Page 1

Portret van een ondernemende buurt

Portret van een ondernemende buurt

De Breedstraatbuurt werd in de Middeleeuwen het achterwerk van de Utrechtse binnenstad­ ­genoemd. Het was een typische achterbuurt met leerlooiers, bedelmonniken en hoeren. Dit boek ­portretteert de huidige bewoners en ondernemers. ‘Een fijne wijk waar mensen trots op zijn’ ‘Hier is mijn hart gaan liggen’ ‘Omgaan met Swiebertjes’ ‘Het La Boca van Utrecht’ ‘Wij horen hier gewoon’ ‘Flaneren over de Voorstraat’ ‘Het voorspelbare doorbreken’ ‘Voorstraat is een goede keus geweest’ ‘Er broeit hier iets’ ‘Hier word ik geaccepteerd’ ‘Jordaan van Utrecht’ ‘Tijd voor een duidelijk beleid’

Stichtse Boulevard Tussen de Neude en Wittevrouwen Tussen de Neude en Wittevrouwen


Een bijzondere buurt, een bijzonder boek 2

Welkom in onze wijk, de Breedstraatbuurt alias de Stichtse Boulevard. Een buurt met een eigen karakter, levendig en divers, creatief en soms een tikje alternatief. Met ruwe kanten en veel potentie, als een ongeslepen diamant. Dit boek presenteert een kleurrijk verhaal in beeld en tekst over de stand van de buurt vandaag de dag, waarin ondernemers, bewoners en de burgemeester hun mening geven. De ondernemersvereniging is dit initiatief gestart met de wens om een tastbaar positief boek te maken, dat de buurt trots kan geven en op basis waarvan de juiste identiteit bepaald kan worden. De gemeente heeft positief gereageerd op dat initiatief en heeft financieel bijgedragen aan de realisering van het boek. De politieke en beleidsmatige aandacht is in Utrecht de laatste jaren opgeslokt door grote ontwikkelingsprojecten als Leidsche Rijn en ­Papendorp, door de renovatie van het stations­ gebied en het herstel van de stadssingel. De ­bestaande stad kwam er wat bekaaid vanaf. In onze wijk waren duidelijke signalen van achteruitgang: leegstand van winkelruimte, gebrekkig onderhoud van panden en de openbare ruimte, overlast van hangjongeren en drugsdealers. Het viel niet te negeren. Inmiddels

zijn er initiatieven ontstaan van ‘onderaf’ en is er ook bij de gemeente de wil en intentie om de Stichtse Boulevard naar een mooie toekomst te leiden. Er is een straatmanager aangesteld en ondernemers en bewoners worden gestimuleerd om te binden en te creëren. Een ‘blauwe impuls’ moet de ergste overlast beperken. Dit zijn positieve ontwikkelingen waarvan de effecten echter nog van tijdelijke aard zijn. Een heldere visie met daadkrachtige en duurzame verbeteringen ontbreekt vooralsnog en is de logische volgende stap om tot structurele kwaliteitsverbetering te komen. De vierde stad van het land, die de ambitie heeft om culturele hoofdstad 2018 te worden, moet haar volledige centrum op orde hebben. Daarin mag de Stichtse Boulevard niet achterblijven. Het winkelaanbod in de buurt wordt vooral gekenmerkt door diversiteit en zeer gedreven zelfstandige ondernemers. Het zijn zaken waarvoor de klant speciaal komt: van fashion tot licht- en interieurdesign, van cd-winkel tot specialist in parketvloeren en olijven, van gamewinkel tot kapperszaken, van schoenhersteller tot tatoeëerders. Horeca is er in al zijn facetten: cafés, de beste barista van de stad, fastfood, afhaalconcepten zoals sushi en Turkse keuken,


