Issuu on Google+

BizimMarket nisan 2009 say› 76


02 editor Ekonomik kriz Private Label sat›fllar›n› art›rd›

YIL: 6 / SAYI: 76 / N‹SAN 2009 ‹MT‹YAZ SAH‹B‹ EYLÜL REKLAMCILIK ‹LET‹fi‹M SAN. LTD. fiT‹.

Y GENEL MÜDÜR AL‹ GÜLER ali@bizimmarketdergisi.com ED‹TÖR EL‹F B‹LG‹N KEPT‹⁄ elif@eylulreklam.com GRAF‹K TASARIM MUSTAFA ÖZEN • NUMAN ‹LHAN • SEL‹M AKYÜZ YAZI‹fiLER‹ BANU KAYA • HÜSEY‹N DUVARCI haber@bizimmarketdergisi.com REKLAM & PAZARLAMA MÜDÜRÜ FULYA YALÇINKAYA fyalcinkaya@bizimmarketdergisi.com FOTO⁄RAF NAZ GÜLER DANIfiMA KURULU • Prof. Dr. Sevgin Ero¤lu • Prof. Dr. Do¤an Ero¤lu • Prof. Dr. Ömer Baybars Tek • Ercüment Tunçalp • Metin Çavufllar • Doç. Dr. Fatma Demirci Orel • Yard. Doç. Dr. F. Tunç Bozbura • fiaban Çobano¤lu • Dr. Can Demir • Hasan Pak • Nezih Çevik HUKUK DANIfiMANI AV. YUSUF AYDIN etkinhukuk@tnn.net YAYIN TÜRÜ: Yerel Süreli DA⁄ITIM: PTT YAYINA HAZIRLIK Eylül Yay›n Grubu Kocatepe Mahallesi, 12. Sokak, C32 Blok Kat: 9, Mega Center, Bayrampafla/‹stanbul Tel: (0212) 640 60 11 (pbx) Fax: (0212) 640 82 62 www.bizimmarketdergisi.com info@bizimmarketdergisi.com RENKAYRIM/BASKI VE C‹LT fiAN OFSET

Ayl›k olarak yay›nlanan dergimiz Bas›n Meslek ‹lkeleri’ne uymaya söz vermifltir. Yay›nlanan yaz› ve reklamlar›n sorumlulu¤u sahiplerine aittir. Gönderilen yaz›lar, yay›nlans›n veya yay›nlanmas›n iade edilmez, yaz›lara müdahale edilebilir. Kaynak gösterilerek iktibas yap›labilir. ISSN 1305-0540

