Issuu on Google+

Septemben ?OO5 . Jaangang 15 . Nn 57 txjdToondertijdis het drietnaande/xJks schrift ,.toorledenoan deMarten Toonder VerzamelaarsCIub, afgekortMTVC. Yoorzitter: Henk Arens Wilhelminastraat 76, 2382HF, Zoeterwo',rde Tel. 071-5891103 E-mail: dickerdack@toondertijd.nl Penningmeester:Arnoud Alderlieste 47 v. GaesbeekestÍaat 2274 RY Voorburg E-mail: aws@toondertijd.nl Secretariaat: Ton Michels Goudenregenzoom120 2719 HD Zoetermeer Tel:079 - 3616343 E mail:d orkno pe r@to onder t iid. nl Clubcuriosa: Arnoud Alderlieste 47 v. Gaesbeekestraat 2274 RV Voorburg Email: grootgrut@toondertijd.nl Beurzen: Pim Oosterheert \Meipoortseweg 33, 2381 NC Zoeterwoude TeI: 071,-5804812 E-mail: beurskraker@toondertijd.nl Clubblad: redactie Henk Arens opmaak Ed Bakker fanth@toondertijd.nl Website:

adres wwvtoondertijd.nl beheer Ed Bakker prlrytzkofski@toondertij d. nl

Metdankaaniedereen die ons ook dit nummer weer de nodige informatie heeft veÍstrekt, vragen stelde of op andere wijze medewerking verleende.

Wrantzooordelijkheidq.tooronder naam gepubliceerdeartikelen berust uitsluitend bij de desbetrefende. Lidmaatschap He t lidmaat schapsgeld kan tt ;orden gestort a? Postbankrek.Nr. 62ó.1121 t.n.v. de Marten Taonder Verzamelaars CIub, Zoetermeeren bedraagtdit lopendekalenderjaar €15,-. Leden buiten Europa betalen€20,- i-a.tn. hogere z,erzendkosten Advertenties Henk Arens Tarieoen 2005. . 1/7 Pagina € 50,- / Leden € 37,50 '7/2Pagína €32,50 / Leden €25,'7/4Pagina €20,- / Leden €15,ent ies' Elke regel bevat t Ru i ladr.tert 80 tekens,spatiesenz. meegerekend Leden eerste5 regelsgratis, daarna €3,50 per regel.Niet-leden betalen €2,50 per regel voor de eerste5 regels, daarna eveneens€3,50 per regel. Advertenties voor het decembeÍ nummer dienen uiterlijkwoensdag z3 november in hetbezitte zijn van de redactie. Copyright Niets uit deze uitgave mag zonder schriftelijke toestemmingvan de hebbendeop het auteursrechtzoorden oaergenomen.Copyrigltt op alle straties berust bij Toonder zij anders aermeld. De MTVC is ingeschr. oan Koophandel


o Voonuroord De bedoeling van een voorwoord is over het algemeen, om een soort van opmaat te gevenvoor de inhoud van het llad. Deze keer wil ik eens heel even achterom kijken. Ten eerstenatuurlijk door het overlijden van Marten Toonder. Er is een tijdvak afgesloten,Marten tekende zelf aI jaren niet meer, maar nu is het echt en definitief afgesloten. De tientallen jaren van een begenadigd schrijver/tekenaar;of andersom zo u wtlt. Zljn naastemedewerkerszullen het werk waarschijnlijk niet meer mogen oppakken. Dat heeft de afgelopenperiode ons in ieder geval wel geleerd. Of als dat wel zo was dan gaat het de bezieling missen, een consistentekwalitatieve verhaallijn ontbreken. Dat is onder andere met Panda gebeurd en daarom wilde ur ook absoluut niet dat het werd heruitgegeven."Het is niet goed..." Waanom ik ook wilde achterom kijken kwam door een aanvulling in mijn verzameling. Ik kreeg dozen vol slordig uitgeknipte krantenstrips. Op mijn manier wilde ik ze vastleggenen binden. Dat betekendeknippen en heel voorzichtig met de Prittstift over de hoekjes van de achterkanten. Dan ga je toch lezen, flarden uit diverse kranten, streeknieuws, stadsnieuws,politiek, misdaad, alles trekt aan je ogen voorbij. Dtt zĂ­jn de jaren van Toonderl Erg leuk zrln de advertenties.Nieuwe vindingen die met vette koppen en lyrische volzinnen worden aangeprezen.Wij hebben ze inmiddels al weer lange tijd geleden in de prullenbak gegooid... Afgesloten,voorbij.Je hebt er nlets meeĂ? aan. Maan de voorkanten van die knipsels blijven bestaan,kan je om blijven lachen of verbazen.In ieder geval bewonderen. En dat blijft. "I lenR c,4rens.


a Aanvullingcn en bemenkingen intenvieuDick Matena Hefaas veel te laat, de Bezige B1j zat hier tussen, ontvingen we van Dick Matena ztjn op- en aanmerkingen op ons interview. Toch menen wij hem recht te doen door dit alsnog te publiceren. Hierna volgt zijn relaas."Ik ben niet op de Geldersekadebij de studio'sbegonnen m ar op de Herengracht. Daar liep Toonder niet rond. Hij was er elke dinsdag en vrijdag om te zien hoe het met de lopende producties stond. Een strip of tien, twaalf in die tijd (ong.ry6o) Ik kreeg dan niet 'soms een scenariootje'om tekeningen bij te maken. Als je Tom Poes voor hem schetstein potlood, dan deed je dat aan de hand van 6 o{ 7 zorgvuldig door Toonder uitgewerkte scenario's;één strook per dag. 'De wilde wagen' heb ik grotendeelsalleen gepotlood, niet alleen 'gedaan'Ik heb voor Toonder nimmer iets alleen gedaan en zal zulks ook nooit zeggen. Niet Ben van 't Klooster was de 'schepper'van Kwetal, dat was Toonder zelf. Hij was wellicht geïnspireerd door één van zijn briljante medeplotters Lo van Banda en de basisschetszal ongetwijfeld van Toonder geweest zIjn, aangezien hij de wezenlijke belangrijke karakters altljd zelf ontwierp. Verderop in het interview kom ik het woord 'ze\ken'tegen. Dat zal ik vermoedelijk wel gebruikt hebben. Ik druk me soms helaas te stevig uit. Maar de graad van perfectionisme bracht sommigen tot een hoge graad van overspanning.Het woord 'gek' neem ik terug. Dat mijn verhouding met Toonder een 'haat-liefde' zou zijn is erg sterk gesteld. Sociaalwas er sprakevan grote hartelijkheid tussen ons als medewerker, die ik overigensslechtszeven jaar van mijn veertigjarige loopbaan geweestben. Als er al sprake van frictie was dan kwam dat voort uit zijn verregaandeperfectie. Hierbij natuurlijk de kanttekening dat dit streven naar volmaaktheid wel één van de mooiste en beste strios ooit ter wereld opgeleverdheeft. fk kan onmogelijk gezegd hebben dat de tekeningen van Kuife en Robbedoes simpel zijn. Franquin is de beste, grootste en meest gecompliceerde tekenaar die ooit, waar ook ter wereld geleefd heeft. Hergé is verantwoordelijk voor de meest ingewikkelde realistische albums ooit gemaakt. Toonder heeft wel eens zijn misprijzen over Herges lijn uitgedrukt, ik nooit. Over Robbedoesheb ik hem trouwens nooit gehoord, positief noch negatief. Maar Toonder is een briljante graficus, een romanticus, die met inkt schildert in een bijna verloren geganetraditie. Zo iemand kijkt met enige verbazing naar de, in zwart-wit, 'harde grafiek' van de Waalse strips. Dat ik een paar jaar voor straf Panda moest inkten was ironie. Bovendien was het geenp^ar jaar maar hooguit enkele maanden. In de laatstejaren, van 1998-zoor,hebben Toonder en ikweer


dat jaar,vermoed ik, hel.

daarbij een groot aanpassingsvermogenaan onvefwachte situaties.Het woord,snob; in verband met Toonder zal\k niet gauw door mijn strot krijgen. Waanvan actg. *{enkcArens.&.