3 Het bestuur van ondernemersvereniging De Stichtse Boulevard (vlnr): Joost Bender, Marc Jongepier, Gülnaz Aslan, Wilfred Jager, Chris van Dusschoten en Rutger van Dillen

van Surinaams eten tot Spaanse tapas en Aziatische keuken en alles er tussenin. Je kunt er uitgaan naar de dancing en de bioscoop. Voor elke mondaine stadsbewoner of bohémien is hier wat van zijn gading of voor haar smaak te vinden. De buurt is zowel een dorp als een trekpleister. Ook door de vele coffeeshops, raamprostitutie en daklozenopvang, met bijhorende randverschijnselen. Dat de ondernemers naast de kansen die ze zien, mede daardoor ook hun zorgen en bedenkingen hebben, is begrijpelijk. Maar de meesten hebben de drive om te streven naar verbetering en vernieuwing, in plaats van te consolideren, op de winkel te passen of te berusten. Hun verhalen en visies leveren het beeld op van een karakteristieke buurt met haar kwetsbare plekken, maar vooral ook van haar kracht en de richting waarin zij wil groeien. Een dorp in de stad, divers, creatief, verrassend,

levendig, aantrekkelijk. Naar grote voorbeelden als La Boca in Buenos Aires, Greenwich Village in New York, Friedrichstrasse in Berlijn of de Haarlemmerstraat in Amsterdam. Alle levendige wijken met veel historie en ontstaan vanuit een rommelige situatie, waarvan de charme en verrassing volledig zijn benut en tot volle wasdom zijn gekomen. Wij zijn ervan overtuigd dat dit op Utrechtse schaal ook mogelijk is. Juist nu de buurt in beweging is, met een investerende universiteit, pleinontwikkelingen op Janskerkhof en De Neude en het onlangs geïntroduceerde ondernemersfonds. Dit is het momentum. Nu moeten we doorpakken! Veel lees- en kijkplezier. Welkom in onze buurt! Het bestuur van ondernemersvereniging De Stichtse Boulevard


De buurt Het zijn in feite maar een paar straten, maar in de Breedstraatbuurt kun je wel uren wandelen zonder verveeld te raken. De Voorstraat, aloude toegangsweg naar de binnenstad, met haar ­authentieke winkeltjes. De Breedstraat met haar leuke cafés, prachtige panden, grote pla­ tanen en uiteraard de lapjesmarkt op zaterdag. De Wittevrouwenstraat met de Wittevrouwen­ poort, die in de Middeleeuwen één van de vier toegangen tot de stad Utrecht was. En uiter­ aard alle tussengelegen straatjes, ieder met een karakteristieke historie.


Aleid Wolfsen

‘Een fijn wijkje waar mensen trots op zijn’

6

Vol lof spraken ondernemers en bewoners van de Breedstraatbuurt over het plan van aanpak dat Utrechts burgemeester Aleid Wolfsen voor de Breedstraatbuurt presenteerde. Maar er is ook kritiek. Zo bespeuren winkeliers visieloosheid bij de gemeente. Gebrek aan visie is verleden tijd, zegt Wolfsen, die enthousiast is over de buurt en haar bewoners en ondernemers. Hij voorspelt een mooie toekomst voor het kleine wijkje, dat volgens hem een eigen identiteit heeft.

Al voor het interview vertelt Aleid Wolfsen trots dat hij regelmatig winkelt in de Breedstraatbuurt. “Vorig weekend ben ik nog met mijn echtgenote bij dat leuke bloemenwinkeltje Funky Flowers geweest, leuk hoor. En ik fiets er regelmatig doorheen.” Dan ineens herinnert de burgemees­ ter zich dat hij nog vóór zijn burgemeesterschap kennismaakte met de buurt. “In die beruchte referendumcampagne, waarin ik bij verschillende Utrechters bleef overnachten, kreeg ik ook in de Breedstraatbuurt een slaapplek aangeboden, tegenover wijnbar Vinvin aan de Predikheren­ straat.” En, wat trof u voor een buurt aan? “De drugsoverlast speelde toen ook al. Maar los van die overlast, zag ik mensen die trots op hun buurt zijn. Een fijne wijk met een leuke variëteit aan winkels.”