eni ekonomik dengelerin etkileri, Private Label sektörünü de hareketlendirdi. Bu alanda üretim yapan firmalar, söz konusu yeni koflullarda hareket alanlar›n› geniflletmeye devam ediyorlar. Biz de bu noktadan yola ç›kt›k ve bu ayki dosya konumuzu “private label” olarak belirledik. Dosya konumuz boyunca hem üreticiye, hem sat›c›ya, hem de tüketiciye birçok art› sa€layan private label’› tüm detaylar› ile ele ald›k. Dünyada çok yayg›n olarak sat›fl› yap›lan ve Türkiye’ye Migros’la birlikte gelen private label uygulamas›n› Migros eski Genel Müdürü Oktay Irs›dar’dan dinledik. Türkiye’yi private label uygulamas› ile tan›flt›ran Irs›dar, özel markal› ürünlerin anayasas›n› sizler için aç›klad›. Private label uygulamas›n› baflar› ile gerçeklefltiren isimlerden bir di€eri ise, Türkiye’deki ilk 500 sanayi kuruluflu aras›nda yer alan Kaanlar G›da. Kaanlar G›da Grubu Pazarlama Müdürü Abdurrahman Kaan, firmalar›ndaki ve Private Label sektöründeki geliflmeleri de€erlendirdi. Özel Markal› Ürünler Tedarikçileri Derne€i (PLAT) ise, Türkiye’nin private label pazar›ndaki pay›n› aç›klad›. PLAT Genel Sekreteri Erkan Özdemir, Türkiye’nin private label pazar›ndaki pay›n›n yüzde 6–7 civar›nda oldu€unu ve di€er ülkelerle mukayese edildi€inde bu oran›n çok düflük oldu€unu söyledi. Görüflünü ald›€›m›z bir baflka isimse An› Bisküvi oldu. Büyük marketlere özel markalar üreten An› Bisküvi’yi Genel Koordinatörü R›fk› Boynukal›n’dan dinledik. Temizlik ürünleri ile ilgili tüm ürün portföyünde private label üretimi bulunan Endeks Kimya da dosyam›zda yer alan isimler aras›nda. Endeks Kimya Fabrika Müdürü K. Sertaç Ünal, iç ve d›fl pazardaki taleplerin artt›€›n› söyleyerek, 2009 y›l›n›n de€erlendirmesini yapt›. Türkiye’deki özel markal› ürün üretiminin toplam cirosundan yüzde 8’lik bir pay alan Sezon Pirinç’in Yönetim Kurulu Baflkan› Mehmet Erdo€an ise, 2009 y›l›n›n PL üreticisi firmalar için oluflturdu€u önemli handikaplara dikkat çekiyor. Yazarlar›m›z›n deste€i ile haz›rlad›€›m›z dosyam›zda, Prof. Dr. Ömer Baybars Tek “Türkiye ve dünyada özel markalar›n gücü”, Metin Çavufllar “private label uygulamas›”, Doç. Dr. Fatma Demirci Orel “Tüketicilerin özel markal› ürünleri sat›n alma davran›fllar›”, Yrd. Doç. Dr. Yavuz Topcu ise, “özel markal› ürünlerin geliflim periyodu” gibi konular› irdelediler. Dergimize yaz›lar›yla ve görüflleriyle katk›da bulunan herkese sonsuz teflekkürlerimizi iletiyoruz…

elif bilgin kepti€


04 icindekiler

» » »

Yrd. Doç. Dr. Yavuz Topçu: Özel markal› ürünlerin geliflim periyodu Prof. Dr. Ömer Baybars Tek: Türkiye ve dünyada özel markalar›n gücü Mehmet Erdoğan: Fiyat bask›s› art›yor

Makale

kapak

» » » » » » »

K. Sertal Ünal: PL üretim talebi art›yor Erkan Özdemir: Türkiye’nin Private Label pazar›ndaki pay› düflük

82

Oktay Irsıdar: Her üründe Private Label olmaz Rıfkı Boynukalın: Private Label ürünlerin sat›fl›nda önemli bir art›fl oldu Doç. Dr. Fatma Demirci Orel: Tüketicilerin özel markal› ürünleri sat›n alma davran›fllar› Abdurrahman Kaan: Private Label ciromuz art›flta Yrd. Doç. Dr. İpek Savaşçı: Krizi f›rsata dönüfltürme zaman›: Private Label

Ahmet Şerif İzgören: Özgünlük

Makale

Müşterinin kalbine giden yol Private Label

44

88

Halim Cemal Bayram: Malzeme takip otomasyonlar›


05 Reklam indeksi ÖN KAPAK ‹Ç‹: PERÇ‹N BAL 01: MET‹N HELVA 03: F‹L‹Z HELVA 09: YAR BAKL‹YAT 13: BA⁄DAT BAHARAT 17: HÜNKAR BAKL‹YAT

06

Haberler: 73 yerel yönetici ‘FAYDA’l› olmak için birleflti

21: MEM‹fiSAN 23: ÇAMKIRAN 25: ÖKSÜZO⁄ULLARI 27: BERRAK MAKARNA 29: SEY‹DO⁄LU

78 74

Ercüment Tunçalp S›v› ya¤larda ürün bilgisinin önemi Şaban Çobanoğlu Müzakere süreçlerinde uzlaflma ilkeleri, ikna ve iletiflim

31: ASTAfi RAF 33: ENDEKS K‹MYA

38 Röportaj:

35: ENDEKS K‹MYA 37: FAYDA Afi. Iyaş Mağazalar Genel Müdürü Adem Demiralay

Gül kokulu flehrin gülen yüzü “Iyafl”

