Page 1

Decemben?006 . Jaangang 16 . Nn 6? ToonderÍijdis het driemaandeltjkstxJdstltrifÍ toor ledenvan deMarten Toonder Verzarne laars Club, afgekort nr r vc. Yoorzitter Henk Arens WilhelminastraaÍ 76, 2382 HE Zoeterwoude

Tê1.071-5891103 E-mail: dickerdack@toondertijd.nl Penningmeester:Arnoud Alderlieste 47 v. Gaesbeekestraat 2274 RY Yoorburg E-mai1: aws@toondertijd. nl Secretariaat: Ton Michels Coudenregenzoom120 2719 HD Zoetermeer Tel:079 - 3616343 Email: dorknoper@toondertijd.nl Clubcuriosa: Arnoud Alderlieste v. Gaeu3beekestÍaat 47 2274 RV Voorburg Email: grootgrut@toondertijdnl Beurzen: Ton Mackaaij Hanrathstraat 8 3555 CH Utrecht Tel:0654 - 613485 E-mail: beurskrakerptoondertijd.nl Clubblad: redactie Henk Arens opmaak Ed Bakker Website:

fanth@toondertijd.nl adres www.toondertijd.nl beheer trd Bakker prlwyzkofski@toondertij d. nl

Lidmaatschap Het lidmaatscbapsgeldkan zt:orden gestort o? Postbankrek.Nr. 626.11.21 t.n t de Marten Toonder Verzamelaars Club, Zoetermeeren bedraagtdit lapendekalenderjaar €15,-. Leden buiten Europa betalen€20,- i.r-,.m.hogere verzendkosten Advertenties Henk Arens Thrieven 2005: ' 1/l Pagina € 50,- / Leden €37,50 ' 1/2 Pagina € 32,50 / Leden € 25,.1/4Pzgina €20,- / Leden €15,R u i ladoerÍen Íies.'Elke regel bevat t 80 tekens,spatiesenz. meegerekend Leden eerste5 regelsgratis,daarna €3,50 per regel Niet-1eden betalen €2,50 per regel voor de eerste5 regels, daarnaeveneens63,50 per regel. Advertenties vooÍ het maartnummeÍ dienenuiterlijk woensdagzr februari in het bezit te zrlr'van de redactie. Copyright Niets uit deze uitgar-,emag zonder schrtftelijketoestemmingr-,ande rechthebbendeop het auteursrechtzuorden a,oergenamen. Copyright op alle i//ustraties berust bij Stichting Toonder ,4uteursrecht,tenzij andersverme/d. De nrrvc is ingeschrevenbij de Kamer oan Kaophandelonder nr. 40.26.02.55

Met dank aan iedereen die ons ook dit nummeÍ weer de nodige informatie heelt verstrekt,vragen stelde of op andere wrlze medewerking verleende. Wrantz.toorde/ijkheid r-,ooronder naam gepubliceerdeartikelen berust uitsluitend bij de desbetrffinde.

Stichting Het Toonder Auteursrecht Postbus76254. 1070 EG . Amsterdam mail@stichtingtoondeinl . w.stichtingtoondeinl


a BeeldhouurenJenoenSpijken 'Een sculptuur moet een rustpunt kunnen

zljn, je moet er een prettige relatie mee

aangaan.'

wer prachtig. Jeroen heeft Toonder in de periode zooz/3 vijf keer ontmoet. De eerste keer poseerdehij onder de perenboom in de tuin van het Rosa spierhuis. Eerst maakte hij een opzet in klei. Marten Toonder was zeer geïnteresseerdin zijn vorige studie-object: Pim Fortuyn. Het verraste Spijker dat Toonder zo breed geïnteresseerden ontwikkeld was en ,,eet bij de tijd was. Hij vond het pÍettig om intellectuele discussiesmet hem te voeren. Na een uurtje poseren,werkte Jeroen nog zo'n anderhalf uur door. van het boetseerwerkis vervolgens de ma1gáaakt, waarmee de bronsgieter het beeld kon maken. De grote versie is meer dan levensgÍoot en is nog steedsin eigendom van de kunstenaar. Van april t/m november zoo6 maakte het deel uit van de Toonder-expositiè in het Nederlands Stripmuseum in Groningen. Voor lief-hebbers heeft Jeroen Spijker een kleine versie gemaakt van zo cm hoog. Voor meer informatie www. jeroenspijker.nLo6-2r44u86 of o7r-5963oo. c4rnoud cÁlderlieste


o €xclusief Filmueneld-i ntenvieu.r Juist vóór het ter perse gaan van dit nummer werd ons een onderhoud met den bekenden "illegaal" Marten

Toonder,

die tevens de ontwerper

Neerland's populairste

tekenfilmheld

is van

Tom Poes,

toegestaan. Helaas gebiedt de plaatsruimte beperking, Filmwereld

ons

maar -wie weet- zijr' de papiergoden nog eens welgevallig

en kunnen

we

later nog eens plaats vinden voor de interessante verhalen van Marten Toonder.

Tom Poes, arbeidsinzeten illegaliteit "Is 't waaÍ, mijnheer Toonder, dat zelfs Tom Poes oud-illegalist is?" zo vielen we met de deur in huis. "Inderdaad" lachte Marten Toonder."Hii heeft zelfs tegen "zes-en-een-kwart" gestreden".

???.se?? 'Ja! U zult dit vermoedelijk binnenkort zelf kunnen zien. Als filmheld heeft Tom Poes natuurlijk uitsluitend "filmische" slagengeleverd,maar ...hij heeft ze glansrijk gewonnenl" "Vertelt U eens!"drongen we aan. 'Ach, dat is een heel lang verhaal en eigenlijk nauwelijks de moeite waard", vond Tom Poes' schepper bescheiden. "We hadden in het begin onze eigen tekenfilmstudio's, die ijverig werkten aan 'n goede Nederlandse tekenfilm zoals ik die al jarenlang -reeds toen ik in zuid-Amerika met het werk van Dante Qrinterno (één ,Lan Disney's "directori') in aanraking kwam-had willen maken. Toen echter de N.s.B.'ersmet hun Nederland-film kwamen, werden we direct dwars gezeten en voor de keuze gesteld met 60 man in de Duitse wapenfabrieken te gaan werken of met z'n aTlenbij die N.s.B.-maatschappijte gaan tekenen. Het ene noch het andere lokte ons aan". "Tochniet?" "Nee. Het beroerdewas echter, dat we niet met zestig man tegelijk ineens van het toneel konden verdwiinen. vooral omdat de Nederlandfilm -die het monooolie voor het .rraken van tekenfilms in Nederland gekregen had, er nogal gebrand op was ons allen in dienst te nemen".


