enige groep geweest die in één keer goedkeuring

ondertussen blijken ze gigantisch goed te kunnen

ontving voor het projectplan1. Aan de andere voor-

praten.’

stellen moet nog het nodige worden geschaafd. En één groep krijgt voor zijn plan nul op rekest: team

Dat mogen de expeditieleden nog eenmaal binnen

7, dat betrekkelijk laat een switch in het projectland

het project demonstreren, als tijdens de tweede pre-

moet maken van Kenia naar Egypte. Het aspect delen

sentatieronde van de eindconferentie de opbrengsten

heeft dus toch een grens. Teamcoach Wever: ‘We had-

van Expeditie Corlaer worden ‘gedeeld’ aan de hand

den Kenia via Stichting Plan uitgekozen, het zou één

van subthema’s. Zo passeert het bewustwordings-

van de veiligste gebieden zijn. Maar dat bleek opeens

proces van veranderen op het gebied van cultuur en

niet zo te zijn. Terwijl we alles al hadden geregeld.’

klimaat de revue, wordt sociale betrokkenheid geanalyseerd middels een vergelijking tussen expeditieland

'Daarnaast moesten de leerlingen natuurlijk

en Nederland, en vertellen twee groepen leerlingen

ook nog hun ervaringen uitwisselen

waarom wereldburgerschap hun leven extra dimen-

met basisscholieren; een veilige terugkeer was dus wel zo functioneel.'

sie geeft en gaat geven. Over enkele jaren zal het besef van wat de leerlingen hebben gedaan nog meer tot de leerlingen door-

‘We hadden nauw contact met de ambassade en drie

dringen, denkt rector Smit. ‘Op de lange termijn gaan

lokale mensen uit Kenia’, vertelt de externe project-

ze beter inzien wat ze hebben meegemaakt. Dat is

begeleider Bob Hofman namens de stuurgroep. ‘Op

ook innoveren.’

een gegeven moment nam de veiligheid af, en drie keer kondigde de regering een periode van 24 uur

Geert Jan Hahn

zonder mobiel telefoonbereik af. Het ministerie van Buitenlandse Zaken bracht een negatief reisadvies uit. Dat zijn tekenen die we niet konden negeren.’ ‘Natuurlijk is het een teleurstelling’, vindt ook rector Arend Smit. ‘Maar je gaat wel met andermans kinderen op stap.’

41


expeditie 7

Egypte wordt gezien als het rijkste land van Afrika. Team 7 zag dat het allemaal wel meeviel, maar

dat geluk ook niet in spullen zit. 'Er is nog steeds veel armoede maar de mensen zijn veel meer gewend om dingen samen te doen.'

7

43


'Iemand leren kennen, is iemand leren begrijpen' Egypte wordt gezien als het rijkste land van

programma. 'We hebben spelletjes gedaan, gedanst

Afrika. Team 7 zag dat het allemaal wel meeviel,

en gevaren op de Nijl. Je bouwt echt een band op'.

maar dat geluk ook niet in spullen zit. 'Er is nog

Afscheid nemen viel dan ook niet mee. “Het moment

steeds veel armoede maar de mensen zijn veel

was erg ontroerend en ook erg fijn. Er werden positieve

meer gewend om dingen samen te doen.' De leer-

dingen over elkaar verteld en complimenten gegeven.

lingen kozen ervoor om het ingezamelde geld

Er waren veel verschillen tussen Nederland en Egypte.

aan Stichting Plan te geven en hun aandacht te

Wij vonden het erg vreemd dat de jongens de meis-

richten op het leren kennen van Egyptische leef-

jes alleen een hand mochten geven en geen knuffel.”

tijdsgenoten en hun cultuur. 'We kregen de kans om alles te vragen. Dat hebben we dus ook gedaan'.

Alle opgedane kennis en ervaringen krijgen nu een plek in een bijzonder bordspel. 'Je begint als een

Team 7 dook meteen de diepte in. Onderwerpen als

Egyptisch jongetje en naarmate het spel vordert, loop

de wet, de islam, ontwikkelingen in het land en rech-

je tegen dingen aan die je meemaakt als je opgroeit.

ten van vrouwen kwamen op tafel. Maar ook luchtige

Je moet de juiste keuzes maken in de Egyptische cul-

zaken zoals muziek, school en vriendschap werden

tuur. Aan het eind van het spel ben je een volwassen

besproken. 'We hadden veel foto’s meegenomen. Het

man.' Het team is de mogelijkheid aan het onderzoe-

doel was op een gelijkwaardige manier elkaars cultuur

ken of het spel echt kan worden uitgegeven: 'Dan kan

leren kennen. Het was niet een kwestie van ‘tegen

iedereen een echte Egyptenaar ontmoeten'.

elkaar opkijken’.' Ook stonden er activiteiten op het

Adriënne Simons

Fact block Egypte - Waar loop je tegen aan als je iets wilt ondernemen? Egypte is een land waar de islam heel belangrijk is. Caïro is de grootste moslimstad ter wereld en het geloof is een groot onderdeel van het dagelijks leven van de Egyptenaren. 'Je geloof staat zelfs in je paspoort of op je identiteitskaart vermeld. En het brengt veel problemen met zich mee als een moslim bijvoorbeeld met een niet-gelovige of christelijke partner wil trouwen. Dat mag volgens de wet gewoon niet'. De leerlingen van team 7 hebben genoten van de gastvrijheid van de Egyptenaren maar kunnen zich wel voorstellen dat het vooral voor vrouwen moeilijk is iets te ondernemen in het land. 'We merkten dat Egypte een echte mannenmaatschappij is. Vrouwen hebben minder rechten. Ook kunnen Egyptische meisjes al op hun twaalfde worden uitgehuwelijkt.'