55: OYALI KAfiAR 61: AY PLAST‹K 67: CV KAYDET

80

Tunç Bozbura ‹nsan kaynaklar› yönetiminin ma¤azac›l›k sektöründeki yeri

reyon » 90 » 94 raf

86

77: DESTEK PATENT 81: SKY WORLD 85: S‹MURG 89: ARKHE M‹MARLIK

Makale: Yeditepe Ünv. Öğ. Gör. Yrd. Doç. Dr. Rıfat Kamaşak Raf yönetimi uygulamalar›n›n önemi

ARKA KAPAK ‹Ç‹: RE‹S BAKL‹YAT ARKA KAPAK: NAMET


06 haber Güler Sabanc›: “Yeni sat›n almalar yolda” CarrefourSa’n›n yenilenen ‹çerenköy ma€azas›n› ziyaret eden Sabanc› Holding Yönetim Kurulu Baflkan› Güler Sabanc›, bu y›l CarrefourSa için 135 milyon TL yeni yat›r›m yap›laca€›n› söyledi. Sabanc›, "100 yeni ma€aza açmay› hedefliyoruz. Geçen hafta, bir haftada 7 tane süper market açt›lar. Bu y›l 70 tane süper market bütçelendi. Dolay›s›yla 7 tane süpermarketi bir haftada açm›fl olmalar›, arkadafllar›m›n bu y›lki bütçelerini gerçeklefltireceklerine dair bize çok büyük güven verdi" dedi. Aç›klanan ekonomik paketin piyasalara direkt etkisinin olaca€›n› vurgulayan Sabanc› flöyle konufltu: "Arkadafllarla de€erlendirmesini yapaca€›z. Piyasalara direkt etkisi olacak. Do€ru yolda at›lm›fl bir ad›md›r. Zaten bugüne kadar birçok önlem al›nd›. Bu flekilde, toplu bir flekilde sunulmas›, bizim, ifl dünyas›n›n ve piyasalar›n bekledi€i bir fley. Bu anlamda müspet buluyorum." Kendi firmalar›n› da etkileyen ciddi bir krizin içinde olduklar›n› belirten Sabanc›, "Hepi-

miz güven duyaca€›z, hepimiz daha çok al›flverifl yapar hale gelece€iz. Bu da sürekli bu yolda ve ayn› yönde tedbirler almam›z› gerektirecek" diye konufltu. Yenilenen ‹çerenköy ma€azas›n›n CarrefourSa'n›n ilk ma€azas› oldu€unu hat›rlatan Sabanc›, "Bir nevi CarrefourSa, Carrefour teflkilat› içinde yeni bir modelin know how'›n› yaratm›fl oldu. Carrefour taraf›ndan da bu model be€enildi" dedi. Carrefour CEO'sunun Türkiye'ye geldi€ini, iyi bir görüflme yapt›klar›n› dile getiren Sabanc›, ortakl›€›n baflar›l› bir flekilde gitti€ini, stratejide ve hedeflerde tamamen beraber olduklar›n› ifade etti. Güler Sabanc›, CarrefourSa'n›n 'en ucuz' diye bir iddias› bulundu€unu, daha ucuzunu bulana aradaki fark›n 10 kat›n› verdi€ini dile getirdi. Sabanc›, kriz için ma€azada özel bir reyon oluflturuldu€unu, bu bölümdeki ürün-

lerin 1, 2, 3, 5 ve 10 lira fiyatlarla sat›ld›€›n› ifade etti. Güler Sabanc› daha sonra, Sabanc› Holding CEO'su Ahmet Dördüncü, Perakende Grup Baflkan› Haluk Dinçer, ‹nsan Kaynaklar› Grup Baflkan› Mehmet Göçmen ve CarrefourSa Genel Müdürü Guillaume Vicaire ile ma€azay› gezerek, yetkililerden bilgi ald›.

