Page 1

Najważniejsi poeci XX wieku Konstandinos Petrou Kawafis (Κωνσταντίνος Πέτρου Καβάφης) (1863- 1933) (Grecja)

Περιμένοντας τους βαρβάρους Τι περιμένουμε στην αγορά συναθροισμένοι; Είναι οι βάρβαροι να φθάσουν σήμερα. Γιατί μέσα στην Σύγκλητο μια τέτοια απραξία; Τι κάθοντ' οι Συγκλητικοί και δεν νομοθετούνε;

και δαχτυλίδια με λαμπρά, γυαλιστερά σμαράγδια· γιατί να πιάσουν σήμερα πολύτιμα μπαστούνια μ' ασήμια και μαλάματα έκτακτα σκαλιγμένα; Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα· και τέτοια πράγματα θαμπώνουν τους βαρβάρους. Γιατί κ' οι άξιοι ρήτορες δεν έρχονται σαν πάντα να βγάλουνε τους λόγους τους, να πούνε τα δικά τους;

Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα. Τι νόμους πια θα κάμουν οι Συγκλητικοί; Οι βάρβαροι σαν έλθουν θα νομοθετήσουν.

Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα· κι αυτοί βαρυούντ' ευφράδειες και δημηγορίες.

Γιατί ο αυτοκράτωρ μας τόσο πρωϊ σηκώθη, και κάθεται στης πόλεως την πιο μεγάλη πύλη στον θρόνο επάνω, επίσημος, φορώντας την κορώνα;

Γιατί ν' αρχίσει μονομιάς αυτή η ανησυχία κ' η σύγχυσις. (Τα πρόσωπα τι σοβαρά που εγίναν). Γιατί αδειάζουν γρήγορα οι δρόμοι κ' η πλατέες, κι όλοι γυρνούν στα σπίτια τους πολύ συλλογισμένοι;

Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα. Κι ο αυτοκράτωρ περιμένει να δεχθεί τον αρχηγό τους. Μάλιστα ετοίμασε για να τον δώσει μια περγαμηνή. Εκεί τον έγραψε τίτλους πολλούς και ονόματα.

Γιατί ενύχτωσε κ' οι βάρβαροι δεν ήλθαν. Και μερικοί έφθασαν απ' τα σύνορα, και είπανε πως βάρβαροι πια δεν υπάρχουν.

Γιατί οι δυο μας ύπατοι κ' οι πραίτωρες εβγήκαν σήμερα με τες κόκκινες, τες κεντημένες τόγες γιατί βραχιόλια φόρεσαν με τόσους αμεθύστους,

Και τώρα τι θα γένουμε χωρίς βαρβάρους. Οι άνθρωποι αυτοί ήσαν μια κάποια λύσις.


Najważniejsi poeci XX wieku

i te pierścienie z blaskiem przepysznych szmaragdów? Czemu trzymają w rękach drogocenne laski, tak pięknie srebrem inkrustowane i złotem?

Czekając na barbarzyńców

Dlatego że dziś mają przyjść barbarzyńcy, a takie rzeczy barbarzyńców olśniewają.

Na cóż czekamy, zebrani na rynku? Dziś mają tu przyjść barbarzyńcy.

Czemu retorzy świetni nie przychodzą, jak zwykle, by wygłaszać oracje, które ułożyli?

Dlaczego taka bezczynność w senacie? Senatorowie siedzą - czemuż praw nie uchwalą?

Dlatego że dziś mają przyjść barbarzyńcy, a ich nudzą deklamacje i przemowy.

Dlatego że dziś mają przyjść barbarzyńcy. Na cóż by się zdały prawa senatorów? Barbarzyńcy, gdy przyjdą, ustanowią prawa.

Dlaczego wszystkich nagle ogarnął niepokój? Skąd zamieszanie? (Twarze jakże spoważniały.) Dlaczego tak szybko pustoszeją ulice i place? Wszyscy do domu wracają zamyśleni.

Dlaczego nasz cesarz zbudził się tak wcześnie i zasiadł - w największej z bram naszego miasta na tronie, w majestacie, z koroną na głowie?

Dlatego że noc zapadła, a barbarzyńcy nie przyszli. Jacyś nasi, co właśnie od granicy przybyli, mówią, że już nie ma żadnych barbarzyńców.

Dlatego że dziś mają przyjść barbarzyńcy. Cesarz czeka u bramy, aby tam powitać ich naczelnika. Nawet przygotował obszerne pismo, które chce mu wręczyć a wypisał w nim wiele godności i tytułów.

Bez barbarzyńców - cóż poczniemy teraz? Ci ludzie byli jakimś rozwiązaniem. (przełożył Zygmunt Kubiak)

Czemu dwaj konsulowie nasi i pretorzy przyszli dzisiaj w szkarłatnych, haftowanych togach? Po co te bransolety, z tyloma ametystami,

2


Najważniejsi poeci XX wieku

William Butler Yeats (1865 - 1939) (Irlandia)

Death

Śmierć

Nor dread nor hope attend A dying animal; A man awaits his end Dreading and hoping all; Many times he died, Many times rose again. A great man in his pride Confronting murderous men Casts derision upon Supersession of breath; He knows death to the bone -Man has created death.

Trwóg i nadziei wyzbyta Jest śmierć zwierzęcia w kniei; Człowiek koniec swój wita W trwodze, pełen nadziei; On umarł wiele razy, Raz w raz znowu powstaje. Wielki człowiek bez skazy Widzi morderców zgraję, Drwina jest w jego dumie I drwiąc żegna się ż życiem; On śmierć na pamięć umie -Człowiek: śmierci stworzyciel. przekład: Leszek Engelking

3


Najważniejsi poeci XX wieku

Robert Frost (1874 - 1963) (USA)

Fire and Ice

Ogień i lód

Some say the world will end in fire, Some say in ice. From what I've tasted of desire, I hold with those, who favour fire. But if it had to perish twice, I think I know enough of hate To say that for destruction ice Is also great And would suffice.

Mówią, że świat zabije ogień, Albo, że lód. Poznawszy żądzę stanąć mogę Po stronie tych, co wolą ogień. Lecz gdyby miał on zginąć znów, Myślę, że wiem o nienawiści Dosyć, by stwierdzić, że i lód Też by go zniszczył, Też by go zgniótł. [przełożył Maciej Froński]

4


Najważniejsi poeci XX wieku

Rainer Maria Rilke (1875 - 1926) (Austria)

Trwoga Bangnis

W zmarniałym lesie słychać ptaka krzyk, co dziwny się wydaje w tym zmarniałym lesie. A przecież tkwi zamknięty ptaka krzyk w tej jednej spośród wszystkich chwil, jak niebo wielki w tym zmarniałym lesie. I wszystko w tym wołaniu się zawiera: Kraj cały się rozciąga w nim bezgłośnie, potężny wiatr się tuli doń miłośnie, a chwila, co na przyszłość się otwiera, jest blada, cicha, jakby coś wiedziała, jak gdyby śmierć każdego przeczuwała, co z tego krzyku rośnie.

Im welken Walde ist ein Vogelruf, der sinnlos scheint in diesem welken Walde. Und dennoch ruht der runde Vogelruf in dieser Weile, die ihn schuf, breit wie ein Himmel auf dem welken Walde. Gefügig räumt sich alles in den Schrei: Das ganze Land scheint lautlos drin zu liegen, der große Wind scheint sich hineinzuschmiegen, und die Minute, welche weiter will, ist bleich und still, als ob sie Dinge wüsste, an denen jeder sterben müsste, aus ihm herausgestiegen.

Przełożył Andrzej Lam

5


Najważniejsi poeci XX wieku

Guillaume Apollinaire (1880 - 1918) (Francja) Zone À la fin tu es las de ce monde ancien Bergère ô tour Eiffel le troupeau des ponts bêle ce matin Tu en as assez de vivre dans l'antiquité grecque et romaine Ici même les automobiles ont l'air d'être anciennes La religion seule est restée toute neuve la religion Est restée simple comme les hangars de PortAviation Seul en Europe tu n'es pas antique ô Christianisme L'Européen le plus moderne c'est vous Pape Pie X Et toi que les fenêtres observent la honte te retient D'entrer dans une église et de t'y confesser ce matin Tu lis les prospectus les catalogues les affiches qui chantent tout haut Voilà la poésie ce matin et pour la prose il y a les journaux Il y a les livraisons à 25 centimes pleines d'aventures policières Portraits des grands hommes et mille titres

divers J'ai vu ce matin une rue dont j'ai oublié le nom Neuve et propre du soleil elle était le clairon Les directeurs les ouvriers et les belles sténodactylographes Du lundi matin au samedi soir quatre fois par jour y passent Le matin par trois fois la sirène y gémit Une cloche rageuse y aboie vers midi Les inscriptions des enseignes et des murailles Les plaques les avis à la façon des perroquets criaillent J'aime la grâce de cette rue industrielle Située à Paris entre la rue Aumont-Thiéville et l'avenue des Ternes Voilà la jeune rue et tu n'es encore qu'un petit enfant Ta mère ne t'habille que de bleu et de blanc Tu es très pieux et avec le plus ancien de tes camarades René Dalize Vous n'aimez rien tant que les pompes de l'Église Il est neuf heures le gaz est baissé tout bleu vous sortez du dortoir en cachette Vous priez toute la nuit dans la chapelle du collège Tandis qu'éternelle et adorable profondeur améthyste Tourne à jamais la flamboyante gloire du Christ C'est le beau lys que tous nous cultivons C'est la torche aux cheveux roux que n'éteint pas

6

le vent C'est le fils pâle et vermeil de la douloureuse mère C'est l'arbre toujours touffu de toutes les prières C'est la double potence de l'honneur et de l'éternité C'est l'étoile à six branches C'est Dieu qui meurt le vendredi et ressuscite le dimanche C'est le Christ qui monte au ciel mieux que les aviateurs Il détient le record du monde pour la hauteur Pupille Christ de l'oeil Vingtième pupille des siècles il sait y faire Et changé en oiseau ce siècle comme Jésus monte dans l'air Les diables dans les abîmes lèvent la tête pour le regarder Ils disent qu'il imite Simon Mage en Judée Ils crient s'il sait voler qu'on l'appelle voleur Les anges voltigent autour du joli voltigeur Icare Énoch Élie Apollonius de Thyane Flottent autour du premier aéroplane Ils s'écartent parfois pour laisser passer ceux qui portent la Sainte-Eucharistie Ces prêtres qui montent éternellement en élevant l'hostie L'avion se pose enfin sans refermer les ailes Le ciel s'emplit alors de millions d'hirondelles À tire d'aile viennent les corbeaux les faucons les hiboux D'Afrique arrivent les ibis les flamands les


Najważniejsi poeci XX wieku marabouts L'oiseau Roc célébré par les conteurs et les poètes Plane tenant dans les serres le crâne d'Adam la première tête L'aigle fond de l'horizon en poussant un grand cri Et d'Amérique vient le petit colibri De Chine sont venus les pihis longs et souples Qui n'ont qu'une seule aile et volent par couples Puis voici la colombe esprit immaculé Qu'escortent l'oiseau-lyre et le paon ocellé Le phénix ce bûcher qui soi-même s'engendre Un instant voile tout de son ardente cendre Les sirènes laissant les périlleux détroits Arrivent en chantant bellement toutes trois Et tous aigle phénix et pihis de la Chine Fraternisent avec la volante machine Maintenant tu marches dans Paris tout seul parmi la foule Des troupeaux d'autobus mugissants près de toi roulent L'angoisse de l'amour te serre le gosier Comme si tu ne devais jamais plus être aimé Si tu vivais dans l'ancien temps tu entrerais dans un monastère Vous avez honte quand vous vous surprenez à dire une prière Tu te moques de toi et comme le feu de l'Enfer ton rire pétille Les étincelles de ton rire dorent le fond de ta vie C'est un tableau pendu dans un sombre musée Et quelquefois tu vas le regarder de près Aujourd'hui tu marches dans Paris les femmes

sont ensanglantées C'était et je voudrais ne pas m'en souvenir c'était au déclin de la beauté Entourée de flammes ferventes Notre-Dame m'a regardé à Chartres Le sang de votre Sacré-Coeur m'a inondé à Montmartre Je suis malade d'ouïr les paroles bienheureuses L'amour dont je souffre est une maladie honteuse Et l'image qui te possède te fait survivre dans l'insomnie et dans l'angoisse C'est toujours près de toi cette image qui passe Maintenant tu es au bord de la Méditerranée Sous les citronniers qui sont en fleur toute l'année Avec tes amis tu te promènes en barque L'un est Nissard il y a un Mentonasque et deux Turbiasques Nous regardons avec effroi les poulpes des profondeurs Et parmi les algues nagent les poissons images du Sauveur Tu es dans le jardin d'une auberge aux environs de Prague Tu te sens tout heureux une rose est sur la table Et tu observes au lieu d'écrire ton conte en prose La cétoine qui dort dans le coeur de la rose Épouvanté tu te vois dessiné dans les agates de Saint-Vit Tu étais triste à mourir le jour où tu t'y vis Tu ressembles au Lazare affolé par le jour Les aiguilles de l'horloge du quartier juif vont à

