Issuu on Google+

NR 67 . MAART2OO8. JAARGANG18 Toondertijd ís het dr i emaandelij ks tijdschrift voor leden van de Marten Toonder Verzamelaars Club, afgekortMrvc. Voorzitter: Henk Arens Wilhelminastraat16, 2382 up Zoeterwoude Tel.071-5891103 dickerdack@toondertij d.nl Arnoud Alderlieste Penningmeester: Tollenskade32 2274rv Voorburg 070 3836360 aws@toondertijd.nl Secretariaat:Ton Michels GoudenregenzoomL2O 2719uo Zoetermeer Tel 079 - 3616343 d.nl dorknoper@toondertij Clubcuriosa:Arnoud Alderlieste Tollenskade32 2274rv Voorburg grootgrut@toondertijd.nl Beurzen:Ton Macl(aaij Boomstede564 3608 elvrMaarssenbroek Tel:0654613485 beurskraker@toondertij d.nl Clubblad: redactie Henk Arens opmaak Ed Bakker fanthptoondertijd.nl Website:

www.toondertijd.nl beheer Ed Bakker prlwytzkofski6toondertij d.nl

Met dank aan iedereendie ons ook dit nummer weer de nodige informatie heeftverstrekt,vragen steldeof op anderewijze medewerking verleende.Verantwoordelijkheid voor onder naam gepubli-

ceerde artikelen berust uitsluitend bij de desbetreffende. Lidmaatschap Het lidmaatschapsgeld kan worden gestort op Postbankrek. Nr. 626.1I.21t.n.v.de Marten Toonder Verzamelaars Club, Zoetermeer en bedraagt dit lopende kalenderjaar €15,-. Leden buiten Europa betalen €20,- ísr.m.hogere verzendkosten Ruiladvertenties Elke regel bevat + 80 tekens, spaties enz. meegerekend Leden eerste 5 regels gratis, daarna € 3,50 per regel. Niet-leden betalen €2,50 per regel voor de eerste 5 regels, daarna eveneens€ 3,50 per reger. Advertenties voor het juni nummer dienen uiterlijk woensdag 28 mei in het bezit te zijn van de redactie. Copyright Niets uit deze uitgave mag zonder schriftelijke toestemming van de rechthebbende op het auteursrecht worden overgenornen. Copyright op alle illustraties berust bij Stichting Toonder Auteursrecht, tenzlj anders vermeld. De iurvc is ingeschreven bij de I(amer van l(oophandel onder nr. 40.26.02.55


Uoorwoord Ondankshet verlopender jarenblijkt dat het erfgoedvan Toondernos volop in de belangstellingstaat.Dat is voor eensimpelebestuurderalsrir ;:: twee dingenaf te meten.Ten eersteis dat het nog steedsuitkomenvan rre:i. van -of over-Toonder.Ten tweedeis dat het nog steedsgestaagstijgen\-:.-rl het ledentalvan de urvc. Wat het eerstebetreftwas2007weer eenmoc: jaar.Een aantalzeerlezenswaardige boekenzaghet levenslichten voor he: zakenop stapel.Als verzamelaarkurir:t: lopendejaarstaaner spectaculaire we ons daarvastergop verheugen.Vooralook omdat er redelijkzeldzaarnu in de herdrukkomt. wer( wat eerstonbetaalbaarwas Het ledentalvan de club stijgt ook nog steeds.Dat is voor elkeclub op zrci-al verheugend,maarvoor ons ook nog eensomdat het werk van tl.r toch eensoort van groeiendebelangstellingstaat.Toch rakenwe elk jaareen dertigtalledenkwijt en de opzeggingkomtvaakvanfamilie die meldt d-t het lid helaasis overleden.Op clubdagenzieje ook dat de haarkleurr-an de gemiddeldeverzamelaartoch ook het bekendeseniorenblondheett Ondanksdezeafkalvinglukt het toch elkekeerweer om te bhi'-.ge}<regen. Daarbii'r'=groeienalsclub.Dat is fijn en geeftonseenzekerbestaansrecht. ik toch echtnieuwsgierignaarde leeftijdvan onzeaanwas.Zijn dat toch seniorendie ons opeensontdekthebberSofis dat eenjongeregeneratiei= het werkvan ur ontdektheeft. Door veranderingin werkkringverkeerik nu continu midden tussende r,roegetwintigers.Ikkan de verleidingniet onderdrukkenBommelse woorden,uitdrukkingenen zegswijzente debiterenwaarbij er eengroe: me sprakeloosaanzit te kijken met eenuitdrukking op hun gezichtvan 'waarheeftiehet over?'Nawagenwie Bommel kent,Toonder,Kappie o; Hollewijn levert alleennog meer onbegripop.De jeugdkent het niet rne=: vandaan? Dus waarkomt onzeledenaanwas Doelstellingvan de club is het onder de aandachtbrengenvan het lerk';:-ur en dat zullenwe blijven doen.Als bestuuren natuurlijk alsledenr-ar :. urvc. In het laatstenummer van Tr deedik eenoproepof er mensenhe: besfuurwildenkomenversterken.Helaasleverdedat geenenkelereact. op. Daaromdezekeerwederomeenoproepom 贸nsbestuurte komen versterken.Of neem eenscontactop met een van de huidige bestuursleden omtrent ons zegenrijkewerk. H enkA rtn:


ElubdagilTUEmer ë008 De clubdag van de l'rrvc wordt dit jaar wederom in Utrecht gehouden. De diverse deelnemers waren verleden jaar erg enthousiast over het gezamenlijk opgaan met de Hergé genootschap , zodat we besloten hebben dit jaar weer samen de dag te houden. Dit jaar hebben we om 13:45 uur een lezing van Klaas Driebergen over zijn masterscriptie Bommel en de Bijbel. Voor lieÍhebbers van de Bommelverhalen waarin de bijbel en de tale Kanaans een plaats heeft gekregen een absolute must. Kijk over de scriptie nog even in rr 66. Alles op een rijtje: Sporthal Zuylen Burg. Norbruislaan 33, 3555 eo [Jtrecht 25 mei 2008 Opbouwen vanaf 09.00h Beursopen van 10.00 7V . 30 Delezíng van Klaas ís van L3,45 tot ongeveer14.30h en aansluitend is de erv. Ns De Kuifie-beurs gaat rla 13:30 door, Tafelsuoorledende eerstemetergratis,ueruolgens 5 europer meterReserueren bij Ton Mackaaij 06-54 613485 of beurshraker@toondertijd.nl

Tentoongtelhng"Strrp en hungt" YanT-2-08 tot27-4-O8 is in het SingerLaren dezetentoonstellingte zien met o.a.werkvan Maarten (síc) Toonder. Meer info op:www. stripenkunst.nl Op de tentoonstelling is werk uit collecties van vooraanstaandemusea en verzamelaarste zien. Tekenaarshebben geput uit hun archieven en veel daaruit is nooit eerdergeëxposeerd.Het wordt een grote en unieke tentoonstelling die het beeldverhaalvan de twintigste eeuw aan de hand van vier themat vertelt. Het verhaal van de relatie tussen strip en kunst is in vier parallellen uitgewerkt: Jezus,het is Christus De grootste liefde van je leven Mooi hoor, maar is het kunst? Kunst in strips en strips in kuns

Redactie

l


DrrngendeopÍoeP

. De Nederlander. Krant 1932 . De K.R.O'-Gids Voor DeJeugd' 193? . Ideaal.Weekblad 1931 t/m 1935? . Paraat.Weekblad? 193? . De Onze Club-IGant'Weekblad? 193? . De Reclame.Maandblad l92Z tl m 1937? affiches' . Losse reclame-uitingen als bijvoorbeeld: advertenties' en ander reclamemateriaaluit áirpl"y's, folders "r,ïtotho'"s deze tijd.

ingevuld. Dick de Boer. Sweelinckplein4,5216 sc Os-Hertogenbosch 07 3 -6135280.dick.de.boer@hotmail'com O4 13-3 42009 Lo ek D onders. Hopveld 26, 5467 r<nVeghel' donders.l(Ehome.nl

Aangeboden (knipselscompleet Diversekrantenknipsels:58 Kappie vethalen verhalen' ,rrf iigrbonl'i), 5 Kottittg-HoÍlewijn -boekje in envelooen deets

;ï;'ïË#ffi:;;;i;;fr;"'

s.í'"a o""hïle"enI

Poes Deel 3 Infor jeroen@vanwaasdijk.nl 06'5?6987 84

q

rom


Boumaarbrengt heturtgaueTomPoegllleehblad 21 december'07- 16:15UitgeverijBoumaargaatTom PoesWeekblad integraalheruitgeven.In kleur en inclusiefalle bijlagen. Het project start in 2008 en duurt zo'n drie à vier jaar. Ron Streppel,uitgever/eigenaarvan Boumaar, zegl alvanaf 1999 contact hierover te hebben met de Toonder Studiot, waar de rechten voor het weekbladliggen. 'We zljnbíjzonder blij dat we uiteindelijk tot een overeenkomstzijn gekomen.' Boumaar heeft van eenverzamelaarzijn Tom PoesWeekblad-archief in bruikleen gelregen om het materiaalover te zetten.De uitgeverij verwachtde vier jaargangenvan het stripblad(1947-1951)in drie of vier jaar uit te brengen. Doelgroep VolgensStreppelis Tom PoesWeekblad een titel die perfect aansluitbij de doelgroepdie Boumaarbedient.'De heruitgaveis niet alleeninteressantvoor verzamelaarsdie diep in de buidel willen tasten,maar ook voor lezersdie uit nostalgischeoverwegingenzijn geïnteresseerdin Tom PoesWeekblad.We willen de boeken daarom ookvia de boekhandel verspreiden,hoe moeizaamdit kanaalvoor een stripuitgevervaak ook is. Redactie'

Uanllts, met oá IIIT,op 5 dubbel-dud's Tu-ghours AMSTERDAM- De legendarischepraatshow'Hier is...Adriaan van Dis'komt uit op dvd. Het gaat om honderd gesprekkenmet schrijvers, kunstenaarsen politici. Op elke dubbel-dvd staan zes afleveringenvan een uur. De hele box - vijf dubbel-dvd's en het boekje Op de televisie van Adriaan van Dis - kost 75 euro. Hier is...Adriaan van Dis, in 1986 bekroond met de Ztlveren Nipkowschijf voor het beste televisieprogramma,werd door de vpRo van 1983 tot 1992 maandelijksuitgezonden. De reeks geldt nog altild als het enige succesvolleNederlandse televisieprogramma over boeken.