â‚Źmailbenicht waande Dickerdack, In Toondertijd nr 5o van december2oo3 staat een artikel ovelToondertegeltjesmet slecht leesbaretekst op de achterzijdeVandaagkreeg ik in mijnbezit het tegeltje, Bommel en Tom Poes in de oude schicht. op de achterzijde sraat duidelijk de naam van de fabrikant ingeperst: Spica De gestempeldetekst luidt letterlijk: MADD BY C E R A M IEK M AL T EZ ER D E L F T HOL L AND PATENT PENDING C O P Y R IGHT M ART EN T OONDER

DirkDocter.&


o De clubdag/bommelbeuns. De volgende beurs van de urvc is op zaterdag z9 oktober 2oo5. Deze keer strijken wij neer op een vertrouwd adres, namelijk in 'De LindenboomzaaT' Raadhuisstraat57 in Koog aan de Zaan. Alle leden van de urvc zijn weer van harte welkom om, of als standhouder, of als.bezoeker van deze clubdag een feestelijk gebeuren te maken. De prijs voor de standhoudersis'zoals gebruikelijk: de eerstemeter gratis, oa tna € 5,-- per metef. De standhouders kunnen hun artikelen tentoonstellen vanaf 9.3o uur. De beurswordt geopend om ro.oo uur en sluit om r+.3ouur. fJ kunt zich als standhouder aanmeldenbij PoeneBeurskraker/Pim Oosterheert per telefoon: o7r 58o48 n of per e-mail: beurskraker@toondertijd.nl. Graag aanmeldenvóór 15oktober. Hoe bereikt u deze Lindenboomzaal? Met eigen veÍvoer: - Vanuit de kop van Noord-Holland de A7 volgen.tt - Vanuit Zuid-Holland de A+ ri. Amsterdam Coentunnel (ring West)richting Zaandam. ,, - Vanaf Utrecht: de Az ri. Amsterdam Coentunnel (ring West)richting Zaandam.>> Vervolgens:afslag Zaandlk/ Koog aan de Zaan (Nz o3). '> Koog aan de Zaan aanhouden. Twee maal rechtsaf (langsMercedes garagà. Bij Tlsplitsin g rcchtsaf (langs Gamma). Onder het viaduct direct linksaf. Parkerenlinks, onder het viaduct. Het gebouw'Zalencenftum De Lindenboom'ligt recht voor u. Met het ooenbaarvervoer: Uitstappen station Koog/Bloemwijk. Daarna is het 6 minuten looen naar de zaa7.U kunt vanaf dit station ook nogbus 69 nemen (richtingKrammeni) tot halte Raadhuisstra t (2 stri??en).Dan is het nog r minuut lopen. U mag met de auto kort parkeren op het plein voor het gebouw om ín/ uit te laden. Daarna moet u de auto weer eldersoarkeren. Commissaris Bulle Bas ziet daarpersoonlijkop toe, zodat u bij overtreding er gloeiend bij bent. In het gebouw is een lift en er zljn de nodige versnaperingente krijgen in de zaal. De toegang is zoals gewoonlijk voor iedereen gratis. Wilt

0


a u ook zelf enige reclame maken voor deze unieke beurs. Neem eens iemand mee, die nog geen MTVC{id is maar wel van de Bommelsaga houdt. Zo werkt u mee aan de verspreiding van het werk van Marten Toonder. Tot ziens op z9 oktober. , ?o ene lBeurskraker/cPirnOosterheert.&+

De enfpachter Bij de afcleling Erfpacht van de gemeenreAmsterdam is als relatiegcschenk een Bommelverhaal verschenen.U raadt het al; gekozen is het verhaal De Erfpachter. Het boekje is gebonden met een harde kaft en heeft als voorplaat een tekening uit het verhaal. Het formaat is het zelÊ de als dat van de gebonden Bezige Bij boekjesvan een paar jaar geleden. Het is wel leuk dat De Erfpachter nu juist niet in de Bezige Bij reeks is verschenen,wat wel het geval was met De Waardering van De prr. De oplage zou 50o exeqrplarenbedragen. ?eter r,tanDoorm. ffi, PS Navraagbij de afdelingErfpacht heeft geleerddatze daargeenboekjes meer hebben. FIen daarom vragen heeft ge en zin meer (Red.)

Unr MTVC op het stnipspektakelin Kampen Tulee jaar geleden hadden we ons gezicht in Kampen ook al eenslaten zien gedurende de promotiedagen van de gemeente. Omdat het op zaterdag, 20 augustus Stripspektakel was, zljn we eÍ weeÍ heen getogen. Donders vroeg je bed uit natuurlijk en een mager zonnetje tegemoet, met dubieuze weerberichten. De markt was anders opgebouwd dan twee jaar terug. Er stonden nu meer kramen op de markt dan in de winkelstraatzodathet overzíchteen beetjeversnipperde.Vele bekendenvan de club heb ik de hand gedrukt en de meningen over deze marktwaren verschillend. Wat wel overeenkwam was het bezoek van Lambiek met Suskeen Wiske (6ojaar in zoo5)Luid toeterend kwamen ze àan in een toneelstukje en de antenne van de jeep sneed dwars door het doek van mijn gezellige kraampje. We hebben oude clubbladen aan geïnteresseerden uitgedeeld en menige vraag overToonder en onze club beantwoord. Gelukkig blevgn de weergoden ons de hele dag gunstig gestemd. 77enkc.4rens.$


o De Chineseruaaier(l) fn mijn bezit zrln twee boekjesvan de Chinese waaier. Bij het ene boekje ontbreekt de door u getoonde bladzrlde in Toondertijd. In eersteinstantie dacht ik dat het om twee verschillendeuitgaven ging, maar bij nader onderzoek van het artikel, blijkt dat ook hier vakkundig de bladzijden uit verwijderd zrjn. De afbeelding op blz 6 geeft trouwens afgeronde hoeken aan bij het boekje. Is dit origineel of een voortvloeisel uit de computer? (/a dus, red.) Míjn boekjes hebben nl rechte hoeken. Beide boekjes zrjn b4 mij trouwens hier en daar verschillend qua druk. Ook hier zrjn teksten af en toe wat doorgelopen met de inkt en zijn beide drukken soms verschillend qua scherpte en dikte van inkt. Dit zalwel te wijten zljn aan de machines van destijds. Zojuist stop ik de boekjes terug en snuffel nog wat in mijn verzamelingetje. Kom ik Tom Poes en de meesterschildertegen. Uitvoering totaal afr.vijkend van de Chinese waaier (oranje,/zzuart,kofà De meesterschilder heeft een blaudwitte kaft, kleiner van formaat, opdruk ze serie noz, witte poes met blauw knapzakje.Ik kijk nog even binnen in, en... Op .d. eerstebladzijde zit ook het door u getoonde stempel. Een extra blad met kale titelvermelding ontbreekt hier echter. Zljn de MTVC-leden trouwens al eensin TV Toys geweest?Daar ligt een leuke verzameling van Tom Poesen oqn. feun oan der íPIas.&.

De Chineseuraaien(2) Hierbij mijn reactieop het "merkwaardig" oblong boekje van de Chinese waaier (blz. 6 Toondertijdnr.5ó). Ik houd het op een kunstig uitgevoerde reparatie. Ik kreeg een soortgelijk boekje: Têkko Taks en de zoonvan het Hemelse Rijk. Deze boekjes zlnhet kwetsbaarstin het midden bij de nietjes. De twee middelste pagina's(8 afeaeringez)ontbraken. Ik heb ((gerestaureerd": het boekje als volgt De ontbrekende afleveringen uit een origineel boekje gekopieerd en ingescand. Ze vervolgens dubbelzijdig geprint op vrijwel hetzelÍde krantenpapier (Á-+), daarna op maat gesnedenen twee delen een heel klein stukje over elkaar geplakt op de plaats waar de nietjes weer moesten komen. Dit maakt het dunne krantenpapier daar iets sterker. Ik heb de "nieuwe" bladzijden weeÍ toegevoegd en zo eenzeet accept^bel"compleet" boekje gemaakt. Voor mijn eigen v er zarnelipg pri m a. 'Ihijs íBouman.ffi


a

MTVCop de gnootsteboekenmankt van €unooa 7 augustus stonden de vereniging (ttrvc) en de stichti g (museun Dt Bowmelzolder)met 2 van de 879 kramen op de Devente Boekenmarkt. Goed voor zes kilometer kramen langs dè IJsselkade e in de binnen stad. Waarom in Deventer zult u zich afvragen. Welnu, hier werd in r47; het eersteboek gedrukt. Tevens is er iederjaar een gratis programma I

te zien bij striphandelarenen an- FIE;I

('r

"

s c hr i[ t Hol] r n d ' D i e p v a nl o ro a/7 0 'De waarheid oyer heer Bommel' en' S t or c nd e r e rh l l e n v a r T h .