7

rebours Et tu recules aussi dans ta vie lentement En montant au Hradchin et le soir en écoutant Dans les tavernes chanter des chansons tchèques Te voici à Marseille au milieu des pastèques Te voici à Coblence à l'hôtel du Géant Te voici à Rome assis sous un néflier du Japon Te voici à Amsterdam avec une jeune fille que tu trouves belle et qui est laide Elle doit se marier avec un étudiant de Leyde On y loue des chambres en latin Cubicula locanda Je me souviens j'y ai passé trois jours et autant à Gouda Tu es à Paris chez le juge d'instruction Comme un criminel on te met en état d'arrestation Tu as fait de douloureux et de joyeux voyages Avant de t'apercevoir du mensonge et de l'âge Tu as souffert de l'amour à vingt et à trente ans J'ai vécu comme un fou et j'ai perdu mon temps Tu n'oses plus regarder tes mains et à tous moments je voudrais sangloter Sur toi sur celle que j'aime sur tout ce qui t'a épouvanté Tu regardes les yeux pleins de larmes ces pauvres émigrants


Najważniejsi poeci XX wieku Ils croient en Dieu ils prient les femmes allaitent les enfants Ils emplissent de leur odeur le hall de la gare Saint-Lazare Ils ont foi dans leur étoile comme les rois-mages Ils espèrent gagner de l'argent dans l'Argentine Et revenir dans leur pays après avoir fait fortune Une famille transporte un édredon rouge comme vous transportez votre coeur Cet édredon et nos rêves sont aussi irréels Quelques-uns de ces émigrants restent ici et se logent Rue des Rosiers ou rue des Écouffes dans des bouges Je les ai vu souvent le soir ils prennent l'air dans la rue Et se déplacent rarement comme les pièces aux échecs Il y a surtout des juifs leurs femmes portent perruque Elles restent assises exsangues au fond des boutiques

Tu es debout devant le zinc d'un bar crapuleux Tu prends un café à deux sous parmi les malheureux Tu es la nuit dans un grand restaurant Ces femmes ne sont pas méchantes elles ont des soucis cependant Toutes même la plus laide a fait souffrir son amant Elle est la fille d'un sergent de ville de Jersey Ses mains que je n'avais pas vues sont dures et gercées J'ai une pitié immense pour les coutures de son ventre

Tu es seul le matin va venir Les laitiers font tinter leurs bidons dans les rues La nuit s'éloigne ainsi qu'une belle Métive C'est Ferdine la fausse ou Léa l'attentive Et tu bois cet alcool brûlant comme ta vie Ta vie que tu bois comme une eau-de-vie Tu marches vers Auteuil tu veux aller chez toi à pied Dormir parmi tes fétiches d'Océanie et de Guinée Ils sont des Christ d'une autre forme et d'une autre croyance Ce sont les Christ inférieurs des obscures espérances Adieu Adieu

J'humilie maintenant à une pauvre fille au rire horrible ma bouche

8

Soleil cou coupé


Najważniejsi poeci XX wieku

Jakub Kołas (Якуб Колас) (1882 - 1956) (Białoruś)

Беларусам Ўстаньце, хлопцы, ўстаньце, браткі! Ўстань ты, наша старана! Ўжо глядзіць к нам на палаткі Жыцця новага вясна. Ці ж мы, хлопцы, рук не маем? Ці ж нам сілы бог не даў? Ці ж над родным нашым краем Промень волі не блішчаў? Выйдзем разам да работы, Дружна станем, як сцяна, I прачнецца ад дрымоты З намі наша старана!

9


Najważniejsi poeci XX wieku

Ezra Pound (1885-1972) (USA)

Pakt A Pact

Zawieram z tobą pakt, Walcie Whitmanie – Moja niechęć do ciebie trwała już zbyt długo Przychodzę dzisiaj do ciebie jako dorosłe już dziecko Które miało za ojca kogoś z zakutym łbem; Dziś jestem w wieku, kiedy mogę sam zawierać przyjaźnie To ty naciąłeś nowego drewna – Pora coś z niego wyrzeźbić. Krąży w nas ten sam sok, korzenie mamy wspólne – Niech więc się zacznie coś dziać między nami.

I make a pact with you, Walt Whitman I have detested you long enough. I come to you as a grown child Who has had a pig-headed father; I am old enough now to make friends. It was you that broke the new wood, Now is a time for carving. We have one sap and one root Let there be commerce between us

[przełożył Stanisław Barańczak]

10


Najważniejsi poeci XX wieku

Thomas Stearns Eliot (1888 - 1965) (USA/Wielka Brytania) Your shadow at morning striding behind you Or shadow at evening rising to meet you; I will show you fear in a handful of dust.

The Waste Land I. Burial of the Dead [excerpt]

Jałowa ziemia I. Grzebanie umarłych

April is the cruellest month, breeding Lilacs out of the dead land, mixing Memory and desire, strirring Dull roots with spring rain. Winter kept us warm, covering Earth in forgetful snow, feeding A little life with dried tubers. Summer suprised us, coming over the Starnbergersee With a shower of rain; we stopped in the colonnade, And went on in sunlight, into the Hofgarten, And drank coffee, and talked for an hour. Bin gar keine Russin, stamm' aus Litauen, echt deutsch. And when we were children, staying at the arch-duke's, My cousin's, he took me out on a sled, And I was frightened. He said, Marie, Marie, hold on thight. And down we went. In the mountains, there you feel free. I read, much of the night, and go south in the winter.

[fragmenty] Najokrutniejszy miesiąc to kwiecień. Wywodzi Z nieżywej ziemi łodygi bzu, miesza Pamięć i pożądanie, podnieca Gnuśne korzenie sypiąc ciepły deszcz. Zima nas otulała i kryła Ziemię śniegiem łaskawym, karmiła Maleńkie życie strawą suchych kłączy. Zaskoczyło nas lato, idąc nad Starnbergersee Rzęsistym deszczem. Chwila pod kolumnadą I wyszliśmy na blask słoneczny, do Hofgarten, Piliśmy kawę i rozmawiali godzinę. Bin gar keine Russin, stamm’ aus Litauen, echt deutsch. Kiedy byliśmy dziećmi, w domu arcyksięcia, Mego kuzyna, brał mnie na saneczki, A ja się bałam. Mówił tak: Marie, Trzymaj się, Marie. Pędziliśmy w dół. O, w górach człowiek czuje się swobodny Czytam nocami, w zimie jadę na południe.

What are the roots that clutch, what branches grow Out of this stony rubbish? Son of man, You cannot say, or guess, for you know only A heap of broken images, where the sun beats And the dead tree gives no shelter, the cricket no relief, And the dry stone no sound of water. Only There is shadow under this red rock, (Come in under the shadow of this red rock), And I will show you something different from either

Jakie korzenie tu tkwią, jakie gałęzie rosną Z tych kamiennych rumowisk? O synu człowieka, Rzec nie potrafisz ni zgadnąć, bo ty znasz jedynie Stos pokruszonych obrazów, i słońce tam pali, I martwe drzewo nie daje schronienia, ulgi świerszcz, Ni suchy kamień dźwięku wody. Cień

11


Najważniejsi poeci XX wieku Jest tylko tam, pod czerwoną skałą (Wejdźże w ten cień pod czerwoną skałą). Ja pokażę ci coś, co różni się tak samo

Od twego cienia, który rankiem podąża za tobą I od cienia, który wieczorem wstaje na twoje spotkanie. Pokażę ci strach w garstce popiołu.

12


Najważniejsi poeci XX wieku

Anna Achmatowa [Aнна Ахматова] (1889-1966) (Rosja)

Приговор

Wyrok

И упало каменное слово На мою еще живую грудь. Ничего, ведь я была готова, Справлюсь с этим как-нибудь.

Padło słowo w kamieniu ciosane Na mą żywą pierś, niosąc zagładę. To nic, byłam przygotowana, Dam sobie jakoś z tym radę.

У меня сегодня много дела: Надо память до конца убить, Надо, чтоб душа окаменела, Надо снова научиться жить.

Spraw mam tyle, że pęka mi głowa: Trzeba, aby pamięć odrętwiała, Trzeba, aby dusza skamieniała, Trzeba uczyć się żyć od nowa -

А не то... Горячий шелест лета, Словно праздник за моим окном. Я давно предчувствовала этот Светлый день и опустелый дом

Jeśli nie... Szelest lata gorący, Jakby święta za oknem nastały, Jakże dawno przeczułam ten lśniący Jasny dzień i dom opustoszały. Tłumaczenie: Leopold Lewin

13


Najważniejsi poeci XX wieku

César Vallejo (1892 – 1938) (Peru)

Poema Piedra Negra Sobre Una Piedra Blanca

Czarny kamień na białym kamieniu

Me moriré en París con aguacero, un día del cual tengo ya el recuerdo. Me moriré en París ?y no me corro? tal vez un jueves, como es hoy, de otoño. Jueves será, porque hoy, jueves, que proso estos versos, los húmeros me he puesto a la mala y, jamás como hoy, me he vuelto, con todo mi camino, a verme solo. César Vallejo ha muerto, le pegaban todos sin que él les haga nada; le daban duro con un palo y duro también con una soga; son testigos los días jueves y los huesos húmeros, la soledad, la lluvia, los caminos…

Umrę w Paryżu, gdy deszcz się rozpada, w dzień, który dzisiaj wspominam przedwcześnie. Umrę w Paryżu - i ja nie przesadzam, być może w czwartek, tak jak dziś jesienny. W czwartek, ponieważ w ten czwartek ja wiersze układam prozą, choć bolą mnie kości ramion od trudów i zdrożony wielce, nigdy nie czułem większej samotności. Cesar Vallejo umarł: biją go tym zdaniem wszyscy - choć on im nic złego nie zrobił kijem po grzbiecie, z całej siły smagnie szorstki powróz; świadkami zebrane czwartki i ramion obolałe kości, samotność, deszcze i drogi rozwiane... przeł. Krystyna Rodowska

14


Najważniejsi poeci XX wieku

Edward Estlin Cummings (1894-1962) (USA)

Buffalo Bill's Buffalo Bill Buffalo Bill's defunct who used to ride a watersmooth-silver stallion and break onetwothreefourfive pigeonsjustlikethat Jesus he was a handsome man and what i want to know is how do you like your blueeyed boy Mister Death

Buffalo Bill niech mu ziemia lekką będzie jak on dosiadał swego ogiera z płynnego srebra i spadał razdwatrzyczterypięć gołębiedokładnietaksamo Chryste jaki to był przystojny mężczyzna i jednego tylko jestem ciekaw czy lubi pan swoich niebieskookich chłopców Panie Śmierć tłum. Artur Międzyrzecki

15


Najważniejsi poeci XX wieku

Federico García Lorca (1898 - 1936) (Hiszpania)

Soneto de la dulce queja

Sonet z łagodną skargą

Tengo miedo a perder la maravilla de tus ojos de estatua y el acento que de noche me pone en la mejilla la solitaria rosa de tu aliento.

Boję się stracić cudowność wspaniałą twoich oczu posągu i słów twoich brzmienia, które mi nocą kładą na policzek małą różę samotną twojego westchnienia.

Tengo pena de ser en esta orilla tronco sin ramas; y lo que más siento es no tener la flor, pulpa o arcilla, para el gusano de mi sufrimiento.

Na tym brzegu ja dźwigam ciężar utrapienia, żem jest pniem bez gałęzi, mękę cierpię stałą, bo nie mam kwiatu, miąższu ni w glebie korzenia dla czerwia, który drąży mą istotę całą.

Si tú eres el tesoro oculto mío, si eres mi cruz y mi dolor mojado, si soy el perro de tu señorío,

Jeśli ty jesteś skarbem mym skrywanym, jeśliś ty moim krzyżem, moim bólem ciężkim, jeśli ja psem twym, ty mym panem władnym,

no me dejes perder lo que he ganado y decora las aguas de tu río con hojas de mi otoño enajenado.

nie pozwól zgubić tego, co mi dał trud wielki, i wodę swojej rzeki maluj liściem każdym mej jesieni zbłąkanej, ratuj ją od klęski. (przełożyła Zofia Szleyen)

16


Najważniejsi poeci XX wieku

Nazim Hikmet (1901 - 1963) (Turcja)

partimden koparmağa yeltendiler beni sökmedi yıkılan putların altında da ezilmedim

OTOBİYOGRAFİ

1902'de doğdum doğduğum şehre dönmedim bir daha geriye dönmeyi sevmem üç yaşımda Halep'te paşa torunluğu ettim on dokuzumda Moskova'da komünist Üniversite öğrenciliği kırk dokuzumda yine Moskova'da Tseka-Parti konukluğu ve on dördümden beri şairlik ederim

951'de bir denizde genç bir arkadaşla yürüdüm üstüne ölümün 52'de çatlak bir yürekle dört ay sırtüstü bekledim ölümü sevdiğim kadınları deli gibi kıskandım şu kadarcık haset etmedim Şarlo'ya bile aldattım kadınlarımı konuşmadım arkasından dostlarımın

kimi insan otların kimi insan balıkların çeşidini bilir ben ayrılıkların kimi insan ezbere sayar yıldızların adını ben hasretlerin

içtim ama akşamcı olmadım hep alnımın teriyle çıkardım ekmek paramı ne mutlu bana

hapislerde de yattım büyük otellerde de açlık çektim açlık gırevi de içinde ve tatmadığım yemek yok gibidir

başkasının hesabına utandım yalan söyledim yalan söyledim başkasını üzmemek için ama durup dururken de yalan söyledim

otuzumda asılmamı istediler kırk sekizimde Barış madalyasının bana verilmesini verdiler de otuz altımda yarım yılda geçtim dört metre kare betonu elli dokuzumda on sekiz saatta uçtum Pırağ'dan Havana'ya

bindim tirene uçağa otomobile çoğunluk binemiyor operaya gittim çoğunluk gidemiyor adını bile duymamış operanın çoğunluğun gittiği kimi yerlere de ben gitmedim 21'den beri camiye kiliseye tapınağa havraya büyücüye ama kahve falıma baktırdığım oldu

Lenin'i görmedim nöbet tuttum tabutunun başında 924'de 961'de ziyaret ettiğim anıtkabri kitaplarıdır

17


Najważniejsi poeci XX wieku

yazılarım otuz kırk dilde basılır Türkiye'mde Türkçemle yasak

I've slept in prisons and in grand hotels I've known hunger even a hunger strike and there's almost no food I haven't tasted at thirty they wanted to hang me at forty-eight to give me the Peace Prize which they did at thirty-six I covered four square meters of concrete in half a year at fifty-nine I flew from Prague to Havana in eighteen hours I never saw Lenin I stood watch at his coffin in '24 in '61 the tomb I visit is his books they tried to tear me away from my party it didn't work nor was I crushed under the falling idols in '51 I sailed with a young friend into the teeth of death in '52 I spent four months flat on my back with a broken heart waiting to die I was jealous of the women I loved I didn't envy Charlie Chaplin one bit I deceived my women I never talked my friends' backs I drank but not every day I earned my bread money honestly what happiness out of embarrassment for others I lied I lied so as not to hurt someone else but I also lied for no reason at all I've ridden in trains planes and cars most people don't get the chance I went to opera most people haven't even heard of the opera and since '21 I haven't gone to the places most people visit mosques churches temples synagogues sorcerers

kansere yakalanmadım daha yakalanmam da şart değil başbakan filân olacağım yok meraklısı da değilim bu işin bir de harbe girmedim sığınaklara da inmedim gece yarıları yollara da düşmedim pike yapan uçakların altında ama sevdalandım altmışıma yakın sözün kısası yoldaşlar bugün Berlin'de kederden gebermekte olsam da insanca yaşadım diyebilirim ve daha ne kadar yaşarım başımdan neler geçer daha kim bilir.