5


Adriaan van Dis ontving onder anderenIsabelAllende, Hugo Claus, Roald Dahl, Umberto Eco, FrederickForsyth, Hella S. Haasse,\MF. Hermans,Astrid Lindgren, Hans van Manen, IschaMeijer, Harry Mulisch, Gerard Reve,SalmanRushdie,Annie M.G. Schmidt en Marten Toonder in het programma. Redactie

Para,nêagt. langs oÍ uoorbghet ab-noÍmále. In december2007 verscheenboek'Heer Bommel en het para-abnormale' van de hand van Willem Venerius. Hij is op zoek gegaannaar de occulte elementenin de Bommelsagaen aan de hand van veertien verhalen doet hij verslagvan zijn vondsten. Als extraatjekrijgen wij een lesjeastrologieen geefthij de horoscopen van Toonder,Tom Poesen heer Bommel. is in de door Venerius De nieuwsgierigelezer die geïnteresseerd gekozenbenadering van de Bommelsagakan zljnhart ophalen. Dat er ooit eenboek op de markt zou komen waarin de astrologie,de alchemie,de waarzeggerij,het kaartlezenen nog veel meer occulte zakenin Toonders oeuvrezouden worden onderzocht,leek onvermijdelijk en het is dan ookverheugend da| dezearbeid verricht is door iemand die terzakekundig is en dat bovendien met de nodige nauwkeurigheid heeft gedaan. Als deskundigeloopt yeechterhet gevaarzoveelaanwijzingenover het occulte op te sporen,dat je je kunt afvragenofToonder die er werkelijk heeft ingelegd.Het oordeel daaroveris natuurlijk aan iedereindividuele lezer zelf.En aangezienik niet zo diep in de occulte materie ben ingevoerdals de schrijver,laat ikhet oordeel graagover aan opiettende lezertjesdie daarmeer kaasvan hebben gegeten.Echter zinne:l als 'Het zou kunnen dat Toonder. . .' komen regelmatigvoor, waaruit blijkt dat de schrijverzich ookwel eensafvraagtin hoeverreToonde: bewust gedachtenuit de esoterieof het occultismeheeft verwoord. Na het lezenvan dit interessanteboek restenmij enkelevragen.

6


In de eersteplaats:wat zou Toonder zelfvan dit boek hebben gevonden?Zekeghet is een retorischevraag:Toonder geeftgeen antwoord meer, en ik aarzel. Voor een anderevraagheb ikwat meer woorden nodig: Toonder was eenverhalenvertellerdie, zonder nu rechtstreekseen boodschapte willen geven,de lezer aanhet denkenwilde zetten.Daarbij ging hij esoterische,filosofische,ethischeen zelfsreligieuzevragenniet uit de weg. Interessantis dan je af te vragenwelke bedoeling Toonder had met de occulte invalshoek in zijn werk en welke waarde hij hechtte aan al dezealternatieveopvattingen.Graaghad ikvan Veneriusdaarop een antwoord gekregen.Stellendat'Toonder de I Tjing goed kendel dat hij 'de plaatsvan de chakrabewust heeft gekozen',helpen mij niet verder. Waar ik echternog steedsbenieuwd naarben - ook na jaren vorsen in de Bommelsaga- is wat Toonder werkelijk te zeggenheeft. In de Stentor van 15 december 2007 staaÍ.een interview met de schriiver en uit dit artikel citeer ikVenerius: 'Toonder was weliswaar in alter. geïnteresseerd natievewereldbeelden, maar was geenvolgeling. Hij was wars van instituten. Hij pikte eruit wat en hl]ï hij waardevolvond, soms lniet eensbewust.'

Heen Konnxnel

para-abm0rxnele 4

Kijk, nu herken ik Toonder weer.Misschien had dezezinsnedeniet lin de krant, maar in het iboek moetenstaan. '

(rr {r de rtidBic in dr' lionrrneluga

Pim Oosterheert

Heer Bommel en het para-abnormale, rsrN

144 9789062710409, p ag.uitgeuery Synthese, € 15,--


Ile l{atzenlàmmeÍl{rds door...Illarten Toonder?! Aan het begin van zijn carrière heeft Marten Toonder aan'ghosting' gedaanzoalshij dat zelf noemde, dat wil zeggen:het tekenen van strips duidelijk geïnspireerddoor bekende buitenlandse strips voor Nederlandseuitgeversdie hiermee copyrights konden uitsparen. Een sprekendvoorbeeld hiervan is de Thijs r;s reeks die als kloon van Bruintje Beer was opgezet.Toonder blijkt nu ook de bekende Amerikaanse strip de Katzenjammer Kids ge'ghost'te hebben in het stripblad'Bravo!'in de jaren 1938-1943. Het blad 'Bravo!' begon in 1936 in Vlaanderen als een A4 formaat (Z+ x Sl cm) stripblad van 16 bladzijden uitgevoerd in de karakteristieke twee kleurendruk van de Rotogravure in Leiden. De uitgever van'Bravo!',Jan Meuwissen, liet al zljnin België verschijnende bladen (onder andereABC, A-Z en Bon jour) bij de Rotogravure in Leiden drukken. Trekkersvan 'Bravo!'waren Amerikaanse strips als Flash Gordon, Felix the Cat en the Katzenjammer Kids. Voor de lezertjes die niet op de hoogte zljnvan dezeklassiekestrip, de castvan de Katzenjammer Kids bestaatuit twee kwajongens,Hans enFrítz, die voortdurend proberen twee volwassenen,de I(apitein en de Professor,poetsen te bakken. Dit leidt vaak tot een afstraffing, mede omdat ze bij hun streken dwarsgezetenworden door Rollo, een ogenschijnlijkbraaf maar geniepigjongetie. De Katzenjammer Kids zijn zelf weer geïnspireerddoor beeldverhalenvan Max en MoritzvanWilhelm Busch,vandaar ook die on-Amerikaansenamen. Dit veranderdevanaf het moment dat'Bravo!' ook in Nederland werd verspreíd,vanaf 17 september 1938. Een aanleidinghiervoor was het stakenvan een Nederlands stripblad van de Rotogravure, 'Onze Club Krant'. Dit blad startte op 1 januari 1938, verscheenom de 14 dagen en werd niet via de losseverkoop of abonnementen verspreid,maar was verkrijgbaar bij aankoop van artikelen in bepaaldewinkels (bijvoorbeeldHus Carels,van der Meer en Schoep). Het blad telde 8 bladzijden op groot formaat (27,5 x 38 cn) en was gevuld met verhalen en strips, deelsvan Marten Toonder. Op de voorpagina stond een vervolgstrip van Marten Toonder, 'Dikkie en Dunnie', twee jongens die spannendeavonturen beleven na met een vliegtuig in Afrika terechtgekomente zijn. Verder was er een correspondentierubriek'Onze Club' geleid door ene'Ouwe Bartje' (getekenddoor Toonder)en werden er spaaractiesen prijsvragen