SP€ciaal voor het handzame Deventer Boekenmarktboekje schreef Arnon het artikel 'De mensenverzamelaar'.Aangezien wij _Grunberg onszelf verzamelaarsclub noemen, kan ik het niet nalaten de eerste passageaan te halen: "Wie boeken verzamelt houdt niet van boekcrr. Hrj houdt van zljn verzameling die, hoe kan het ook anders, no compleet is. Zot die verzameling op een dag compleet zijn, voor mogelijk is, zou hij zijn liefde ervoor verliezen. Het unieke object genwoordigt voor de verzamelaar voor de verzamelaar slechts de

verzameiaar begeert is iets dat nog niet van hem is, en wat wel van hem


o zou moeten worden. Meer nog dan anderen hangt de verzameTaaraan de illusie vanbezit. Hij wil zich het object toe-eigenen, hij is bereid er veel voor te betalen, hij steelt er desnoodsvoor uit het huishoudpotje van zijn vrouw. Hij reist eÍvoor naar plekken waar anderen nog niet dood zouden willen worden aangetroffen, Deventer bijvoorbeeld. Dan slaat hij toe, zonder werkelijk het genoegen te kennen van zelfs maar een kortstondige bevrediging. De ene open plek in de geheime kast is nog niet gevuld of de andere open plek doordringt de verzamelaar van zijn falen..."Tja, dank je Arnon, ik denk dat ik maar'Panda en de meester verzamelaar' (deel5 Skarabeereek) ga lezen en toch weer de eerste zondag van augustusin Deventer ben. Jullie ook? cAr n oud cA / der / i est e.$',

De Paskaanten? In een oud nummer van Stripschrift kwam ik een interview met Dick Matena tegen. Hierin heeft hij het onder andere over het 3e Donald Duck verhaal dat hij een paar jaar geleden heeft geteke nd. IHljzelf zegt dat dit het beste is wat hij ooit heeft gemaakt. Het maakt mij nog eens des te nieuwsgieriger dit verhaal eens onder ogen te mogen zien. Wat nu precies de oorzaak is dat het tot nu toe niet in Donald Duck is verschenenwordt niet duidelijk. Ik meen dat het verhaal als werktitel "De Paskaarten"had. Misschien iets voor een specialeuitgave voor de urvc? De twee wel gepubliceerdeverhalen'Het Komeetgár' en "Het Ei van IJkuu" zouden wat mij betreft ook wel eensin album mogen verschijnen; zoals destijdswel wps aangekondigd. lPeteroan Doorm.&

Beunscoondinatongezocht Onz€ onovertroffen beurscoordinator Poene Beurskraker, voor de meestenbekend als Pim Oosterheert, heeft te kennen gegevente willen stoppen met deze taak. Hierbij een oproep voor een nieuwe! Voel je je aangetrokken tot deze dynamische taak, die slechtseen paar uurtjes per half jaar vergt, meld je dan aan bij de voorzitter. Vereisten:een pc met een emailadres,een telefoon en een immer zonnighumeur.

'Íkd&


o Overlijden Wim Boost Op r augustuszoo5 is Wim Boost (WiBo) overleden' Hij werd z juli r9r8 in Bredá geboren. Vanry5t tm 1983vetzorgde hij dagelijks een cartoon op de voo"rpaginavan de volkskrant. verder tekende hij voor Toonder Studio's en de Haagsq Post. cArno ud cA /derti u te.#*,

DVD uit de toekomst Het zal bij de meeste leden vast wel bekend zrln maat maar vo.or de zekerheid Ëvendit. Op de website van de Freerecordshopstaat in de lijst van dvd releases:2o-rr-2oo5'Als je begrijpt wat ik bedoel" (Rob Haurter Film Collectie) ?im en Qarin (labbers..ft,

Meen Bommelfilmtalen Wat betreft het artikel over de Franse Bommelfilms. Er bestaat ook een Duitse pvo met als titel " Bommel Bàr und das freche Drachenmonstqr". ?ieter ehilips.#&

Onbekendebedeltjes Zilvenen bedeltjes van heer Bommel en Wammes Waggel. Op btj gaande foto ziet u àrïe zt'lveten bedeltjes, heer Bommel met blauwe jas, heer B-ommel met De bedeltjes ziln x z [.o.tt" jas en Wammes Waggel. is van koper' Bommeltjes de Ë-. hoàg. Het oogje aan

&. l LÈ.1

Ër

i-

.&

-e#ffi

wie kent deze bedeltjes?Uit welke periode stammen ze? wie heeft ze gemaakt?In de curiosacataloguskaitkze niet vinden, dus ze zullen wel íeldzaamzijn. Ik ben benieuwd welke verzamelaarlkennermrjn vragen kan beantwtorden. Graag een telefoonqe (o7t 58o 48 rz) of een mailtje (bommelzoIder @oosterheert. com) ?im Oosterheert.&.


a Dhn.Dick Schiferlivnaagt ons, Heeft iemand ooit gehoord over een toneelstuk wat Marten Toonder geschreven zov hebben in ca. r94r Het moet heten " Tom Poes en de sprekende koe". He t z ou opgev oe rd m o e te n z i j n door Wim Sonneveld en Guus Verstraete, Vo l g ens het boek v a rr "De Co rnelis s en T o o n d e rto n eels t uk k en" is h e t s tu k u i t 1 9 4 2 . De pr em ier e w a s o p z r d e ce m ber en het is h e t v i e rd e u i t d e r ij v an W im S o n n e v e l d , d i e e r i n t ot aal ac ht h e e ft g e d a a n . H e t v er haal gaat o v e r e e n p ri n s Pa l is ander die w i l l e re n to v e re n . E doc h de heks w i l d e p ri n s zelf betoveren en daar steken To m P oes en de sp re k e n d e k o e "Jaapie,"een stokje voor.

'Ik,í.#,à'

Pnijsvnaagje? Van het volgende 'weetje' zou ik eigenlijk een prijsvraagje willen maken. De boekenvan de VerzameldeDagbladpublicatiesvan Hans Matla bevatten vele interessanteextra's, zoals het commentaar van MaÍten Toonder zelfbrl elkverhaal; de drukgeschiedenisen een stukje over de context. Ook vond men het aardig steedsop de binnenkant van de vooren achterkant een uitvergrote tekening van Bommelstein te drukken. Maar is het iemand wel eensopgevallenwat het verbindendeelement in de Bommel en Tom Poestekeningen op de Voorplaat vormt? lPeter r,tan lD oor*.&, Stuuruw oplossing naar:Redactie Toondertijd,Wilhelminastraat r6 z38znn Zoeterwoude De oplossing komtin rr 58.Onderdegoedeinzenders verloten we een luxe Friese Bommel.

(Over de uitslag wordt niet gecorrespondeerd).


o Toondenen Wolkens '€en meesterwerk kan altijd kwaad' is de tekst van een lezing die Jan Wolkers hield tijdens een bijeenkomst ter gelegenheid van de tachtigste verjaardag van Marten Toonder in de Rode Hoed in Amsterdam op 14 april ry92. De tekst verscheenin Nnc Handelsblad van ry aprrl 1992. Samen met andere essaysverscheen het voor het eerst in boekvorm in ry94 als'Rembrandt in Rommeldam'. A1 zijn essayszljnin zoor verzameTdin 'De schuimspaan van de trld' (476 pagina's). Pagina :'6o wordt geheel gevuld door een poÍtret van Marten Toonder. Toen ik Jan Wolkers 13maart zoo5 deze pagina liet signeren, zeihíj "Het is een goeie vent." cArnoud cAlderlieste.

The Marten ToondenAurand The Marten Toonder Award honours established artists working in music, literature and visual arts and is offered in rotation. This award has been made possiblethrough the generosity of Dutch artist Marten Toonder. The Arts Council has awarded composer Kevin Volans this honorary award,valued at €ro,ooo. In zoo5 thi award will be made to a visual artist. Bnon' newsletter Arts Council, december zgo4 http: / / newsletter.artscouncil.iele-articleo oo34r487.cfm?x=btr,o,*lf&

H et zalje maang€b€unen ln de nacht van zg op 3o juni liep de garagekeldervan Jan vd Berg uit Vlijmen helemaal onder, na een forse wolkbreuk. De brandweer constateerde dat het water bij aankomst helemaal tot aan het plafond reikte. Dat is mooi, zult vzeggen daar is de brandweer dan ookvoor om dat leeg te pompen. Helaas stond dus ver onder de vloeistofspiegelde complete stripve r zameling van Jan. . .. Hienbij een oproep om overbodige, overtollige of dubbele strips te sturen om de verzamelaar er weer bovenop te helpen. Zijn ldres: JJ van den Berg Zljlstralaan 37 525rStr Vlijmen

,ed.&.


a Beeld: HommageMantenToonder D€ Artoonisten ln het nuit magazine van mei stonden 4 verschillende foto's van bovenstaand beeld. Met een waardering van Tt4 staathet inmiddels hoog genoteerdin de beelden top4o van de gemeenteRotterdam. Dit beeld is onderdeel van een grote hommage aan striptekenaar Marten Toonder, die in mei zooz zijn gosteverjaardagvierde. Het beeld van ruim zes meter hoog bestaat uit een barokke bank waar vier bekende figuren uit de Toonderstrips op tronen, zoals markies De Cantecler, burgemeester Dickerdack,professor Sickbock en de schilder Têrpen Tijn. Hier bovenuit torent een grote obelisk, aan vier zijden veducht met reliëfs vol symbolen van filosofie, politiek, economie en wetenschap. De obelisk wordt bekroond door kwasten, het symbool van de kunstenaar, een wereldbol, symbool van het universum van Bommel en Tom Poes,personificatie van de Rede. Hoewel Toonder niet zljn hele leven in de Maasstad heeft gewoond, zei hij laatst in een interview dat er wat hem betreft niet genoeg beelden in de stad kunnen staan. Hij voegde eraan toe: Rotterdam, geboortestad, daar heb ik een zwakvoor. Twintig jaar van je leven en vooral vap je prille jeugd, die maken een heel diepe indruk op je.