Autobiography I was born in 1902 I never once went back to my birthplace I don't like to turn back at three I served as a pasha's grandson in Aleppo at nineteen as a student at Moscow Communist University at forty-nine I was back in Moscow as the Tcheka Party's guest and I've been a poet since I was fourteen some people know all about plants some about fish I know separation some people know the names of the stars by heart I recite absences

18


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

but I've had my coffee grounds read my writings are published in thirty or forty languages in my Turkey in my Turkish they're banned cancer hasn't caught up with me yet and nothing says it will I'll never be a prime minister or anything like that and I wouldn't want such a life nor did I go to war or burrow in bomb shelters in the bottom of the night and I never had to take to the road under diving planes but I fell in love at almost sixty

in short comrades even if today in Berlin I'm croaking of grief I can say I've lived like a human being and who knows how much longer I'll live what else will happen to me This autobiography was written in east Berlin on 11 September 1961

19


Najważniejsi poeci XX wieku

Langston Hughes (1902 – 1967) (USA)

Negro Speaks of Rivers

Murzyn mówi o rzekach

I've known rivers: I've known rivers ancient as the world and older than the flow of human blood in human rivers My soul has grown deep like the rivers.

Znam rzeki: Znam rzeki odwieczne jak świat, starsze niż bieg ludzkiej krwi w żyłach ludzi.

I bathed in the Euphrates when dawns were young I built my hut near the Congo and it lulled me to sleep. I looked upon the Nile and raised the pyramids above it. I heard the singing of the Mississippi when Abe Lincoln went down to New Orleans, and I've seen its muddy bosom turn all golden in the sunset

Moja dusza nabrała głębi takiej, jak głębia tych rzek. Kąpałem się w Eufracie, gdy świty były młode. Stawiałem szałas nad brzegiem Konga i jego szum kołysał mnie do snu. Słyszałem śpiew Mississippi, gdy Abe Lincoln wyruszał do Nowego Orleanu, i widziałem, jak jej błotnista pierś o zachodzie przemienia się cała w złoto

I've known rivers: Ancient, dusky rivers.

Znam rzeki: Odwieczne, mroczne rzeki.

My soul has grown deep like the rivers

Moja dusza nabrała głębi takiej, jak głębia tych rzek. [Przekład: S. Barańczak]

20


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

Patrick Kavanagh (1904 - 1967) (Irlandia)

Stony Grey Soil O stony grey soil of Monaghan The laugh from my love you thieved; You took the gay child of my passion And gave me your clod-conceived.

You flung a ditch on my vision Of beauty, love and truth. O stony grey soil of Monaghan You burgled my bank of youth!

You clogged the feet of my boyhood And I believed that my stumble Had the poise and stride of Apollo And his voice my thick tongued mumble.

Lost the long hours of pleasure All the women that love young men. O can I still stroke the monster's back Or write with unpoisoned pen.

You told me the plough was immortal! O green-life conquering plough! The mandrill stained, your coulter blunted In the smooth lea-field of my brow.

His name in these lonely verses Or mention the dark fields where The first gay flight of my lyric Got caught in a peasant's prayer.

You sang on steaming dunghills A song of cowards' brood, You perfumed my clothes with weasel itch, You fed me on swinish food

Mullahinsa, Drummeril, Black ShancoWherever I turn I see In the stony grey soil of Monaghan Dead loves that were born for me.

21


Najważniejsi poeci XX wieku

Pablo Neruda (1904 - 1973) (Chile)

PADRE DE CHILE Recabarren, hijo de Chile, padre de Chile, padre nuestro, en tu construcción, en tu línea fraguada en tierras y tormentos nace la fuerza de los días venideros y vencedores. Tú eres la patria, pampa y pueblo, arena, arcilla, escuela, casa, resurrección, puńo, ofensiva, orden, desfile, ataque, trigo, lucha, grandeza, resistencia. Recabarren, bajo tu mirada juramos limpiar las heridas mutilaciones de la patria. Juramos que la libertad levantará su flor desnuda sobre la arena deshonrada. Juramos continuar tu camino hasta la victoria del pueblo.

22


Najważniejsi poeci XX wieku

Wystan Hugh Auden (1907 - 1973) (Wielka Brytania)

Gdybym mógł to powiedzieć If I Could Tell You

Czas nic nie powie, lecz mówiłem ci tak, Czas zna tylko cenę, którą trzeba zapłacić; Gdybym mógł to powiedzieć, dałbym ci znać.

Time will say nothing but I told you so, Time only knows the price we have to pay; If I could tell you I would let you know.

Jeśli powinniśmy płakać na widok cyrkowych barw, Jeśli powinniśmy jąkać się przy muzyce trębaczy, Czas nic nie powie, lecz mówiłem ci tak.

If we should weep when clowns put on their show, If we should stumble when musicians play, Time will say nothing but I told you so.

Nie ma szczęść do powiedzenia, a jednak, Ponieważ kocham cię mocniej niż znam wyrazów, Gdybym mógł to powiedzieć, dałbym ci znać.

There are no fortunes to be told, although, Because I love you more than I can say, If I could tell you I would let you know.

Wiatr musi skądś przychodzić, jeśli już zaczął wiać, Muszą być powody, dla których liść jest wywietrzały; Czas nic nie powie, lecz mówiłem ci tak.

The winds must come from somewhere when they blow, There must be reasons why the leaves decay; Time will say nothing but I told you so.

Być może róże naprawdę pragną wzrastać, A ich widok mijać nie chciałby nigdy; Gdybym mógł to powiedzieć, dałbym ci znać.

Perhaps the roses really want to grow, The vision seriously intends to stay; If I could tell you I would let you know.

Załóżmy, że wszystkie gwiazdy wstają i idą, A wszystkie strumyki i żołnierze biegną w dół; Czy czas nic nie powie, jak cię uprzedzałem? Gdybym mógł to powiedzieć, dałbym ci znać.

Suppose all the lions get up and go, And all the brooks and soldiers run away; Will Time say nothing but I told you so? If I could tell you I would let you know.

Tłumaczenie: Kamil Kwidziński

23


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

24


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

Theodore Roethke (1908- 1963) (USA)

In A Dark Time In a dark time, the eye begins to see, I meet my shadow in the deepening shade; I hear my echo in the echoing wood-A lord of nature weeping to a tree, I live between the heron and the wren, Beasts of the hill and serpents of the den. What's madness but nobility of soul At odds with circumstance? The day's on fire! I know the purity of pure despair, My shadow pinned against a sweating wall, That place among the rocks--is it a cave, Or winding path? The edge is what I have. A steady storm of correspondences! A night flowing with birds, a ragged moon, And in broad day the midnight come again! A man goes far to find out what he is-Death of the self in a long, tearless night, All natural shapes blazing unnatural light. Dark,dark my light, and darker my desire. My soul, like some heat-maddened summer fly, Keeps buzzing at the sill. Which I is I? A fallen man, I climb out of my fear. The mind enters itself, and God the mind, And one is One, free in the tearing wind. 25


Najważniejsi poeci XX wieku

Anna Świrszczyńska (1909 - 1984) (Polska)

Zawsze jest wyjście Jeśli nie mogę uciec od nieszczęścia, zawsze mogę się schronić w nieszczęściu. Jeśli nikt z przyjaciół nie poda mi ręki, uratuje mnie zabijająca ręka wroga.

26


Najważniejsi poeci XX wieku

Elizabeth Bishop (1911 – 1979) (USA)

Ta jedna sztuka One Art W sztuce tracenia nie jest trudno dojść do wprawy; tak wiele rzeczy budzi w nas zaraz przeczucie straty, że kiedy się je traci - nie ma sprawy.

The art of losing isn't hard to master; so many things seem filled with the intent to be lost that their loss is no disaster,

Trać co dzień coś nowego, Przyjmuj bez obawy straconą szansę, upływ chwil, zgubione klucze. W sztuce tracenia nie jest trudno dojść do wprawy.

Lose something every day. Accept the fluster of lost door keys, the hour badly spent. The art of losing isn't hard to master.

Trać rozleglej, trać szybciej, ćwicz - wejdzie ci w nawyk utrata miejsc, nazw, schronień, dokąd chciałeś uciec lub chociażby się wybrać. Praktykując te sprawy.

Then practice losing farther, losing faster: places, and names, and where it was you meant to travel. None of these will bring disaster.

Przepadł mi gdzieś zegarek po matce, Jaskrawy blask dawnych domów? Dzisiaj - blady cień, ukłucie w sercu. W sztuce tracenia łatwo dojść do wprawy.

I lost my mother's watch. And look! my last, or next-to-last, of three beloved houses went. The art of losing isn't hard to master.

Straciłam dwa najdroższe miasta - ba, dzierżawy ogromniejsze: dwie rzeki, kontynent. Nie wrócę do nich już nigdy, ale trudno. Nie ma sprawy.

I lost two cities, lovely ones. And, vaster, some realms I owned, two rivers, a continent. I miss them, but it wasn't a disaster.

Nawet gdy stracę ciebie (ten gest, śmiech chropowaty, który kocham), nie będzie w tym kłamstwa. Tak, w sztuce tracenia nie jest wcale trudno dojść do wprawy; tak, straty to nie takie znowu (Pisz!) straszne sprawy.

-- Even losing you (the joking voice, a gesture I love) I shan't have lied. It's evident the art of losing's not too hard to master though it may look like (Write it!) a disaster.

Przełożył Stanisław Barańczak

27


Najważniejsi poeci XX wieku

Czesław Miłosz (1911 – 2004) (Polska) KTÓRY SKRZYWDZIŁEŚ Który skrzywdziłeś człowieka prostego Śmiechem nad krzywdą jego wybuchając, Gromadę błaznów koło siebie mając Na pomieszanie dobrego i złego, Choćby przed tobą wszyscy się skłonili Cnotę i mądrość tobie przypisując, Złote medale na twoją cześć kując, Radzi że jeszcze jeden dzień przeżyli, Nie bądź bezpieczny. Poeta pamięta Możesz go zabić - narodzi się nowy. Spisane będą czyny i rozmowy. Lepszy dla ciebie byłby świt zimowy I sznur i gałąź pod ciężarem zgięta. Washington D.C., 1950

28


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

Elizabeth Smart (1913 - 1986) (Kanada)

Trying To Write Why am I so frightened To say I'm me And publicly acknowledge My small mastery? Waiting for sixty years Till the people take out the horses And draw me to the theatre With triumphant voices? I know this won't happen Until it's too late And the deed done (or not done) So I prevaricate, Egging them on and keeping Roads open (just in case) Go on! Go on and do it In my place! Giving love to get it (The only way to behave). But hated and naked Could I stand up and say Fuck off! or, Be my slave! To be in a very unfeminine Very unloving state Is the desperate need Of anyone trying to write.

29


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

Ronald Stuar Thomas (1913 - 2000) (Walia/Wielka Brytania)

An Old Man Looking upon this tree with its quaint pretension Of holding the earth, a leveret, in its claws, Or marking the texture of its living bark, A grey sea wrinkled by the winds of years, I understand whence this man's body comes, In veins and fibres, the bare boughs of bone, The trellised thicket, where the heart, that robin, Greets with a song the seasons of the blood. But where in meadow or mountain shall I match The individual accent of the speech That is the ear's familiar? To what sun attribute The honeyed warmness of his smile? To which of the deciduous brood is german The angel peeping from the latticed eye?

30


Najważniejsi poeci XX wieku

Dylan Thomas (1914 - 1953) (Walia)

Do Not Go Gentle Into That Good Night

Nie idź łagodnie w tamtą dobrą noc

Do not go gentle into that good night, Old age should burn and rave at close of day; Rage, rage against the dying of the light.

