Page 1


สื่อการเรียนรู้สาระท้องถิ่น โดย


ของหรอยบ่อยาง เรื่อง อริยา ไพฑูรย์ ภาพ วชิราวรรณ ทับเสือ โครงการ สร้างสรรค์สื่อการเรียนรู้สาระท้องถิ่น เลขมาตรฐานประจำ�หนังสือ ขอขอบคุณกลุ่มภาคีคนรักเมืองสงขลา คณะบรรณาธิการอำ�นวยการ ทัศนัย วงศ์พิเศษกุล วราพร ตยานุกรณ์ บรรณาธิการดำ�เนินงาน ระพีพรรณ พัฒนาเวช ถ่ายภาพ เดชา เข็มทอง ออกแบบปกและรูปเล่ม วชิราวรรณ ทับเสือ กฤษณะ กาญจนาภา พิมพ์ครั้งแรก ๒๕๕๘ จำ�นวน ๓,๐๐๐ เล่ม สงวนลิขสิทธิ์ อริยา ไพฑูรย์ และสำ�นักงานอุทยานการเรียนรู้ สำ�นักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (องค์การมหาชน)

เจ้าของโครงการ สำ�นักงานอุทยานการเรียนรู้ (สอร.) สังกัดสำ�นักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (องค์การมหาชน) ส่วนบริการ ศูนย์การค้าเซ็นทรัลเวิลด์ ชั้น ๘ Dazzle Zone โทรศัพท์ ๐ ๒๒๕๗ ๔๓๐๐ โทรสาร ๐ ๒๒๕๗ ๔๓๓๒ ส่วนสำ�นักงาน ๙๙๙/๙ อาคารสำ�นักงานเซ็นทรัลเวิลด์ ชั้น ๑๗ ถนนพระราม ๑ ปทุมวัน กรุงเทพฯ ๑๐๓๓๐ โทรศัพท์ ๐ ๒๒๖๔ ๕๙๖๓-๕ โทรสาร ๐ ๒๒๖๔ ๕๙๖๖ www.tkpark.or.th


ภารกิจสำ�คัญต่อสังคมประการหนึ่งของสำ�นักงานอุทยานการเรียนรู้ คือ การปลูกฝัง นิสัยรักการอ่าน และการกระจายโอกาสในการเข้าถึงแหล่งเรียนรู้ที่ทันสมัยและสอดคล้องกับ ความสนใจของเด็ก เยาวชน และประชาชน ในรูปแบบห้องสมุดมีชีวิตที่สร้างสรรค์บนพื้นฐาน การมีส่วนร่วมของภาคส่วนต่างๆ โดยสำ�นักงานอุทยานการเรียนรู้ได้ร่วมกับองค์กรปกครอง ส่วนท้องถิ่นในภูมิภาคต่างๆ เพื่อขยายผลการดำ�เนินงานดังกล่าว การสร้างสรรค์สื่อการเรียนรู้สาระท้องถิ่น ให้มีรูปแบบการนำ�เสนอที่ทันสมัย และดึงดูดความสนใจ เป็นเครื่องมือที่สำ�คัญอย่างหนึ่ง ซึ่งสำ�นักงานอุทยานการเรียนรู้ เล็งเห็นว่ามีส่วนในการสร้างแรงบันดาลใจให้เด็กและเยาวชนสนใจการอ่านและใฝ่หาความรู้ อย่างต่อเนื่อง โดยนำ�เรื่องราวภูมิปัญญาสาระท้องถิ่นใกล้ตัวที่สอดคล้องกับวัย การดำ�รงชีวิต พร้อมกับสอดแทรกแนวคิดด้านคุณธรรม จริยธรรม มาเป็นเนื้อหาของสื่อการเรียนรู้สำ�หรับ เยาวชนตามช่วงวัย ตั้งแต่ ๔ – ๑๒ ปี สื่อการเรียนรู้สาระท้องถิ่นจังหวัดสงขลา ชุดนี้ สำ�นักงานอุทยานการเรียนรู้ได้ร่วมกัน สร้างสรรค์กบั นักวิชาการและนักเขียนในท้องถิน่ รวมถึงภาคีคนรักเมืองสงขลา เพือ่ ให้เด็กและ เยาวชน รวมทัง้ ประชาชนทัว่ ไปในจังหวัดสงขลาได้รบั ความรู้ และความภาคภูมใิ จในวัฒนธรรม และท้องถิ่นตน รวมทั้งก่อให้เกิดความเข้าใจและการยอมรับในวิถีชีวิตวัฒนธรรมที่หลากหลาย ตามบริบทพื้นที่และสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกันออกไป สำ�นักงานอุทยานการเรียนรู้ มุ่งหวังว่าหนังสือชุดนี้จะเป็นสื่อการเรียนรู้อีกชุดหนึ่ง ที่จะส่งเสริมการอ่านและการเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งหมายถึงเป็นหนังสือที่ผู้อ่าน อ่านอย่างมีความสุข สนุกในการอ่าน และก่อให้เกิดความตระหนักในคุณค่าของท้องถิ่นตนเอง ได้อย่างแท้จริง