O

'Állicht". "Na veel onderling gepraat vroegen we de Duitsers ons te verlossen van het N.s.n.-voogdijschap.En 't lukte. De Nededand-flln-r had niets meer in te brengen bij ons. We zouden voortaan a1leen tekenfilms voor Duitsland maken. Natuurlijk hadden we met de inleidende besprekingen reeds maatregelen genomen en plannen beraamd om nóóit iets te leveren. In ieder geval begonnen we de niet te commanderen "inspiratie" in te schakelen,althans als excuusmogelijkheid en bedongen bij de "HerÍen", dat wij uitsluitend onze eigen ideeën, eigen ontwerpen en met eigen figuren zouden vervaaÍdigen". "Slikte n ze die,uoorw aarden ?" "Gelukkig wel. We namen als scenario het eerste Tom Poes verhaal, u weet wel, dat van Pik-in en de reuzen. Het werd een Pik-in die mank lieo. blaffende comman= do's gaf en ...militairen met laarzen aan uit ...modder maakte. Deze konden dus modderfiguren slaan, als Tom Poes zou gaan optreden. ..." "Hè?" vroegen we, onbeleefd. "Jal" lachte Marten Toonder vergenoegd en hij wreef zich onwillekeurig in de handen, alsof hij het wel eens zou willen doen. "Tom Poes ging natuurlijk al dat militairistische gedoe bestrijden. We hadden de modderfiguren de gedaante van reLrzen gegeven en ze natuurlijk in de beruchte Taarzen gestoken, zodat het nog duidelijker werd, wie we met deze slechte Íeuzen bedoelden.In de film begon Tom Poes nu eveneens een leger uit de grond te stampen; dat waren evenwel de vrijheidsstrijders en kennelijk Hollandse ÍeLrzen, want ze droegen klompen en vrijheidshoedjes....Tom Poes maakte de slechte schadelijke ÍeLrzen onschadelijk door ze de laarzen uit te trekken. En wat is een mof zonder Taarzen. nietwaar?" "Inderdaad!!" grinnikten we. "Maar was 't niet ge,uaarlijk,om hen zo duidelijk te laten blijken, dat die Tom Poes-film niet voor ben bedoeldwas?" "We waren er zo enthousiast over, dat we dit nauwelijks beseften. In ieder geval keurden de Duitsers het scenariogoed, want we moesten af en toe wel eens iets laten zíen en bleven onze zestig jongemannen, van om en nabij de twintig jaren, veilig in Holland.


a

Soms deden we vele maanden totaal niets aan de Tom Poes-film en vervaardigden wij een reclamertekenfilm ende moffen betaalden maarl " "Het kwam dus eigenlijk hier op neer, dat de Duitsers al diejongemnnnen in Holland hielden en intussen een goede Nederlandse, dus anti-Duitse t ekenfi lm f n an cier d en? ". 'Ja! En ze merkten er niets van. Intussen vervalstenwe nog persoonsbewrlzen, maakten we stempels, richten in samenwerking met de drukkerij D.A.v.r.D.een,voor dit doel gehuurde"cameraruimte",een volledig illegale drukkerij in, lieten de Duitsers een grote Heidelberger-drukmachine in onze "studio's"binnendragen,gaven een eigen illegaal blad uit met politieke prenten. ...allesonder het oog van de beschermers,die ons steeds maar achter de broek zaten. En niet eens zo zeer voor het illegale werk. Ze wllden nu toch eindelijk wel eens die film hebben. Even voor dolle Dinsdag werd de àÍgw^an der Duitsers toch zo groot, dat eÍ twee speciale afgezantenuit Berlijn de film kwamen halen. Wij slaagdener in de kerels naar Haarlem te sturen en toen ze, woedend over hun vergeefsereis, briesend terugkeerden,nog eens naar Den Haag, waaÍ ze evenmin de Tom Poes-film vonden. Zo arriveerden die knapen óver het kookount wéér in Amsttsrdamwaar hun ....éénuur voor de Berlijnsetrein vertiok, de trommel met de film werd overhandigd. Dankbaar accepteerdenze het product en renden naar het station om hun trein naar Berlijn op het nippertje nog te halen. Dáár zuJlen ze wel ontdekt hebben, dat ze niet de Tom Poesfilm, maar een oude Spoorwegfilm hadden meegenomen"Stap vóórin IN en achteruiturr!" "En waar is de Tbrn Poes-flm nu?" "Hierl Hij zal binnenkort wel zijn première beleven in de Nederiandse theaters.Hij duurt bijna een kwartier en is in zwart-wit opgenomen, omdat ons het Duitse filmmateriaal niet goed genoegwas." "En de verdere aoonturen rtan Tom Poes,Mijnheer Toonder?" "Laat rk daarovernog even zwrjgen. Er bestaangrootse plannen " Toen namen wl maar afscheid, reeds blij met dit intervieq want de artist Marten Toonder zat reedsweer vreemde dingen op een stuk papier te krabbelen.Wie wéét, nietwaar, het konden wel "uitsmijters" zijn, die daar op het papier ontstonden en Marten Toonder'satelier is nogal hoog. ... Haastig vertrokken we dus, er van overtuigà zrlnde,dat wij gesproken hadden met een kunstenaar,waaÍop Nederland trots mag zijn.


a Frits Godhelp Rubniek bijzondeneAmstelvenens: Fred Veerman uit Amstelveen stuurde ons het blad Stichting Welzijn Ouderen met daarin een interview met Frits Godhelp. Van de redactie van het blad mochten we het integraal overnemen.De tekst is van Vera Lemm.

Frits Godhelp (Zg) werkte vijftig jaar als striptekenaar bij Marten Toonder. Thuis in Amstelveen hangen prachtige tekeningen en aquarellen van O1lie B. Bommel en Tom Poes. Ondanks de ztekte van Parkinson tekent Frits nog een paar uur per dag. Van r4 septembertot 3r oktober werd zijn werk tentoongesteld in wijksteunpunt Kastanjelaan. Tegenover me zit een vriendelijke man met een zachte stem. Als hij over z4n vak praat begint hij te stralen. Met liefde vertelt hij over'zijn' stripfiguren en vol trots laat hij me enkele van zljnjuweeltjes zien. Tekenen is zijn passie' dat .

I

.

I

!..t

1S ClUloeIlK.