Nie idź łagodnie w tamtą dobrą noc, Starość u schyłku dnia niechaj płonie; Wściekaj się na gasnącą światła moc.

Though wise men at their end know dark is right, Because their words had forked no lightning they Do not go gentle into that good night.

Mędrcy- wiedząc, że nadejść musi mrok, Nie zbiło wszak gromu ich wołanieNie prą łagodnie w tamtą dobrą noc.

Good men, the last wave by, crying how bright Their frail deeds might have danced in a green bay, Rage, rage against the dying of the light.

Dobry, w ostatnim żalu przypływie Nad tym, jak wątłe ludzkie staranie, Wścieka się na gasnącą światła moc.

Wild men who caught and sang the sun in flight, And learn, too late, they grieved it on its way, Do not go gentle into that good night.

Szaleńcy, co słońce łapią w locie, Choć w tren przemienia czas ich śpiewanieNie prą łagodnie w tamtą dobrą noc.

Grave men, near death, who see with blinding sight Blind eyes could blaze like meteors and be gay, Rage, rage against the dying of the light.

Chmurny, nad grobem oślepiony, co Znalazł w tym blasku upodobanieWścieka się na gasnącą światła moc.

And you, my father, there on the sad height, Curse, bless me now with your fierce tears, I pray. Do not go gentle into that good night. Rage, rage against the dying of the light.

Ojcze mój, z tej smutnej wysokości Klnij i błogosław mnie przez łez lanie. Nie idź łagodnie w tamtą dobrą noc. Wściekaj się na gasnącą światła moc. Przełożyła Alina Szpakiewicz

31


Najważniejsi poeci XX wieku

Octavio Paz (1914 - 1998) (Meksyk)

Fábula

En la frente del mundo zumba tenaz el día La luz corre por todas partes Canta por las terrazas Hace bailar las casas Bajo las manos frescas de la yedra ligera El muro se despierta y levanta sus torres Y las piedras dejan caer sus vestiduras Y el agua se desnuda y salta de su lecho Más desnuda que el agua Y la luz se desnuda y se mira en el agua Más desnuda que un astro Y el pan se abre y el viento se derrama Y el día se derrama sobre el agua tendida Ver oír tocar oler gustar pensar Labios o tierra o viento entre veleros Sabor del día que se desliza como música Rumor de luz que lleva de la mano a una muchacha Y la deja desnuda en el centro del día Nadie sabe su nombre ni a qué vino Como un poco de agua se tiende a mi costado El sol se para un instante por mirarla La luz se pierde entre sus piernas Las rodean mis miradas como agua Y ella se baña en ellas más desnuda que el agua Como la luz no tiene nombre propio Como la luz cambia de forma con el día.

Edades de fuego y de aire Mocedades de agua Del verde al amarillo Del amarillo al rojo Del sueño a la vigilia Del deseo al acto Sólo había un paso que tú dabas sin esfuerzo Los insectos eran joyas animadas El calor reposaba al borde del estanque La lluvia era un sauce de pelo suelto En la palma de tu mano crecía un árbol Aquel árbol cantaba reía y profetizaba Sus vaticinios cubrían de alas el espacio Había milagros sencillos llamados pájaros Todo era de todos Todos eran todo Sólo había un palabra inmensa y sin revés Palabra como un sol Un día se rompió en fragmentos diminutos Son las palabras del lenguaje que hablamos Fragmentos que nunca se unirán Espejos rotos donde el mundo se mira destrozado A la española el día entra pisando fuerte Un rumor de hojas y pájaros avanza Un presentimiento de mar o mujeres El día zumba en mi frente como una idea fija 32


Najważniejsi poeci XX wieku

W dolince twej dłoni rosło jakieś drzewo To drzewo śpiewało wybuchało śmiechem i przepowiadało Jego proroctwa uskrzydlały przestrzeń Były zwyczajne cuda zwane też ptakami Wszystko było wszystkim Istniało jedyne słowo ogromne i nieodwracalne Słowo jak słońce Pewnego dnia rozprysło się w drobne kawałki Są to słowa języka który używamy Fragmenty które nigdy się nie połączą Zbite lusterka w których świat się przegląda roztrzaskany

Bajka Wieki ognia i wieki powietrza Dziecięce lata wody Od zieleni do słonecznej żółci Od żółci do czerwieni Od snu do jawy Od pragnienia do czynu był krok zaledwie stawiany jak w tańcu Mucha była olbrzymim klejnotem Upał odpoczywał nad brzegiem stawu Deszcz był wierzbą z rozwianym włosem

przeł. Krystyna Rodowska

33


Najważniejsi poeci XX wieku

Nicanor Parra Sandoval (1914 - ) (Chile) La mujer La mujer llena de hijos no tenía donde vivir Una mujer que era madre, que era hermana Esposa no era, había sido Una maldición pesaba sobre ella Sobre su cabeza pesaba un cielo lleno de nubes Y sobre sus pies pesaba todo Yo estaba ahí de paso Una especie de antimujer que lo vislumbra todo El otro platillo de la balanza Pues podía ser hijo como que efectivamente lo era Podía ser padre, hermano Podía ser esposo. La mujer había elegido el lecho de un río para levantar sus tablas Los utensilios domésticos yacían amontonados Paisajes, matorrales se veían Se veían piedras. Todo esto ocurría en el corazón de una isla Qué isla era aquella dios santo Dios Santo quién era yo para reírme de Cronos Preguntaba a la hija idiota qué es aquello Apuntando con el índice hacia unos cerros próximos ¡Nieve! respondía ella

Correcto, era nieve. En verdad era nieve. Me daba vuelta y sin dejar de reír preguntaba de nuevo Mirando ahora hacia el otro confín. Nieve respondía de nuevo. Estábamos rodeados de nieve Pero era el corazón del verano. Pensamiento profético: Toda esta gente va a desaparecer. Pensé que esa gente podía desaparecer Los hijos mayores podían ser hermanos Porque la sangre se había mezclado hacía tiempo Los hijos mayores hablaban Decían frases Partirían ellos Ellos se presentaban en forma de imágenes Tomaban sus sombreros y se retiraban. "El frío los hará desaparecer" Ese pensamiento siniestro se apoderó de mí El lecho del río se llenará de agua Etc., etc. Entonces yo partí en busca de víveres Prometí volver con algo seguro Hacía esfuerzos para no fracasar Pero las piernas me temblaban Salí al camino Pero no, felizmente no

34

Aquélla no era una tierra desolada. A ambos lados del camino descubrí chozas Los pequeños palacios de los campesinos Chozas miserables es cierto Pero chozas de tierra: no de tablas Poco a poco me fui acercando a ellas De ellas salía humo Con el rabo del ojo vi un corredor Ensayé una pregunta, fracasé Ensayé otra pregunta que extraje del fondo del espíritu Fracasé Aquellas mujeres me enjuiciaban Dios Santo para qué me enjuiciaban aquellas mujeres Si yo sólo era un transeúnte Un quijote que no conoce los caminos (Con el nombre de la isla me hubiera bastado) Pero ellas hacían muecas Se reirían seguramente Pregunté dónde podría alquilar una casa Habrá por aquí una casa que se alquile? La imagen de la mujer anterior no desaparecía Yo trabajaba para ella Sufría posiblemente sufría Quería sacarla del abismo Seguí entonces por los caminos El camino mismo me hacía marchar


Najważniejsi poeci XX wieku Deambulando siempre Sin perder completamente las esperanzas Siempre mirando hacia atrás Llegué a un villorrio Pero las chozas habían sido quemadas Solo quedaban los esqueletos En un recodo del camino encontré una posada Un anciano que vendía menestras Vendía vino Descripción del anciano: Recuerdo que usaba un guardapolvo Recuerdo las botellas de diferentes tipos Pidió a otro cliente que me llevase en su automóvil Cuando el motor ya estaba en marcha se acercó a la cabina Hizo un obsequio Y me animó para que siguiera indagando Siguiera buscando. El chofer no era un isleño Pero había llegado antes que yo Fumaba Tenía una casa por armar Veinticinco mil costaba esa casa La armaría en el lecho del río "Aquí no hay dónde levantar unos palos" "Sólo existe el lecho del río" Y el invierno? "No hay que pensar en el invierno" "No correrá más agua" "El agua estará en todas partes" "Pero no en el río" "Los tranques..." (Respuesta enigmática)

Pero yo estaba seguro de la catástrofe Descripción de la catástrofe: Cuando asomamos al valle vimos avanzar las aguas turbulentas El río se llenaba rápidamente Corrí hacia el puente Habrían escapado los míos? Las aguas empezaban a apoderarse de todo Pero aquella mujer valiente no ha sido derrotada Da voces Refunfuñando despierta esa mujer maldita No quiere salvar a sus hijos "Después los iré a buscar" "Primero hay que averiguar quién destapó los tranques" La culpa recae sobre un zorro que andaba en busca de alimento Lo acorralan contra la ribera Gime Escupen sus ojos Yo rescato mi hija. La acerco al fuego Froto su cuerpo Mueve los pies Trato de volverla a la vida Pero aquello parece una caja De su cabeza salen llamas Tengo que volverla al agua Recriminaciones de la mujer Tú eres el culpable de todo Tú eres el culpable de todo.

Pani kararyjskich marmurów, Ta, która nie pije i nie pali, Kobieta, która nie chce się rozebrać W obawie, że zajdzie w ciążę, Nienaruszona westalka, Która nie pragnie być matką rodziny, Kobieta oddychająca ustami, Kobieta, która wchodzi Dziewicą do małżeńskiej sypialni, Ale reaguje jak mężczyzna, Ta, co się obnaża z czystej sympatii (ponieważ uwielbia muzykę klasyczną), Rudowłosa w pozycji uniżonej, Ta, co się oddaje wyłącznie z miłości, Panienka z przymrużonym okiem, Ta, co pozwala się posiąść Wyłącznie na tapczanie na skraju przepaści, Ta, co nienawidzi seksu, Ta, co się parzy tylko ze swoim psem, Kobieta, która udaje, że śpi (mąż oświetla jej twarz zapałką), Kobieta, która się kocha nie wiedzieć dlaczego, Bo samotność, bo zapomnienie, Ta, co dotrwała w panieństwie do starości, Krótkowzroczna nauczycielka, Sekretarka w czarnych okularach, Okularnica z wyblakłą twarzą (nie chce mieć nic wspólnego z męskim członkiem), Wszystkie te walkirie, Te wszystkie szanowne matrony, Wraz ze swymi wargami większymi i mniejszymi

Kobiety

Doprowadzą mnie w końcu do szaleństwa.

Kobieta niemożliwa, Kobieta wysoka na dwa metry,

35


Najważniejsi poeci XX wieku

przeł. Krystyna Rodowska

36


Najważniejsi poeci XX wieku

Paul Celan (1920 - 1970) (Rumunia) Schwarze Milch der Frühe wir trinken dich nachts wir trinken dich mittags und morgens wir trinken dich abends wir trinken und trinken ein Mann wohnt im Haus dein goldenes Haar Margarete dein aschenes Haar Sulamith er spielt mit den Schlangen Er ruft spielt süßer den Tod der Tod ist ein Meister aus Deutschland er ruft streicht dunkler die Geigen dann steigt ihr als Rauch in die Luft dann habt ihr ein Grab in den Wolken da liegt man nicht eng

Die Todesfuge Schwarze Milch der Frühe wir trinken sie abends wir trinken sie mittags und morgens wir trinken sie nachts wir trinken und trinken wir schaufeln ein Grab in den Lüften da liegt man nicht eng Ein Mann wohnt im Haus der spielt mit den Schlangen der schreibt der schreibt wenn es dunkelt nach Deutschland dein goldenes Haar Margarete er schreibt es und tritt vor das Haus und es blitzen die Sterne er pfeift seine Rüden herbei er pfeift seine Juden hervor läßt schaufeln ein Grab in der Erde er befiehlt uns spielt auf nun zum Tanz

Schwarze Milch der Frühe wir trinken dich nachts wir trinken dich mittags der Tod ist ein Meister aus Deutschland wir trinken dich abends und morgens wir trinken und trinken der Tod ist ein Meister aus Deutschland sein Auge ist blau er trifft dich mit bleierner Kugel er trifft dich genau ein Mann wohnt im Haus dein goldenes Haar Margarete er hetzt seine Rüden auf uns er schenkt uns ein Grab in der Luft er spielt mit den Schlangen und träumet der Tod ist ein Meister aus Deutschland

Schwarze Milch der Frühe wir trinken dich nachts wir trinken dich morgens und mittags wir trinken dich abends wir trinken und trinken Ein Mann wohnt im Haus der spielt mit den Schlangen der schreibt der schreibt wenn es dunkelt nach Deutschland dein goldenes Haar Margarete Dein aschenes Haar Sula mith wir schaufeln ein Grab in den Lüften da liegt man nicht eng

dein goldenes Haar Margarete dein aschenes Haar Sulamith

Er ruft stecht tiefer ins Erdreich ihr einen ihr andern singet und spielt er greift nach dem Eisen im Gurt er schwingts seine Augen sind blau stecht tiefer die Spaten ihr einen ihr andern spielt weiter zum Tanz auf

37


Najważniejsi poeci XX wieku

On krzyczy grać słodziej tę śmierć śmierć mistrzem co rodem jest z Niemiec on krzyczy ciemniej pociągnąć po skrzypcach potem w przestwór wstąpicie jako dym potem grób posiądziecie pośród chmur tam nie leży się ciasno