สำ�นักงานอุทยานการเรียนรู้


บ่อยาง เป็นชื่อตำ�บลในเขตเทศบาลนครสงขลา มีความพิเศษตรงที่ว่า แม้จะเป็นตำ�บลเล็กๆ แต่ก็ แวดล้อมไปด้วยธรรมชาติที่หลากหลาย ทั้งทะเล ทะเลสาบ ภูเขา และป่าสน ส่งผลมาถึงอาหารการกิน ที่อุดมสมบูรณ์ และยังมีย่านเมืองเก่าอันเจริญรุ่งเรืองมาแต่อดีต เป็นที่ รวมของผู้คนซึ่งมีวัฒนธรรมความเป็นอยู่ที่แตกต่าง ทั้งคนไทย คนไทยเชื้อสายจีน และคนไทยมุสลิม เมื่อบวก กับความคิดสร้างสรรค์ในการดัดแปลงและผสมผสาน ก็ยิ่งทำ�ให้เกิดอาหารและขนมสูตรใหม่ๆ ตามมา อีกมากมาย

ขนมบอก เป็นหนึ่งในขนมที่ต้องอาศัยอุปกรณ์พิเศษ ในการทำ� และได้ชื่อตามอุปกรณ์ซึ่งมีลักษณะเป็น กระบอก

แต่ตามประสาคนใต้ ที่มักจะใช้ คำ�สั้นๆ กะทัดรัด ขนมกระบอก ก็เลยกลายเป็น “หนมบอก” ขนมบอก ส 8

คี ลาํ้ ทำำจากข้าวเหนียวดำำจ้ะ


ส่วนประกอบสำ�คัญของขนมบอก คือ แป้งข้าวเหนียว และน้ำ�ตาลโตนด ผสมให้เข้ากัน ใส่ในกระบอกไม้ไผ่ นำ�ไปเรียง ในหม้อที่ดัดแปลงพิเศษให้ใส่กระบอกเรียงๆ กัน ได้หลายกระบอก หรือปัจจุบันหลายเจ้าหันมาใช้ กระบอกโลหะและหม้อที่ออกแบบมาสำ�หรับ ขนมบอกโดยเฉพาะ เทน้ำ�ใส่หม้อ ต้มจนเดือด แล้วนำ� กระบอกที่ใส่แป้งไว้แล้วลงไปนึ่ง จนสุก เป็นการให้ความร้อนด้วยไอน้ำ� ด เมื่อขนมสุกก็เอาตะเกียบหรือไม้ด้ามยาว คู ลา้ ยถงั ไอตมิ แทง่ เหมอื นกันนะ กระทุ้งที่ปลายกระบอกให้ขนมหล่นออกมา

เมื่อแป้งสุกแล้ว ใช้ไม้ด้ามยาว กระทุ้งขนมออกมา

น้อ

อ่ น

นะจ๊ะ ย อ ่ น ห ราย นํ้าตาลท ย ร โ ะ ล แ ว ้ า ร พ ะ ลกุ เคล้ากับม ามาค อ เ กนิ

มะพรา้ วทึนทึกขูดโรยเก ลือเล ็ก

9


ขนมม้า ทำ�จากแป้งข้าวเจ้า ผสมน้ำ�ตาลทราย ไข่ กะทิ และน้ำ�ตาลโตนด

(สังเกตให้ดีจะเห็นว่า น้ำ�ตาลโตนด เป็นส่วนประกอบสำ�คัญของขนมบ่อยาง แทบทุกชนิด เพราะเป็นวัตถุดิบที่หาได้ง่าย ในท้องถิ่น และมียีสต์จากธรรมชาติที่ช่วยให้ แป้งขึ้นฟู กลิ่นน้ำ�ตาลโตนดก็ทำ�ให้ขนมมีรสชาติ และกลิ่นเฉพาะตัวด้วย)