44


Mannen en vrouwen gaan ook heel anders met elkaar om. 'De Egyptische jongens trokken veel meer naar de Nederlandse jongens toe.' Op straat zie je dat mannen elkaar knuffelen of kussen terwijl er heel weinig contact met vrouwen is. 'Egypte kan profiteren van de talenten die vrouwen hebben. Hopelijk gebeurt dat in de toekomst steeds meer'.

Talent gespot: Machteld Beukers

Uitgelicht: Mascha Vermeer en Lisa Kreijne

Dit teamlid heeft zich bijzonder ontwikkeld.

Een onvergetelijke ontmoeting in Egypte.

Coach Willeke Wever: 'Eigenlijk hebben alle

'De ontmoeting die ik interessant vond, was

teamleden een bijzondere ontwikkeling door-

die met Kamal. Stichting Plan had voor ons een

gemaakt, ieder op zijn of haar eigen niveau. Maar

Egyptische gids geregeld die ons wegwijs maak-

juist hier wil ik iemand noemen die bijna altijd

te en bij ons bleef. Hij liet ons als het ware zijn

achter de schermen aan het werk is geweest:

land zien en vertelde heel veel over de cultuur,

Machteld Beukers. Het is bijzonder om te zien

de geschiedenis en het geloof. Als je normaal

hoe Machteld na drie jaar een stuk zelfverze-

gesproken op vakantie gaat naar een land, heb

kerder is geworden. Hoewel ze niet perse in de

je niet van dit soort ontmoetingen. Het is heel

schijnwerpers hoeft te staan, durft ze wel veel

boeiend als iemand uit het land zelf je kan uit-

meer. Zoals het initiatief nemen om voor publiek

leggen waarom bepaalde dingen gaan zoals

te spreken. De zenuwachtigheid die daar eerst

ze gaan. De cultuur is ook heel anders dan de

automatisch bij kwam kijken, is nu verworden

Nederlandse cultuur. Je hebt eigenlijk echt een

tot een gezonde spanning. Machteld heeft zich

tussenpersoon nodig die alles uitlegt. Kamal

in het begin opgeworpen om ĂŠĂŠn van de eerste

was die tussenpersoon voor onze groep. Mede

presentaties te geven. Deze ging toen niet zoals

daardoor hebben we nu echt het gevoel dat we

ze had gewild. In het derde expeditiejaar nam ze

Egyptenaren begrijpen.'

opnieuw een presentatie voor haar rekening en dat ging fantastisch. Duidelijk en zelfverzekerd deed ze haar verhaal: een enorm verschil! Ook als vormgeefster van ons teammateriaal laat ze steeds meer zien wat ze in huis heeft.'

45


Expedities & leren Op het eerste gezicht lijkt het Corlaer College een school als vele anderen. De ontplooiing van de leerling neemt een centrale positie in, waarbij in eerste instantie wordt gedacht aan de overdracht van voldoende parate kennis zodat de scholier gepokt en gemazeld na de middelbare schooltijd kan doorstromen naar een vervolgopleiding van een bepaald niveau. Maar op het Corlaer College heeft men sinds een

middelbare scholen die belangstelling hadden om te

aantal jaar besloten om talentontwikkeling een an-

‘innoveren’. Iets wat uitstekend aansluit bij de voor-

dere connotatie te geven. Het gaat niet enkel om wat

uitstrevende doelstellingen van het Corlaer College.

een leerling weet, maar ook om wat hij wel en niet

Na het indienen van een projectplan komt enige tijd

kan (doen). Competentiegericht denken, dat is de

later een verlossende bevestiging binnen; het Corlaer

handelswijze in Nijkerk geworden.

College is geselecteerd en zal over een periode van drie jaar subsidie van het ministerie van Onderwijs,

‘Expeditie Corlaer is er om je talenten te

Cultuur en Wetenschap (OCW) ontvangen om de

verbreden’, zegt Hajar (team Canada).

vaardigheden van leerlingen te stimuleren, ontwikkelen en in kaart te brengen. Expeditie Corlaer is

Na eerdere projecten als school te hebben uitge-

geboren.

voerd worden op een lenteavond in 2007 de koppen opnieuw bij elkaar gestoken. Naast het reguliere on-

Hoe kijken de betrokkenen anno 2010 terug op hun

derwijs, dat al op vernieuwende wijze plaatsvond in

poging om leerlingen vaardiger te maken? Kunnen

Nijkerk, vinden zij dat de cognitieve vaardigheden

ze waarnemen dat er cognitieve kennis is opgedaan?

van de leerling nog meer moet worden gestimuleerd.