st

Pfizen boekjes Het lijkt erop dat met het 5everhaal, "De Goede Gedachte" er een eind aan de Pfizer reeksgekomen is. Jammer, want het was toch na het beeïndigen van de krantenstrips het voornaamstebewijs dat de Bommelstrip nog leefde en de boekjes zijn natuurlijk schitterend uitgevoerd. Nu ben ik benieuwd hoe groot nu eigenlijk de oplage van de boekjeswas. heeft iemand daar misschien nadere informatie over? Oven de Pfizerboekjesgesproken;bij een vorige gelegenheidvroeg ik al eens naar de naam van de huisarts in deze verhaalties.een baviaanachtige geneesheerqua uiterlijk. Hij bleek dr. Lapidar ie heten. In het verhaal Kon Gruwer kwam ik hem echter nog eenstegen , maar hier heet hij ineens dr. Baboen. Dat is geloof 1k (nog niet na kunnen trekken) ook de naam van de Atlantier in het gelijknamige verhaal en baboenachtige bijfiguren treden vaak op als kluizenaars in (uit mijn hoofd)bij voorbeeld De GebroedersWeeromstuit en Het Stenenbeenorobleem. ?eÍer a Doorn|tt


a

Boon over Toonden Af s liefhebber van zowelhet werk van Marten Toonder als dat van de Vlaamse schrijver Louis Paul Boon, was het voor mij een bijzondere ontdekking dat Boon zich in een interview ooit heeft uitgelaten over de invloed van Toonder op ztln werk. Van Martin Schouten verschijnt 15maart ry72 het schrijversportret "Louis Paul Boon en de spoken van de Kapellekensbaan"in de Haagse Post. Daarin wordt ook gesproken over de Reinaert-bewerkingen die Louis Paul Boon maakte en die in 1955werden gepubliceerd onder de titel Wapenbroeders. Eèn van de inspiratiebronnen voor deze woedende politieke allegorie was een Toonder-strip. Boon: "Er is een strip verschenenmet Reinaart erin, Panda en de meesterdief of zoiets, en die teksten hebben mij soms geïnspireerdvoor mijn Wapenbroeders. Die man kon niet alleen tekenen, die man kon ook formidabel schrijven. Teksten vol ironie, humor, sarcasme.Twintig jaar geleden zagrkdat als een meester.Dat is van het mooiste dat er geschreven is in Nederland. Die man kon beter schrijven dan noem maar op. Ik vind dat hij volledig miskend is". ("Schrijaers?ortrettenuit de HaagsePost" - Elsevier,Ámsterdam, ry75. Het citaat staat oppag. z6) In een later interview met Willem Roggeman komt het onderwerp nog eenster sprake. Roggeman: "Je hebt ook eens gezegddat je roman Wapenbroederswas geïnspireerd door Marten Toonder, door diens tekenverhaal Panda en de meesterdief". Boon: 'Ja, dat is waar. Dat heb ik gelezen en ik geloof zelfs dat ik daar verscheidenedingen uit overgenomen heb. Ik heb mij in elk geval geïnspireerdop zljn teksten. Want z, dat was eigenlijk echt schoon". (Willem M. Roggeman- Beroepsgeheim Uitgeverij Soethoudt,Ánttterpen, ry77. Ook o?genomenin de bundel "Een daor man zonder carrière - gesprekkenmet Louis Paul Boon", samengesteld Gerd de Ley Árbeiderspers,ry82) Van miskenning van het werk van Toonder waaroveÍ Boon het heeft in het interview met Martin Schouten is natuurlijk allang geen sprake meer. Maar misschien doelde Boon meer op miskenning in Vlaanderen? Een interessantgegeven, gezien de miskenning die Boon zelf lang genoot in Vlaanderen, terwijl zijn boeken vooral in Nederland werden o.publiceerd en gElezen. trik van Oeen.&,, Voor meer informatie over Louis Paul Boon: Louis Paul Boon Genootschap: http://www.lpboon.net


o Cen stnoom aan publicaties. Na het overlijden van Marten Toonder heeft ieder zich respecterend blad wel een of meer artikelen gewijd aan deze schrijver/tekenaar. Dankztl een oproep aan de donateurs van museum 'De Bommelzolder' om artikelen op te sturen is er veel materiaal binnengekomen, zodat er een apart archief van deze artikelen kan worden samengesteld. Van de landelijke opiniebladen zljn er drie die een artikel aan Marten Toonder hebben gewijd. In Elsevier, nr. 3r staat een artikel van Thomas van den Bergh dat zich vooral richt op het taalgebruik van Toonder. Toonders taal wordt vergelekenmet die van Van het Reve en Bomans. De schrijver meent dat ironie, archaïsmenen humor thuishoren in een katholieke traditie. De conclusiedat Toonder daarom in die katholieke traditie staat zullen velen niet delen. De Groene Amsterdammer, nr. 3r heeft een interessantartikel van Jan Kuijk, dat vooral gaat over het verhaal 'Heer Bommel en de kneep van de knipmenis', waarin Lieven Knipmenis een parodie op de toenmalige minister van financiën Lieftinck is. Enkele feiteliike oniuistheden ten spijt is het een zeer lezenswaardig artikel. Cen week later deed Jeroen Vullings in Vrij Nederland nog een duit in hetzal<1e(nr.3z). De titel'De laatsteromanticus'zegt voldoendeover de stelling die de schrijver betrekt; 'Hl (Toonder)was de laatstemet wie de negentiendeeeuw nog binnenkwam in de literatuur, door wie er nog een kier open stond naar die vervlogen tijd.' Citaat van Toonder: Alles wat een beetje romantisch is, is weg. Ook bij de jeugd zie ik geen romantiek meer, ook niet bij mijn eigen kleinkinderen. De techniek is erg belangrijk voor ze. En al die verhaaltjes,dat vinden ze m at tijdverlies.' Weet u, eerlijk gezegd geloof ik daar niets van. Maar ja, de grote meester tegenspreken, dat kan eigenlijk nret. ?im Oosterheert.ffi

Gevroogd,

'

Krantenstrips Tom Poes: nv 12, 14 Í5 en 4 (TelegraoJ) ,u z4 t/m 29, 3r (Nnc) Ik zoek ook andere krantenstrips aan de hand van tekenaars uit de Toonderstudio's zoals Eric de Noorman, Aram, Hollewijn ea Ook complete kranten Wiebe Haagsma o594-515z69


a Wondt €Fnog ureleens r-uatgevonden? Dat begin ik mij zo langzamerhand af te vragen aangezien er de laatste tijd niet echt meer een bijzondere vondst wordt geplaatst in het clubblad. We worden wel geattendeerdop recent werk in tijdschriften en dergelijke, maar mijn hart ligt toch meer bij het oude werk (jaren 3o-4o) en dat zou ik toch graag wat vaker terug willen zien tn dit clubblad. Ik hoop dat de heer Toonder het niet erg vind dat ik weer het oude werk oprakel. In ieder geval mijn oprechte excuses.Maar laten we eerlijk zijn, een kunstenaar heeft ooit ergens moeten beginnen en in die tijd was zelfs het jeugdwerk van Marten Toonder qua kwaliteit vele malen beter dan het werk van andere Nederlandsecollega'sdie toen de tijdschriften en jeugdblaadjes vulden (eerlijkgezegdgua stijl zelfsbeterdan menig tekenu-terkdat uit het buitenlandktram). begonnen Peniode jaren 3o: Zoals bekend is Marten (professioneel) bij de Nederlandsche Rotogravure Maatschapprj waar hij tekenwerk maakte voor bladen als Cinema en Theater, IJnicum, Extra magazine (uitgar,,evan deJamin), maar ook voor bladen die in België verschenen zoals Bonjour, A-z en aec. Waarschrjnl5k vertel ik jullie niets nieuws, Írl^ar wat eigenlijk wel nieuw is, is het feit dat elk tijdschrift wat ik hierboven genoemd heb, iets van Toonder bevat wat je waarschijnlijk nog nooit eerder gezienhebt, puur en alleen omdat het nog nooit elders is gepubliceerd... en dat is leuk, want elke keer is het toch weer een mini-ontdekking. Je weet wel dat er in zo'nbIad iets staat, maar je bent telkens weer benieuwd wat het is. Het mooie is ook dat het niet alleen een stripverhaaltjeis zoals Uk en Puk of The new nonsensfilm cy, maar ook interessanteillustraties bij spannendeverhalen, waarvan een leek echt niet zou weten dat Toonder dat setekend heeft. lk zou zeggenontdek het ook en beleef er net zoveelplezteraan als ik. Persoonlijkvind

Cen jaartje geleden heb ik op een vrijmarkt een fotoalbum gevon-

,,ít !!u u lln.rdft rutlpd. atrlu. rn ral uqhaFan lcmr$Ènmrn.'