นวดแป้งแล้วค่อยๆ ใส่น้ำ�ลงไปให้แป้งละลาย

็เปน็ แตก่ ก ือ นางเง ึถงจะเป็นรูป

ขนมมา้ นะจ๊ะ

พิมพ์ทองเหลืองสมัยก่อนทำ�เป็นรูปต่างๆ ที่นิยมคือพิมพ์รูปม้า รูปนางเงือก รูปไก่ รูปกิเลน รูปหนามทุเรียน และพิมพ์ราชสีห์ พิมพ์ขนมม้า อายุกว่า 100 ปี

10


พิมพ์ขนมม้าสมัยก่อน หนึ่งพิมพ์จะทำ�ได้ ตัวเดียว ตัวใดตัวหนึ่ง แต่ปัจจุบันมีหลายตัวในพิมพ์เดียว

พิมพ์ราชสีห์

ำ้ ำมนั พชื ผส มไข่

ก่อนจะเทแป้งลงบนพิมพ์ ใช้น้ำ�มันผสมไข่แดงทาพิมพ์ เพื่อไม่ให้ขนมติดพิมพ์ และได้กลิ่นหอมของไข่ด้วย

ขนมม้า เป็นขนมยอดนิยมของเด็กบ่อยางสมัยก่อน เพราะเป็นรูปสัตว์ที่สามารถเอามาเล่น เป็นเรื่องราวได้สนุกสนาน ปัจจุบัน มีขนมสำ�เร็จรูปเป็นซองๆ ซึ่งหาซื้อง่าย รยี น พมิ พห์ นามทุเ ตามร้านสะดวกซื้อเข้ามาทดแทน แต่ที่ขาดหายไป คือความสนุกและจินตนาการ

11


ขนมลูกโดน เป็นขนมโบราณที่ยังมีขายตามตลาดนัดทั่วไป อุปกรณ์สำ�คัญ คือ พิมพ์เหล็ก เมื่อหยอดแป้งขนมลงไป ก้นของขนมจะมีลวดลายเป็นกลีบคล้ายขนมไข่ แต่ลูกเล็กกว่า ลูกโดน จากแม่พิมพ์รุ่นเก่าจะมีลวดลายและ ความลึกชัดเจนและแคะออกมาได้เป็นลูกๆ เนื้อแป้งจะนุ่มและหอมไข่เมื่อกัดลงไป ในชามนี้มีอะไรบ้าง แป้งข้าวเจ้า ไข่แดงและไข่ขาว น้ำ�ตาลโตนด น้ำ�ตาลทราย น้ำ�

ใช้น้ำ�มันพืชผสมไข่แดง ทาที่แม่พิมพ์ก่อนหยอดแป้งลงไป ขนมจะได้ไม่ติดพิมพ์

แม้ในเขตบ่อยางเองไม่มีการปลูกตาลโตนด แต่ก็เป็นต้นไม้พื้นถิ่นในละแวกใกล้เคียง โดยเฉพาะสทิงพระ ซึ่งมี “ต้นโหนด” หลายล้านต้นทำ�ให้น้ำ�ตาลโตนด กลายเป็นส่วนประกอบสำ�คัญของขนมบ่อยาง เพราะหาได้ง่าย และมีรสชาติเฉพาะตัว 12


พ์ โบ แมพ่ มิ

ลกู

หยอดแป้งครบทุกช่องแล้วก็หาฝามาปิด คอยแง้มๆ ฝาดูว่าสุกแล้วยัง สุกแล้ว ก็ “แคว็ก” หรือแซะได้เลยจ้ะ

้ขนม ด ไ ่ ม แม่พิมพ์รุ่นให

ราณ ลองนับดูซิไดก้ ลี่ กู

๑๒

เวลาจะกินอย่าลืม จิ้มมะพร้าวก่อน

แม่ค้าบางเจ้าเปลี่ยนวิธีขายใหม่ โดยการละเลงแป้งลงบน พิมพ์ให้เป็นแผ่น แทนที่จะหยอดทีละลูก เมื่อแป้งสุก ก็แซะออกมาใส่มะพร้าว หรือบางเจ้าก็ใช้วิธีพับครึ่งแทน การม้วน โดยใส่มะพร้าวไว้กลางแผ่นก่อนพับ หอมกลิ่นไข่ด้วยน

ลูกโดนแบบนี้ ได้อีกรสชาติ ต่างจากที่เป็นลูก ๆ เพราะแป้ง จะแห้ง กึ่ง ๆ กรอบ โดยเฉพาะขอบ ๆ และส่วนที่นูนขึ้นมา 13