Fuga śmierci Czarne mleko świtania pijemy je zmierzchem pijemy południem i rankiem pijemy je nocą pijemy i pijemy sypiemy w przestworzach hen grób tam nie leży się ciasno Mieszka w domu ów mąż ten igra z wężami i pisze i pisze gdy się ściemnia do Niemiec twe włosy złociste Margarete to pisze i staje przed dom a gwiazdy się iskrzą on gwiżdże na psy swe gończe i gwiżdże na Żydów też swych i każe grób sypać pod ziemią rozkaz nam daje no grajcież do tańca

Czarne mleko świtania pijemy cię nocą pijemy południem śmierć mistrzem co rodem jest z Niemiec pijemy cię zmierzchem i rankiem pijemy i pijemy śmierć mistrzem co rodem jest z Niemiec jego oczy niebieskie i trafia cię kulą z ołowiu i trafia dokładnie mieszka w domu ów mąż twe włosy złociste Margarete psy szczuje na nas swe gończe w przestworzach daruje nam grób on igra z wężami i marzy śmierć mistrzem co rodem jest z Niemiec

Czarne mleko świtania pijemy cię nocą pijemy cię rankiem południem pijemy cię zmierzchem pijemy i pijemy Mieszka w domu ów mąż ten igra z wężami i pisze i pisze gdy się ściemnia do Niemiec twe włosy złociste Margarete Twe włosy spopielone Sulamit sypiemy w przestworzach hen grób tam nie leży się ciasno

twe włosy złociste Margarete twe włosy spopielone Sulamit Tłumaczenie z języka niemieckiego: Jacek Filek

On krzyczy ryć głębiej w głąb ziemi wy jedni wy drudzy śpiewać i grać i sięga do pochwy po stal wygraża ma oczy niebieskie ryć głębiej łopatą wy jedni wy drudzy do tańca wciąż grać Czarne mleko świtania pijemy cię nocą pijemy południem i rankiem pijemy cię zmierzchem pijemy i pijemy mieszka w domu ów mąż twe włosy złociste Margarete twe włosy spopielone Sulamit on igra z wężami

38


Najważniejsi poeci XX wieku

Tadeusz Różewicz (1921 - ) (Polska)

Pojęcia są tylko wyrazami: Cnota i występek Prawda i kłamstwo Piękno i brzydota Męstwo i tchórzostwo.

Ocalony Mam dwadzieścia cztery lata Ocalałem Prowadzony na rzeź.

Jednako waży cnota i występek Widziałem: Człowieka który był jeden Występny i cnotliwy.

To są nazwy puste i jednoznaczne: Człowiek i zwierzę Miłość i nienawiść Wróg i przyjaciel Ciemność i światło.

Szukam nauczyciela i mistrza Niech przywróci mi wzrok słuch i mowę Niech jeszcze raz nazwie rzeczy i pojęcia Niech oddzieli światło od ciemności.

Człowieka tak się zabija jak zwierzę Widziałem: Furgony porąbanych ludzi Którzy nie zostaną zbawieni.

Mam dwadzieścia cztery lata Ocalałem Prowadzony na rzeź.

39


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

Philip Larkin (1922 - 1985) (Wielka Brytania)

An Arundel Tomb

Persisted, linked, through lengths and breadths Of time. Snow fell, undated. Light Each summer thronged the grass. A bright Litter of birdcalls strewed the same Bone-littered ground. And up the paths The endless altered people came,

Side by side, their faces blurred, The earl and countess lie in stone, Their proper habits vaguely shown As jointed armour, stiffened pleat, And that faint hint of the absurd The little dogs under their feet.

Washing at their identity. Now, helpless in the hollow of An unarmorial age, a trough Of smoke in slow suspended skeins Above their scrap of history, Only an attitude remains:

Such plainness of the pre-baroque Hardly involves the eye, until It meets his left-hand gauntlet, still Clasped empty in the other; and One sees, with a sharp tender shock, His hand withdrawn, holding her hand.

Time has transfigures them into Untruth. The stone fidelity They hardly meant has come to be Their final blazon, and to prove Our almost-instinct almost true: What will survive of us is love.

They would not think to lie so long. Such faithfulness in effigy Was just a detail friends would see: A sculptor's sweet commissioned grace Thrown off in helping to prolong The Latin names around the base. They would no guess how early in Their supine stationary voyage The air would change to soundless damage, Turn the old tenantry away; How soon succeeding eyes begin To look, not read. Rigidly they

40


Najważniejsi poeci XX wieku

Przez czasu szerokości i długości, sztywno Płynęli, połączeni. Śnieg spadł poza datą. Co lato blask się tłoczył u szyb. Ptasie trele Jak okruchy sypały się w tę samą ziemię, Gęsto przesianą kośćmi. I szli w górę zmienną I nieskończoną linią ludzie, ich tożsamość Zmywając. Teraz w pustce stulecia bez herbów,

Grobowiec w Arundel Jedno obok drugiego, twarze ocienione, Spoczywają w kamieniu hrabina i hrabia; Jak niegdyś świetność manier, tak teraz ozdabia Oboje sztywność stroju: suknia z zakładkami, Płyty żelaznej zbroi zmyślnie połączone I ta szczypta absurdu - pieski pod stopami.

W korycie dymu, wolno zwijanym na nieba Szpulę nad ich historii strzępem, trwa to jedno: Czas zmienił ich w zmyślenie; ich kamienna wierność Prawie niezamierzona, ostatnim się staje Wykładem znaczeń herbu i wyjaśnia niemal Coś niemal przeczuł: tylko miłość z nas zostanie.

Trudno się po prostocie tego pre-baroku Spodziewać, że przykuje czyjś wzrok, nim spostrzeżesz Pustą, ściśniętą w prawej dłoni, zdjętą z lewej Rękawicę. I nagle szok niespodziewany I tkliwy: zauważasz, że oto wzdłuż boku Złożył ramię i ujął rękę ukochanej.

Przełożył: Jacek Dehnel

Nigdy nie pomyśleli, że będzie im dane Tak długie spoczywanie. Tylko przyjaciołom Ten szczegół - dwu posągów wierność - przeznaczono: Obstalowali przecież u rzeźbiarza (który Wykonał pracę z wdziękiem) przedłużenie trwania Pasa łacińskich imion dookoła tumby. Nigdy nie przypuszczali, jak prędko zaskoczy Ich w tej dziwnej podróży na wznak, nieruchomej, Powietrze, w moc bezgłośnie niszczącą zmienione, Które odprawi dawnych dzierżawców; jak szybko Zaczną patrzeć - nie czytać - ich następców oczy.

41


Najważniejsi poeci XX wieku

(Serbia)

Vasko Popa (1922 - 1991)

Koń КОЊ

Zazwyczaj Osiem nóg ma Między szczękami Człowiek mu zamieszkał Ze swoimi czterema stronami świata Wtedy jego pysk zaczął krwawić Chciał Przegryźć tę łodygę kukurydzy Dawno to było

Oбично Осам ногу има Између вилица Човек му се настанио Са своје четири стране света Тада је губицу раскрвавио Хтео је Да прегризе ту стабљику кукуруза Давно је то било У очима лепим Туга му се затворила у круг Јер друм краја нема А целу земљу треба За собом вући

W ładnych oczach Smutek zamknął mu się W krąg Bo droga końca nie ma A całą ziemię trzeba Za sobą wlec tłum. Goran Injac

42


Najważniejsi poeci XX wieku

Nizar Qabbani (1923 - 1998) ‫القدس‬ ‫للشاعر نزار قباني‬ ‫ حتى انتهت الدموع‬..‫بكيت‬ ‫ حتى ذابت الشموع‬..‫صليت‬ ‫ني الركوع‬#‫ حتى مل‬..‫ركعت‬ ‫ فيك) وعن يسوع‬،‫سألت عن محمد‬ ‫ يا مدينة تفوح أنبياء‬،6‫دس‬6‫يا ق‬ ‫يا أقصر الدروب) بين الرض) والسماء‬ ‫ يا منارة= الشرائع‬،6‫يا قدس‬ ‫يا طفلة? جميلة? محروقة= الصابع‬ ‫ يا مدينة= البتول‬،)‫ عيناك‬D‫حزينة‬ ‫ بها الرسول‬E‫يا واحة? ظليلة? مر‬ ‫ الشوارع‬6‫ حجارة‬D‫حزينة‬ ‫ الجوامع‬6‫ مآذن‬D‫حزينة‬ ‫ بالسواد‬K‫ يا جميلة? تلتف‬،‫دس‬6‫يا ق‬ ‫ الجراس= في كنيسة) القيامة؟‬6‫من يقرع‬ ..‫صبيحة= الحاد‬ ‫ اللعاب= للولد؟‬6‫من يحمل‬ ..‫في ليلة) الميلد‬ ‫ يا مدينة= الحزان‬،6‫يا قدس‬ ‫ في الجفان‬6‫يا دمعة? كبيرة? تجول‬ ‫ العدوان؟‬6‫من يوقف‬ ‫ يا لؤلؤة= الديان‬،)‫عليك‬

(Syria) ‫من يغسل الدماء= عن حجارة) الجدران؟‬ ‫ النجيل؟‬6‫من ينقذ‬ ‫ القرآن؟‬6‫من ينقذ‬ ‫ المسيح= ممن قتلوا المسيح؟‬6‫من ينقذ‬ ‫ النسان؟‬6‫من ينقذ‬ ‫ يا مدينتي‬..6‫يا قدس‬ ‫ يا حبيبتي‬..6‫يا قدس‬ ‫ سيزهر الليمون‬..?‫ غدا‬..?‫غدا‬ ‫ والزيتون‬6‫ الخضراء‬6‫ السنابل‬6‫وتفرح‬ ..‫ العيون‬6‫وتضحك‬ ..‫ المهاجرةإلى السقوف) الطاهره‬6‫ الحمائم‬6‫وترجع‬ ‫ يلعبون‬6‫ الطفال‬6‫ويرجع‬ ‫ والبنون‬6‫ويلتقي الباء‬ ..‫على رباك الزاهرة‬ ..‫يا بلدي‬ ‫يا بلد السلم والزيتون‬

Jerusalem I wept until my tears were dry I prayed until the candles flickered I knelt until the floor creaked I asked about Mohammed and Christ Oh Jerusalem, the fragrance of prophets The shortest path between earth and sky Oh Jerusalem, the citadel of laws

43

A beautiful child with fingers charred and downcast eyes You are the shady oasis passed by the Prophet Your streets are melancholy Your minarets are mourning You, the young maiden dressed in black Who rings the bells in the Nativity On Saturday morning? Who brings toys for the children On Christmas eve? Oh Jerusalem, the city of sorrow A big tear wandering in the eye Who will halt the aggression On you, the pearl of religions? Who will wash your bloody walls? Who will safeguard the Bible? Who will rescue the Quran? Who will save Christ? Who will save man? Oh Jerusalem my town Oh Jerusalem my love Tomorrow the lemon trees will blossom And the olive trees will rejoice Your eyes will dance The migrant pigeons will return To your sacred roofs And your children will play again And fathers and sons will meet On your rosy hills My town The town of peace and olives


Najważniejsi poeci XX wieku

Wisława Szymborska (1923 - ) (Polska)

Nic dwa razy

Ktos wymówił przy mnie głośno, Tak mi było, jakby róża Przez otwarte wpadła okno.

Nic dwa razy sie nie zdarza I nie zdarzy. Z tej przyczyny Zrodzilismy sie bez wprawy I pomrzemy bez rutyny.

Dziś, kiedy jesteśmy razem, Odwróciłam twarz ku ścianie. Róża? Jak wygląda róża? Czy to kwiat? A może kamień?

Choćbyśmy uczniami byli Najlepszymi w szkole świata, Nie bedziemy repetować Żadnej zimy ani lata.

Czemu ty sie, zła godzino, Z niepotrzebnym mieszasz lękiem? Jesteś- a więc musisz minąć. Miniesz- a więc to jest piękne.

Żaden dzień sie nie powtórzy, Nie ma dwóch podobnych nocy, Dwóch tych samych pocałunków, Dwóch jednakich spojrzeń w oczy.

Uśmiechnięci, wpółobjęci, Spróbujemy szukać zgody, Choć różnimy sie od siebie, Jak dwie krople czystej wody.

Wczoraj, kiedy twoje imię

44


Najważniejsi poeci XX wieku

Zbigniew Herbert (1924 -1998) (Polska) strzeż się jednak dumy niepotrzebnej oglądaj w lustrze swą błazeńską twarz powtarzaj: zostałem powołany - czyż nie było lepszych strzeż się oschłości serca kochaj źródło zaranne ptaka o nieznanym imieniu dąb zimowy światło na murze splendor nieba one nie potrzebują twego ciepłego oddechu są po to aby mówić: nikt cię nie pocieszy czuwaj - kiedy światło na górach daje znak - wstań i idź dopóki krew obraca w piersi twoją ciemną gwiazdę powtarzaj stare zaklęcia ludzkości bajki i legendy bo tak zdobędziesz dobro którego nie zdobędziesz powtarzaj wielkie słowa powtarzaj je z uporem jak ci co szli przez pustynię i ginęli w piasku a nagrodzą cię za to tym co mają pod ręką chłostą śmiechu zabójstwem na śmietniku idź bo tylko tak będziesz przyjęty do grona zimnych czaszek do grona twoich przodków: Gilgamesza Hektora Rolanda obrońców królestwa bez kresu i miasta popiołów Bądź wierny Idź

Przesłanie Pana Cogito Idź dokąd poszli tamci do ciemnego kresu po złote runo nicości twoją ostatnią nagrodę idź wyprostowany wśród tych co na kolanach wśród odwróconych plecami i obalonych w proch ocalałeś nie po to aby żyć masz mało czasu trzeba dać świadectwo bądź odważny gdy rozum zawodzi bądź odważny w ostatecznym rachunku jedynie to się liczy a Gniew twój bezsilny niech będzie jak morze ilekroć usłyszysz głos poniżonych i bitych niech nie opuszcza ciebie twoja siostra Pogarda dla szpiclów katów tchórzy - oni wygrają pójdą na twój pogrzeb i z ulgą rzucą grudę a kornik napisze twój uładzony życiorys i nie przebaczaj zaiste nie w twojej mocy przebaczać w imieniu tych których zdradzono o świcie

45


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

To the most terrible of voices -Or silence.