Wanneerbent u precies begonnenbij Marten Tbonder? "Dat was op rr januart ry43 op de Nieuwezijds Voorburgwal in Amsterdam. Voor die tijd tekende ik al Popey en Mickey Mouse op straat. Ik had het al in me. In die tijd zat 1k op de ambachtschool en leerde voor etaleur. Ik had een boekje gemaakt met een stripfiguurtje en dat liet ik zien bij de Toonder-Geesink studio's. Ze warcn enthousiast en ik werd aangenomen.Ik was toen vijftien jaar en moest het vak nog helemaal leren. Na de bevrijding kreeg ik mijn eerste opdracht voor Tom Poes en Ollie B. Bommel. Marten Toonder gaf me een scenario en ik moest het verhaaltje zelf indelen in strips van twee of drie plaatjes". Dus Marten Toonder tekende niet alle strips zelf? "Nee, hoewel op de strips zijn initialen staan, werden ze door zlin team getekend. Hij gaf wel correcties aan a1shij je tekening niet goed vond en als ik het ermee eenswas nam ik ztln aanwrlztngenover. Ook de verhalen werden niet allemaal door hem geschreven.Lodewijk van Banda,


o

die pas is overleden,heeft er veel geschreven.De strips stonden eerst in de Têlegraaf, maar toen die in de oorlog de foute kant uit ging kwamen ze in de Volkskrant. De boekjes kwamen later." Wie waren awfavoriete karakters? "Toch wel Bommel en Tom Poes. Bommel is een beetje dom en als hij er niet uitkomt zegthqi Tom Poes,bedenk een list.'Tom Poes is een slim mannetje. In het begin had Bommel een huishoudster,maar later trouwde hij met dat anderevrouwtje; Doddeltje. Bommel en Tom Poes z4n in de loop der jaren heel erg veranderd. In het begin had Bommel een rond bol buikje, later werd hij wat hoekiger. Dat gold ook voor Tom Poes.Natuurlijk hield je de verhoudingen goed in de gaten, maar toch groeide je met ze mee. Kappie (dekapitein) had in het begin een veel te lange nek. Later werd dat aangepast.Kappie is vernoemd naar de vader van Marten Toonder die vroeger kapitein was op de wilde v^att". Hoe langwas u met een strip bezig? 'Als het goed ging deed ik eÍ een per dag, dus drie plaatjes. Eerst las ik het verhaal, dan bedacht ik hoe ik het in moest delen zodat het leuk *as eir er spanning in zat. Daarna zette 1k een schets op en nam het door met een collega en keken we samen hoe we het nog beter konden maken. In de krant kwamen de tekeningen in zwart op een Íaster, in de boekjes werden ze gekleurd. Ook dat waren speciale technieken die ik heb geleerd. Het inktwerk met arceringen en verloopjes, daar was ik goed in." IIeeft a zelf uel eenseenstrffiguur ontuorpen? "In de Bommelstrips verzon 1k zelf wat figuurtjes zoals de Chinese waaier en kleine muisje. En in weekblad Tom Poes had ik een eigen strip over een olifant en een eekhoorntje: 'Bas en van der Pluim'. Het weekblad heeft drieëneenhalf jaar bestaan. Later zrjn die figuurtjes gebruikt als wikkeltjes om snoepjes." Wat ooor man was Marten Toonder? "Hij was een beetje schuw. Sommige collega's hebben geprobeerd hem bij naam te noemen maar daar hield hij niet van. Ik heb vijftig jaar meneer Toonder tegen hem gezegd. Moedig was hij wel. In de oorlogsjaren zat hii in het verzet maakte hij een blad (Metro) met tekeningen en karikaturen van o.a. Hitler en Seyss-Inquart dat stiekem versoreid werd."


o

Leek hij in het echt op Ollie B. Bommel? "Nee, hij u/as een magere man. De deftige, zware stem van Bomn:ehad hij wel. Ztln eerstevrouw tekende ooÉ .r-, zrl heeft de naam van de Tom Pouce (het gebakje) verzonnen. Marten Toonder heeft heel r-eel dierbaren verloren: zijn jongste zoon, twee aangenomendochters, ziir beide echtgenotes,zijn broer. uiteindelijk heeft hij iedereen overleeiJ en hij leed onder die eenzaamheíd.In 1965vertrok hii naar Ierland. maar hij kwam wel elke week naar het kasteel in NedeÁorst ten Berg waar wij de laatste jaren gewerkt hebben. We kregen toen we1 een nieuwe directie. rn ry7r is daar een grote brand geweestwaardoor'eel originele platen verloren zrln gegaan.Gelukkig heeft Marten Toonder ook originele strips mee naar Ierland genomen die daardoor bewaard zijn gebleven." Wanneer is Marten Toondergesto?t met Oltie B. Bommel? "Rond 1986. Er was een afscheidsfeestter ere van het zoveel lartt bestaanvan Tom Poes en we kregen allemaal een origineel afgedruki verhaal van Tom Poes op ware grootte. Op de laatste strip gaàt Tom Poes met zljnknapzak de wijde wereld in en rrouwt Ollie B. Bommel met Doddeltje. Dat was het einde. Daarna hield Marten Toonder er

IIoe was uw afscheid na,uijftigjaar? "Er was een gÍoot feest in kasteel Nederhorst ten Berg waar ik de laatste jaren gewerkt heb. De burgemeester van Amst.Lr..t kwam me de ridderorde opspelden. MtL" collega's hebben een mooi lied voor me gezongen. Ik heb in die vijftig jaar heel wat mensen zien komen en gaan maar ik ben het langst van iedereen gebleven. Van Marten Toonder kreeg ik een brief waarin hij o.a schreef: Je was het symbool van de stripafdeling. Je bent de enige die alle avonturen van de studio's


o

En dan komt hetpensioen, hoe beviel het? 'Ik moest er wel aan wennen. Ik ging's morgensaltijd vroeg de deur uit en nu hoefde dat ineens niet meer. Het was wel lekker dat we wat vaker naar de caravankonden." Tbkent u nog steeds? 'Ja toch wel. Ik heb nog een tijd struisvogeleierenbeschilderd. De eigenaar van het kasteel vroes of ik die wilde beschilderen met Ollie B. Bommel en Tom Poes.Ik Áocht ze niet verkooen. Later mocht dat wel als ik dan maar wel mijn eigen handtekening .rop zette. Voor de Hema heb ik ook nog ontwerpjes voor bekers gemaakt, maar die moesten de initialen van Marten Toonder hebben. rc jaar geleden kreeg u de ziekte oan Parkinson. Hoe ging het toen? "In het begin was de zíekte nog heel stabiel en lukte het tekenen goed. Nu kan ik een paar uuÍ per dag tekenen als de medicijnen werken en ik geen last heb van trillingen in mijn hand." Frits laat me een paar prachtige tekeningen zien totdat zijn eigen 'Tom Poesklaaglijk begint te miauwen ten teken dat het nu mooi is geweest.