7

Wat viel u toen op aan verbeterpunten? “Een wijk moet schoon, heel en veilig zijn en daar zag ik wel dingen die beter konden. Er lag te veel troep op straat en er waren te veel panden met een vervallen uitstraling. Verder vertelde een bewoner mij dat hij ’s morgens als hij naar zijn werk gaat nog prostitueés op straat tegenkomt. En natuurlijk de drugsdealers op straat. Laatst bij een werkbe­ zoek werd er gewoon onder mijn ogen gedeald. Heel vervelend. De veiligheid in de Breedstraat­ buurt is in driekwart jaar verminderd en daarom hebben we er voor gekozen om fors te investeren:

met onder meer 24 uur per dag politietoezicht, de mogelijkheid om preventief te fouilleren en de komst van een politiesteunpunt in de wijk. De eerste maatregelen werken: volgens bewoners en ondernemers is er nu al verbetering zichtbaar.” De aanpak lijkt zich vooral op bestrijding van drugsoverlast toe te spitsen. Wat kan de gemeen­ te doen aan bijvoorbeeld de vervallen panden? “In het verleden hebben we een paar panden aan­ gekocht in de Hardebollenstraat en die vervolgens verhuurd aan ondernemers, maar het is niet ››

Breedstraatbuurt is meer dan aanlooproute naar centrum


De wijk moet meer eigen identiteit krijgen 8

›› meer het beleid van deze gemeente om panden aan te kopen. We kunnen dus alleen maar aan­ moedigen om iets moois van een pand te maken. Een bureau voor straatmanagement, dat we voor nóg een jaar hebben ingeschakeld, helpt onderne­ mers daarbij.” Veel ondernemers vinden dat sociale opvang en het aantal coffeeshops nogal sterk geconcen­ treerd zijn in de Breedstraatbuurt. Zij pleiten voor een betere spreiding over de stad. “Sociale opvang, prostitutie en coffeeshops zijn een gegeven in de Breedstraatbuurt. We kunnen niet zomaar zaken sluiten of verplaatsen. Wel is het zo dat wanneer een coffeeshop weggaat, er geen coffeeshop voor terug mag komen.” Maar hoe groot is de kans nou dat een coffee­ shop hier weggaat? Ze zitten prima hier. “Koffiedik heeft al aangegeven wel naar een plek buiten het centrum te willen, dus het kan zomaar gebeuren.” De ondernemersvereniging verwijt de ge­

meente een gebrek aan visie. Zelf zou ze graag van ­Wittevrouwenstraat/Voorstraat een winkel­ boulevard maken: lekker winkelen van Berekuil tot Neude, zoals je in mediterrane steden veel ziet. “In het verleden was er inderdaad niet echt een visie voor de Breedstraatbuurt, maar sinds een paar jaar is dat wel het geval. Waar de gemeente de Voorstraat vroeger als aanlooproute naar het centrum zag, zien wij de Breedstraatbuurt nu als op zich staand gebied, waarbij wij het onder­ nemersklimaat stimuleren. Als er in de toekomst een winkelboulevard ontstaat, is dat prima, maar wij gaan dat niet geforceerd creëren.” Maar wat is dan uw toekomstvisie voor de buurt? “De Breedstraatbuurt moet nog meer een mooie en unieke wijk worden, met creatieve onderne­ mers en leuke winkeltjes. Enkele winkelketens zouden daar best bij passen, als publiekstrekker, maar niet te veel. De wijk moet nog meer een eigen identiteit krijgen, zodat je wanneer je er bent en om je heenkijkt, ervaart dat je in de Breed­ straatbuurt bent.”


Thinker on a rock Vanaf 2002 staat op de Neude een omstreden beeld, Thinker on a rock (een kruising tussen Bugs Bunny en De Denker van Rodin) van de beeldhouwer Barry Flanagan (1941). In een ontwerpwedstrijd voor een beeld op deze plek koos de jury voor de haas, maar gaf de Utrechtse bevolking massaal de voorkeur aan andere inzendingen, waar­onder een fontein. De haas werd tijdelijk in het ­Centraal Museum tentoon­ gesteld en er werd een referendum uitgeschre­ ven. Hierin mocht de haas het opnemen tegen twee andere, zeer abstracte, ontwerpen en kozen de Utrechters met 83% van de 4000 stemmen dit beeld. Inmiddels is het beeld in het Utrecht­ se stads­leven opgenomen. Het krijgt regelmatig een bos wortelen en in de winter een sjaal om.