Yehuda Amichai (1924 - 2000) (Izrael)

If I forget thee, Jerusalem If I forget thee, Jerusalem, Then let my right be forgotten. Let my right be forgotten, and my left remember. Let my left remember, and your right close And your mouth open near the gate. I shall remember Jerusalem And forget the forest -- my love will remember, Will open her hair, will close my window, will forget my right, Will forget my left. If the west wind does not come I'll never forgive the walls, Or the sea, or myself. Should my right forget My left shall forgive, I shall forget all water, I shall forget my mother. If I forget thee, Jerusalem, Let my blood be forgotten. I shall touch your forehead, Forget my own, My voice change For the second and last time 46


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

Edgar Bowers (1924 - 2000) (USA)

Amor Vincit Omnia Love is no more. It died as the mind dies: the pure desire Relinquishing the blissful form it wore, The ample joy and clarity expire. Regret is vain. Then do not grieve for what you would efface, The sudden failure of the past, the pain Of its unwilling change, and the disgrace. Leave innocence, And modify your nature by the grief Which poses to the will indifference That no desire is permanent in sense. Take leave of me. What recompense, or pity, or deceit Can cure, or what assumed serenity Conceal the mortal loss which we repeat? The mind will change, and change shall be relief.

47


Najważniejsi poeci XX wieku

Ernesto Cardenal (1925 -) (Nikaragua)

Na wielkanoc zmartwychwstają cykady

En pascua resucitan las cigarras

Przez siedemnaście lat uśpione jako larwy niezliczone miliony cykad śpiewają przez calutki dzień i nie przestają śpiewać jeszcze w nocy. Tylko samce śpiewają, samice są nieme. Lecz śpiew nie jest dla samic, bo one są także głuche. Cały las rozbrzmiewa tym śpiewem i tylko one w lesie nic nie słyszą. Dla kogo śpiewają samce? I dlaczego aż tyle? I o czym śpiewają?

En Pascua resucitan las cigarras —enterradas 17 años en estado de larva— millones y millones de cigarras que cantan y cantan todo el día y en la noche todavía están cantando. Sólo los machos cantan: las hembras son mudas. Pero no cantan para las hembras: porque también son sordas. Todo el bosque resuena con el canto y sólo ellas en todo el bosque no los oyen. ¿Para quien cantan los machos? ¿Y porque cantan tanto? ¿Y que cantan? Cantan como trapenses en el coro delante de sus Salterios y sus Antifonarios cantando el Invitatorio de la Resurrección. Al fin del mes el canto se hace triste, y uno a uno van callando los cantores, y después sólo se oyen unos cuantos, y después ni uno. Cantaron la resurrección.

Śpiewają jak trapiści w chórze, zapatrzeni w swoje psałterze, antyfonarze, zapraszając śpiewem do Zmartwychwstania. Pod koniec miesiąca śpiew staje się smętny, jeden po drugim milkną śpiewacy. Potem słychać już tylko nielicznych, w końcu ani jednego. Wyśpiewali Zmartwychwstanie. przeł. Krystyna Rodowska

Ingeborg Bachmann (1926 - 1973) 48


Najważniejsi poeci XX wieku

(Austria)

Północ i południe Nord und Süd Za późno do ogrodu weszliśmy ogrodów w tym śnie, o którym nikt inny nie wie. W gałęzi migdałowca chcę deszczu i lodu, śniegu chcę w oliwnym doczekać zaś drzewie.

Zu spät erreichten wir der Gärten Garten in jenem Schlaf, von dem kein dritter weiß. Im Ölzweig, wollte ich den Schnee erwarten, im Mandelbaum den Regen und das Eis.

Ale jak palma to przeboleć zdoła, że ty jej osłonę z ciepłych liści burzysz, jak pośród mgły jej liść odnaleźć się zdoła, kiedy ty suknie przyoblekłeś burzy.

Wie aber soll die Palme es verwinden, daß du den Wall aus warmen Lauben schleifst, wie soll ihr Blatt sich in den Nebel finden, wenn du die Wetterkleider überstreifst?

Lecz się zastanów. Deszcz cię onieśmielił, gdym ci ten wachlarz otwarty oddała. Tyś zamknął go. Od ciebie czas się oddzielił, kiedym wśród ptaków wędrownych wzleciała.

Bedenk, der Regen machte dich befangen, als ich den offnen Fächer zu dir trug. Du schlugst ihn zu. Dir ist die Zeit entgangen, seit ich mich aufhob mit dem Vogelzug.

Przełożył Grzegorz Prokop

49


Najważniejsi poeci XX wieku

James Wright (1927 - 1980) (USA)

Autumn Begins In Martins Ferry, Ohio

Jesień idzie w Martins Ferry w Ohio

In the Shreve High football stadium, I think of Polacks nursing long beers in Tiltonsville, And gray faces of Negroes in the blast furnace at Benwood, And the ruptured night watchman of Wheeling Steel, Dreaming of heroes.

Na stadionie piłki nożnej Shreve High, Myślę o Polaczkach ciągnących piwo w Tiltonsville, O szarych twarzach Negrów przy piecach hutniczych Benwood, I o przepuklinie nocnego stróża w Stalowni Wheeling, Śniącego o bohaterach.

All the proud fathers are ashamed to go home. Their women cluck like starved pullets, Dying for love.

Wszyscy ci dumni ojcowie wstydzą się wracać do domu. Ich kobiety gdaczą jak głodne kury, Bez miłości zdychając.

Therefore, Their sons grow suicidally beautiful At the beginning of October, And gallop terribly against each other's bodies.

To dlatego U progu października Ich synowie samobójczo pięknieją I w starszliwym galopie atakują swe ciała. tłum. Grzegorz Musiał

50


Najważniejsi poeci XX wieku

Hiroshi Kawasaki (1930 – 2004) (Japonia) MY OLD LADY SAID This morning my old lady in her bed said, too clearly for delirium, “Crazy!” That’s all – only that. She was about to wake up. So I knew straight away – “Oh, it’s about me.” She is not insane. Sorry. Translation: William I. Elliott and Kazuo Kawamura

51


Najważniejsi poeci XX wieku

Derek Walcott (1930 - ) (Saint Lucia/Wyspy Karaibskie)

Dark August

as I want), because, my sister, then

So much rain, so much life like the swollen sky of this black August. My sister, the sun, broods in her yellow room and won't come out.

I would have learnt to love black days like bright ones, The black rain, the white hills, when once I loved only my happiness and you.

Everything goes to hell; the mountains fume like a kettle, rivers overrun; still, she will not rise and turn off the rain.

Ponury sierpień Tyle deszczu, tyle życia, które jest jak wezbrane niebo tego czarnego sierpnia. Moja siostra, słońce, rozmyśla w swoim żółtym pokoju i nie chce wyjść. Wszystko diabli biorą; góry dymią jak czajnik, rzeki wylewają; mimo to nie chce wstać i zakręcić deszczu. Jest w swoim pokoju, czule pieści jakieś starocie, moje wiersze, przegląda album. Nie wychodzi nawet, kiedy z hukiem spadają talerze niebieskiego gromu. Czy nie wiesz, że cię kocham, i tylko nie potrafię zakręcić deszczu? Ale powoli uczę się kochać te ponure dni, parujące wzgórza, powietrze pełne plotkujących komarów, uczę się sączyć lekarstwo goryczy, tak że kiedy się wyłonisz, rozchylając paciorki deszczu, moja siostro o czole zdobnym w kwiaty i wyrozumiałych oczach, nic już nie będzie takie, jakie było, lecz będzie prawdziwe (widzisz, nie pozwalają mi kochać

She is in her room, fondling old things, my poems, turning her album. Even if thunder falls like a crash of plates from the sky, she does not come out. Don't you know I love you but am hopeless at fixing the rain ? But I am learning slowly to love the dark days, the steaming hills, the air with gossiping mosquitoes, and to sip the medicine of bitterness, so that when you emerge, my sister, parting the beads of the rain, with your forehead of flowers and eyes of forgiveness, all with not be as it was, but it will be true (you see they will not let me love 52


Najważniejsi poeci XX wieku

tak jak chcę), ponieważ, moja siostro, wtedy będę już umiał kochać czarne dni tak samo jak jasne,

czarny deszcz, białe wzgórza, gdy kiedyś kochałem tylko moje szczęście i ciebie. przełożył Andrzej Szuba

53


Najważniejsi poeci XX wieku

Tomas Venclova (1937 - ) (Litwa)

Zarzecze Užupis

W rozgwarze lip, przy kamiennym nabrzeżu, nad bystrym nurtem, podobnym do Tybru, piję "Gilbey's" z młodymi brodaczami. Zmierzch, dźwięki szkieł i dymy papierosów. Nie znam ich. Kiedyś poznałem rodziców.

Liepų šurmuly, prieš akmens krantinę, ties skubria srove, panašia į Tibrą, su jaunais barzdočiais gurkšnoju „Gilbey's“. Sutema, stiklų skambesys ir dūmai. Nepažįstu jų. Pažinau jų tėvus.

Cóż, zmiana warty. Dyktafon szeleści i zacina się. Mych rozmówców obchodzi całkiem to samo co mnie dawno temu: czy męka i litość mają jakiś sens i czy sztuka przetrwa nieobecność zasad.

Ką gi, kartos keičiasi. Diktofonas šlama ir užsikerta. Pašnekovams rūpi lygiai tas, kas ir man kadaise: ar kančia ir gailestis turi prasmę ir ar menas tvers, jei nebus taisyklių.

Byłem jak oni, zanim mnie nie spotkał los dziwny, pewnie od innych nie lepszy, teraz już wiem, że zło nie ginie nigdy, ale ślepotę daje się rozproszyć i że wiersze warte są więcej niż sen.

Aš buvau kaip jie, kol patyriau keistą, už kitas tikrai ne geresnę lemti, ir žinau, jog blogis nežūva niekad, bet aklybę galima prasklaidyti, ir eilės vertos daugiau nei sapnas.

Latem dziś często budzę się przed świtem czując bez lęku, że nadchodzi pora, kiedy potomnym pozostanie słownik, obłok, ruiny, takoż sól i chleb, a mnie już nic, nic poza wolnością.

Vasarą dažnai nubundu prieš aušrą ir be baimės juntu, kad artėja laikas, kai naujoms gentims pasiliks žodynas, debesis, griuvėsiai, druska ir duona, o man jau nieko, išskyrus laisvę.

Przełożyła Alicja Rybałko

54


Najważniejsi poeci XX wieku

Włodzimierz Wysocki (Владимир Высоцкий) (1938-1980) (Rosja) Мой черный человек в костюме сером Мой черный человек в костюме сером!.. Он был министром, домуправом, офицером, Как злобный клоун он менял личины И бил под дых, внезапно, без причины. И, улыбаясь, мне ломали крылья, Мой хрип порой похожим был на вой, И я немел от боли и бессилья И лишь шептал: "Спасибо, что живой". Я суеверен был, искал приметы, Что мол, пройдет, терпи, все ерунда... Я даже прорывался в кабинеты И зарекался: "Больше - никогда!" Вокруг меня кликуши голосили: "В Париж мотает, словно мы в Тюмень,Пора такого выгнать из России! Давно пора,- видать, начальству лень". Судачили про дачу и зарплату: Мол, денег прорва, по ночам кую. Я все отдам - берите без доплаты Трехкомнатную камеру мою.

И мне давали добрые советы, Чуть свысока похлопав по плечу, Мои друзья - известные поэты: Не стоит рифмовать "кричу - торчу". И лопнула во мне терпенья жила И я со смертью перешел на ты, Она давно возле меня кружила, Побаивалась только хрипоты. Я от суда скрываться не намерен: Коль призовут - отвечу на вопрос. Я до секунд всю жизнь свою измерил И худо-бедно, но тащил свой воз. Но знаю я, что лживо, а что свято,Я это понял все-таки давно. Мой путь один, всего один, ребята,Мне выбора, по счастью, не дано. Mój czarny człowiek Mój czarny człowiek w szarym garniturze, nomenklaturze, biurze i w cenzurze... Złowrogi clown w coraz to innych maskach, uderzał celnie, mocno i znienacka.