lot ËJ Ffir lD lÉ Ètf'ft hlu n l\al*tlrtes.\ 0u lJdltrlbuff adlr vEl w


o den waarin foto's zitten die gemaakt zijn tijdens het z5jarig bestaan (in ryjg?) van De NederlandscheRotogravure Maatschappij. trcht bewust was ik mij dat niet toen ik het aankocht, maar de prijs was zo laag dat ik het puur uit interesse(zonderverderte bekijken)gekocht had en er pas thuis na enige bestudering achter kwam dat het toch wel iets bijzonders was. Ik weet niet of hij op r van de foto's staat,want alle mannen in die trjd zagen er hetzelfcleuit volgens mij en ik heb denk ik wel z5 mogelijke Marten Toonders in de feest)zaalzien zitten. Peniode jaren 4o; Natuudijk de bloeiperiodevan Toonder en zljn studio's. Tom Poesen Bommel sloegenmeteenin als een bom. Eindelijk een bom die geen dood en verderf zaaide,maar juist vreugde onder de mensen. Tom Poes en Bommel zljn dan ook flink vertegenwoordigd in mijn verzameling, maar ook in de jaren 4o neig ik veel naar onbekend werk te zoeken. En dat is weer niet makkelijk. Natuurlijk is bekend dat Toonder het blad Metro heeft gevuld met zln en andermanswerk. Metro is enkele jaren geledenin een mooie fascimilé uitgaveverschenen,dus is de inhoud van de bladen bij de meeste verzamelaarcwel bekend. Zelfs de zeldzarne bijlages,boekjesen postersz^ten tn fascimilé bij die uitgave. Toch denk ik iets bijzonders gevonden te hebben. Namelijk een oranjekleurig affiche dat was uitgegevenvoor het blad Metro...hoho denkenjullie nu, die zit ook bij de heruitgave. Dat klopt, alleen heeft het affiche dat ik heb een andereondertekst,namelijk "het blad in onderdrukking en vrijheid". Mijn affiche zal dus van net na de oorlog zljn en waarschijnlijkzrjn diveÍsen ervan over menig pro-Nazi-affiche heen geplakt zijn geweest.De Toonderperiode van in en net na oorlogsjaren zal voor mij dus fiet zo'n leuke zoektocht blijven als uit de jaren daarvoor, want volgens mij moet er nog zat onbekend tekenwerk bestaan uit die periode. Verden wil ik de verzamelaarc,liefhebbers en de urvc zelf vragen om weer oud (dee/) onbekendwerk te plaatsenin dit clubblad. Alvast als dank en a nzet tot, ziet u hierbij enkele scans/foto'svan wat volgens mij nog niet bekend is: €en sluitzegeltje dat in de oorlog (r94r) op de puzzeldoosjeswerd gepla zodat de grijpgrage handjesvan de kindertjes de puzzels pleet maakte voordat ze verkocht werden; sluitzegeltje staat (vaorzover he riété product". De kleurstelling is in enzwaÍÏ. €en reclame-folder van Niemeii voor de serieboekies, de folder is d


o en aan z kanten bedrukt (althans daar ga ik vanuit, uant ik hebhet item niet kunnen kopen,maar wel de scan0? kunnen s/aan).Meer kan ik er helaas niet over zeggen, maar het moet bij een verzamelaarterechtgekomen zr1n. €en ex-librisvanJ.G. Toonder welke door Marten Toonder is getekendin de oorlogsjaren.De stijl van het blad Metro is hier ook in te herkennen. €en uitvouwbare folder tbv een verkeerskwis (iaren 5o). Helaas kan ik hem niet goed beschrijven, want ik heb hem maar kort in mijn verzameling gehad, omdat ik hem erg goed kon ruilen voor iets anders. Cn wat dachten jullie van deze prachtige omslagen die Marten Toonder heeft getekendvoor boeken in de jaren 3o. Het boek Starqenhet boek Pim en Puckie! IQIrtin Ruck.&,

Gouden Bommeltjes Inmiddels liggen 'De Gouden Bommeltjes' in de winkel. Hoewel Henk in zijn artikeltje hierover aangaf dat de verhalen ook al in de ns hardcover reeks zijn verschenen is het toch wel degelijk een interessante uitgave. Elk boekje heeft namelijk een nieuwe speciaal hiervoor getekendevoorplaat met een sceneuit het betreffende verhaal. Ook enkele Aangrijpende Achterkanten' lijken mij nieuw. Vermeld wordt dat Studio Dick Boer verantwoordelijk is voor de omslag. Zr1 waten ook al betrokken bij de omslagen van de Het Beste van Bommel reeks. De tekeningen lijken uit de Toonderstudio's zelf te komen. Helaas is het drukwerk binnenin vrii belabberd. ?eteruan Doar*.&

Mijn avontun€nmet de H€MA antikel€n(1994-"OO4) Toen ik in 1994 de Hema binnenstapte en een hele uitstalling Bommelartikelenzagin de echte Bommelkleuren kon ik de verleiding niet weerstaan en heb van alle artikelen r exemplaar aangeschaft.Opgetogen kwam ik thuis en als ik er naar keek kreeg ik een warm qevoelvan binnen.


a Ik maakte een lijst waarop ik de datum van aankoop vermeldde,eenomschrijving van het artikel en de prijs. De verkoper vertelde dat er plannen bestondenin ry95en eventueelvolgendejaren weer een serieuit te brengen. Ovenmoedig geworden sprakenwij af dat er in het vervolg van elke serie r exemplaarvoor mij zou worden achteruit gezet, die ik, als de seriecompleet zou zIjn, zou kopen. Achteraf gezien niet zo snugger.In 1995waren de achtergrondkleuren groen ! Verschrikkelijk. In ryg6 zllverkleurig !l! Later kwamen de originele kleuren weer terug maar nog later zelfs rood en blauw. Ik vond toch dat ikwoord moest houden en kocht ook de serievan 1995.Weer een lijst gemaakt, datum aankoop, omschrijving artikel, kleuren en prijzen. Zo ging het ook de volgendejaren met als gevolg dat ik nu alle HEMAartike1enin mijn bezit heb, compleet met bovenomschrevengegevens. Ook heb ik alle HEMAaanbiedingenboekjesmet daarin aangegevende kleurenVanaf zooo heb ik zelfs de originele inteken catalogus.In zoo4 stopte de HEMAmet Bommelartikelen. De nog in voorraadzljnde artikelen werden to,t zaterdag ro januari 2oo4 met 4o% korting aangeboden.Derzamelaar.

$*

Bolletje (r) Het op de website weergegeven BolletjeJogo is beslist NrEr dat van Marten Toonder.Deze tekening is door het A Np e n a l l e l a n d e l i j k ek ra n ten overgenomen van het Dagblad Tubantia dat ondanks de door mij gegeven informatie de verkeerde tekening publiceerde.Marten Toonder tekende het oorspronkelijke bakkertie dat o.a. op de eerstebeschuitbus

van Bolletjestaat.De huidigetekeningis van iemandanders. I ,tanderDliet (auteurDoordouzuers enverhalenbouv-,ers),#* Qoaitsen Gevroogd Krantenstrips Tom Poes Bv 12, 14, 15en 23 uit de Telegraaf, alsmedenv z4 t/m z9 en 3r uit de Nnc. Ik zoek ook nog krantenstripsvan tekenaarsuit de Toonderstudio's zoals Eric de Noorman, Aram, Hollewijn e.a. Ook complete kranten.Wieb e Flaagsma, tel. o594- 5r5z6 g


a

T o o n d e ne n J an K n u i s Bijgaande zinnen trof ik onlangs aan in een jubileumboek van Jan Kruis uit r98o. Het betreft een kort artikeltje (of een kort interrLietttje?) van de hand van Marten Toonder over zTjn ervaring met Jan Kruis. Deze heeft eind !o kort voor de Toonder Studio's gewerkt aan de strip 'Student Tijloos'. Toonder zegt op zljn geheel eigen wrjze wat hij vindt van het huidige werk van Jan Kruis: "Zqn ideeën zijn leuk, maàÍ w^t hij toen voor mij deed had meer diepgang... hij kan echt meer... " (raaarschijnlijk afsluitend met zijn beLendestopwaordje " hoor"). In een in 1995 uitgegeven boek over het werk van de dan jubilerende Jan Kruis (25jaar Jan, Jans en de kinderen') schrijft Toonder dit keer een uitgebreid voorwoord, geïllustreerd met een volgens mij prachtig, door Jan Kruis geschilderd poÍtÍet (zie bijlage). Echter, dit keer is de meester vol lof over collega Jan Kruis en kritiek als dat hij 'echt meer kan'wordt niet meer geuit. Hij noemt hem een 'knappe en veelzijdige artiest', hij memoreert zijn korte samenwerking met hem bij de start van 'De Student Tijloos' en over 'Jan, Jans en de kinderen zegt híj nu: 'hij heeft in z5 laar bewezen niet alleen een tekenaar te z1jn,maar ook een schrijver, een karaktermaker die er in slaagt een gezin op zeeÍ persoonlijke wljze tot leven te brengen. Daarvoor moet men een zeldzaam talent bezitten...'. Kortom, niets is zo veranderlijk als een mens, en dus ook Marten Toonder. 'J oh a n d e 7{o I / a n d er.*,&