Lapjesmarkt Elke zaterdag staan ze weer op de Breedstraat: marktkooplui die hun laatste stoffen aanbieden. Het is erg leuk om langs te lopen op de groot­ ste stoffenmarkt van Nederland, waar allerlei verschillende mensen op afkomen en waar een gemoedelijke sfeer heerst. De mooie kleuren van de stoffen, het geluid van geklets en voetstappen, de harde stemmen van de marktkooplui‌ Ook al koop je niets, het is erg gezellig om er te zijn. De lapjesmarkt vult de hele Breedstraat en het

Begijnehof en heeft een rijke historie. Op 9 mei 1597 kreeg het linnenweversgilde toestemming om twee keer per jaar een markt te houden. Dat groeide dus uiteindelijk uit tot een wekelijkse markt, waar je veel meer kunt kopen dan alleen linnen. Een markt die niet weg te denken is in Utrecht.


‘Lekker slenteren in gezellige sfeer’


Duizend-en-een-nacht, de lapjesmarkt en origami 12

Bijgaand gedicht van de Canadees-Russische dichter Anna Arov, die sinds 2000 in Nederland woont, werd in de serie ‘Utrechtgedicht’ in november 2011 uitgegeven door Stichting Literaire Activiteiten Utrecht (SLAU) en Kunstliefde.

Ik doe mijn kleren uit vouw ze netjes tot zwanen jij kijkt betoverd door mijn nauwkeurigheid mijn vingers glijden langs elke naad leggen mijn zwanen in de armoire om deel te nemen aan het klaaglied er is nog één katoenen jurk vereist duizend is immers een veelbelovend getal ik plié voor jouw ogen en vertrek naar de lapjesmarkt Gedicht: Anna Arov. Vertaling: Kila van der Starre.


Planeet Op de hoek Predikherenstraat–Breedstraat– Loeff Berchmakerstraat staat sinds 1991 een bijzonder kunstwerk. Een grote planeet met daarop een huisje. Het is het enige bakstenen kunstwerk in Utrecht. Ooit stond er op deze plek een huis. Na sloop wilde de gemeente ­opnieuw bouwen, maar de Werkgroep Verfraai­ ing Breedstraatbuurt voelde meer voor een pleintje. Samen met de gemeente werd voor het pleintje een kunstopdracht uitgeschreven, uitgevoerd door beeldend kunstenaar Herman Makkink. De stenen planeet staat voor bewe­ ging en het huisje voor stabiliteit. Het ovalen plein vormt de baan die de planeet aflegt.


Wij horen hier gewoon Wasserette Lialiangas • Wittevrouwenstraat 13 • Pascal en Florendia Lialiangas 14

Florendia: “Mijn schoonouders hebben keihard gewerkt om voor ons, mijn schoonzus en zwa­ ger drie wasserettes te kopen, zodat wij destijds verzekerd waren van werk. We woonden al vanaf het begin boven de wasserette. Toen mijn schoonouders halverwege jaren negentig met pensioen gingen, hebben wij de zaak overgenomen. Ik herinner me van het prille begin vooral de gezellige sfeer die in deze straat heerste. De eerste Griekse onder­ nemer in Nederland, Chiotakis, zat hier tegenover met een bont­ jassenwinkel, daarnaast zat een juwelier en daarnaast een klassieke meubelzaak. Leuke winkels, die de straat klasse gaven. Nu zitten er ook leuke winkels, maar dat is een tijd minder geweest. Ik mis de gezelligheid van toen, die verpest is door drugsoverlast. Vechtpartijen, geschreeuw, het is niet fijn. We gaan liever even naar het Griftpark dan naar het Lucasbolwerk,

waar naalden, glas en e­ tensresten liggen. Ge­ lukkig gaat het de laatste tijd beter, doordat we met meerdere ondernemers de problematiek bij de gemeente hebben aangekaart. Maar om de gezelligheid terug te brengen is meer nodig dan aanpak van overlast. Zo is het erg jammer dat de carnavals- en sinterklaasoptocht niet meer door deze straat gaan. Ook zou er mooie sfeerverlichting kunnen komen, gecombineerd met mooie bloembakken. Daarmee creëer je sfeer in de straat. En het zou mooi zijn als hier een tram zou gaan rijden, dat zou goed zijn voor onze naamsbekendheid. Los van de mindere dingen, is het hier prima vertoeven. We hebben een schitterende woning boven de zaak, zo’n ruimte krijg je nergens. En de zaak loopt goed. Daarnaast kennen we ieder­ een in de buurt en iedereen kent ons. Wij horen hier.”