georganiseerd.De verkoopprijs bedroeg slechts I cent, de inkomsten moesten waarschijnlijk verworven worden door het blad aan zoveelmogelijk verschillendewinkelkertenste verkopen. Dit liep kennelijk niet naar :wensen na ruim een half iaar kwam er een .eind aan dit blad. het afwikkelen van nog lopende 'Voor actieswas een oplossing nodig, en die werd gevonden door in plaatsvan'Onze ::ClubItant' de Vlaamse 'Bravo!'te verspreiden. Dit gebeurde met ingang van de derde jaargangnummer 21, L7 septemberf 938. Dit is zichtbaarin'Bravol' door de toevoeging van een redactieadres nil, de strip Dikkie en Dunnie en de rubriek'Onze Club' van Ouwe Bartje, afkomstig uit de 'Onze Club IGanti In het eerste plaatje van Dikkie en Dunnie staat dan ook een korte inleiding, en ook de rubriek'Onze Club'wordt geĂŻntroduceerdvoor de Vlaamse lezersvan'Bravo !'. Ook verdwijnt noodgedwongen de I(atzenjammer I(ids omdat in Nederland het stripblad Doe Mee daarvan al de publicatierechten had. Maar het opvallende is nu dat na afloop van het vervolgverhaal van Dikkie en Dunnie uit de'Onze Club IGant'Dikkie en Dunnie terugkeren in losse gagsmet een compleet andere toon: rolverdeling en verhaallijn lijken voortaan sprekend op die

'ryr .9

i-

h,.:-

- .* * ..i .* x

It*,**-,-van de I(atzenjammerKids. Hierbij spelen eA@.**& * Dikkie en Dunnie de ro1van Flansen Fritz,Jopie de rol van Rollo

en Gustaaf en Jopiet vader de rol van de I(apitein en de Professor. De bladspiegeltoont dat deze gagsvoor'Bravol' getekendztjn, Ă­n tegenstelling tot het vervolgverhaal dat duidelijk opnieuw gemonteerd moest worden om in het formaat van 'Bravo !' te passen. Wellicht vond de uitgever het aantrekkelijker voor het lezerspubliek weer een Katzenjammer-achtige strip te publiceren? !

-b


'Bravol'kwam in Nederland niet in de losseverkoop, de verspreiding in Nederland vond plaats als bijlage bij het weekblad Unicum (oo,(van deRotograuure),met ingangvan nummer 34, 17 september 1938. De komst van een bijlage staatniet in Unicum aangekondigd, maar de prijs per nummer is met ingang van nummer 34 verhoogd van 8 naar 10 cent per nummer (het was dusgeen'gratis'bijlage!), en op bladzijde twee van lJnicum staangedurendetien weken mededelingenvan Ouwe Bartje met betrekking tot nog lopende prijsvragenvan Sickeszchocoladeuit de 'Onze Club lGantl Bij in Nederland verspreidenummers van 'Bravo!' staat aan de bovenzijde van de voorkant gedrukt bij welk nummer van Unicum de bijlage hoort. Een belangrijk motief voor het op deze manier uitbrengen van 'Bravo!' in Nederland zal de kostenbesparingzljn dtebereikt werd door de vergroting van de betaalde oplage zonder bijkomende (al is 2 centper nummerniet veel). verspreidingskosten Met het uitbreken van de tweede wereldoorlog komt er een eind aan de verspreiding in BelgiĂŤ van de door de Rotogravure gedrukte 'Bravo!', het vierde nummer van de vijfde jaargangvan 18 mei 1940 is het laatstenummer dat nog in BelgiĂŤ verspreid wordt, in Nederland wordt de Rotogravure 'Bravo!' nog tot voorjaar lg43voortgezet, in eersteinstantie met dezelfde nummering als de Vlaamse 'Bravo!', dus nummerend vanaf nummer 5. De inhoud van deze voortgezette 'Bravo!'werd nu voornamelijk door Nederlandse tekenaarsgevuld met onder andere nieuwe strips van Marten Toonder, waaronder dus Dikkie en Dunnie. Door de oorlogsomstandigheden zagJanMeuwissen kennelijk geen kans meer de samenwerking met Rotogravure voort te zetten en eind 1940 komt hij met een vernieuwde, in BelgiĂŤ gedrukte 'Bravo!' met opnieuw het eerder genoemde rijtje Amerikaanse strips, inclusief de l(atzenjammer IGds. Vanaf dat moment zljn er dus twee bladen die beide als voortzetting van de oorspronkelijke 'Bravo !' beschouwd kunnen worden. Naarmate de papierschaarste toeneemt wordt de Rotogravure 'Bravol' dunner om tenslotte meegedrukt te worden in het blad lJnicum, dat zelf ook samenginq met Cinema & Theater.In 1943 komt de rotogravure 'Bravol' echter nog kort terug als zelfstandig stripblad. Dikkie en Dunnie stonden tot het einde in dit blad.