55

Jakże mi skrzydła podcinali chętnie, bolało tak, że czasem chciałem wyć, bezsilnym gniewem dławiąc się i wstrętem szeptałem tylko: "trzymaj się, to nic..." Myślałem sobie: "To się da przeczekać, może odmieni się za jakiś czas", i przyrzekałem w ważnych gabinetach, że ja już nigdy, że ostatni raz... A wokół mnie wzbierały jadem głosy: "Na Zachód jeździ taki, kiedy chce! Najwyższy czas wypędzić toto z Rosji!" Nie wypędzili... Czemu? Czort ich wie. Na ręce mi patrzyli i liczyli: dacza, samochód - żyje jak ten król! Zazdrości ktoś? To oddam w każdej chwili trzypokojowy apartament mój! A przyjaciele, twórcy zapoznani, ciut pobłażliwie w górę wznosząc brew, cedzili zwolna: - W wierszu, mój kochany, trzeba unikać rymów "krew" i "gniew". Wreszcie przelała się goryczy czasza i śmierć mnie w serce uderzyła wprost. chciała już wcześniej, tylko ją odstraszał zadyszany i ochrypły głos. Przed Stwórcą stanę z podniesionym czołem, do ukrywania nie mam nic a nic, dobrze czy źle, ale swój wóz ciągnąłem


Najważniejsi poeci XX wieku

i żyłem tak, jak się powinno żyć. Rozróżniam też, co święte, a co podłe przynajmniej w to mnie wyposażył Bóg,

i jedną mam, lecz za to prostą drogę, i nie chcę szukać żadnych innych dróg.

56

Tłum. Michał B. Jagiełło


Najważniejsi poeci XX wieku

Wasyl Stus (Bасиль Cтус) (1938 - 1985) (Ukraina)

***

***

Невже ти народився, чоловіче, щоб зазирати в келію мою? Невже твоє життя тебе не кличе? Чи ти спізнав життєву путь свою на цій безрадісній сумній роботі, де все людською мукою взялось? Ти все стоїш в моїй тяжкій скорботі, твоїм нещастям серце пойнялось моє недужне. Ти ж — за мене вдвоє нещасніший. Я — сам. А ти — лиш тінь. Я є добро, а ти — труха і тлінь, а спільне в нас — що в'язні ми обоє дверей обабоки. Ти — там, я — тут. Нас порізнили мури, як статут.

Czyżbyś narodził się człowiecze, aby zaglądać w moją pieczarę? Czyż twoje życie do ciebie nie krzyczy? Czy poznałeś już swą karę, żałosną pracę, co jest życia solą, co złożona jest z ludzkich mąk? Nadal stoisz nad moją niedolą, serce twe objęte nieszczęściem rąk moje chorobą. Ty za mnie, za dwoje nieszczęśliwszy. Ja – sam. A ty – ledwie cień. Ja jestem dobro, a ty proch i pleśń, a wspólne w nas – że więźniami my oboje dwie strony tych samych drzwi. Ty – tam, ja – tu. Nas poróżniły mury, niczym statut.

26.1.1972 tłumaczenie: Wiktor Woroszylski

57


Najważniejsi poeci XX wieku Este cráneo se vio como hoy nos ve Como hoy lo vemos nos veremos un día

José Emilio Pacheco (1939 - ) (Meksyk)

Inskrypcja na czaszce

Inscripciones en una calavera

Za życia różnimy się ale za to wszystkie czaszki są do siebie podobne Każda obrazem i owocem śmierci

Si cuando vivos somos diferentes en cambio todas las calaveras se parecen Son la imagen y el fruto de la muerte

Czaszka co nieomal przypomina marmur wpatruje się uważnie w ciemność a zobaczona ukosem w zwierciadle wygląda jak skorupka jajka z którego uleciał ktoś kto oddychał w życiodajnym wnętrzu

El cráneo con textura ya de marfil observa detenidamente la noche y visto al sesgo en el espejo parece un cascarón de huevo que ya dio alas a quien latía en su interior fecundante

Jest pusta

Está vacío ya es vacío pero sin él no habría existido la existencia Y sin decirlo quiere interrogarnos hacer de nuevo las preguntas eternas:

Jest pustką

lecz bez niej nie byłoby istnienia Nic nie mówiąc chce o coś zapytać Zadawać na nowo odwieczne pytania Czy człowiek w sobie nosi własną śmierć czy (wbrew Rilkemu) to szkielet dźwiga uciążliwe ciało Czy to co skazane na zepsucie powleka niezniszczalną czaszkę?

¿Llevamos siempre adentro la propia muerte o (contra Rilke) carga el esqueleto pesadumbre de carne corrupción sobre la calavera incorruptible? Es la piedra pulida por ese mar al que no vemos sino encarnado en sus obras El tiempo hizo la mueca de este horror pero también esculpe con su transcurrir la belleza del mundo Y así pues resulta un acto de justicia poner sobre su frente la gastada inscripción:

Gładki otoczak wydany przez morze to którego nie widać Znamy je tylko poprzez jego dzieła Przeraźliwym grymasem wystraszył nas czas ten który rzeźbi swoim przepływem piękno wszystkich rzeczy

58


Najważniejsi poeci XX wieku

Słusznie wyryto na czole zatartą inskrypcję: Ta czaszka widziała siebie jak dziś nas ogląda Jak my w nią wpatrzeni tak siebie ujrzymy (przeł. Krystyna Rodowska)

59


Najważniejsi poeci XX wieku

Seamus Heaney (1939 - ) (Irlandia)

to store the memories of love. Little adultress, before they punished you

Punishment I can feel the tug of the halter at the nape of her neck, the wind on her naked front.

you were flaxen-haired, undernourished, and your tar-black face was beautiful. My poor scapegoat,

It blows her nipples to amber beads, it shakes the frail rigging of her ribs.

I almost love you but would have cast, I know, the stones of silence. I am the artful voyeur

I can see her drowned body in the bog, the weighing stone, the floating rods and boughs.

of your brain’s exposed and darkened combs, your muscles’ webbing and all your numbered bones:

Under which at first she was a barked sapling that is dug up oak-bone, brain-firkin:

I who have stood dumb when your betraying sisters, cauled in tar, wept by the railings,

her shaved head like a stubble of black corn, her blindfold a soiled bandage, her noose a ring

who would connive in civilized outrage yet understand the exact and tribal, intimate revenge.

60


Najważniejsi poeci XX wieku

jej ogolona głowa jak ścierń czarnego zboża oczy związane ziemistą opaską pętla jak pierścień

Kara

do przechowywania wspomnień miłości Mała cudzołożnico zanim cię ukarali

Czuje tamto szarpnięcie postronka na jej szyi, wiatr na jej nagich piersiach

byłaś lnianowłosa niedożywiona i twoja czarna jak smoła twarz była piękna Mój biedny ofiarny koźle,

ściągający sutki w krople bursztynu kołyszący kruchym rusztowaniem żeber.

kocham cię prawie, lecz wiem, że rzucałbym kamieniami ciszy. Jestem podstępnym podglądaczem

Widzę jej ciało zatopione w bagnie ciężki kamień unoszące się drągi i gałęzie

odsłoniętych i pociemniałych zwojów twojego mózgu, siatki mięśni i wszystkich porachowanych kości -

Pod nimi była młodym okoronowanym drzewem wydobytym teraz jak kość dębu, szkatułka mózgu -

ja, kiedy stałem niemy gdy twe zdradzieckie siostry w czepku ze słomy łkały pod płotem, który tolerowałem 61


Najważniejsi poeci XX wieku

gwałt cywilizacji rozumiem tę intymną i dokładną, plemienną zemstę Tłumaczenie: Piotr Sommer

62


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

Margaret Atwood (1939– )

A truth should exist, it should not be used like this. If I love you

(Kanada)

We are hard

is that a fact or a weapon?

i. We are hard on each other and call it honesty, choosing our jagged truths with care and aiming them across the neutral table.

iv. Does the body lie moving like this, are these touches, hairs, wet soft marble my tongue runs over lies you are telling me?

The things we say are true; it is our crooked aims, our choices turn them criminal.

Your body is not a word, it does not lie or speak truth either.

ii.

It is only here or not here.

Of course your lies are more amusing: you make them new each time. Your truths, painful and boring repeat themselves over and over perhaps because you own so few of them. iii.

63


Najważniejsi poeci XX wieku

Josif Brodski (Иосиф Бродский) (1940 - 1996) (Rosja) ОДНОМУ ТИРАНУ Январь 1972 Он здесь бывал: еще не в галифе — в пальто из драпа; сдержанный, сутулый. Арестом завсегдатаев кафе покончив позже с мировой культурой, он этим как бы отомстил (не им, но Времени) за бедность, униженья, за скверный кофе, скуку и сраженья в двадцать одно, проигранные им.

Pewnemu tyranowi Bywał tu niegdyś: jeszcze nie w bryczesach w palcie flauszowym. Czesał się pod górę. Później bywalców kawiarni wyczesał aresztem i tak wykończył kulturę, mszcząc się jak gdyby (nie na tych denatach, lecz na Epoce) za pustki w kieszeniach, nudę, złą kawę i upokorzenia, jakich doznawał, gdy przegrywał w skata.

И Время проглотило эту месть. Теперь здесь людно, многие смеются, гремят пластинки. Но пред тем, как сесть за столик, как-то тянет оглянуться. Везде пластмасса, никель — все не то; в пирожных привкус бромистого натра. Порой, перед закрытьем, из театра он здесь бывает, но инкогнито.

Epoka jakoś przełknęła tę zemstę. Dzisiaj tu pełno, śmiech, krzeseł szuranie, muzyka z płyt. Lecz nim się zajmie miejsce, coś korci, by się obejrzeć przez ramię. Wszystko plastikiem i niklem pokryto, ciastka smakują bromkiem sodu. Ale czasami, tuż przed zamknięciem lokalu, wstąpi z teatru on sam - incognito.

Когда он входит, все они встают. Одни — по службе, прочие — от счастья. Движением ладони от запястья он возвращает вечеру уют. Он пьет свой кофе — лучший, чем тогда, и ест рогалик, примостившись в кресле, столь вкусный, что и мертвые "о да!" воскликнули бы, если бы воскресли.

Gdy wchodzi, wszyscy już na baczność stoją. Jedni - służbowo, a drudzy - ze szczęścia. On krótkim ruchem od napięstka daje znak, że im nie chce psuć nastroju. Popija lepszą, niż przed laty, kawę 64


Najważniejsi poeci XX wieku

i, zagłębiony w fotel, je rogalik, który tak smaczny jest, że martwym nawet byłby smakował, gdyby zmartwychwstali. Tłumaczenie: S. Barańczak

65


Najważniejsi poeci XX wieku (Palestyna)

Mahmoud Darwish (1941 - 2008) Żołnierz śniący o białych liliach On śni o białych liliach, o oliwnej gałązce, o piersi ukochanej, która rozkwita wieczorem, marzy - powiedział mi - o ptaku, o cytrynowych kwiatach nie zastanawia się nad marzeniami, a rzeczy pojmuje tak, jak je czuje i odbiera, rozumie - powiedział do mnie - że ojczyzna to znaczy pić matczyną kawę i wracać wieczorem do domu. Spytałem go: a ziemia? Powiedział: nie znam jej nie czuję, żeby była moją skórą i pulsem jak piszą w poematach i nagle ją ujrzałem, tak jak widzi się sklepik, ulicę i gazety. - Kochasz ją? - zapytałem. - Dla mnie miłość to spacerek, kieliszek wina lub przygoda. - Umarłbyś za nią? - Nie! Wszystko, co wiąże mnie z tą ziemią, to płomienny artykuł i przemowa. Nauczyli mnie kochać miłość do niej, lecz nie poczułem, by jej serce było moim, nie czułem trawy, korzeni ani gałęzi. - Więc jakże miłość do niej kłuć mogła tak jak słońce, jak tęsknota? Odpowiedział wyzywająco: - Narzędziem mej miłości jest karabin i święta, przywrócone spod ruin,

i milczenie dawnego posągu, co zatracił swój czas i tożsamość. Opowiedział mi o chwili pożegnania o tym, jak jego matka płakała cicho, gdy go uwozili w nieznane, gdzieś na front. Trwożny głos matki nową nadzieję żłobił mu pod skórą: gdybyż więcej było gołębi w Ministerstwie Obrony, gdybyż więcej gołębi! Zapalił papierosa i powiedział, jak gdyby wybrnąć chciał z krwawego błota: - Śniłem o białych liliach, o oliwnej gałązce, o ptaku, który wita poranek w pomarańczowym gaju... - A co ujrzałeś? - To, co uczyniłem: krwawe ciernie, sprawiłem, że wybuchły w piasku, w piersiach i brzuchach - Ilu zabiłeś? - Trudno mi wyliczyć, ale dostałem jeden medal. Przemogłem się i poprosiłem: - Opisz mi więc jednego zabitego. Usiadł wygodniej, bawiąc się zwiniętą gazetą, i zaczął mówić, jakby śpiewał mi piosenkę: - Jak namiot zwalił się na piach i objął roztrzaskane gwiazdy, miał krwawy wieniec na szerokim czole, ale medali nie miał. Nie umiał widać dobrze walczyć. Był chłopem, robotnikiem może sklepikarzem. Jak namiot zwalił się na piach i skonał.