Hebben de havo en vwo-leerlingen van het Corlaer

En dus wordt er, onder het genot van een hapje en

College inderdaad hun talenten ontwikkeld?

een drankje, gebrainstormd. ‘Hoe kun je leerlingen intrinsiek motiveren, uitdagen en een versneld com-

Allereerst de scholieren zelf. Zijn zij ten eerste in staat

petentietraject laten volgen’, zo somt rector Arend

om de essentie van het project weer te geven? ‘Expe-

Smit nog maar eens op. Een wens die de andere

ditie Corlaer is er om je talenten te verbreden’, zegt

leden van de stuurgroep, zoals het orgaan tijdens

Hajar (team Canada). ‘Jezelf ontwikkelen door je bezig

het proces werd genoemd, eveneens koesteren. ‘Je

te houden met een maatschappelijk probleem’, vult

ontwikkelt je talenten; op individueel en teamniveau,

Rosanne (team Burkina Faso) aan.

maar ook op maatschappelijk niveau’, geeft Ronald Schaefer aan.

En waar zijn ze beter in geworden dankzij de Expeditie? Presenteren wordt er geantwoord. Het uiten van

Enkele weken na de bijeenkomst dient zich toevalli-

je mening. Samenwerken. ‘Dat moet je goed doen,

gerwijs een potentieel project aan. De VO-raad zocht

want anders kom je nergens’, zegt Hajar. ‘Het ontdek-

46


ken van je eigen kwaliteiten. Een stukje wereldkennis.

meer aan talentontwikkeling wordt gerefereerd. 'Ik

Aanpakken.

heb het een keer aangegeven, maar daar werd geen gehoor aan gegeven'.

'Kijkend naar mijn eigen zoon, dan geloof ik wel degelijk dat hij zich dankzij het project sneller heeft

Duco van der Stelt, vader van expeditieleerling Den-

ontwikkeld. Dat zit in twee dimensies.

nis en lid van de klankbordgroep van Corlaer College,

Zijn rol in een groep, die hij op gang weet te krijgen. En een stukje verantwoordelijkheidsgevoel en argumentatievermogen.'

plaatst eveneens kanttekeningen bij de uitvoering van het project, maar heeft ook uit eerste hand resultaat waargenomen. 'Kijkend naar mijn eigen zoon, dan geloof ik wel degelijk dat hij zich dankzij het project sneller heeft ontwikkeld. Dat zit in twee di-

Tussendoor zijn de scholieren ook wel kritisch. Wat er

mensies. Zijn rol in een groep, die hij op gang weet

beter kan bij een volgend project? Meer uitleg. Min-

te krijgen. En een stukje verantwoordelijkheidsgevoel

der stress. Minder evaluaties. Gerichter werken.

en argumentatievermogen. Dingen die ik hem ook probeer mee te geven in de opvoeding, maar waar-

Naast de stuurgroep en de begeleidende teamcoa-

van ik merk dat hij daar inmiddels over beschikt.'

ches is er nog een ander team samengesteld dat zich, naast de resultaten van onderzoeksbureau Oberon,

En dat is de belangrijkste uitkomst van het project, dat

bekommert om het in kaart brengen van talentont-

er ondanks de tegenslagen toch resultaat is behaald

wikkeling. Projectleider Schaefer en de teamcoaches

en dat er dankzij Expeditie Corlaer kennis en een me-

Petra de Vries en Liesbeth Grotenhuis nemen zitting

thode ontstaan om in de toekomst over de hordes

hierin. Het plan is om één-op-één-evaluaties uit te

te kunnen springen die (het monitoren van) talent-

voeren tussen teamcoach en de vijftien groepsleerlin-

ontwikkeling de afgelopen drie jaar bemoeilijkten.

gen. De formats liggen ook klaar. Maar het uitgebreid individueel monitoren blijkt niet haalbaar wegen tijdgebrek. Kan De Vries wel enigszins waarnemen of er sprake is

‘Dat leerlingen er echt wat van hebben geleerd en dat ze zelfstandiger zijn geworden, vind ik een overwinning.'

van talentontwikkeling dankzij de Expeditie? 'Bij som-

Rector Smit beschouwt de Expeditie daarom als be-

migen wel, bij anderen niet. Dat vertekent het beeld,

wonderenswaardig. ‘Dat leerlingen er echt wat van

je wilt niet uitgaan van gemiddelde groei zoals bij

hebben geleerd en dat ze zelfstandiger zijn gewor-

Oberon, waar ze de leerlingen meer als nummer zien.

den, vind ik een overwinning.’

Maar het is beter dan niets.'

Geert Jan Hahn

Wat teamleider Martin Timmer jammer vindt is dat tijdens bijeenkomsten van de VO-raad, waar hij namens de school als intermediair aanwezig is, nauwelijks 47


expeditie 8

Zuid-Afrika: het land dat dit jaar door veel mensen bezocht zal gaan worden in verband met het

wereldkampioenschap voetbal. Team 8 bezocht geen mooi stadion in Kaapstad, maar een trapveld in het dorpje Genadendal. “Sport is hier een manier om je te ontworstelen aan de armoede.