Kenstkaanten Het is een aardige gewoonte elkaar elk einde van het jaar schriftelijk de beste wensen te doen. Niet alleen voor de Kerstdagen, in de wandeling feestdagen genoemd, maar ook voor het hele komende jaar. Toonder en Bommelliefhebbers doen dat dan natuurlijk ook. Er bestaat waarschijnlijk een bonte verzameling aan kaarten door allerlei liefhebbers rhuis vervaardigd. Daarnaast kennen we natuurlijk de kaarten die in de loop der tijd door uitgeverij Ton Paauw zTjnvervaardigd. Mooie kaarten, maar iedereen kon ze gewoon in de winkel kopen. Toch wel iets exclusiever zyn de kaarten die aan een selecte groep zijn gestuurd, te weten de intekenaars bij uitgeverij Panda en natuurlijk de kaarten van de rtrvc zelf. Om met de eerste te beginnen: voor de Bommelintekenaars heeft Ha n s Mat la v anaf 1 9 8 9é l k .l u u r e e n k a a rt g e s tuurd. In het begi n waren dat er zo'n 7oo halverwege de looptijd waren dat de volle z5oo. Op de kaart v^n Í993was een exclusieve'pin' van heer Bommel gestoken. Na de reeks van 'Heer Bommef is de traditie voortgezet


a

voor de intekenaars voor de reeks 'Marten Toonder's Avonturen van Tom Poes'. De kaarten van Panda werden om niet toegezonden aan de afnemers van Toonders boeken en werden nimmer door hem verkocht. Dat hoort ook niet. Voor Marten Toonder zelf Iieten ze er altijd een stuk of 25 extta maken zonder opgedrukte tekst, zodat hij die zelf kon schrijven en aan zijn relaties kon sturen. Voor zichzelf privé deden ze dat bij de uitgever ook. Eerder al is er eens een Toonderkaart verstuurd door Stripantiquariaat Panda, ergens in de jaren ry7o. Hans weet niet precies meer wanneer dat was. Wel herinnert h1j zích dat hij een keer een aquarel van Phiny Dick mocht gebruiken als Kerst- en nieuwjaarskaart, ergens in de jaren ry7o of r98o; preciesweet hij dat ook niet meer. Die kaart stuurden ze toen naar de relaties van Stripantiquariaat Panda, Stripgalerie Panda en Uitgeverij Panda. Voor de familie Matla privé, heeft Marten Toonder een keer op verzoek een prachtige aquarel gemaakt van de heer en mevrouw BommelDoddel, waarop ze een bezoek brengen aan de pasgeboren David Matla. Dat was in ry87 Yan deze aquarel hebben z1j toen de geboortekaart laten drukken. Maar dat valt dus even buiten het bestekvan de Kerstkaarten. De rrrvc heeft vanaf het begin Kerstkaarten aan haar leden gestuurd. De eersten daarvan zrjn prachtige stukjes huisvlijt. Dat kon toen nog; er waren immers nog niet zo veel leden. Na enkele jaren werd de drukker al ingeschakeld. De Kerstkaarten van r99+ en 1995 ontbreken in die reeks! In plaats daarvan werd eerst een herdruk van het boekje ' Ollie B. Bommels Wondere Werken' toegestuurd. Een drukwerkje ooit voor Philips gemaakt. Het jaar er op kregen de leden het boekje van het 'Genootschap Onze Taal' geheten ' Als u begrijpt wat ik bedoel' Later hebben we dat boekje nog eens naar a77eleden gestuurd. Elke kaart die we uitbrachten hebben we natuurlijk altijd eerst aan vn zelf voorgelegd. Graag hadden we de kaarten uit de jaren veertig nog eens gebruikt. Helaas mocht dat niet. "Niet dat oude werk, dat zrjn aIlemaal jeugdzonden" Zo'n wens Íespecteerje natuurlijk en zo komen rr'e aan een fraaie reeks van allerlei Toondercreatiesdoor de jaren heen. Om helemaal in de Kerstsfeer te komen hebben we alle kaarten van Panda en de rarvc eens op een rrl gezet. lDe redactie


a ry9g-rggrDe lrrvc is opgericht in 199r.In datjaar kwam ook de eerstekerstkaart uit. Deze kaarten vind u links op de volgende pagina's.Panda begon tweejaar eerder.De kaarten van Pandavind u steedsrechts op de pagina.


a (links MTvc, rechtsPanda) 1992-r994.

lltr l'^nutr \ar tt r...'t.h.r Mlu](n Ă?urnJt \4r|I!tn.l^'u .ur tt/lkktt: .t gra,rl

A Srb ret'\ lttr i.l\ot:,k:, lJ1*4zs-

Ctrh


(liÍrks MTvc, Íechts Panda) 1995-1997.


1998-2ooo.(links MTvc, rechts Panda)


a 20or-2o03.In 2oor en 20o2 heeft Panda geen keÍstkaaÍt veÍstuurd.

o


2oo4 2oo5. (links MTvc, rechts Panda)


a De MTVC clubdag in Linschoten. Op z8 oktober j.1. vierden wij onze clubdag in Linschoten. Een filne zaal, een goede sfeei, prettige contacten' dat was allemaal prima'. Enigszins tegerï.rallendwas het aíntalbezoekers,en dat is jammer,-niet a1leenvoor de wensen,maar ook voor de verzamelaars. u.ï. handelarendie superzaken wat kunnen wij eraan doen om het bezoekersaantalte doen stijgen? \roorafgaandaan de beantwoordingvan die vraag moeten\,veeeÍstconstateren dat deËelangstellingvoor het werkvan Toonderafneemt.De redenendaarvoor heb ik in eeneerderlrtikel al eensopgesomd,dus daaroverzal ik nu zwrjgen' Wat zou er moeten gebeuren? Het initiatief oÀ samen te werken met andere 'verzamelaarclubs'lijkt me een goedezaak,maar die samenwerkingmoet wel per geval worden bekekenlNiet altijd Ievert zo'n samenwerkingeen 'win-winsitusatie' op. -

Meer propagandavoor de beurs is belangrijk' ln b-11de1levindtzich ..., .,r.,r.À.rrtÀku1.t-td.r, bij voorbeeld in'stripschrift', in'Stripnieuws' en in de Antiek- en verzamelkrant. opname in deze bladen is gratis. Lokale kranten nemen graag een artikel op over activiteiten zoals de clubdag. De berichtg.rring á"uto'oer moet op tllq gebeuren, en liefst herhaJd worden vlak voor de clubdag. Een telefonische herinnering levert vaak een toezegging op om op de beurs aanwezig te ziln en een reportage Íe veÍzorgen-

-

Propagandavia lokale radio en T.v. lukt ook meestal we1' Ook hier geldt: benáder deze instanties vaker dan één keer en probeer er een reportage uit te slePen.