G n o o ts oe u vr e in een tueedelige tento o n s t e llin g Piet Wijn in Het Nederlands Stripmuseum Groningen Vanaf z4juni eertHetNederlands Stripmuseum Groningen middels een expositie één van de grootste striptekenaarsuit de Nederlandse stripgeschiedenis.Piet Wrjn (t7mei ry29) is bij de meesten bekend als de tekenaar van Douwe Dabbert uit het weekblad Donald Duck. De tentoonstelling probeert zijn volledige oeuvre te belichten, iets wat een bijna onmogelijke opgave is. Vanwege de enorme omvang zal de expositie dan ook in twee delen plaatsvinden. Het eerste deel 'De 'o.o.g. jaren'wordt geopend op z-4juni en het tweede deel


a met als titel 'De Magiër'wordt geopend op 3 augustus. In totaal zuilen meer dan rzo werken van Piet Wijn te zien zljn. Piet Wijn's Douwe Dabbert is bij jong en oud bekend, maar dit is slechts één van de talloze stripreeksen waarvoor de hand van Piet Wijn verantwoordelijk is. Op jonge leeftijd wist Wijn al dat hij wilde gaan illustreren. Na een gedegen studie kan Piet Wijn als tekenaar aan de slag in de gloriedagen van Toonder Studio's. Dit is slechts het begin van Wijn's glansrijke carrière. Wanneer Piet Wijn inmiddels al enige tijd succesvolis als freelancer heeft hij al een scala van veelgelezen verhalen met de daarbijbehorende striphelden op zijn naam staan. In 1984 krijgt Piet Wijn de Stripschapsprijs voor zijn gehele oeuvre. Hij wordt samen met Marten Toonder, Hans Kresse en Pieter Kuhn gerekend tot'De Grote Vier'van de Nederlandse strip. Z\n Douwe Dabbert-album 'Bombasto met het Boze Oog' wordt in r99z tijdens de stripdriedaagse in Breda uitgeroepen tot 'Jeugdalbum van het jaar'. €ind 1986krijgt Piet Wijn een lichte beroeÍte en raakt aan de rechterkant gedeeltelijk verlamd. Hij moet stoppen met zynwerkzaarnheden aan verschillende stripreeksen. Na een moeizame oefenperiode heeft de uitgesproken rechtshandige Piet Wijn zich aangeleerd met de linkerhand te werken. Hij neemt het tekenen van Douwe Dabbert weeÍ op en, al gaathetlangzamer, het verschil met vroeger is voor het publiek amper merkbaar. Tijdens het tekenen van het z3e album van Douwe Dabbert wordt Wijn opnieuw getroffen door een ernstige beroerte die hem ook verhindert om met de linkerhand verder te tekenen. Het album bestaat uit twee korte verhalen. Het eerste is door Piet Wijn voltooid en het tweede is bijna volledig door collega Dick Matena getekend als een eerbetoon aan de magiër Piet Wijn. Kom kijken naar de expositie over het levenswerk van Piet Wijn en proef de 'ouderwetse' striptijd van Wijn's eerdere strips, zoals 'Verowin' en Aram'. Herleef de avonturen van De Scheepsjongens van Bontekoe tot en met de wereld van kabouters en elven uit Puk en Poppedijn. Deze laatstgenoemdeserie is tot op de dag van vandaag nog populair bij veel stripliefhebbers. Maar wie kent bijvoorbeeld ook helden als Dick Durfal en Don Dixon? Laat je overweldigen door de tekenvaardighedenvan Piet Wijn, de variëteit aan werk en de prachtige kleuren van originele pagina's van Puk en Poppedijn. Vanurege de enorme omvang zal de expositie dan ook in twee delen plaatsvinden. Naast originele stripstroken, strippagina's en il-


o lustraties zrjn ookenkele olieverfschilderijen en andere vrije werken van Wijn te bezichtigen. Het voordeel van de tentoonstelling in twee delen is uiteraard dat het publiek de grote hoeveelheid originelen die het museum tijdelijk in bezit heeft allemaal kan zien en zodoende niets hoeft te missen. Op vertoon van het entreekaartje voor 'De vroege jaren' geeft het Stripmuseum 50 % korting op het kaartje voor deel z 'De Magiër'. Bij de tentoonstelling verschijnt tevens een 54 pagina's tellende catalogus. In Het Nederlands Stripmuseum is ook de standaard tentoonstelling te bewonderen. Zo kan de bezoeker kennismaken met bekende Nederlandse striphelden als Erik de Noorman, Agent 327 en Ollie B. Bommel. De stripfamilie Jan, Jans en de kinderen ontvangen bezoekersin hun huiskamer (eencarrousel)die echt tot leven komt. Zr1 vertellen vervolgens alles over de geschiedenis van de strip in Nederland. Het museum bestaat uit speciale ruimtes voor kinderen, volwassenen en'echte' kenners. Naast originele tekeninsen van Paulus de Boskabouter kunnen kinderen ook echt t'n ztln Éabouterwereldstappen. Voor de liefhebbets zqn er unieke stukken uit de Nederlandse striphistorie te belvonderen. B ro n ; ura ra.str ip mu seumgro ninge n. n /. ft,'

Bolletje (z)

Waarschijnlijk stond er op de broodartikelen een mannetje met een brood en op de beschuitartikeleneen mannetje met een beschuitje'In ieder geval vind ik het een leuk gegevendat er onder de neuzen van de "opletténde" verzartelaarsal die tijd een logo heeft bestaan,dat eigenlijk nóoit is herkend als een Toonder creatie (eerlijkheidgebiedte zeggendat ltet mij ook nooiÍ is opgevallen,maarja ik heb ookpas sinds enkeledagenhet boekjedat ik eeyderin dit stul<jeheb aangehaald). IQIoin íBuck &,, PS ik hebvanmoÍgenop eenbazaarnog z oudeblikken Qaten 5o) van Bolletje gekocht met daarop het oude logo!


a He r in n e n ingaan Toonder Het is raar alsje schrikt van het overlijden van iemand die 93 geworden is en een paar jaar geleden al in interviews verkondigde dat hij er geen zin meer in had. Manten Toonder was voor m4 Gn ,uoor talloze anderen) een levenslange leesliefde. Toen ik nog niet kon lezen werd ik a\ :uit zrln werk voorgelezen: van een oudere neef had ik Panda en de meesterdief ten geschenke gekregen) een van de eerste Panda-boekuitgaven (rnisscltienzsel het eerste)- ik heb het album nog steeds en het moet aardig wat waard zr1n. ln de Haagsche Courant las ik toen ik kon lezen de Panda-dagstrip, die soms adembenemend spannend was. En ook leuk. 'Zoals wij Latinisten zeggen!' riep Joris Goedbloed uit, en ik wist geloof ik nog niet wat hij bedoelde. Het Donald Duck-weekblad bracht een Bommel-ballonstrip. en die ademde een mysterieuze sfeer die de Disney-creaties deed verbleken. De jakkerjekker, De wispen, De tic van Joost, De tegendeler. De kleuren alleen all Toen ik er de leeftijd voor begon te krijgen gingen de Bommelpockets verschijnen. Dat was nog eens andere koek dan een stripverhaal voor kinderen: de avonturen waĂ?en staaltjesvan eminente vertelkunst, toegelicht met schitterende sfeerrijke tekeningen. lk leende de pockets bij de bibliotheek en deed dat zo vaak, dat ik nog steeds bij het noemen van een titel onmiddellijk de drie opgenomen verhalen kan opnoemen. (Geld speeltgeen rol bevat De windhandel, De slorLenen De bovenbazen) En toen het geld geen zakgeld meer was maar van een krantenwijk kwam en dus niet meer zo'rt rol speelde, werden die pockets natuurlijk gekocht. Mijn geleidelijk aan toenemende middelen maakten het me mogelijk in te tekenen op de zogenoemde heren-editie van aIIe ry7 Bommelverhalen: een veertigdelige met liefde samengesteld verzameld werk dat bij intekening uitverkocht raakte en dus alleen maar waardevoller kan worden . (Mocht de nood ooit aan de man komen, dan zullen zaken zaken zijn.) ln de winkel van uitgever en maniak Hans Matla kwam ik elk drie maanden een deel ophalen. 'IkzouToonder eigenlijk weleens een brief willen schrijven,' zei ik b1j zo'n gelegenheid tegen Matla. 'Moet je zeker doen, zal-ie leuk vinden,' zei deze.Ik voelde me afdoende gestimuleerd en stuurde een bewonderaarsbrief naar Ierland; korte tijd later kwam een getypt antwoord met een echte handtekening eronder!