ข้าวฟ่าง เป็นพืชตระกูลหญ้า ออกดอกเป็นช่อที่ปลายยอด ผลแก่มีลักษณะเป็นเม็ดเล็กๆ เหมือนเมล็ดข้าว แต่เป็น ลูกกลมๆ สีน้ำ�ตาลเทา คนบ่อยางนำ�มากวน กับน้ำ�ตาลโตนดทำ�ขนมข้าวฟ่างกวนกินกันมา แต่โบราณ นึ่งข้าวฟ่างให้สุก ตั้งไฟ กวนกับน้ำ�กะทิ น้ำ�ตาลทราย น้ำ�ตาลโตนด ผสมแบะแซลงไปด้วย เพื่อให้เนื้อขนมมีความเหนียว กวนจนแห้ง แล้วตัดแบ่งเป็นชิ้นๆ

ส่วนผสม ขนมข้าวฟ่างกวน

ขนมจะออกสีน้ำ�ตาลแดง ตามสีของน้ำ�ตาลโตนด

ข้าวเหนียวดำ�กวน เป็นขนมที่มักขายคู่กับ ข้าวฟ่างกวน ใช้วิธีต้มข้าวเหนียวดำ�กับหางกะทิ เมื่อเมล็ดเริ่มบานจึงใส่น้ำ�ปูนใส เพื่อไม่ให้เมล็ด ข้าวบานจนเละ แล้วใส่กะทิและน้ำ�ตาลทราย กวนเข้าด้วยกัน สอี อกดำำๆ ดูเผินๆ คลา้ ยก า

ละแม แตส่ งั เกตใหด้ ีเห็นเมล็ดข้าวเหนยี วอยู่ ในเนอื้

ขนมทองเอก เป็นขนมกวนอีกชนิดหนึ่งที่ขึ้นชื่อ ของบ่อยาง กวนด้วยแป้งข้าวเหนียว น้ำ�ตาลทราย ไข่ และกะทิ ต่างจากทองเอกภาคกลางตรงที่ใช้แป้งข้าวเหนียว จึงใส่พิมพ์ไม่ได้ เพราะขนมจะติดพิมพ์ ตัดเป็นชิ้นๆ พอดีคำ� ห่อด้วยกระดาษสี 14


ต้มใส่ไส้ จัดเป็นประเภทของว่าง ไม่ใช่ขนม สันนิษฐานว่าน่าจะ เกิดจากการนำ�ขนมท้องถิ่นภาคใต้คือ ต้มใบพ้อ มารวมกับขนมของ ชาวจีน คือ บ๊ะจ่าง เนื่องจากพื้นที่ย่านเมืองเก่า เป็นย่านชุมชน ทำ�มาค้าขายและถิ่นที่อยู่ของคนไทยเชื้อสายจีน ผัดข้าวเหนียว

กะพ้อ เป็นพืชในท้องถิ่นชนิดหนึ่ง ใบยาว กับกะทิ และเกลือ สีเหลืองแกมเขียว ชาวบ้านจะนำ�มาใช้ ห่อขนมโดยมัดให้เป็นรูปสามเหลี่ยม ผูกปมตรงปลาย เรียกว่าต้มใบพ้อบ้าง ต้มสามเหลี่ยมบ้าง บางทีก็เรียกสั้นๆ ว่า ต้ม เพราะสมัยก่อนจะต้มในปี๊ป โดยการ มัดต้มให้แน่นแล้วใส่รวมกันในปี๊ป ราดน้ำ� ให้ท่วม ตั้งไฟจนกระทั่งน้ำ�แห้งสนิท ไส้ ประกอบด้วย เนื อ ้ หมูผัดกับเกลือ ขนมจะสุกจากการต้ม สมัยนี้แม่ค้า น้ำ�ตาล ซีอิ๊วดำ� หลายเจ้าใช้วิธีนึ่ง ซึ่งไม่อร่อยเท่าต้ม กระเทียม แต่การต้มจะยากตรงที่ต้องมัดห่อ ให้แน่นจริงๆ ไม่อย่างนั้นน้ำ�จะเข้าไปได้

ห่อเป็นรูปสามเหลี่ยม ให้แน่น นำ�มาห่อด้วยใบกะพ้อ โดยใส่ข้าวเหนียวรองลงไปก่อน แล้วใส่ไส้หมูตามด้วยไข่แดงของไข่เค็ม ปิดทับข้างบนด้วยข้าวเหนียวอีกชั้น

15

Tasty treats of Bo Yang  

Would you like to read this book, Please contact to TK Park, Thailand.

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you