-

Zorg dat de datum en plaats van de clubdag trjdig worden gemeld in het cilbblad en geef d eze rnformatie extra aandacht door er bij vooruláar4ae aan te wijden, met een afwijkend lettertje of beeld een ^parte dan ik ooit zou kunnen bedenken' ariistieker nog veel

-

Het allerbelangrijkste:u leden van de urvc, wilt u alstubheft zelf met initiatie.o.r, kÀËn om meer belangstelling voor de clubdag te krijgen. Kom met uw ideeën, meld ze aan het bestuur van de v:rvc en laat over aan het bestuur en de beurscoórdinator. Ztj doen echt íi.t ^11., mee, meld uw creatieveideeën. Doe hun best. lPim Oosterheert


a

MTVCAuand uitgereikt Tijdens de clubdag op z8 oktober wer d om t wa a l f u u r d e l e v e n d i g e bijeenkomst even stilgelegd voor een kleine ceremonie. In het afgelopen jaar hebben de leden namelijk Pim Oosterheert tot de winnaar v an d e a w a rd u i tg e ro e p e n . Dit gebeur d e m i d d e l s e e n u i tg e zette ledenenquetedie ons clublid Marc de Bruijn liefdevol op zich genomen heeft. Dit jaar waren er meer inzendingen dan ooit en de leden gaven vaak mooie inkijkjes in hun zieleroerselen wàl"Íorgl ze t ot hun k euz eg e k o m e nz i j n . De voorzitter prees de vele mooie kanshebbers tn ztln toespraak en memoreerde tevens dat Pim deze prljs al eerder gewonnen heeft. Maar Pim deed deze keer wel zelfs met twee boeken mee: het lexicon en een citatenboek. Op de suggestie dat hij het dozqn maar vol moest maken schudde de winnaar het hooÍd. "Dat zeker niet" was ziin commentaar. In zljn bedankwoord gaf Pim aan dat dit fraais er zeker niet gekomen was als hij daarin inhoudelijk niet was gesteund door Eiso Toonder en Jan Gevers Leuven. Daarbij heeft het boek een zeer fraaie uitstraling gekregen door het werk van de uitgever Ton Paauw. Tevens gebruikte de schrijver zijn dankwoord om een boek van een andere kanshebber nog eens in het zonnetle te zetten, 'de Tao van Toonder'van Frank Hartingsveld. "Het is ongelooflijk jammer dat dit boek verboden is. Dat had nooit mogen gebeuren".Na het slotapplaushield de prijswinnaar de trofee nog eens trots omhoog. De redactie


a Studium Genenalein Gnoningen. Het aantal Toonder activiteiten is dit jaar wel bijzonder groot geweest: de Toondertentoonstelling in het Stripmuseum te Groningen, een door de Jan Campertstichting georganiseerd symposium over Toonders werk, en een Studium Generale aan de Universiteit van Groningen over Toonder als tekenaar en schrijver. Deze Taatstgenoemde activiteit werd gehouden op maandag 18 september in de aula van de universiteit. Als sprekers traden op Seth Gaaikema, de tekenaar Jan Kruis, de neerlandicus August Hans den Boef en de striptekenaar Marq van Broekhoven. Mij was de eer gegevenals gespreksleiderop te treden. De tekenaarJanKruis hield een betoog o.a. over zijn eersteonrmoeting mer Toonder,waarin hij zijn grote respectvoor hem uitsprak.Te weinig aandacht - zo meende hij - werd er gegevenaan Toonder als tekenaar, want zljn bekendheid en kwaliteit als literator ztln er de oorzaak van dat zljn bekendheid als tekenaar de laatste tijd wat minder aandacht krijgt en niet door iedereen op waarde geschat wordt. Natuurlijk was Toonder een groot schrijver, maar ook was hij een begenadigdtekenaar, die een belangrijkvoorbeeld is geweestvoor zoveel striptekenaars. August Hans den Boef hield een verhaal over Toonder als vernieuwer van de NederlandseTaal en zijn invloed op ons dagelijks taalgebruik. Marq van Broekhoven - de tekenaat van o.a. Peer de Plintkabouter - vertelde meeslepend over zrlnjeugd en hoe hij de tekeningen en de verhalen van Toonder ontdekte en ervaren had. Seth Gaaikema legde de nadruk op Toonder als schrijver, die zowel door zrjn unieke taalgebruik als door de diepgang van zljn verhalen gezien moet worden als een van de grootste schrijvers van de zoste eeuw. De forumdiscussie die na de lezingen volgde, was zeer geanimeerd en de propvolle zaal toonde groot enthousiasmevoor deze avond, die een eerbetoonaan Toonder was. ?im Oosterheert


o Bommelin langlopendnadiohoonspel De Nps komt na 'Het Bureau' opnieuw met een radiodrama van formaat: Bommel, hoorspel gebaseerdop de verhalen over Ollie B. Bommel van Marten Toonder. Ook dit keer met medewerking van een stoet aan de besteNederlandseacteurs.De seriegaat ruim twee jaar lopen. Acteur Mark Rietman vertolkt de rol van heer Bommel. RegisseurPeter te Nuyl: "We zochten geen beer, we zochten een heer." Tom Poes wordt vertolkt door JacobDerwig, Krijn ter Braak speeltJoost.Andere acteurszijn o.a.Jacqueline Blom, Porgy Franssen,Roeland Fernhout, Hans Dagelet, Cas Enklaar en Joop Keesmaat. De ongeveer75 Bommelverhalenwaarop de radioserieis gebaseerd,worden chronologischals hoorspeluitgezonden.Er bestaateen lijst van 48 titels die Toonder a7si1n besteverhalenbeschouwde.Die 48 vormen de ruggengraat van de selectie.Dat de actualiteit de verhalen binnenlekte. was destiidshet 'handelsmerk'van ToondersBommel in de Nnc; in die zin is de seiie ook een weerspiegelingvan de geschiedenisvan naoorlogsNederland. Regisseur Tê Nuyl: "De tekeningenvormen het 'storyboard'voor de bewerking en de en dialogen blijven intact. Toonders beschrijvingenvan gemoedstoestanden motievenTatenzich moeiteloosen overtuigendin spelvertalen." Uitzending:vanafz5decemberzoo6; maandagt/mvrijdag Radio 5 17.45- r8.oo (tijd andervaarbehoud) Concertzender 2r.45- 22.oo Radio r oo.45- or.oo Website:wrn'w.hoorsoelbommel.nl