8 49


'Sport is letterlijk van levensbelang' Zuid-Afrika: het land dat dit jaar door veel mensen

De Nederlanders organiseerden een aantal sport-

bezocht zal gaan worden in verband met het wereld-

activiteiten zoals voetbal, tennis en natuurlijk

kampioenschap voetbal. Team 8 bezocht geen mooi

Hollandse spelletjes. Ook hebben de leerlingen het

stadion in Kaapstad, maar een trapveld in het dorpje

gemeentehuis van Genadendal een likje verf gege-

Genadendal. 'Sport is hier een manier om je te ont-

ven. 'Zuid-Afrika is een bijzonder land met heel veel

worstelen aan de armoede. Het geeft mensen een

verschillende bevolkingsgroepen, talen en culturen;

succeservaring. Het houdt jongeren van de drank

en wij altijd maar opscheppen over de Nederlandse

en drugs af.' Samen met de stichting Spirit of Sport

multiculturele samenleving...'

zorgden de Nederlandse leerlingen voor materialen en organiseerden zij (samen met anderen) een sport-

Zelfs de momenten van ontspanning hadden leer-

evenement voor alle kinderen in Genadendal.

zame kanten: 'We hebben een aantal keer geweldig gevoetbald met de jongeren uit Genadendal. Ze

Zuid-Afrika heeft een westerse kant, maar ook een

waren ontzettend goed, maar gaven ons ook het ge-

hele Afrikaanse kant. 'Als je een tijd had afgesproken

voel dat ze het leuk vonden om met ons te sporten.

of een afspraak had gemaakt, moest je er eigenlijk al-

Wanneer je elkaars taal niet spreekt, zie je dat sport

tijd rekening mee houden dat het een uurtje later zou

verbroedert en een band geeft. Deze sportieve ont-

worden. African time heet dat'. Verder is Kaapstad een

moeting in een land waar blank, zwart en kleurling

rijke stad, maar de townships laten de andere kant van

ook over hun verschillen heen moeten stappen, heeft

de medaille zien: 'De vaak uitzichtloze situatie zorgt

grote indruk op ons gemaakt. Sport is een krachtig

ervoor dat jongeren vluchten in drank of drugs. Sport

middel om banden te smeden.'

kan hen hoop en een alternatief bieden.'

Adriënne Simons

Fact block Zuid-Afrika - Waar loop je tegen aan als je iets wilt ondernemen? Zuid-Afrikanen zijn trots op hun land. ‘What doesn’t kill you makes you stronger’, dat gaat zeker op voor het recente verleden en heden van Zuid-Afrika. Nog maar zeventien jaar geleden was er strikte scheiding tussen zwarten, kleurlingen en blanken. Gescheiden scholen, woonwijken en werkplekken zorgden ervoor dat discriminatie was verweven in elk aspect van de samenleving. Op een redelijk vreedzame manier heeft Zuid-Afrika een metamorfose ondergaan. Nu heerst er gelijkheid, hoewel de verdeling van de welvaart nog steeds ongelijk is. Zuid-Afrika noemt zichzelf de ‘rainbow nation’ en probeert langzaam de pijn van het verleden achter zich te laten. Team 8 heeft het met eigen ogen gezien op Robbeneiland: 'Zwarte oud-gevangenen vertelden hun eigen verhaal, ook over hoe ze hebben moeten vechten tegen verbittering.'

50


'Tegen racisme loop je aan wanneer je iets wilt ondernemen in Zuid-Afrika. Mensen zoeken toch vooral hun eigen ras op. Ook zie je dat er nu heel veel positieve discriminatie ontstaat richting zwarten en kleurlingen.' Maar liefst tachtig procent van een bedrijf moet uit zwarten of kleurlingen bestaan, zegt de overheid. Blanke familiebedrijven kunnen op deze manier vaak niet meer voortbestaan. Maar Zuid-Afrikanen praten niet graag over het verleden. Liever praten ze naar de toekomst. Over het WK dat dit jaar in hun land gehouden wordt bijvoorbeeld. Overwinnen zit de Zuid-Afrikanen in het bloed.

Talent gespot: Esmée de Graaf

Uitgelicht: Corné Schipper

Dit teamlid heeft zich bijzonder ontwikkeld.

Een onvergetelijke ontmoeting in Zuid-Afrika.

