Issuu on Google+


Regina Dąbrowska

Kraków

poznawany sercem i umysłem materiały dla nauczycieli edukacji przedszkolnej i zintegrowanej

dla dzieci nie tylko z Krakowa


Kraków poznawany sercem i umysłem materiały dla nauczycieli edukacji przedszkolnej i zintegrowanej Wydanie II poprawione, Kraków 2011 Autor:

Regina Dąbrowska Ilustracje:

Izabela Knapek Projekt graficzny i skład:

Wojciech Wolak Wydawca:

Centrum Edukacyjne Bliżej Przedszkola 30-437 Kraków, ul. J. Kostrzewskiego 17 ISBN:

978-83-61246-40-4 Partonat medialny:


Nauczycielom przedszkoli i kształcenia zintegrowanego, którzy najrzetelniej, najwytrwalej i najciekawiej przybliżają dzieciom treści regionalne, a poprzez nie patriotyczne – trudne, a niezbędne w kształtowaniu poczucia tożsamości narodowej.

Tu znajdziesz: Słowo od autora ..................................................................................................................................... 5 Scenariusze zajęć: Legendy starego Krakowa ................................................................................................................... 9

Szopka krakowska ................................................................................................................................ 12 Turniej rycerski na Wawelu ............................................................................................................. 18 Malarze Krakowa i całej Polski ..................................................................................................... 20 Kościuszko – wielki Polak z Krakowa ........................................................................................... 22 Czy znasz Kraków? ................................................................................................................................ 24

Scenariusze uroczystości: Na krakowską nutę ............................................................................................................................. 31 Spacerkiem po Krakowie ................................................................................................................... 34

Scenariusze inscenizacji krakowskich legend: Legenda o Lajkoniku ............................................................................................................................ 43 Legenda o Smoku Wawelskim ......................................................................................................... 46 Legenda o Wandzie ............................................................................................................................... 53 Legenda o hejnale ................................................................................................................................ 57

Propozycje tematów kompleksowych

............................................................................... 60

Krakowianie – zwyczaje i tradycje ........................................................................................ 63 Trochę informacji o Krakowie ................................................................................................. 75 Krakowskie piosenki i zabawy ................................................................................................ 87 Dodatkowe wiersze o Krakowie .......................................................................................... 118 Wykaz literatury przydatnej w poznawaniu Krakowa ..................................... 123 Objaśnienia wyrazów gwarowych ................................................................................... 124


Kraków przekazuje potomności tę jedyną w swoim rodzaju kolekcję pomników kultury dawnych wieków – wybitne dzieła sztuki i architektury. UNESCO decyzja z 1978 r.

Kraków to pryzmat, przez który pięknieje ojczyzna... Jan Izydor Sztaudynger

Słowo od autora

K

Kraków – ile wrażeń, ile skojarzeń i ile znaczeń wywołuje to słowo. Odczuć i myśli będzie wiele. Inaczej ułożą się u rdzennych mieszkańców obcujących z miastem na co dzień, a inaczej u tych, którzy poznawać je będą pośrednio poprzez książkę, film, zdjęcia i okazjonalny w nim pobyt. Niebagatelną rolę w tym procesie odegra nauczyciel, który potrafi przekazać wiadomości o tym najbardziej polskim z miast ojczystych w sposób ciekawy i z pasją. Wrażenia będą mocniejsze i głębiej odczuwane, jeżeli dzieje Krakowa przybliżać się będzie w dzieciństwie, w otoczce pozytywnych emocji, budzących dumę ze znajomości tego miasta i wszystkiego, co się z nim wiąże, a więc jego tradycji, kultury, architektury, historii i legend. Należy pamiętać, że przez intelektualną i duchową jedność z miejscem poznania następuje jedność z Ojczyzną. Są to korzenie, z których wyrastamy jako naród. Oczywiście zaczynać należy zawsze od tego, co dziecku jest najbliższe, a potem dopiero przenosić je w miejsca odleglejsze od własnego środowiska. Niniejsze materiały kieruję do nauczycieli edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej zarówno z Krakowa, jak i spoza niego. Mam nadzieję, że pomogą one w poznawaniu miasta tak drogiego wszystkim Polakom. Jeśli zaś przyczynią się do zaistnienia innych rozwiązań, a realizowane z dziećmi staną się swoistym bodźcem odczuwania Ojczyzny, będzie to dla mnie niezwykła satysfakcja. Regina Dąbrowska




Kraków jest miłym i starym miastem, wiele jest pięknych i szerokich ulic, ale wszystkie noszą w sobie piętno wielkości, która dawno już przeszła. Wiliam Coxse (1746-1828)

Scenariusze zajęć


Legenda o Lajkoniku*

S

Scenografia: Widok Wawelu od strony Wisły z kawałkiem muru, Wisła z błękitnego materiału – może to być np. zafarbowana firanka.