Opnamen intervieu MantenToondeng€stol€n Opnamen van een interview met Marten Toonder zijn gestolen uit de woonboot van film- en documentairemakerRuud Monster. De acht banden met de vier uur durende gesprekkenwerden in de nacht z6 op z7 september zoo6 weggenomen. Monster, een goede bekende van Toonder, wilde het interview rn 2oo7 uitbrengen op dvd. Volgens hem betreft het unieke opnamen, waarin Toonder in zoor uitgebreid vertelt over zqnleven, zijn kijk op leven en dood en over zljn bijna-doodervaring. Monster vermoedt dat de dief de acht kanariegelebanden heeft weggegooid.Het itln digitale banden, die alleen op specialeappaÍatuur kunnen worden afgespeeld. zoo6 De Oolkskrantzq septen'tber


w w w

)-.-=-t-.-r

É U L I U P P N L

Tom Poes uleenin voon een list? Het droomkabinet van debutante Marianne Thieme (Part.ij oaor de Dieren) is een 'Duurzame Coalitie' van PvdA, SP, Groenlinks, ChristenUnie,D66 en haar eigen Partij voor de Dieren. Samen goed toor 76 zetels.Dat verbond is weliswaar de kleinst mogelijke meerderheid in de Tweede Kamer, maar dan heb je ook wat: Wouter Bos kan alsnog het Torentje in en de lammetjes mogen hun staartje behouden. "Redenerend vanuit de gedachte dat mededogen en barmhartigheid noodzakelijke ingrediënten zíjn voor een samenleving waarin warmte centraal staat, ligt een 'no regret scenario' voor de hand", schrilft Th i e m eaan B eat r ix . Vanaf de zfiI\n formeert het Haagse journaille zoals altijd driftig mee (met dank aan de lange wachttijden bij kabinetsformaties):'Marlanne Thieme moet gewoon een gezaghebbenddier voordragen als tweede informateur. Zou Oehoeboeroe een goeie match zíjn met Rein Jan Hoekstra? Of moeten we gezien de complexeverkiezingsuitslageerder denken aan een oplossingsgerichtefiguur als Tom Poes?' De Dolkskrant,maandagz7 noaemberzoo6


a ToondenSgmposium Het Toonderj aar zoo6 is afgeslotenmet het symposium in het Letterkundig Museum op ro novemberin Den Haag.Eerdermaaktenwij u al attentop dit gebeuren.Op het programmastondenta1van prominenteToonderkenners. Dus vol vertrouu/en op weg naar Den Haag. Op het programma stonden de opening door Anton KoÍteweg,voorzitter van de Jan achtereenvolgens: heeft. Daarna Campertstichting,het gremium àat deze dag georganiseerd Eiso Toonder met als onderwerp: Wie was mijn vader. Vervolgenskwam Geert van Istendaeldie Toonder als Hollander bekeek.Na de lunch gaf Pim Oosterheerteeninkijkje in ToondersDenkraam, direct daaropgevolgd door Wil Pijnenburgdie de taal van Toonder grondig onder de loupe nam. Als laatstesprekerkwam Arnold Heertje op, die de Bommelseeconomie aaneengrondigonderzoekonderwierp. Anton Korteweg heeft beloofd dat hij de teksten van alle sprekersaan ons beschikbaarzou stellen. Deze zullen we vervolgensweer aan u op gepaste wijze overhandigen.Dat houdt u dus in iedergevalvan hem en ons te goed. Ais laatstestond op het programma een forumdiscussieover en onder de sprekersmet uiteraard gelegenheidtot vragen stellen voor het publiekEwoud Sandersfungeerdeals de forumvoorzïtter. De eerstevraaggingnaar Eiso Toonder met als strekking of die 'lagen'in de sagawaar we het allemaal steedsover hebben,wel waar zijn. Hier ging Eiso even rechtopvoor zitten: "Mijn oudersgeloofdenin mystiek en dierlijke krachten. Ze Iazen boekenzoalsbijvoorbeeld'The wind in the willows' en daar werd ook over gesprokenin de familie. Later ontdekten zt1Ierland als een magisch land, een magiek die nu helaasverdwenenis onderhet stedelijkbeton.Uitleg had mijn vaderniet overde magie,maar hij gaf er in zijn verhalenwel uiting aan. Ik denk dat hij al die uitleg, discussie,besprekingen het ernstignemenvan ztlnwerk a1sbeklemmend zott ervaren.Het kwam uit hemzelf, het was zijn hobby, zijn lielhebberij. Daarbij had hij geen vaste moraal of pretentie. Hij wilde vertellen wat hij zag en voelde;dat op papier zetten en overdragenaan zijnlezers. In Ierland schreefhij ook voor een abstractpubliek. IHíj zag en sprak namelijk niet meer dagelijkszijn publiek in Holland. Dus schreefhij dat alles voor Phiny. Wanneer hij dat hier nu allemaalzou moeten aanhorenzou hrj' denk ik, hier glimlachend op de eerste rlj zítten en het allemaal aanhoren.Het was allemaal niet zo moeilijk, hij deed het gewoon." Iemand uit het publiek rea-