Coach Berend-Jan de Groot: 'Esmée heeft een

'De ontmoeting met Elton Hart, onze gids was

unieke combinatie van eigenschappen die be-

heel bijzonder. Hij is eigenlijk advocaat en kan

langrijk is voor ons team. Ze is enthousiast en

een supermooie carrière opbouwen. Toch kiest

heeft ook verantwoordelijkheidsgevoel. Je kunt

hij er voor om in een township te blijven wonen

erop vertrouwen dat, wanneer je een taak of op-

en zich via sport in te zetten voor de jeugd. Hij

dracht bij haar neerlegt, er ook resultaat komt.

liet ons echt zien dat idealen er zijn om iets mee

De kwaliteit van dit resultaat heb ik in de afge-

te doen!'

lopen tweeënhalf jaar zien verbeteren. Eén van de factoren die in dit groeiproces heeft meegespeeld, is dat de groep haar vertrouwen gaf. Esmée was geen onzeker meisje, maar dit vertrouwen van haar teamgenoten heeft haar wel extra bevestiging gegeven. Je kunt met Esmée samenwerken als met een volwassene. En dat is wat mij betreft het benoemen waard.'

51


Expedities & borgen Geef scholen meer ruimte en vertrouwen. Dat schrijft hoogleraar Sietske Waslander een klein jaar geleden in dagblad Trouw¹ naar aanleiding van een onderzoek dat zij als programmaleidster uitvoerde voor Expeditie durven, delen, doen. Binnen welke kaders moeten middelbare scholen hun beleid bepalen en waarover moeten ze verantwoording afleggen. Waslanders conclusie dat de politiek veel zeggen-

losse punten moeten worden ingebed in een expedi-

schap zou moeten overgeven aan de scholen zelf is

tie waarin Waslanders ruimte en vertrouwen centraal

mede gebaseerd op haar ervaringen met bijvoorbeeld

staan. 'Wij willen constant in beweging zijn', geeft

Expeditie Corlaer - met de kanttekening dat de lande-

projectleider Ronald Schaefer nog maar eens aan.

lijke projecten nog lopen op het moment dat haar opiniestuk en bijbehorende publicatie ² uitkomen.

Binnen Expeditie Corlaer rijst daarna echter de vraag hoeveel van die gegeven speelruimte er daadwerke-

‘Dit project is heel erg gericht op vrijheid,

lijk moet worden geborgd. Zo geven de teamcoaches

dan moet je niet vanuit een protocol

na een kleine drie jaar aan dat ze graag meer kader in

aan de slag gaan. En ja, dan gaat het wel eens mis. Maar daar eer je van, en daarna gaat het beter.’

het project hadden gezien. Het liefst zo vroeg mogelijk. Schaefer benadrukt dat het soms nodig is om criteria bij te stellen, maar wil wel blijven staan voor het unieke karakter van het project. 'Dit project is heel erg gericht op vrijheid, dan moet je niet vanuit

De essentie van haar publicaties behelsen echter

een protocol aan de slag gaan. En ja, dan gaat het wel

exact waar het Corlaer College voor wil staan: kwa-

eens mis. Maar daar leer je van, en daarna gaat het

liteitszorg, het bewaken en borgen van de kwaliteit

beter.'

van het onderwijs. Een fenomeen dat samengaat met innovatie.

Een verkeerde volgorde, zo heeft teamcoach Berend Jan de Groot dat ervaren. 'Je zet eerst een organisatie

De hoofdvraag binnen het subthema 'Expeditie &

neer, dan bepaal je de grenzen en daarna ga je pas

borgen' is welke pogingen tot vernieuwing op het

los.' Ook Rosa Nieuwerth heeft haar bedenkingen,

Corlaer College voor herhaling vatbaar zijn. Of juist

maar geeft aan bij volgende innovatieprojecten zon-

een aanpassing verdienen.

der twijfel opnieuw een groep leerlingen te willen begeleiden. 'Als school zijn we – buiten de expeditie

Ten eerste, er zijn individuele leerpunten. Hoe ga je

– al langer bezig met een kwaliteitensysteem. Nu we

binnen een innovatief onderwijssysteem om met

een stap verder willen doen, blijkt dat heel moeilijk.

bijvoorbeeld roostering, integratie binnen het cur-

Maar je moet niet zomaar opgeven.

riculum en de aspecten 'ICT' en 'delen'? Want al die 52


Ten derde spelen binnen zo’n intensief project com-

Niet alleen op basis van de Waslanders terminologie,

municatie en eensgezindheid derhalve een grote rol.

maar ook met concrete opbrengsten in ogenschouw

Schaefer heeft dit ook ondervonden en erkent dat dit

genomen. Op het gebied van cultuur en internationa-

met het oog op volgende expedities een interessant

liseren, de twee speerpunten van het Corlaer College,

leerpunt kan zijn: ‘Soms dacht ik ook dat iedereen

gaat de komende jaren worden gepoogd om met de

wel begréép hoe het zat. De vraag was echter hoe

kennis van nu hieraan vorm te geven. Bijvoorbeeld

de teamcoaches dat raamwerk aan de leerlingen

door de maatschappelijke stage die leerlingen moe-

konden overbrengen. En hoe ze met de weerstand

ten lopen met Expeditie Corlaer als uitgangspunt te

omgingen, omdat een deel van de expeditie ook bui-

benaderen.

ten het reguliere rooster viel. Bij een volgend project wil ik nog meer letten op de interne organisatie van

‘Ik zou die vrijheid niet willen inperken.

de school. Hoe je op voorhand een koppeling kunt

Natuurlijk zorgt vrijheid voor onzekerheid, maar

maken tussen de expeditie en het curriculum. Ja, ik

dat is inherent aan ondernemen. Als je geen

had blijkbaar toch veel dingen anders gedaan. Het

risico’s wilt nemen,dan moet je

lijkt de commissie-Davids wel’

er niet aan beginnen.’