Hans Crezee

t0


OPROEP Toonderrn de;aren '30 Hoe loaramMarten Toonder tot zijn meesterwerk Tom Poesen Heer Bommel dat in 1941voor het eerstin de krantenverscheen? In de jaren daaraanvoorafgaand maaktehij vele strips die variëerdenvan enkeleafleveringen tot soms afleveringenwelke jaren liepen en honderden, zelfs duizendenillustraties en cartoonsin diversekranten en tijdschriften. Dit allesis zeerontoegankelijk door de sporadischeverkrijgbaarheid r-anhet materiaal.Een groot, geheimzinnig en door Toonder zelf met schroom toegedekten liefst verborgen en weggestoptoeuwe. Het project ToonderJaren'30 wil dit Werk aande vergetelheidontrukken. De doelstellingenzijn: Het bijeenbrengenvan alle bibliografischegegevensvanafhet begin, ergensin I 933 tot 1942/ 43; het laatstewerk voor Toonder onderdook. Deze gegevensuitbrengen in boekvorm waardoor de ontwikkeling van Toonder zichtbaarwordt. Het voor iedereenbereikbaarmaken van dezeWerken in de vorm van diverseboekuitgavendan wel met behulp van ondersteunende publicatiesop internet ofhoe dan ook. In f 933 begon Marten zijn carrièremet de strips Bram Ibrahim en Tobias.Eind van dat jaar trad hij in dienstbij de Nederlandse Rotograr,'ureMaatschappij.Tot 1943bleef hij werk leverenaan dat bedriyf.Hij maakte daar strips en illustraties voor bladen als oa. enc, Cinema en Theateren Unicum. Hij tekende o.a.de strips Laurel en Hardy,Uk en Puk, Bello en De doodendestraal.Voor het jeugdblad Bravo!tekendehij eerstDikkie en Dunnie enJim en Soe,laterDe koning van het oerwoud en Slim en Sloom. Samenmet zijn vrouw Phiny Dick en zijn broerJan Gerhard maaktehij van 1934 tot 1938 de strip Thijs r;s, die dagelijksin diversekranten verscheen.Hij illustreerde ook verschillendeboekenvan die twee en van anderen.Voor het jeugdblad Doe Mee maaktehij de stripJapie Makreel, vele illustraties en zelfs teksten.Ook ontwierp hij advertentiesen tekendehij ansichtkaarten. De initiatiefnemersvan dit project, Dick de Boer en LoekDonders, hebbenal veel opgespoord,maarvermoedelijknog lang niet alles. Regelmatigduikt nog onbekend materiaalop uit die tijdl Graag roepen we een ieder op te melden waar zeldzaammateriaalvan Marten Toonder (en/oJPhíny Dick) uít de genoemdejaren te vinden is, wie


Op die manierhopen we heeftzelf misschiennog iets interessants? welke onontbeerlijk is om alles verzamelen de nodige informatie te over te gaanzodat deze tot publicatie op een rijtje te zetten en daarna jaren in kaart kunnen worden gebracht.. verborgen eindelijk eens Werk uit de periode van 1932 t/m 1943 naasthet hierboven vermeldeoa.: Kranten dan wel tijdschriften met de strips Thijs I;s / Bram Ibrahim / JapieMakreel. De Telegraafvanaf december ( ?) 1940.. Tijdschriften:Ideaal/ de K.R.O.-Gidsvoor deJeugd/ deExtra Magazinevan C.Jamin / Van Houtens Eigen Tijdschrift en het blad Mozaïek 1937 en later / het blad De Reclameea.soortgelijkebladen uit 1934 en later I Paraat/ de Onze Club-Krant f Bravo / Paraat/ Rjucht en Sljucht.. Boeken,afÊches,prentbriefkaarten,advertenties,displays,foldertjes en brochures enz.geïllustreerddoor Toonder dan wel Phiny Toonder-Dick/ PhinyDick / Ph. Kornélie / Ph. K enz.en alle andereWerk (en originelen)waarvanwe het bestaantotnogtoe niet kennen.