a

geerde hierop met de aanvulling dat hij het genoegenhad gehad Toonder tweemaal te mogen interviewen en dat MT de queest van zijn fans niet begreep.Sterker: hij vond ze hinderlijk en de liefde voor zrln werk overdreven. Pim Oosterheertreageerde hier ook op: 'Alles wat ik vandaagverteldekomt van hemzelf. Uït zrjn boeken en interviews. Hierin geeft hij ook aan dat er lagen zijn ontdekt die hijzelf nooit bedoeldheeft." Heertje valt in met de opmerking dat ' "het werk inhoudelijk tot uiting komt en dat het vooral preciezeobservatiesztjn met een hoge actualiteitswaarde.Daarbij maakte hij in die tijd alle agogenbelachelijk met veel relativering en humor. Dat is nou iets wat absoluutin de canonmoet! Nummer 5r!" \&aaguit het publiek: Het lijkt dat er haastalleenmaar mannenzljn dtevan het werk van Toonder houden. Daarbij wijst hij ook op de sekseverdelingin de zaal. Een van de lveinigedamesreageerthierop. "Het is fantastischwat Toonder allemaal met taal doet. Een wijsheid en diepte die hrj met veel humor brengt. Volgens mij heeft dat niets met mannensecte maken." Pim reageerthierop dat het ook bijna alleen maar mannen zijn die van stripverhalenhouden, hetgeen meteen door Hans Matla wordt beaamd. Volgens hem komt dat ook omdat vrouwen belangrijkerdingen aan het hoofd hebben.Heertje is verbaasdoverdeze observaties.Stripverhalengaan namelijk allemaal over het kwalijke gedrag van mannen en dus over verbeteringen die van vrouwen moeten komen. Dat kan dan alleen maar door teksten,want vrouwenbegrijpendie dubieuzeplaatjesnietl Eiso vult aan; "dat er vele studentenclubswaren die zich noemden naar Bommel-figuren of verhalennoemden.Daar waren drie vrouwenclubsbij, \vaarer eenvan'eh..dinges'heette. Deze vrouwenclubswaren erg troul4iaan hun naamgever.Zí1 correspondeerden veel met hem en waren zoalsdat heet 'in Toonder' Je ziet hier dus een hoog gehalte aan kwaliteit in plaats van h,vantiteit. Deze contacten zrjn hem bijgebleven tot zrln dood." De volgende vra g g over het archaïschwoordgebruik in de verhalen. ^t Er ontstaatenige discussieof dit een sentimentonder het ouderepubliek is. Dit ook omdat tijdens de lezingener een golf van herkenningen gelach opstakbij het citerenvan zinsdelen.Dit is volgensvelen niet exclusiefvoor Toonder. Je zíet het zelfde terug bij Bomans en Reve, het is de stijlfiguur van de ironie.


o

Het komt voort uit stijlvol taalgebruiken daarmeehet zoekennaar de juistheid van de waarde. Als je bijvoorbeeld de taal vanjuffrouw Doddel beziet, die heeft een taalgebruik van alleenstaandevrouwen die alleenstaandeheren op de theevisitevragen.De weduweHooinaald heeft daarin ook een aparte ro11ze brengt even gauw alle misstandenover. Eiso voegt daar een nieuwe dimensieaan toe door te vertellen dat eenJoost wel afstandmoet nemen. Dat komt dan in zyntaal voluit terug, terwijl Bommel die taalweer niet gebruikt. Juist ur gebruikte de ironie veelvuldig in zrln taal. "Ik moest mijn werk altijd voorleggenaan mijn vader en die leerde mij de gouden wet van het understatement. Als er iemandbewustelooswerd geslagenkon dat niet zo geschrevenworden. Dat werd dan: het werd hem even helemaalzwart voor de ogen terwijl het plaatje vertelde dat hij door drie man neergeknuptot zeeÍkleineproporties peld was.In die taal werdenhevigegebeurtenissen teruggebracht.De kracht lag dan ook in het enormecontrasttussende tekst en de tekening'' (hevigebijoaluit dezaal) Als je bijvoorbeeld naar de achterflap van 'Parbleu' kijkt lees jel."ZeIden ís de opmarsvan het grauw huiveringwekkender aan het licht gebrachtdan in voorliggend imprimé, dat door prentjesverduidelijkt is ten behoevevan het ongeletterde Jan Hagel." Geweldigl lTen behoeve oan armlastigen die dit drukztserk niet in hun collectie hebben Lul ik heÍ eoen aan' Opfe/ realistische uijze tuordí deplatÍe letenstrant oan het rapaille in al zfn geledingen bloot gertoeld; zadat de nobele beginselen'zDaarz?onze beschar.,ing stoelt door een siddering tsorden aangetast Nachtans is de lezing onthullend aoor de meer L)ozrname lezer. Men diene het n;erk echter niet aan jonge lieden in handen íe getten zonder toezithí xtan huisondertuijzer of gauternantel

Toch lijkt dit kinderenvan nu niet meer aan te spreken.Herkennenzij nog het sterke van het plaatje wat een beeldrijm oplevert die door de taal versterkt wordt en andersom?Let we1 dat Bommel a\ in ry63 tot literatuur verheven is. Het is op meerdereniveaus te lezen en te begrijpen. Ewoud memoreertdat de verhalenbij de Nps binnenkort als hoorspelkomen en dat de teksten daarbij letterlijk behoudenblijven. Scholenzouden meer aandacht moetengevenaan het werk van MT. Het is een blijvend geheel.Let wel dat de traditie van plaatjesmet praatjesterug gaat tot de r4e eeuw Helaasmoestenwe toen gaan besluitenomdat er anderste weinig tijd voor een evaluatie met geestrijk vocht overbleef.A1 met al was het een echte Bommeldag. gedegenen onderhoudende "I7enRc,.lrens


o Paul Biegel Rasverteller Paul Biegel ft925-zoo6)begon zijn loopbaan bij de Toonder Studio's Paul Biegelbegon De op zr oktober zoo6 overledenkinderboekenschrijver zijn carrièreals verhalenvertellerbij de Toonder Studio's.Daar schreefhij onder anderemee aan Kappie en Minter en Hinter. De 8rjaar gewordenBiegelkwam na eenperiodevan twaalf ambachtenen dertien ongelukkeneind jaren vijftig bij de Toonder Studio'sterecht.Daar schreefhij onder auspiciënvan Lo Hartog van Banda mee aan afleveringen van Kappie en Minter en Hinter, een krantenstripvan Dick Vlottes. In de Toonder-specialvan Stripschrift uit 1996keek hij kort terug op zijn trjd brj de Studio's.'Ik heb er leren schrijven,in die Toonder Studio's.En woorden wegen. En maat. En ritme. En met dit alles de Iezer vasthouden'. Biegel herinnerdezich een 'oom' die hij als personagehad bedacht, en waar hij zo zljn best op had gedaan.Maar Marten Toonder zette een streep door oom. 'En waarom moest dat nou? Oom had geen functie in het verhaal. Hij beïnvloeddede loop der gebeurtenissenniet.' De beste leerschoolrn zíjn leven noemdehlj zrln t{d brj de Toonder Studio's.'Niet in het minst door die leuke oom die eruit moest.' Begin jaren zestig koos h\ zrln eigen pad en ging kinderboekenschrijven. In 196z debuteerdehij met De gouden gitaar. Twee jaar Tatervolgde en de doorbraakmet Het sleutelkruid.Biegel hield van sprookjesachtige geheimzinnigeverhalen.Hij schreefvoor Donald Duck het feuilleton De kleine kapitein,met tekeningenvan Carl Hollander. Ook dat verhaalwerd in boekvorm ín ry7r een groot succes.Biegelbleef tot op hoge leeftijd publiceren.Net alsMarten Toonderoverleedhij in het RosaSpierHuis in Laren.