Teamleider Martin Timmer nuanceert de situatie. ‘Het

En wat de zelfstandigheid van het project betreft, die

onderwijssysteem is nooit perfect. Het blijft immers

wordt als het aan rector Arend Smit ligt gewaarborgd.

mensenwerk. Maar zolang de basis niet in gevaar

‘Ik zou die vrijheid niet willen inperken. Natuurlijk

komt – dus dat leerlingen les krijgen en leren – kun

zorgt vrijheid voor onzekerheid, maar dat is inherent

je dit soort projecten doen. En stilstand is ook ach-

aan ondernemen. Als je geen risico’s wilt nemen, dan

teruitgang.’

moet je er niet aan beginnen.’

Er zijn ook veel dingen wel goed gegaan. Binnen het curriculum zijn al de nodige opdrachten door leerlingen

Geert Jan Hahn

gedaan die zich richten op de expeditie. Bijvoorbeeld bij vakken als aardrijkskunde, geschiedenis, economie en godsdienst, maar ook Nederlands en Engels. En ook wat betreft de voorbereidingen op de reis, iets waar je als school niet dagelijks mee te maken hebt, is alles tot in de puntjes geregeld. Niet voor niets wordt er weer gesproken over nieuwe projecten. Onderzoeksbureau Oberon heeft zelfs al nieuwe plannen ingediend. Op naar een volgende samenwerking, op naar een volgende expeditie.

¹ Geef scholen ruimte op eigen keuzes te maken (Trouw, 28 mei 2009) Sietske Waslander ² Politiek, Pers en Praktijk Over de context waarbinnen vo-scholen innoveren (2009) Sietske Waslander & Maartje van der Weide

53


De Expeditie onderzocht Vanaf het begin van Expeditie Corlaer hebben wij, als onderzoekers van onderzoeks- en adviesbureau Oberon, de expeditietocht vanaf een afstandje gevolgd. Jaarlijks beschrijven we in een uitgebreid onderzoeksverslag hoe expeditie is verlopen, welke mijlpalen zijn bereikt en welke hobbels er onderweg bleken te zijn. In dit artikel beschrijven we in het kort de opbrengsten van de Expeditie tot nu toe. Het doel van het onderzoek naar Expedi-

het beoogde doel was een schoolcultuur te cre-

tie Corlaer is enerzijds het verloop ervan te

ĂŤren waarin talenten van leerlingen optimaal

beschrijven en anderzijds de opbrengsten vast-

ontdekt en ontplooid worden. De reis was vooral

stellen. Om dit te kunnen doen hebben we op

bedoeld als middel om dat doel te bereiken, maar

verschillende manieren informatie verzameld:

werd in de beleving van de expeditiegangers

1. Interviews met teamcoaches, docenten, leerlin-

steeds meer het doel van de Expeditie op zichzelf.

gen en schoolleiding (twee keer per schooljaar); 2. Vragenlijsten voor Expeditieleerlingen, leer-

In het tweede expeditiejaar werden de expedi-

lingen uit een controlegroep, teamcoaches en

tieleerlingen derdeklassers. Dat betekende dat

docenten (een keer per schooljaar).

de leerlingen werden geconfronteerd met meer

De gegevensverzameling voor het derde expe-

vakgericht, leerstofgericht en klassikaal onderwijs

ditiejaar is op dit moment nog in volle gang. We

dan in het eerste expeditiejaar. Als gevolg daarvan

beschrijven daarom vooral de opbrengsten die

kregen de leerlingen te maken met een hogere

we in de eerste twee jaar van de expeditie hebben

werkdruk en een minder goede afstemming tus-

vastgesteld.

sen curriculum en expeditie dan ze gewend waren. Dit werd zowel door leerlingen als docenten als

Het verloop van Expeditie Corlaer

knelpunt ervaren. De oplossing werd gezocht in

Expeditie Corlaer is bij de leerlingen gedurende

het integreren van de expeditie in het curriculum.

de afgelopen jaren steeds meer gaan leven. Waar

In het laatste expeditiejaar hebben de docenten

in het eerste jaar de leerlingen klaagden over

gezorgd voor een betere integratie: de expeditie

vaagheid en zweverigheid, werden de doelen

werd deel van het lesprogramma en onderdelen

langzamerhand steeds duidelijker en concreter

ervan werden opgenomen in het PTA (program-

voor hen. Zeker toen de reis meer in zicht kwam

ma van toetsing en afsluiting). Toch bleek dat dit

nam hun motivatie steeds meer toe: 'We weten

niet alleen maar voordelen heeft: de leerlingen

nu waarvoor we het allemaal doen'. Docenten en

vertelden dat het soms wel erg moeilijk is om

schoolleiding constateerden dat het doel van de

voor opdrachten voldoende goede informatie te

expeditie in de beleving van de leerlingen steeds

vinden. Voor sommige expeditielanden is dat nog

meer verschoof naar de reis op zichzelf, terwijl

niet zo eenvoudig.