Dick de Boer.Sweelinckplein+,52L6 rc Os-Hertogenbosch. 073- 6135280/ dick.de.boer(Dhotmail.com Loek Donders. Hopveld 26, 5+67 rn Veghel. 0413-342009/ donders.l(àhome.nl

Urtuerhoopop de Bommelzolder Museum de Bommelzolder jubileert en ruimt op. Vanwegehet 10-jarigbestaanhoudt de Bommelzolder uitverkooPvan (dubbele) knipsels,tijdBommelaria; o.a.veel boeken (ook antiquarische), schriften en allerlei artikelen die in de loop van meer van vijftig jaar over ons land zijn uitgestort.Hebt u belangstelling,bel dan 071 580 48 12 enmaak een afspraakvoorbezichtiging.Op 14 juni wordt het jubileum gevierd voor donateurs. Dan is er geen verkoop. Pim Oosterheert

te


l$reedhedenen harahter-mlsuoÍmrngen \\ reedheden \Íarten Toonder zatmef 'Tom Poesen de Bommelschat' en'Tom FcrêS €o de schatop de zeebodem'in z'n maag.In een al eerderdoor rii qepubliceerdepassageuit een brief van 17 juh 1996 schrljft *Het ::ji: zeebodem-avontuuris namelijk maar gedeeltelijk van riin hand; ik moest de uitwerking aan mijn medewerkersoverlaten :oen ik ziek was.De er in voorkomendewreedhedenen karakter::risr-ormingenzijn dan ook niet representatiefvoor mijn werk." 1àn 'rvreedheden'is in beide verhalen zeker sprake. Heer Olliet aan lager wal geraakteen plat pratende neef Elias voelt zich in 'De Bommelschat' onbehaaglijk als de ruige, moordzuchtige bandiet Pietje Kolibrie hem opdraagt ruimhartig benzine te morsen op het hout van de blokhut, op het dak waarvan heer Bommel en Tom Poes op een bankje zitten. Stevig geboeid. Elias ruikt in de opstijgende benzineiampen al het schroeiendevlees van zíjn niet onbemiddelde en in zor-eelhoger sferenlevende familielid ... [n'De schatop de zeebodem'ontziet Tom Poeszich niet de zeer xrr aadaardigezwarte magiër Hocus Pastot twee keer toe met de r-erdrinkingsdoodte bedreigen. .. Eerstvertikt de oude tovenaarhet een eiland omhoog te toveren aan de bergpieken waarvan hij vastgebondenis en die bij vloed onder de zeespiegelverdwijnen. Met uitpuilende ogen, wangen boi r-anhet zeewateren 'Op het punt van verdrinken...' zoalsboven de Jrie tekeningen van de oblong-uitgaveuit de late jaren veertig staat, blob... ( ) - Terra... tovert Hocus Pas 'Akrara...desperata...blob, h oepla. . .blub. . .b l o b b e rd e b l o b ...'i n d o o d s n o odhet ei l anden zi chzelf uit het zeewater. \u moeten de door hem betoverde'vismannen'nog tot gewone eilandbewonersgetransformeerdworden. Opnieuw geweigerén gekrijs als de lepe magiër met de rug op de rand van een klif, diep onder zich de zee gretig naar hem ziet happen, terwijl Tom Poes

tl


hem met één hand vasthoudt. Verzetten kan de oude tovenaar zich niet, verstijfd als hij is door een toverdrankje uit zijn eigen brouwerij. Tom Poeswéét dat het heel lelijk is wat hij doet, maar hij sust zijn geweten met de gedachtedat Hocus Pas zéker zo gemeen is. Als we de kortgeleden verschenenLijst van medewerkersaan de I77 verhalenvan de Bommelsagavan Marten Toonder van "De Bommelzolder" van Pim Oosterheert mogen geloven,heeft Marten Toonder alleen de plot van De Bommelschat bedacht, is de tekst door studiomedewerkersgeschreven,zijn achtergronden en figuren misschien van Carol Voges en is het inktwerk wellicht van Wim Lensen. Carol Voges zou de plot van De schat op de zeebodem bedacht hebben, studiomedewerkerszouden weer verantwoordelijk geweestzi)nvoor de tekst en misschien tekenden opnieuw Voges en Lensen voor respectievelijkachtergronden en figuren en het inkten. Maar wat laat Marten Toonder in eerdereverhalen, zelf geschreven en getekend,met Tom Poes doen? In'De geheimzinnige roverhoofdman' (verhaal a) krtjgt de nieuwsgierigekater een grote ljzeren kogel onder zijn voeten gebonden en dreigt hij aldus verzwaard én geboeid in het plaatselijk riool - nu ja, riool, ondergronds riviertje - te verdwijnen. Commissaris Bulle Bas is net op tijd - op instigatie van heer Bommel, overigens... Op 'Het verdwijneiland' (verhaal ó) wordt de avontuurlijke kater aan zijn nekvel boven de loeiende vlammen van de stookplaatsvan een schip gehouden. Hij wordt opnieuw op het laatstenippertje gered door de wakkere Bulle Bas. Zljn deze zelfbedachtewreedheden minder kwaadaardig dan die van de medewerkersvan de Toonderstudio's, En wat schriift Toonder als hij weer beter is in'Tom Poes ontmoet een oude bekende' (verhaal20, aflevering809), dat direct volgt op 'De schat op de zeebodem' (uerhaal 19) De dwerg Pikkin hitst zijn vuurspuwende draak tegen heer Bommel op: "Heisa Hop ! ( .. . ) Daar loopt de kerel, die jou vannacht met stenen heeft gegooid!