66

Ramiona miał długie jak dwa wyschłe potoki, a gdy szukałem mu w kieszeniach dowodu tożsamości, znalazłem dwa zdjęcia: na jednym była jego żona, na drugim była jego córka. - Smutno ci było? - zapytałem. On przerwał mi: - Mahmudzie, przyjacielu, smutek to biały ptak, nie zbliża się do pola bitwy, a żołnierze grzech popełniają, gdy się smucą. Ja byłem tam maszyną śmierć siejącą śmierć i ogień, w czarnego ptaka zamieniałem niebo. Opowiedział mi o swej pierwszej miłości, o dalekich ulicach, o reakcjach po wojnie, o bohaterstwie mikrofonu i gazety, a kiedy w chustkę ukrył kaszel, spytałem go: - Czy się spotkamy? Odrzekł: - W dalekim mieście. Gdy po raz czwarty napełniłem mu kieliszek, zażartowałem: - Więc wyjedziesz... a ojczyzna? Powiedział: - Daj mi spokój. Ja śnię o białych liliach, rozśpiewanej ulicy, oświetlonym mieszkaniu, pragnę dobrego serca, a nie kuli do karabinu, chcę słonecznego dnia, nie chwili zwycięstwa obłąkanej, morderczej chcę dziecka, które będzie śmiało się do dnia, nie armatniego mięsa na świat przyszedłem, żeby żyć wschodami słońca a nie jego zachodem. Pożegnał mnie, bo szuka białych lilii,


Najważniejsi poeci XX wieku ptaka witającego ranek w pomarańczowym gaju, a rzeczy pojmuje

tylko tak, jak je czuje i odbiera. Rozumie - sam powiedział - że ojczyzna to znaczy pić matczyną kawę

67

i bezpiecznie powracać wieczorem do domu. tłum. Hanna Jankowska


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

Michael Ondaatje (1943 - ) (Kanada)

The Cinnamon Peeler

in saffron, disguised them over smoking tar, helped the honey gatherers...

If I were a cinnamon peeler I would ride your bed And leave the yellow bark dust On your pillow.

When we swam once I touched you in the water and our bodies remained free, you could hold me and be blind of smell. you climbed the bank and said

Your breasts and shoulders would reek You could never walk through markets without the profession of my fingers floating over you. The blind would stumble certain of whom they approached though you might bathe under rain gutters, monsoon.

this is how you touch other women the grass cutter's wife, the lime burner's daughter. And you searched your arms for the missing perfume

Here on the upper thigh at this smooth pasture neighbour to you hair or the crease that cuts your back. This ankle. You will be known among strangers as the cinnamon peeler's wife.

and knew

I could hardly glance at you before marriage never touch you --your keen nosed mother, your rough brothers. I buried my hands

You touched your belly to my hands in the dry air and said I am the cinnamon Peeler's wife. Smell me.

what good is it to be the lime burner's daughter left with no trace as if not spoken to in the act of love as if wounded without the pleasure of a scar.

68


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

69


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

Robert Adamson (1944 - ) (Australia)

The Ravens: After Trakl The ravens launch themselves into the air dropping harsh calls as they sail across midday; their shadows follow them along the glassy river— you can see them at times almost resting. They rupture the silence at twilight. At other times their sound is like the stench of drunks bickering over carrion in the beer garden. Look up into the spotted gum tree: they fly off like a funeral procession, their caws small shudders of rapture.

70


Najważniejsi poeci XX wieku

Adam Zagajewski (1945 - ) (Polska)

Brama Czy kochasz słowa tak jak nieśmiały czarodziej kocha chwilę ciszy już po występie, kiedy jest sam w pustej szatni, w której płonie smolistym, tłustym płomieniem żółta świeca? Jaka miłość dozwoli ci pchnąć ciężką bramę, tak żebyś znowu poczuł zapach tego drewna i rdzawy smak wody z archaicznej studni, i żebyś raz jeszcze ujrzał wysoką gruszę, dumną matronę, która w jesieni arystokratycznie oddawała nam swe doskonałe w kształcie owoce, poczym niemo pogrążała się w rozpatrywaniu nieszczęść zimy. Tuż obok dymił obojętny komin fabryki i milczało brzydkie miasto, ale w ogrodach głęboko pod cegłami pracowała niestrudzona ziemia, nasza czarna pamięć i przepastna spiżarnia umarłych, dobra ziemia. Jakiej odwagi trzeba, żeby pchnąć ciężką bramę, jakiej odwagi, żeby zobaczyć was wszystkich znowu zebranych w jednym pokoju pod gotycką lampą mama nieuważnie czyta gazetę, ćmy uderzają o szybę, nic się nie dzieje, nic, zaledwie wieczór, modlitwa; czekamy... Tylko raz żyliśmy.

71


Najważniejsi poeci XX wieku

Władimir Nieklajew (Уладзімір Някляеў) (1946 - ) (Białoruś)

Жыві, Беларусь! Жыві, Беларусь! Веру, будзеш жыць заўсёды. Святло «Пагоні» будзе сэрцы нашы акрыляць. Жыве, жыве наш край пакутны і свабодны, Нескароная нікім і святая зямля. Беларусь! Беларусь! Хай цябе мінуць усе нягоды, Век у шчасці жыві, ты, Радзіма мая! Жыве Беларусь — нашай долі абуджэнне. Краіна-маці, ты прызнанне шчырае прымі: Жыве! Жыве! Гучыць узнёсла блаславенне, Беларускі вольны дух уваскрос з даўніны. Беларусь! Беларусь! Мы тваё вітаем адраджэнне, Будзеш вечна вольнай ты, будзем вольнымі мы. Жыве Беларусь! Нас нядоля не здалела. Магутны Божа, беражы Айчыну з году ў год. Жыве! Жыве! Як непагасны сімвал веры, Будзе вечна на зямлі паспаліты наш род. Беларусь! Беларусь! Пад штандарам бел-чырвона-белым Век у шчасьці жыві, беларускі народ!

72


Najważniejsi poeci XX wieku

Julian Kornhauser (1946 - ) (Polska)

Umrzeć, bracia, za świat Siedzimy w żółtym reflektorze okna, umierają za nas na frontach literatury i wojny. Godzina snu przybliża się i czekamy tylko na szybkie strzały deszczu, śmierć, którą śpiewano w marszu, jest migotliwym, fioletowym petitem. Siedzimy przytłoczeni gorącym brzuchem sufitu i nie chcemy umrzeć ani za Irlandczyków, ani za Wietnam, ani za Partię. Grot ciężkiej jesieni wwierca się w tarczę serca, nucimy pod nosem: naprzód młodzieży świata, jest suchy poranek wywieszony za oknem, rok cieknie jak ślina. Niech nas drzazga strzału przebije na wylot, niech ze zmiętych ust wypadnie granat.

73


Najważniejsi poeci XX wieku

Stanisław Barańczak (1946 - ) (Polska) za dnia z łez nieposłusznych, pośpiesznie zakrywane monetami, bo śmierć także jest

Spójrzmy prawdzie w oczy

nieposłuszna, zbyt śpiesznie gna w ślepy zaułek oczodołów; więc dajmy z siebie wszystko

Spójrzmy prawdzie w oczy: w nieobecne

na własność tym spojrzeniom, stańmy na wysokości

oczy potrąconego przypadkowo

oczu, jak napis kredą na murze, odważmy się spojrzeć

przechodnia z podniesionym kołnierzem; w stężałe

prawdzie w te szare oczy, których z nas nie spuszcza,

oczy wzniesione ku tablicy z odjazdami

które są wszędzie, wbite w chodnik pod stopami,

dalekobieżnych pociągów; w krótkowzroczne

wlepione w afisz i utkwione w chmurach;

oczy wpatrzone z bliska w gazetowy petit;

a choćby, to jedno będzie nas umiało rzucić

w oczy pośpiesznie obmywane rankiem

na kolana.

z nieposłusznego snu; pośpiesznie ocierane

74


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

Bei Dao (1949 - ) (Chiny)

Reading of History As plum flowers revolt, the hostile dews Safeguard the darkness engraved by the midday sword The revolution will start next morning The plaint of widows is like a wolf pack racing across the frozen plain Due to a prophecy, ancestors retreat into That river where faith argues hectically with desire There is no end, there is only a vortical recluse Experiencing another meditative tranquillity Climbing high to behold sunset over the throne As civilisation drifts off with the flute music in the empty valley Seasons stand up from the debris and Fruits creep over the walls to chase tomorrow Translation: Tao Naikan and Simon Patton

75


Najważniejsi poeci XX wieku

Yang Lian (1955 - ) (Chiny/Szwajcaria) LONGHUA TEMPLE being chewed by the crocodile structured the eve of this poem in dreams the terrifyingly real temple courtyard at the water’s edge on the mountain peak only if the hand’s lotus still opens like that day petal by petal emptiness our arrival half plum half blood needs only the cold of a vow to stay in the incense burner the fragmentary life of a camera twisted moss twists the stone’s eyeball again the eve of finding this poem skeleton hugging skeleton strolls behind the silence of the bells the direction of our surmise settled in a bud plums drift down to blend with perfumed blood bloodstains leak out from behind the knee from numbers one [to seven again only to believe what comes back enjoying in memory flashbulbs periscoping the newly-formed flesh we vaguely remember the pleasure of sex with crocodiles was [lovely and sore Translation:, Brian Holton and William N Herbert

76


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

Have you ever been to a storeroom full of hail? Have you ever stood mindlessly in a storeroom where ice has melted away?

Kim Hyesoon (1955 -) (Korea Południowa)

Translation: Choi, Don Mee

THE NAKED BODY OF ICE Have you ever been to a place where white snow is kept and to a storeroom full of hail? Have you ever been to an ice locker beneath the sea? Have you ever seen fish kneaded by water holding their breath? A towering snowbank, for snow fell in your heart, have you ever seen someone hiding inside the snow? When the person awoke and opened his eyes have you ever seen the dark moon crying as it rose? Have you ever tried to catch the fleeing white mountains from a bullet train? Have you ever endured the cold stare of the mountains? Have you ever seen someone holding a large chunk of ice wrapped in a blanket like a sick person, wiping her tears, under the blazing summer sun? Have you ever touched the scorching naked body of ice? Have you ever eaten the tears from those who awake in the middle of the night? Have you ever thought about how it must feel for the hard ice to melt? So listen up. The ice princess is speaking

77


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

78


Najważniejsi poeci XX wieku

(Meksyk)

José Ángel LEYVA (1958 - ) (Meksyk)

Poeta

Poezja1 Mijały mnie chyże drzewa mojego dzieciństwa Autobus wyrywał mi z oczu jedno po drugim: sosny chmury i pożerał drżący asfalt między wzgórzami Powiedziałem niepotrzebne słowo i napotkałem spojrzenie śmierci jej sztywne oblicze i surowość powietrza które nie waży i nigdzie nie zmierza. Czym są obsiane groby że nie wyrzucają z siebie robaków tylko kwiaty?

Al final uno se convierte en lo que escribe o no con mano propia Quién habrá de creer en tu nagual si no olfatea el temblor de la imagen aterida muerta de miedo ante los ojos que la observan Borrón mancha signo tipográfico Tinta sin control en el papel desierto Chorro de sombras en la hoja infestada de olvidos predadores de lo nuevo Urgencia de oxígeno en la cumbre o en el fondo donde no volamos ni anduvimos con las branquias puestas

Puk puk puk Puk puk puk rozległo się w mojej głowie lub pustej czaszce Ktoś wołał z głębi lasu mijały mnie cienie drzew i znów mamrotałem słowo oddech Zasłona na szybie okna przekręciła je brzmiało jak zaklęcie Doły cmentarne ziemi urodziły mój własny język

Levantas la tapa y ves tu propia muerte Bulle el gusanero de letras debajo de un título y de otro Parecen luces de neón cubiertas de ceniza Tu máscara y tu nombre ocupan el lugar de esa persona que no llegaste a ser Un día cualquiera la ahogaste con la almohada Algo de ti quedó en su testamento Acabas de nacer Alguien te lee

przeł. Krystyna Rodowska

1

Nie jestem pewna, ale to chyba nie jest tłumaczenie „Poeta” – nie znam hiszpańskiego, więc nie mogę tego sprawdzić dokładnie.

79


Najważniejsi poeci XX wieku

Yosuke Tanaka (1969 - )

I needed the proper grandness of nature so as not to get tangled up in the twisted, unreasonable serpent. I needed the quiet, gentle power of nature so that I not bow my head as the cruel, double-headed serpent stuck its head from under the invisible table and flicked its tongue.

(Japonia) A Day When the Moutains are Visible

How wonderful it must be to live without feeling animosity toward people. The bus is driving down the tree-lined street toward me, while the mountains are visible in the distance.

Being nice to people—what was that again? People who aren’t used to being nice just act worn out. People who aren’t used to being treated kindly just keep on living their cold lives. In any case, it doesn’t do any good to complain about that.

Translation: Jeffrey Angles

The fact that the sky is clear doesn’t necessarily mean you’ll be able to see the mountains out there in Okutama, but it’s impossible to see them if it isn’t. When was it I realized you can see the Okutama Mountains on the horizon from the hills of Suginami? Thinking the small outlines of those lovely mountains are probably visible right now, I lean out the window and find I can see the khaki-colored mountains clearly. They’re even bigger than I had remembered. On days when your heart is clear, it’s fun to be nice to people. When you can’t be nice, you probably won’t have much fun either. Most likely, you’ll spend the day alone, gloomy and cheerless. Just look at all that frustration offered under the guise of high literature. Still, there must be something on the other side of that mountain. It’s hard to always be gentle, and that’s why, for instance, the temples in those mountains have been so important for so long. That’s why. It’s hard to be nice to people you work with. Selflessness isn’t a virtue to them, and if you run off to paradise, you’d be distancing yourself from your work. Even so, one can’t indulge the serpent of the ego when it slithers out from the boundaries of charisma. There’s something wrong with it—that serpent of the ego, which lives by consuming distorted, dark energy . . .

80


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

81


NajwaĹźniejsi poeci XX wieku

82

Najważniejsi poeci  

Wybór wierszy

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you