Page 131

Kısacası Nûr 31’deki Örtün! emrinin baş bakımından m n ya delaletinde kat'iyyet söz konusu edilemez Oysaki vücup (gereklilik) ifade eden bir emir için nassın hem sübûtu hem de mânâya delaleti kesin olmalıdır Nur 31

Başı örtün! veya

Hımarlarınızı başlarınıza örtün! şeklinde bir emir getirmemektedir Kesin del let, göğüslerin örtülmesindedir Bunun başörtüsüyle yapılıyor olması başın örtülmesi için ancak zannî bir del lete vücut verir ki bunun sonucu vücup değil nedb (tercihe bağlı tavır edep tavrı) olur Fıkıh usulcüleri dediğimiz metodolojistlerin tümünün ortak kabulü Kur an daki bütün emirlerin vücup (gereklilik farzıyet) ifade etmediği merkezindedir Bunun da ötesinde vücup ifade etmeye emir kipinin kullanılmış olması yetmez o kipin farzıyet (gereklilik) anlamında bağlayıcılık ifade ettiğinin başka yollarla (karinelerle) gösterilmiş olması gerekir Kur’an’da kullanılan emir kiplerinin hangi anlamları ifade ettikleri fıkıh ve tefsir usulcüleri tarafından uzun uzun anlatılmaktadır On ila on beş arası anlamdan söz edilmiştir Fahreddin Râzî (ölm 606/1209) fıkıh usulüne ilişkin eseri el-Mahsûl'de Kur’an’daki emir kipinin on beş anlam ifade ettiğini bunlardan sadece birinin vücup olduğunu bildirmektedir Aynı zamanda bir usulcü olan Đmam Gazali metodolojiye ilişkin ünlü eseri el-Müstasfa'nm 'emir' kavramını ele alan bölümünde (bk 1/737-777; 2/5-35) Kur’an’daki emir kiplerinin fıkıh açısından durumunu incelerken şu noktaların altını çizmektedir: Đmam Şafiî emrin temelde iki anlam ifade ettiğini söylemiştir: Vücup (gereklilik, farzıyet) nedb (edep ve terbiye tavrı) Emir kipinin vücup ifade etmesi sırf emir kipin kullanılmasıyla gerçekleşmez başka karinelere ihtiyaç vardır Bu karinelerin başta geleni emir kipiyle bildirilen hususun aksini yapanların hesap ve ceza ile tehdit edilmeleridir. Gazali burada 'emrin yerine getirilmemesinin isyan anlamı’ ifade etmesinden söz ediyor (bk 1/763) Yani emir kipi kullanılarak bildirilen bir husus eğer vücup ise (aksini yapmak haram işlemek ise) o emri çiğnemenin Allah’a isyan olduğunun Kur’an’da ayrıca bildirilmesi gerekir Gazalî’ye göre emrin birkaç kez tekrarı da vücup ifade etmenin kanıtlarından biridir Eğer bu iki özellik yoksa emrin nedb (mendupluk edep ve terbiye tavrı) ifade ettiği kabul edilir Ve Gazali ekliyor: Ümmetin nedbe hamlettiği emirler çoğunluktadır

(Müstasfa 1/773) Yani

ümmetin genel kabulü emrin nedb ifade ettiği merkezindedir Gazalî’ye göre emrin vücup veya nedb ifade ettiği hususunda tartışma çıkarsa tevakkuf (hüküm vermekten kaçınıp beklemek) esas alınır

Sayfa 131

Profile for blackauge

Prof. Yaşar Nuri Öztürk: Allah ile aldatmak  

Prof. Yaşar Nuri Öztürk: Allah ile aldatmak  

Profile for blackauge
Advertisement