MT Tekenfilm Van een van de leden kregen we deze aft'eelding opgestuurd. Het is de omslag van een goed gelezen pocket-achtig boekje. Achterin staat vermeld: augustus ry46 Is dat tevens het jaartal van de uitgave? Wie kan er meer over dit aardige boekje vertellen?Is het bekend? Komt het uit een serie? Tfudactie


a

Clubdagen in 2OO7 'y'rijwel zeker gaan we de clubdagen in zooT houden op zo mei en z7 oktober. In mei is het de bedoeling dat we onze dagweer gelijk met het Herge genootschaphouden. Dat za7weer in Utrecht zijn. Een formule die velen is bevallen. Dit jaar zuITenwe daar ook meer aandachtaan willen bestedenin de lokale media. Het is tenslotte niet gering, twee van de striphelden bij elkaar onder een dak. In oktober willen we Brabant in, we zoeken nog naar een geschikte lokatie.

Wintenboeken.nl De meesteBommelverzamelaarskennen het Winterboek van Margriet uit 1947met daarin opgenomen 'De Avonturen van Brom Beer', een verhaaltje met Bommeltekeningen erbij, plus nog twee andere verhaaltjes. Het boek is best gezocht, maaÍ de verhalen eerdercuriosa dan echt interessant.Maar toch: dit Winterboek en al die andereWinterboeken ademenwel een bepaaldejaren vijftig sfeeruit. Sinds kort is er een voorbeeldige internetsite, www.winterboeken. nl met informatie over a1le Margriet Winterboeken, de achtergronden, wie eraan heeft meegewerkt en over de samenstellerervan, Ton Hulsebosch.Een aanrader,deze internetsite. Er komt een expositie over de Winterboeken, van 8 december zoo6 tot 2ma Ít (of 8 maart? De twee sitessprekenelkaar tegen...) zooT in het Drukkerijmuseum in Meppel. De tentoonstelling verhuist daarna naar het Scryption in Tilburg (zo mei t/m ry november zooT) en tenslotte naar het Museum van de Twintigste Eeuw in Hoorn (r december zooT t/m ry februari zoo8). Het is me niet bekend of er specifiek aandacht wordt besteed aan de Bommelverhaalties, maar het zou met niet verbazen. Marc de Bruiin, Heemstede

Aangeboden: Metro re jr. nr. 7 ; Duijvis dekselsJollipop, Tom Poes, Bulle Bas, Wammes Waggel ; Beperkte dienstregeling r okt 1945; Heer Bommel en de Goede Gedachte (Pfizer).'Ipb íBasmanemail: manbat@planet. nl


a Tom Poes Weekstnip De weekstrip van Tom Poesis een nog weinig ontsloten gedeeltevan de Bommelverhalen. Naast de dagstrip met ondertekst maakten Marten Toonder en vooral zijn medewerkersvan de Toonder Studio's van r9+5 tot ry69 talTozeballoonstrips voor weekbladen. In tegenstelling tot de literaire dagstrips hebben we het hier meer over verhalen gericht op een jeugdiger publiek. Het meest bekend zíjnwel de kleurenstrips uit Revue en Donald Duck, die inmiddels vlekkeloos zíjn/worden heruitgegeven door Uitgeverij Panda. Voor veel oudere jongeren/jongere ouderen van nu zrln dezeweekstrips de eerstekennismaking met Heer O11ieen Tom Poesgeweest. Maar er verschenenook veel eerder tal van zwart/wrt balloonstrios in Ons rr/rijeNederland, Tom PoesWeekblad, Wereldkroniek, Avrobode en in België in De Kleine Zondagsvr\end/rczv.Yan deze laatste verhalen uit de periode rg45-rg55is niet veel heruitgegeven,en dan eigenlijk enkel maar illegaal en in een kleine oplage. Zo zljn er illegale heruitgaven van Het Weerkristal, De Wensvervuller en De Knokenpijp ft97),Het land Om ft976)en De Blaasgeesten Het wonderkind (r97/. In ry84 gaf een onvedaat alle verhalen uit Ons Tr&ijeNederland illegaal uit, in een oplage van 25 exemplaren(zrieheefter eenaoor nij?). F.n echt officieel is er enkel de heruitgave van Het Monster van de Holle Weg als bijlage bij Stripschríft in ry69 (ha//0,dat is aeertigjaar geleden...) Wellicht komt Hans Matla ooit nog eensop het idee om de weekstrips opnieuw uit te geven. Tot die tijd loop ik met het plan rond om een en ander over die Tom Poesweekstripste publiceren in Toondertijd. Ik zoek daarom contact met veÍzamelaarsdie bijvoorbeeld scans of kopieën kunnen maken van weekstrips. Bijvoorbeeld om eens de verschillen tussen de rzv-verhalen en de Donald Duckverhalen te bekijken. En wie heeft er voor mij (tegenbetaling)kopieën van het verhaal M'Baby uit Ons Vrije Nederland of rzv en Het Giegelgasuit rzv? Dit ztjn de enige weekstripverhalen die ik nog niet ken. Ook kom ik graag in contact metveÍzamelaars met Kleine Zondagsvriend/xzv om uiteindelijk het geheel aan Tom Poesweekstripste ontsluiten. Reacties graagvia de mail: marc.de.bruijn@wanadoo.nl JI4arc de íBruijn, c4eemstede


a Wonkshop voon opknappenoude boeken,tijdschniften e n pa p ier We hebben ze allemaal in onze verzamelíng: van die boekjes die

fiasco. Een vetvlek krijg je niet weg met wasbenzine. Plakband is uit den boze, maat wat dan wel met die scheur?Kortom wat kan ik doen en wat moet ik absoluutlaten, bij het zelf opknappen van mijn favoriete doch niet meer gaveboekjes? Na een eersteoproep heeft een van de leden ons attent gemaakt op zijn schoondochter die het restaurerenvan papier en boeken als dagelijks

hebben een minimum aantal deelnemersnodig om de dag daadwerkelijk op te starten en bij het bereiken van het maximum overleggenwe met Floor over vervolgdagen. ^r

'Í7enR c.lrens

Mooi maaF... Deel r, 2 en 3van de avonturen van Tom Poeszijn nu verschenen. Prachtige boekjes, maaÍ... - In deell staatop liz, r5g'De betoverendespiegefi.p.v.'De betoverdespiegel'. -Opblz. Tbegint het verhaal plompverloren, refererendaan een vorig verhaal, dat niet is afgedrukt. - Hetzelfde geldt voor deelzblz.49. ?im Oosterheert

Mtvc nr 062  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you