60


1

‘Het is een tijd minder geweest’


Iedereen weet me te vinden De Sleutelkoning • Wittevrouwenstraat 20 • Chris van Dusschoten 20

“Worden wij de tortelduifjes genoemd? Haha! Nou, mijn vrouw en ik lopen vaak gearmd van ons huis aan de Oudegracht naar de winkel aan de Wittevrouwenstraat. Doorgaans loop ik via de Voorstraat, omdat ik dat zo’n leuke levendige straat vind. Deze buurt heeft een goede basis, al kan er veel beter. Te beginnen met betere straatverlich­ ting. Momenteel is het ’s avonds veel te don­ ker in de straat en dat geeft een onveilig gevoel. Ook zijn er te veel etalages die zijn dichtgeplakt: die kunnen mooier ingericht. En de bereikbaar­ heid kan beter: voor aannemers en woningcor­ poraties ben ik lastig te bereiken. Vroeger was de Wittevrouwenstraat een aan- en afvoerweg, maar dat is nu niet meer het geval. Hier komen is niet zo’n probleem, hier weer wegkomen, dat is veel lastiger. Waarom ik hier dan toch nog gevestigd ben? Omdat iedereen weet waar De Sleutelkoning zit. Deze winkel zit hier sinds 1926. Mensen weten vaak wel waar De Sleutelkoning zit en niet dat

dit de Wittevrouwenstraat is! Bovendien doen we het goed: sleutels zullen altijd nodig zijn en we gaan mee in de nieuwe elektronische beveiligingstechnieken. In 1981 ben ik hier komen werken, later heb ik de winkel over­ genomen van mijn schoonvader, die hier nog steeds in de zaak werkt. Ik hoop dat de Wittevrouwenstraat/Voorstraat in de toekomst een nog gezelligere winkelstraat wordt, met veel kleinschalige ambachtelijke win­ keltjes. Wat mij betreft geen grote winkelketens, die horen niet bij het karakter van de straat. Ook is er hier een te hoge concentratie aan coffeeshops en sociale opvang, dat mag wat minder. Daarbij weet ik dat sommige knelpunten lastig zijn op te lossen en dat je bij verplaatsing het probleem alleen maar verlegt. Toch mag de balans hier wel wat beter en ik geloof zeker dat de politiek knopen zal doorhakken.” Chris van Dusschoten is bestuurslid van ondernemersvereniging De Stichtse Boulevard


4

‘Grote winkelketens passen hier niet’


Van achterwerk tot boulevard

22

Ze werd in de ­Middeleeuwen het achterwerk van de ­Utrechtse binnenstad ­genoemd. De Breedstraat­ buurt was een typische ­achterbuurt met leerlooiers, bedelmonniken en hoeren. De prostituees zijn er ook nu nog, maar voor de rest is de bloeiende ondernemende buurt geen schim meer van wat ze was. Een over­ zicht van een bewogen ­geschiedenis.

Het prille begin Als kersverse plaats met stadsrechten begint Utrecht in 1122 versterkingen aan te leggen. Een gedeelte van de Vecht, van Wolvenplein tot Paardeveld, wordt opgenomen in de stads­ buitengracht. Daarmee komt een deel van St. Jans Oudwijk, een verouderde nederzetting, binnen de versterkte stad te liggen. Dit is het grootste gedeelte van de huidige Breedstraatbuurt.

Loop naar de pomp! Wat doet die waterpomp daar midden op de Breedstraat? En doet ie het nog? Antwoord op de tweede vraag is: nee. Al vanaf het begin van de dertiende eeuw haalden buurtbewoners water uit een put. In 1647 werd op die put een pomp geplaatst. In de negentiende eeuw bleek het niet verstandig water uit de put op te drinken: het water bleek ernstig vervuild. Vooral veel kinde­ ren stierven aan cholera. De riolering werd verbeterd en na de komst van een watertoren in 1895 en de aansluiting van huizen op de waterleiding, bleek de pomp niet meer nodig. Hij werd in 1930 weggehaald, maar werd in 1988 teruggezet.


What’s in a name

23

Pauwstraat

Predikherenkerkhof, Predikherenstraat

Ontleent zijn naam aan het aanzienlijke Stichtse geslacht De Pauw, dat aan de Oudegracht in het Pauwenhuis woonde. Een sticht was een gebied waar een abt of bisschop over regeerde.