l'l


Grijp hem! Kraakhem! Maal hem!" Weinig zachtzinnig lijkt me .. . Tehoort de botten van de arme heer Ollie kraken bij het prachtig ritmische'Grijp hem! Kraak heml Maal hem!' \\-r eed! ! Karakter-misvormingen -\ls rve ervan uitgaan dat taaluitingen tot het domein van een karakter kunnen behoren, kun je met enige overdrijving bij heer Bommel vaststellendat er in De schat op de zeebodemsprakeis van misvorming en bij Tom Poesvan lichte kneuzing. E en heer die een man is . . . -\an de hand van de 'Lijst' van "De Bommelzolder" hebben we qezien dat de tekst van 'Tom Poes en de schat op de zeebodem' door studiomedewerkerszoazljn geschreven.De maniervan rertellen is nog niet die van de jaren zestig,zeventig en tachtig: vol archa誰smen,neologismenrgermanismen en dysmelie.Een zekere ;entoudige)stijl is er echter al wel en op een aantalplaatsenin De schat op de zeebodem'komt de lezer formuleringen tegen die rnderdaadniet van Marten Toonder lijken. F{eerBommel wordt als de onterechte grootspreker opgevoerd ;re iedereenkent, maar er worden hem ook zinsnedenin de mond :elegd die niet desBommels zijn: -{:ler-ering725: Een heer die een man is, kan zich met een tandenberrsteloveralredde"( .. ). -L-{er-ering732: Een avontuur waarin heren mannen kunnen zijn!

t5


Aíevering 784: Het is opmerkeliik, ( ... ), dat een heer, die een man is, alleskan bereiken wat hij wil, als hij maar goede vrienden heeft. De manlilkheid waarop heer Ollie zich hier tot drie maal toe laat voorstaan,is een Bommel niet waardig. Heer Ollie B. Bommel is trots op het feit dat hij een heer is, dát is één van de clichés die hij tot zijn laatsteadem zal blijven verkondigen. Voor wie nog twijfelt: in het al eerder genoemde Tom Poes ontmoet een oude bekende zegtde dwerg Pikkin tegenheer Bommel'(... ) Ben jij misschien de man, die vannacht stenen op mijn draak heeft gegooid?' Het waardige antwoord van heer Bommel: 'Ik ben geen man, ik ben een heer!' (afleuering807). Ook Tom Poesheeft in De schat op de zeebodem een tikje van de mannenmallemolen meegekregen:aflevering 729:'Wees een man en vergeet dat u luchtziek bent. Bedenk, dat een Bomrnel altijd een held en dat de lucht zijn element is.' Gebruik van ironie kan Tom Poesniet ontzegd worden, maar hij zal zljn vriend nooit het kwetsende 'een man' toevoegen en ook niet tegen beter weten in roepen dat hij 'de held'moet uithangen, laat staanbeweren dat'de lucht' een element van de familie Bommel zouziin. Bij aflevering7 53 zegt de verteller: 'De haai tolde en draaide door het water, dat het een aard had.' Is de twintigjarige Gerard I(ornelis van het Reve even bij de Toonder Studiot langs geweest? Aíevering 756,Tom Poes: 'Maar tot dusver heb ik altild een goede list kunnen verzinnen als het moest, dus dat zal nu ook wel gelukken.'Tom Poesbedient zich nooit van archaïsmen.Opnieuw aanwijzingen dat niet Marten Toonder aan het woord is, maar een studiomedewerker.Misschien broerJan Gerhard? Tegelijkertijd zien we een lichte vorm van wat de scheppervan Tom Poes en heer Bommel iets te enthousiast'karakter-misvormingen noemde. H .M.B osch

t6


Paarduan Tro;e In dlt boek van uitgeverij ten Brink, speciaalbestemdvoor moedertaalboven de 16, staatop bladzijde 101 een stukje or-erMarten Toonder: Heer Bommel en le Yolvetters.Daarnaastworden er nog een tiental anderestriphelden beschreven, inaar het gaat ons natuurlijk om MT.

vAH誰nq|E

Hoofdstuk 6: Ikbeloof je een nieuwejij Daar zijn menseryvind uit wat hun behoeften zijn en geefwat ze willen. Tom Poesstapteuit en liep driftig naar de grote wagen.Entoen zag :ii tot zijn grote verrasingdat Bul Super daarbezig was toezicht op het lossente houden."super!"riep Tom Poes"wat doe jij hier? Ben je weer met een schurkenstreekbezig?""schurkenstreek!" ze' Superverontwaardigd.Ik ben een eerlijk en hardwerkend zakenman,TomPoes.Door en door eerlijkl Tegenwoordigdoe ik niets meer wat niet door de beugelkan! Ik heb een reclamebureau opgericht: Super'sReclame-Adviesbureau! En daarnaastheb ik een transportbedrijf: Super'sSlinkerdienst!Ik vervoer SlinkpillenlJe weet wel: Wilt u slinken' gebruik dan Slinkers! allemaal eerlijk als goudlZaken zljn zaken!