54


De opbrengsten van Expeditie Corlaer

'samen leven met anderen en omgaan met ande-

De onderzoeksvraag die in overleg met de school

ren') scoorden de expeditieleerlingen significant

is opgesteld wat betreft de opbrengsten, luidt als

hoger dan de controlegroep.

volgt: In hoeverre leidt de Expeditie Corlaer tot

meer kennis en vaardigheden bij leerlingen op in-

Schoolcultuur

houdelijk, sociaal en maatschappelijk gebied? In

Het doel van Expeditie Corlaer is een schoolcultuur

hoeverre leidt dit tot een andere schoolcultuur?

te creĂŤren waarin leerlingen hun talenten ontdekken en ontplooien en waarin het normaal is dat leerlin-

Kennis en vaardigheden

gen uitblinken, als dat maar gebeurt met oog voor de

De kennis en vaardigheden zijn onderzocht

ander. Door middel van een vragenlijst met stellin-

door de leerlingen enkele vragenlijsten en zelf-

gen is gemeten in hoeverre docenten en leerlingen

rapportages (learner report) voor te leggen. De

de beoogde schoolcultuur ook als zodanig ervoe-

vragenlijsten en learner reports zijn door de expe-

ren. Het bleek dat de docenten de schoolcultuur in

ditieleerlingen (zowel voor als na de reis) en door

het tweede expeditiejaar positiever beoordeelden

een controlegroep ingevuld. De controlegroep

dan de leerlingen; de expeditieleerlingen waren

bestond uit de tweedeklassers van het schooljaar

over het algemeen wel positiever over de school-

2008/09; in het derde expeditiejaar zal nog een in-

cultuur dan de leerlingen uit de controlegroep.

teressante groep worden meegenomen: een groep vergelijkbare leerlingen van een andere school.

Ten slotte

In het eerste jaar was er nog geen controlegroep.

De expeditiereis is een verrijkende ervaring voor de leerlingen geweest. De leerlingen meldden in

Uit de learner reports en de vragenlijsten bleek dat

interviews en open vragen van de vragenlijst dat

de opbrengsten van de expeditie niet zozeer op

hun wereldbeeld door de reis is veranderd. Uit-

inhoudelijk gebied lagen. Leerlingen rapporteer-

spraken zoals 'Ik kijk nu anders tegen dingen aan

den veel minder vaak leerervaringen op inhoudelijk

en heb geleerd waarde te hechten aan kleine din-

gebied dan op gebied van vaardigheden. De team-

gen' of 'De mensen daar zijn ondanks alle armoede

coaches bevestigden dit beeld in de interviews. Ook

sociaal en open. Ze zijn altijd blij en opgewekt en

de sociale vaardigheden van de leerlingen zijn met

veel dankbaarder dan wij' duiden op de opbreng-

behulp van zelfrapportage gemeten. De opvallend-

sten van de Expeditie die wellicht in getallen en

ste uitkomst werd gevonden met betrekking tot

berekeningen niet zo goed zijn te vangen, maar

de mate waarin de leerlingen graag samenwerken;

toch van grote waarde zijn en tot nieuwe inzich-

de expeditieleerlingen doen dat liever dan de leer-

ten bij de expeditie-leerlingen hebben geleid.

lingen uit de controlegroep. Op maatschappelijk gebied (gemeten in de vorm van burgerschaps-

Oberon, Ton Klein en Marleen Kieft

vaardigheden zoals 'omgaan met verschillen' en 55


expeditieschilderijen

56


Leren om nooit te vergeten Bij modern onderwijs in de 21e eeuw denken we al gauw aan de inzet van technologie en internet. Als uitgangspunt bij het ontwerpen van Expeditie Corlaer stelden we ons de vraag hoe we ook aspecten als wereldburgerschap, talentontwikkeling en eigenaarschap van leren konden verweven met het bestaande curriculum voor Havo en VWO. Hoe geef je vorm aan het veranderingsproces van 'een docent die je de les leest' naar 'een coach die je uitdaagt om zelf te leren'? Zo werd Expeditie Corlaer geboren; vanuit je eigen

telefoontje uit Nederland was afgerond, keken de

klas in Nijkerk klaar om de wereld in te gaan, om te

leerlingen van hun laptops op: 'Meneer, is het waar

leren in wederkerigheid! Van elkaar, voor elkaar en

wat we op Hyves lezen, dat meneer Kap overleden

met elkaar; met je coach, met je expeditieteamleden

is?' Ongeloof, tranen, bellen naar huis, steun bij el-

en samen met leeftijdsgenoten elders op de we-

kaar, medeleven en vooral veel verdriet. Een dag later

reld. Vanuit de gedachte: 'wie zijn talent ontwikkelt

bouwden we op het strand van de 'Bay of Fundy'

en zich inzet voor een ander, ontwikkelt zichzelf'.