Flisacy (stoją z kijami za materiałem imitującym Wisłę. Dwoje dzieci podnosi materiał, by był na wysokości ich kolan, flisacy poruszają wiosłami-kijami): Hej, hej murarze, co mur naprawiacie, przyjmijcie życzenia od flisaków braci. Bo my spod Krakowa z pięknego Tyńca, pozdrawiamy was, murarzy ze Zwierzyńca. Murarze (stoją obok muru z kielniami, obok leży kilka kamieni): Witajcie, bracia flisowie, dziękujemy za życzenia i wzajemnie życzymy w pracy powodzenia. Mury zamkowe poprawiamy, aby mocne były i przed wrogiem polskiego króla chroniły. Flisacy: Piękny Kraków w świecie słynie, dokoła niego nasza Wisła płynie. Zaśpiewajmy bracia sobie pieśń o naszym prastarym Krakowie. Wspólny śpiew pieśni „Pochwała Krakowa”. Krakowianie (wychodzą z piosenką na melodię „Krakowiaczek jeden”, stają z boku): Flisacy, flisacy, śpiewają przy pracy, A murarze dzielnie, trzymają dziś kielnie. Flisacy: Krakowianka jedna, miała chłopca z drewna. A dziewczynkę z wosku, wszystko po krakowsku. *zmiany i druk za zgodą autorki Janiny Lempart

43

Legenda o Lajkoniku

(inscenizacja muzyczno-ruchowa)

str. 97


Jedzie Krakowiaczek melodia ludowa

Jedzie Krakowiaczek po krakowskim błoniu w czerwonej czapeczce na cisawym koniu. Koniki, koniki, wy kasztanki moje. Pasłem was na błoniu, a w strudze napoję. Koniki, koniki w kopytka uderzcie! Lećcie ze mną, lećcie do domu zawieźcie!

94


Dodatkowe wiersze o Krakowie

Mój Kraków

W Rynku Głównym – Sukiennice, tam dawni kupcowie, swe towary sprzedawali ciągle dostarczając nowe. Chcesz pamiątek? No to kupisz właśnie w Sukiennicach, ale potem zobacz piękny pomnik wieszcza Mickiewicza. Ujrzysz kościół Mariacki – wielka bazylika, hejnałem z wysokiej wieży każdego tu wita. A w kościele ołtarz piękny co go przed wiekami, Wit Stwosz rzeźbił, a było to mistrz ponad mistrzami. Dalej Planty stare miasto wkoło otaczają i po drodze na Uniwersytet Jagielloński zapraszają. Uniwersytet przez świętą Jadwigę jest ufundowany. Królowa klejnoty swe dała by był zbudowany. Z błoń krakowskich widać kopiec co go lud usypał, dla Kościuszki Tadeusza Wodza, Naczelnika. Spojrzysz z kopca no to ujrzysz klasztor na Bielanch, tam ojcowie Kameduli modlą się do Pana. Wstęga Wisły stary Kraków przepięknie oplata i opowieść o nim niesie poprzez wszystkie lata.

Wiersz z potrzeby serca napisała seniorka Stanisława Płodzień, mieszkanka dzielnicy Nowa Huta.

Kraków – stary duży temat, jak ja go w wierszu pomieszczę, kiedy o nim tomy wielkie pisywali wieszcze. Miły grodzie taki piękny niech każdy to powie: ileż o tobie można pisać mój stary Krakowie? Z dali widać wielkie mury Zamku Wawelskiego, corocznie wielu turystów przyjeżdża do niego. Podziwiają ten zabytek, w nim królewskie komnaty, ich bogaty wystrój: meble, obrazy i szaty. A w katedrze dzwon Zygmunta od króla nazwany, dzwoni w uroczyste chwile pięknym tonami. Tam kaplica Zygmuntowska w srebro opleciona, modlili się w niej królowie choć byli w koronach. Ileż tu kościołów starych, starych kamieniczek, zbudowali je mieszczanie bogaci szlachcice. Gdy tak idziesz po Krakowie tymi uliczkami, to historia idzie z tobą, tak jak przed wiekami.

120



Kraków poznawany sercem i umysłem