Cor u Dam

t7


IlomrnatreÉilTUEHwáÍde007 Het jaar is nog maar net beëindigd en we gaanal nomineren voor de lrrvc Award 2007.8n dat terwijl de winnaar over 2O06maar net bekend is. De zesdekeer, dezeprijs voor het meest indrukwekkende Toonderboek.Eerst maar weer eveneen opsomming van vroegere winnaars.Van 1994 tot 2000 betrof het de onofficiële,FictieveBokaal voor het BesteToonderboek: 1994 Uitgeverij Panda,voor de heruitgave van Metro. 1995 John Wigmans,voor Het receptvan PinnekeProost. 1996 Stripschrift, voor de Specialbij de tentoonstelling in Teylers Museum te Haarlem. 1997 Uitgeverij Panda,voor lleer Bommel Volledige Werken De Dagbladpublikaties. 1998 de utvc, voor Rommeldaq de geschiedenisvan een miniatuurstadje. 1999 Uitgeverij Boumaar, voor de integrale heruitgave van Olle I(apoen. 2000 Seb van der Kaaden, voor Een Heer van Afstand. Ervaringen van een Bommelfan. Yanaf 2OOl gaathet om een echte Awardl 2001 Pim Oosterheertvoor De breinbaasvan Bommelstein.Over de wereld van Marten Toonder. 2002 Uitgeverij Panda,voor lleer Bommel Volledige Werken De Dagbladpublikaties. 2003 Uitgeverij Boumaar, voor de integrale heruitgave van Olle Kapoen. 2004 geentoekenning wegensgebrek aan kwaliteit. 2005 Pim Oosterheertvoor Het Bommellexicon.Van Aamnaak tot Zwirkvlaai. 2006 Uitgeverij Panda,voor de heruitgave van de Tom Poesverhalen uit de Donald Duck. Wie zijn de genomineerdenvoot 2OO7? 1. Klaas Driebergen met zijn masterscriptie'Bommelen de Bijbel] van. Zoals bekend was Toonder goed op de hoogte van de bijbel, denk maar eensaan de diepgang in De Grote Onthaler. Klaas Driebergen heeft het allemaal zorgurldig uitgespit.

t0


2.

Willem Venerius vanwege 'Heer Bommel en het para-abnormale'. Volgens een oplettend lezert)e '.. . allemaal al een keer behandeld maar nu met een Orientaalssausjei

3.

De Bezige Bii voor drie deeltjesAvonturenvan Tom Poesin de oblong seriemet harde kaft en linnen bandje. Leuke covers,slechte tekeningen(oud,slechtgeretoucheerd materiaal).Wel tegeneenheel wiendelijke prijs en goed ondersteunddoor Nnc Handelsbladom zo het Bommelgevoellevendte houden.Voorwie wil genietenvan evergreens als Solfertjeof De betoverdeprinses.

4.

Sanoma met de herdrukvan de jaargang1958 van de Donald Duck. Een jaar met Tom PoesweekstripverhalenDe Wat dat, Het Toverboekje enDeZwarte Sluiper. Nu eenvoudig te herlezen zonder door de stapeloude Duck te hoeven gaan.De knraliteit van de Ducks laat soms wat te wensen over, maar het is net echt als vroeger.Enkel de licht muffe geur ontbreekt.

5.

Jenno Witsen en Uitgeverii Ton Paauwvoor de Bommel Reisgids.De wereld van Toonder ingetekendin routekaartjes. Leuk vormgegeven met lekker veel illustraties.

6.

Le Chat Mort voor de FrieseBommel It spoekfan Bommel State. Alweer al de twaalfde FrieseBommel. In 2001 kreegLe Chat Mort net niet de Award voor de uitgave van de Piet Wijn bibliografie,wellichtgaanze nu in de rebound.

7.

Uitgeverii Elbertinckuit Hengelo,voor de TwentseBommel't Vergetbook.Bommelna Fries,Groningsen Latijn nu ook in het Twents.

Uitgeverij Pandais dit jaar niet genomineerd.Eerst maar eens komen met de heruitgave van de dagstripsvan Panda.Van Uitgeverij Boumaarheb ik de delen 13 en 14 van Olle IGpoen (Jull colour) nog niet geziery en ik kijk ook uit naar hun heruitgave van het volledige in 15 delen. Tom Poesweekblad(ziewww.boumaar.com) Ai met al helemaalgeenslechtjaa92007. Twee uitgavesvoor scherpslijpers, twee voor taalfanatici, de Reisgids, de boekjes van de Bezige Bij en de jaargangDonald Duck.

t9


Hoe kunt u uw stem (per lid één) uitbrengen>. .

via post: kruis uwwinnaar aan op het bijgeslotenformulier en stuur het (voldoende gefrankeerd) retour aan Meerweg 39 2103 \rB Heemstede . via e-mail: stuur een mailtje met uwwinnaar naar marc.de.bruijn@ wanadoo.nl . Via toondertijd.nl. Vul het formulier online in. . Doe dit voor l5 april 2008. In mei wordt de winnaar van de MTVC Award 2006 en daarbij 2007 bekendgemaakt.

Marc deBruijn

Uoorde wáÍe zámelààÍ De avondvullendeBommel-tekenfrlmAlsje begrijptwat ik bedoell die in 1983 in Nederland werd uitgebracht,kent zolangzamerhand verschillendeinternationaleversies,Naast de meer bekendeziin momenteelin ovo /video verkrijgbaar: . Brazilië onder de titel'Bambo & Dex'; . Czechiëonder de titel'Drakmedvidka Bommela'; . Duitsland onder de titel'Oglu, dasfrecheDrachenmonster'; . Zwitserland ( ?) onder de titel'Bommel Bàr und dasfreche Drachenmonster'; . Belgiëen Frankrijk onder de titel'Olivier et le dragonvert'; . de use onder de titel'The dragon that wasn t (or was he?)'; . en twee Engelstaligeedities, 'If you know what I mean' en 'Dexter the dragon & Bimble the bearl Een bezoekaan eBayis uw moeitewaard. Eiso Toonder

Aangeboden YetzamelingO.B. Bommel en Tom Poes. Heel veel boeken, przzels, kaarten, curiosa, speldjes, be,eldjesetc. Heb ook nog de rurvc boekjes nummer I tlm 66; deze moeten in een keer weg Bel na 17.00h 02525L9O75 Alex de Groot

e0


Mtvc nr 067