a f n zoor werd in Laren een aan Toonder gewijde cd-rom gepresenteerd. Ik had de opgenomen teksten gecorrigeerden ontving dan ook een uitnodiging. De cd-rom heette "Een leven lang", en toen het gearriveerde onderwerp ervan uit de auto geholpen werd, was goed te zien dat het ook een lang leven geweestwas. Als er iets meer wind gestaan had zou Toonder zo weeÍ de auto binnengewaaid zr1n. Bii zljn aankomst had ik me naar voren gewurmd, maar bij de plotse confrontatie met het idool speelde nervositeit me parten, zodat rk hem alleen maar een hand gaf en zwakzïnnig lachte, maar geen woord uitbracht. (Later moed oerzameld en praatje gemaakt.) ln zooz werd in het Bibliotheeklheater van de Bibliotheek Rotterdam de negentigste verjaardag van Toonder gevierd. Van een collega had ik een uitnodiging gekregen, en ik maakte maar weer even een praatje met de jarige. (Z;e de log ÁrLonturen met Ánthos 'uoor minder arolijke aspectenvan dit eaenement.) Datze lfde jaar kon ik wat doen met mijn jarenlange ervaring als Toonder-lezer; ik schreef voor "UitgeIezen" een essaytje over drie reisverhalen:De wilde wagen, De Grote Onthaler en Het einde van eindeloos. Eind zooz ontving ik de drukproef. Ik dacht: waarom ook niet? Ik stuurde een kopie ervan met een prettige brief naar Toonder, die op dat moment in het Rosa Spierhuis verbleef. f(ont na het verschijnen van "lJitgelezen" (in zooj) lag ik te bed lui DVD te kijken, met de telefoon binnen handbereik. F{et zal een uuÍ of acht geweest zt1n. De telefoon ging, ik zei: 'Met Martin' en de ander zei:'Met Toonder.' Ik zat meteen rechtop in bed. Wat zeg je in godsnaam terug als iemand'Met Toonder' zegt? Hij bedankte me voor het opsturen van de drukproef. Ik was uiteraard ietwat door het dolle heen, dus ik vroeg of ik hem de gedrukte versie mocht komen aanbieden. Als u die moeite wilt nemen.' 'Wanneer schikt het u?' 'Wanneer schikt het u?' Ik kon eventueel meteen in de auto stappen, dan zou ik er nog voor middernacht zr1n, maar het werd een week later. Ik klopte op de deur van z71n kamer, in mijn rugzak een fototoestel en de "Uitgelezen", in mijn rechterhand een doos met twee hazelnootgebakjes van Maison Kelder. Er werd opengedaan door een broze oude man. Hij ging broos zitten en ik durfde meteen niet meer te vragen of ik een foto van hem mocht maken, want iemand die zo broos is fotograferen doe je niet. Maar toen we eenmaal in gesprek waren bleek dat die


nll nlct tcgen dc koP vall

B us h k or . r . Ik b l e c f c e n uurrJe oP vlsrtej en vfoeg roen of hij het goed vond om mct mij op de foto te qran Hrj vond het goed,

en een ons c h e rp c fo to r lr ons m aa k te e n re e d nagenier end n a a r h u i s .

jl[ artin d e ng. (zou-a.b u i t dorp.v.teb /og.n | $1, Jo

D€ ru€r€ldvan dÊ N€d€nlands€stnip


a Bolletje (3) Afs je het oude en het nieuwe Bolletje logo naast elkaar legt zie je een wereld van verschil. Het bakkertje op het oude logo heeft een andere muts, heel andere kleding, een ander gezicht een andere houding, maar houdt wel degelijk een beschuit rn z1n hand, maar zijn hand is niet zo hoog opgehevenen verder van z\jn gezicht. Hij heeft daarbij een heel andere broek en scnoenenaan. íPieter ehilips.&

Reclameuitgave V€STA Alureer een paaÍ jaar geleden, om precies te zijn in nummer 25, vroeg Wim Lommers of iemand nadere informatie kon verschaffen over enkele tekeningen die hij tegen gekomen was. Toen ik onlangs in het bezít kwam van een kleurboekje van de firma vnsrR uit Arnhem herkende ik direct enkele tekeningen die destijds ook in ons clubblad werden getoond. Met enige goede wil zou je dit boekje zelfs een verhaaltje kunnen noemen' aangezien onder elke tekening enkele regels tekst staan en er enige samenhang in te ontdekken valt. Op de re bladzijde heeft Panda namelijk zojuist ztjn zwemdiploma behaald en krijgt hij hiervoor van Joris Goedbloed een boek kado met daarin verhaaltjes over Kappie, De Meester en de Maat & Heer Bommel en Tom Poes. Het geheel neemt slechts 12 tekeningen in beslag, maar deze tekeningen zrjn bij mijn weten w e l s p e c i a alvoor deze ui tgave gemaakt. De platen van de bemann i n g v a n d e K raak zi j n dui del i j k uit de tijd dat Jan van Haasteren zich met de Kappie strip bezig hield; de Bommel tekeningen deden mij erg denken aan de tijd van het Donald Duckverhaal "De Weerbrouwers". Een voorzichtige conclusie hieruit zou kunnen ziin i


a dat van Haasteren ook de tekenaarvan dit Duck verhaal is geweest. Verder s t aat op de o m s l a g v é rm e l d , d a t h e t boekje uit augustus ry66 stamt. Voor belangstellenden heb ik een facsimile uan deze reclameuitgave beschikbaar. \ zie mijn ruiladverÍ,entie elders). lPeteraan'I)oorm.&t

P alm anes Geachte redactie, De samenstellersvan mijn vadersoverlijdensannonce hebben zljn palmares onjuist en verre van volledig weergegeven.-Om hem eeÍ te gunnen die hem toekomt, zou ik hrt Jp prijs stel_de "rrí len als u een korrekte opgavein uw clubblad wilt publiceren Die is als volgt: Manten Toonder was: - Heer van Bloemendael en Broeck (sinds ry77; - Officier in de Orde van Oranje Nassau(3 mei rggz); - onderscheidenmet het Verzetsherdenkingskruís(zz okt. rggz); - ontvanger van de Wolfert van Borsselepenningvan de stad Roterdam (r4 sep.ry77); - ontvanger van de Tollensprijs (4 okt. rygz); - ontvanger van de Golden Adamson van de Svenska Serieakademen (3o okt. ry97); - ontvanger van de sleutelvan de stad Rotterd am (r4 sep. ry77); - (benoemd) lid van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde (4 sep. 1954); - (benoemd) lid van het Provinciaal Utrechts Genootschao voor Kunsten en Wetenschappen(26 mei ry6g); - Lid van Verdainstevan de Aalqemaine Verarnen ' G r unne n ' (2 8j a n . r9 5 5 ); - erelid van her Genootschap OnzeTaal (zr okt. ry95); - erelid van de Vereniging Het Stripschap (4 apr. ry68); - erelid van de Vereniging Holland Animation (zg okt. r9S3). Bovendien was hij: - insteller van de Geertjan Lubberhuizen Prijs; - initiator, of the Irish Arts Council's "Marten Toonder Award". €iso 'loonder.#t_


O

van... De venzameling In de enquête van verleden jaar hebben heel wat leden aangegeven d.aÍ zewat meer zouden willen weten over de andere leden van de club. Wie zijn zii,wat verzamelen ze,wa

Íom vinden ze dat leuk etc. Vanaf nu willen we Stalten

met een terugkerende rubriek:

De v er z am elingv a n :J a n B a re n d s e n(rq 3 4 ) Mijn eerstekennismaking met Tom Poes was in de oorlogsjaren'Ik

sante dingen mee. Toch heb ik nog wat krantenknipsels verzameld uit or.der arràerehet Provinciale OverijsselscheDagblad. Geen flauw idee

er daarna nog uitkwam. Toen de koning Ho11.*rj. t..hufu.n heb ik die ook allemaal ge kocht en ja, ook de spulle van de HEMA niet te ve geten. We hadden aanvan

kelijk van alle gTazen ze stuks, maar waarschijnlij was het niet de bedoeli dat we die zouden gebrui ken, want van sommige h eb ik er nog m a a r e é n .

tt

Toen de serie met de harde kaften van de Bezige Bij kwamen heb ik die ook maar gekocht, je wil toch compleet blijven. Tijdens het gesprek komt zijn dochter binnen, die ons goedwillend bekijkt en constateert dat de mannen toch ma f zoet ziln met hun berenstripjes."Nee, natuurlijk zijn het geenstrips"merktJan op. Het is veel meer dan strips!Het is liieraiuur,rÀ d. bo.,ensteplank. Trouwens die strips die er nu gemaakt


a worden en in de krant staan; daar vind ik helemaal niks aanl Die Fokke en Sukke zijn gewoon uitgesproken banaal. In 1992moest ik een zware haÍtoperatie ondergaan, die gelukkig goed afliep, en toen ben ik gestopt met werken. Maar mijn vrouw had nog helemaal geen zin om te stoppen, zodat ik met heel veel vrije tijd zat. Op de Leidse Universiteit was toen de mogelijkheid om gastcollegeste volgen en daardoor kwam ik er ook achter dat Toonder heel veel filosofie in zijn verhalen verwerkt had. Nietsche, Kant, je herkent ze er zo rveer in terug. Wat isje favoriete Toonderfrguur? Ja, Bommel natuurlijk, maar daarna onmiddelljk gevolgd door de Markies de Canteclaer. Wat een onuitstaanbareijdeltuit is dat zeg! Maar dan ook weer hele mooie gedichten door deze figuur. Op mijn 6oe verjaardag kreeg ik een grote Bommelfiguur aangeboden. Een etaleur bij ons op de zaak had die gemaakt. Een prachtstuk. .\anvankelijk zat er ook nog een Tom Poes aan vast. Maar hij was zo groor dat we hem toch ergens kwijt moesten €n de keus viel toen op de schuurdeur. Ja, daar is Tom Poes toen gesneuveld, want die moest er al Ja, jammer natuurlijk achteraf, maar hij hangt er toch mooi? Ik beaam dat en maak er een foto van. Wat is nou .ie mooiste stuk uit je verzameling? Het bronzen Bommelbeeldje zegt hij beslist. Kijk de rest is allemaal van papier en over vijfduizend jaar is dat allemaal vergaan, ni€ts meer van over.. . Maar dan vinden archeologen dit Bommelbeeldje en zeggen ze tegen elkaar: wat is dit nu, de een of andere afgod? 7{enÈ<Arens.{'A Heb jij ook zoh schitterendeverzameling,eenprachtigToonderverhaal of uniekestukkenlNeemcontactmet nreoDvooreeninterviewl Henk.