Kalverstraat

In de dertiende eeuw vestigen enkele grote kloosters (Wittevrouwenklooster, Predik­ herenklooster en Begijnhof) zich in de Breed­ straatbuurt. Na de Reformatie verdwijnen de meeste kloosters, maar ze hebben een grote impact op de inrichting van de buurt. Het Predikherenklooster kwam bijna tot aan de Oudegracht. De voornaamste bezigheid van de bewoners van het klooster, de Predikheren, was preken en ketterij bestrijden.

Aan de Kalverstraat liep ooit vee, dat naar de ­veemarkt op de Neude toe gedreven werd.

Wittevrouwenstraat

Loeff Berchmakerstraat Vernoemd naar een belangrijke middeleeuwse familie.

Hardebollenstraat Vernoemd naar het aanzienlijke geslacht Hardebol.

Voorstraat Waarschijnlijk een afleiding van Fori strata, wat marktstraat betekent.

Vernoemd naar de Norbertinessen, nonnen van het Wittevrouwenklooster. Vanwege hun kledij werden ze witte vrouwen genoemd. Ze zorgden voor armen en verbeterden de open­ bare zeden, bijvoorbeeld door prostituees te bekeren.


Een beetje in de weg

Cavalerie bij de Wittevrouwenpoort in 1813 op een schilderij van Pieter Gerardus van Os

De Wittevrouwen­poort

24

De poort, vernoemd naar het Wittevrouwenklooster, was vanaf de Middeleeuwen een van de vier toegangen tot de stad Utrecht. In 1648 werd de poort afgebroken en even daarna vroeg de stad aan architecten Arent van ’s-Gravensande en Hendrik Aertszoon Struys om ieder een ontwerp te maken. De onderbouw werd volgens dit ontwerp gemaakt. De bovenbouw werd afgemaakt conform een ontwerp van bouwmeester Pieter Post.

Bronnen: ‘De Ideale Buurt, de geschiedenis van de Breedstraat­ buurt’, gebaseerd op de studie ‘De Breedstraatbuurt, een ­historische analyse’ van Jurgen van der Meer; het Utrechts Archief; Ridderschapkwartier. blogspot.com

De poort had de nuttige functie om toegang tot de stad te regelen en tol te heffen. Velen vonden de nauwe toegang echter te beperkend en vanwege de onderhoudskosten werd de poort in 1858 definitief gesloopt. Als vervanging werd een Commiezenpost gebouwd, die diende als douanepost en als kantoor om accijnzen te heffen. Het pand fungeerde ook nog als politiepost en er zetelde een advocatenkantoor.

In het begin van de twintigste eeuw is de Breedstraatbuurt flink veranderd. Dat kwam door twee dingen: de komst van winkeliers en de intentie van de gemeente om het winkelcentrum beter bereikbaar te maken. Winkeliers wisten de Breedstraatbuurt te vinden, omdat de grond en panden goedkoop bleken en de afstanden door het toenemende vervoer een minder grote rol speelden. De Voorstraat en de Potterstraat werden bij het winkelcentrum betrokken. Het werd dan ook steeds drukker in de Breedstraatbuurt. Helemaal door de plannen van de gemeente om het winkelhart in de stad bereikbaar te houden voor verkeer vanuit de buitenwijken. Voor het verkeer uit het noorden en westen lag de Breedstraatbuurt eigenlijk in de weg. Met allerlei maatregelen, zoals de bus door de Voorstraat, heeft de gemeente getracht de bereikbaarheid van het centrum te verbeteren.

Tram door de Voorstraat Een tram door Utrecht? Jazeker! Dat wil zeggen tot 1949, toen de tram vervangen werd door de bus. Het begon allemaal met een paardentram, in 1878 geïntroduceerd als zeer modern vervoer. Paarden trokken een koets op een rails. Het was een particulier initiatief dat wereldwijd media-aandacht genereerde. De Zeister paardentram reed via de Biltstraat de stad binnen en ging via de Wittevrouwenstraat en de Voorstraat naar het station.

Tussen de Neude en Wittevrouwen  

Boek over de Voorstraat en omgeving, het deel van de Utrechtse binnenstad dat steeds leuker wordt

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you