een Inukshuk; een 'wegwijzer' van gestapelde ste-

Nu drie jaar verder zien we hoe de leerlingen, de

nen die de Inuit gebruikten om elkaar in het barre

coaches en de school wereldwijzer zijn geworden.

poolgebied de weg te wijzen. Samen, zo ver weg

De acht expedities zijn stuk voor stuk een leeravon-

van Nijkerk, herdachten we coach en collega Henry

tuur geworden. Immers wie geleerd heeft met

Kap als wegwijzer voor ons allemaal. Een moment

hoofd, hart en handen, weet dat het echte verschil

om nooit te vergeten. En is dat niet precies waarom

in jezelf zit. Dat jij het bent, die kiest tussen onver-

we naar school gaan? Leren, om nooit te vergeten.

schillig zijn of samen met kansen voor een ander.

Bob Hofman, externe begeleider, ICT&E Op minstens acht plaatsen in de wereld is een groep leeftijdsgenoten die dankzij onze Corlaer Expeditieleden hebben ervaren wat het betekent erbij te horen en van betekenis te zijn. Onderwijs is ontwikkeling in duurzaamheid, met vallen en opstaan, met eindeloos veel plezier en soms met tranen van verdriet. Op vrijdag 8 mei 2009 werden de begeleiders van team 5 in New Brunswick gebeld met het vreselijke bericht van het overlijden van coach Henry Kap. Op dat moment waren Canadese en Nederlandse leerlingen druk met de laptops aan de slag om de resultaten van hun Wetlands-onderzoek te verwerken. Nog voor het 57


nawoord De rugzak gevuld met zaken om op expeditie te gaan en vervolgens aan de slag. Wat zit er dan in die rugzak? Goede vraag, dat is vooral veel ondernemerszin, een hoop veerkracht, een goede conditie en een aantal randvoorwaarden dat er altijd is binnen een school. TweeĂŤnhalf jaar geleden was de aftrap, nu is het tijd voor de nabeschouwing. Dit reisverslag heeft ons laten zien wat er allemaal gebeurd en geleerd is, individueel, als team van leerlingen en teamcoaches, projectmatig per leerlingteam en als schoolorganisatie. Groeien is belangrijker dan winnen. De deelnemende leerlingen zijn gegroeid. Impliciet of expliciet, er is veel gedaan buiten de gebaande paden. Dan is groei zichtbaar. Van contact met buitenlandse culturen, tot het organiseren van een Charity Event, van het voorbereiden van een reis, het schrijven van een projectplan tot het delen van opbrengsten met ouders en leerlingen van de basisschool. En bovenal mogen we zeggen dat de ruimte die de leerlingen hebben gekregen veel heeft losgemaakt. Als onderdeel van een team functioneren is essentieel gebleken voor het slagen van de expedities. Belbin blijkt niet altijd de juiste etiketten te plakken op jongeren. Voor het evenwichtig samenstellen van teams werkt het samen met de expertise van de teamcoaches goed. Wat een bijzondere manier van werken is het dan om niet binnen de gewone klassen iets op te pakken. Straks krijgen onze leerlingen ook te maken met wisselende projectteams. Hoeveel meer kunnen we de werkelijkheid nog nabootsen. Ieder exepditieteam met een eigen projectplan een eigen budget en eigen projecttijd. Grenzen zijn overschreden in de vorm van het denken buiten kaders, het investeren van extra tijd, het ondergedompeld worden in andere culturen en het los zijn van ouders en de vertrouwde omgeving. Het heeft veel voor de leerlingen gebracht, het heeft ook veel voor de andere maatschappij gebracht. Acht plekken op de wereld zijn veranderd door het bezoek van onze leerlingen. Terwijl ik mij dit realiseer, komt er een glimlach tevoorschijn. Amper vijftien, zestien jaar oud, en nu al betekenis voor de wereld. Samen met de teamcoaches is er een bijzondere prestatie geleverd. Ook door de teamcoaches, die een enorme investering in zichzelf hebben gedaan. Hoe kan het ook anders bij iets dat nieuw is. Petje af daarvoor, vooral als we kijken naar de wisselende rol van docent, naar coach en weer terug. Uiteindelijk zijn we vele ervaringen rijker tot de conclusie gekomen dat we vanaf hier rijker verdergaan.

Ronald Schaefer, projectleider

58


colofon Corlaer College

033-2456434

Ds. Kuypersstraat 3

www.corlaer.nl

3863 CA Nijkerk

corlaer@corlaercollege.nl

Productie:

Koen Hofman - Boricus

Productie begeleiding:

Ronald Schaefer - Corlaer College

Teksten:

Geert Jan Hahn - www.dehahnkraait.nl

Adriënne Simons - Studio My Cup of T

Henk Claasen - Corlaer College

Vormgeving:

Koen Hofman - Boricus

Fotografie:

Koen Hofman - Boricus

Bob Hofman - ICT&E

Adriënne Simons - Studio My Cup of T

Leerlingen, teamcoaches

Drukker:

Van de Ridder Nijkerk



Reisverslag Expeditie Corlaer