a Speciale beurs op de voonstellingvan ?8 decemben'deTnullenhoedsten' Op z8 december vindt de middagvoorstelling van de Tiullenhoedster plaats in Amsterdam. Hiervoor is een speciaal ledenarrangement beschikbaar; zie eldersin het blad. Voor, tijdens en na de voorstelling willen we een extra beurs organiseren.Immers, er zijn zo'n reoo plaatsenin hetWerktheater, die allemaal bezetgaanworden. Hier komen uiteraard heel veel Toonderliefhebbers oo af. Een unieke kans om mensen voor het werk van Toonder te interesseren. Omdat alle materiaal voor deze beurs gehuurd moet worden, is de prijs €r5,- per twee meter tafel. Méér meters gaan altijd per twee tegelijk. Helaas kunnen we geen gratis tafels ter beschikking stellen. Aanmelding€n voor deze unieke beurs moeten vóór r decemberbinnen zljn omdat we vervolgens de verhuurder contracteren. Na deze datum worden absoluut geen plaatsen meer verhuurd. Standhoud€Fs kunnen desgewenstde voorstelling bezoeken. (Dit is nièt bij de huurprijs oan de tafek inbegrepen)Htn tafels worden gedurende het spektakel door het bestuur van de urvc bewaakt. Gedunende de looptijd van het stuk in het Werktheater heeft Pim Oosterheert daar een bescheidententoonstelling gerealiseerd. Aanmelden bij: HenkArens cHetbestuur.$-

aA;$,en.rit|nít6|i

o7r-5891o3of mail: h.arens@wxs.nl

ev 3z afr49,w 4t afl,.23, w'(fr qnallkdel<nijger@cs com

uit de n.n.c., van ong€veer , de andere 78 zrjn ío

e.d.In éénkoop ? roo,-net.nl


a Ollg B. Bommel In novemberdit jaar komt deel rr in de Friesereeksvan Olly B. Bommel en Tom Poes uit: "It speok fan Bommelstate". "Het spook van Bommelstein"is al uit in het Groninss en het Latiin. ln augustus t997 heelt Marten Toorider al toestemming gegeven voor uitgaven in Limburgse dialecten. Volgend jaar is het dan zo ver. Dan komt de Limburgse versie van "Het spook" uit. Deze nieuwe uitgaven brengt Jos Boelhouwer (uitgeverij Le Chat Mart) in samenwerking met Hans Matla (uitgex,erij Panda) uit. Hi€nond€Fziet u een overzichtyan de reedsverschenenFrieseuitsaver. Een groot aantal hiervan zijn nu te bestellen bij grootgrut@to;nderrijd nl" e 7,5ovoor de standaard uitgave, e 4o voor de luxe kalfslederen editie. Deze laatstekent een gelimiteerde,genummerdeoplagevan roo sruks. Indertijd werd dit verkocht voor rz5 gulden. Bovendien hebben rve ook nog "Uniek, Hm... Unyk" kunnen inkopen. Dit is een extra deel uit de serie. Een tweetalig boek met grote tekeningen, één kolom Fries en één kolom Nederlands. Het formaat is 29x2r cm (liggmdÁ).Hetbe 'vattwee verhalen: "De grote Barribal" en "De grouwe razer". Ed Nijpels heeft het voorwoord seschreven.

standaard luxe 1994 Deelr

De oarer,vrald

De anderewereld

Lritverkocht uitverkocht

1994 Deel z

Ir kwea-each

Het bozeoog

/tv

1995 Deel.1

De boppebazen

De bovenbrzen

uitverkocht 4o,oo

1996 Deel4

It kukel

Hetkukel

7,5o

1996 Decl5

De utfalsels

De uitvalsels

urtrerkocht uitverkocht

ry97 Deel6 ry97 DeeIT

De kleurigeutkyk

De zonnigekijk

7,5o

4o,oo

It loarlan

Hct verschiet

7,5o

4o,oo

1998 Deel S

De witmutse

De weetmuts

uitverkochr 4o,oo

De unisran

De unistand

uitverkocht uitverkocht

De einischste ein

Heteindevaneindeloos 7,5o

zooo Deel9

Deelro

Extrrdeel Unrek,HÀI. Uni,k Tweeteligecditie

fltFifnÍoo1m[

qrKVritncl

4o,oo

uitveÍkocht "

i h,P rL.^.

hi


o Gevroogd: Beperkte Dienstregelingi rg4;i r/ro, zz/ro, 5/u, 3/tz, r7/rz. Extra Magazine: rg34/35(re jrg): 4; ry36ft7 (3ejrg): 14, 16,17, .r9,25, 32, 45;t937/38 (ae jrg): r-3, ro) 15,17, 2.., 23, 3r, 34, 35, 44,4J, 49, 5.,; l.g3ïftg (5ejrg): 6, ro, z4-26, 36, 42,++, 47_Sz;t939/4o (6ejrg): :, 5, 22_24, 28, 3r, 34(?)en verder(?). Haarlems dagblad (ZhijslJs-strip): 1937:mei(?): Thijs IJs gaat door dik en dun, afl. +. Illustratie voor het Katholieke Huisgezin: ryy/-ftg(?): De avonruren van, Bolle. De r.n.o. gids voor deJeugd (Bramlbrahim)-.ry3+..3/2_29/rz. Dagblad De Nederlander (Bram lbrahim): ry33: 6/z_4/6. Ons Vrije Nederland (alleen z.,olledige numtner).. ry47 0e jrg): z; xg48/49(8ejrg): ro, r/1 23tzB, 33,4o,4r. Falkinn (IJslands):196z: 4 35(?)_a8(?);li963 r_7, z6; 1964:4 9; 1966: nummers onbekend (met'Bangsi'). Fix und Fox (Luxemburg; duitstalig): ryy/-/l8 (Duitstatige tJA en Puk). Hurrahl Magazíne (Frans): Íg5g: zg3. Kong Kylie (Deen): ry52: 336, 52;rg13t zB;1955:r_t6, 18_34,36-+o. Norsk Ukeblad (Noor): ry47: 5/6, 9/ro_r9/zo, z9/3o, 3r/32, 39/4o, 45/46,49/5o;rg48: ry/zo_27/28, 33/34,35ft6, 3fu8, 4r/42, 43/44;r94g: r7/r8,r9/zo, zt/zz; rg5o: 4r/42; rg5r: n/rz, r7/rï, 35/36,4t/42; l.g5z: 3/4,r7/t8,z9/3o, 35ft6, 37/38;rg53 7/8, 45/46;rg5í: 36, 38, 46,47; rg57: 3, 9, 12, rJ, Í/t 25t27, 28, 3r, 36,3g, 40, 43,5r;rg58: +2; Ígsgi rg, 35, 4r; 196o 13,15,16,17,22,43;1963:28,29,3r,33,34, 35,44,+6, 47, 53; t964: 3, 4, 5, 9, Í6, zo, 2r, 22, 23,25,28, 35,37. Pony (Duit): ry58/59:3, 4,7,8, r4_3r. Prima (Duits) (Kappie):1955:zo(?),zr(?),z7_32,35, a8(i)_52(?);ry562 r_6, 13,t6, t8, 2o, z6_32,36,39,++(?)_Sz(?). Sljucht en Rjucht (Frie) (fan Beuker);ry4o: (44e jrg) zz, 5o. Skippern (Noor) (Panda):rg51izS,26,3r, 33,36, 5oi 1956:4, ro, 14, z6; ry57: ft3), 18, 46. Tom Pouce(Fran): ry6u38. Vàrt hem (Zueed): t948'.zz_25,27_29, 33_35,37_+6,+B_52;rg4gi 17, 2I,

22, 25_34,36,37,4r_44i rg5o:zt 5_9,u_26,28, 29,3r_35,37,38, ao-5o(?).Hans Matla. T: o7o16tgy / F: o7o1o6oz56l E: hans. matla@xs4all.nl


Mtvc nr 057