Rakamlarla CarrefourSa Ma¤aza say›s›

155

Çal›flan say›s›

7 bin

Özmarkal› ürün say›s›

750

Toplam yat›r›m miktar›

2 milyar TL

2008 yat›r›m tutar›

100 milyon TL

Media Markt, 2009 y›l›nda yüzde 100 büyüyecek! Türkiye’yi iyi markalar, bol seçenek ve en düflük fiyatlarla tan›flt›ran Media Markt, bu y›l Türkiye’de 8 yeni ma€aza açmay› ve 1.000 kifli daha istihdam etmeyi planl›yor. Media Markt Türkiye Operasyonlar›ndan Sorumlu Genel Müdürü Nuri Topatan, flirketin 2009 y›l› yat›r›m ata€›n› Adana’da açt›klar› ma€azayla bafllatt›klar›n› ifade ederek, “25 Mart’› 26 Mart’a ba€layan gece yar›s› Adana’daki ilk ma€azam›z› hizmete açt›k. 2009 y›l›nda açaca€›m›z 8 ma€aza ile yüzde100 büyüyece€iz. Krize karfl› en iyi panzehir yat›r›md›r. Bu inançla Türkiye için katma de€er ve is-

tihdam yaratmaya devam ediyoruz” dedi. Türkiye’nin Media Markt’›n faaliyet gösterdi€i 16 Avrupa ülkesi aras›nda en h›zl› büyüyen ülke oldu€unu vurgulayan Topatan, “Türkiye, taze kan olarak grubun büyümesini ateflliyor. Çok rahatl›kla diyebiliriz ki, Media Markt art›k Türkiye ile büyüyor” diye konufltu. Media Markt’›n birbirinden iyi markalar›, bol seçenek, kaliteli hizmet gücü ve en düflük fiyat politikas›yla sunarak sektörde iddial› oldu€unu vurgulayan Topatan sözlerine flöyle devam etti: “‹ddia-

m›z›n arkas›nda duruyoruz. Birbirinden iyi markalar›, en bol seçenekle, en düflük fiyatlarla biz veriyoruz. En Düflük Fiyat Garantisi kapsam›nda satt›€›m›z ürünü, ayn› il s›n›rlar› içerisinde daha düflük fiyata bulan tüketicilerimize fiyat fark›n›n iki kat›n› iade ediyoruz. Bu da gücümüzü kan›tl›yor.” Türkiye, 2007 Eylül ay›ndan bu yana aç›lan 8 ma€aza ile Media Markt’›n faaliyet gösterdi€i 16 Avrupa ülkesi aras›nda 'en h›zl› büyüyen ülke' oldu.


07

73 yerel perakendeci “Fayda”l› olmak için birleflti!

Birçok güçlü yan›m›z var, en önemli gücümüz ise zaten var olan müflteri say›m›z, fayda projemizde yer alan ortaklar›m›z›n toplam günlük ziyaretçi say›s› 1.000.000 bizler bu potansiyeli do€ru ürünler ve fiyatlarla ulafl›p halk›m›z›n da fayda sa€lamas›.” Bir marketin Fayda A.fi. çat›s› alt›nda olup olmad›€›n›n 'F' logosundan anlafl›laca€›n› ifade eden Turan Özbahçeci, "Bu logoyu gördü€ünüz her yerde uygun fiyatl› ürünleri alman›z mümkün olacak. Fiyatlar›m›z Kars'ta da, Edirne'de de ayn› olacak. Bunun için üreticilerle özel anlaflmalar yapt›k. Kendimiz bir lojistik gücü oluflturmad›k. Üretici firmalar›n lojistik a€›n› kullanaca€›z" aç›klamas›nda bulundu. fiuanda Türkiye'deki pazar paylar›n›n yüzde 6 civar›nda oldu€unu dile getiren Özbahçeci, kriz y›l› olmas›na ra€men 2009'da hem ma€aza say›s›, hem de ciro aç›s›ndan büyüyecekleri mesaj›n› verdi. Turan Özbahçeci, 852 olan ma€aza say›s›n›n 1000'i geçece€ini cirolar›n›n da yüzde 5 artaca€›n› anlatt›.

FAYDA A.fi. Ortaklar›

Üretici, sat›c› ve tüketicinin ortak faydalanabilece€i “Fayda A.fi.” yapt›€› bas›n toplant›s› ile merhaba dedi… Türkiye çap›nda 73 ortak ve 852 ma€aza ile yeni bir organizasyona merhaba diyen FAYDA A.fi., sertleflen rekabet koflullar› ve yaflanan ekonomik s›k›nt›lar do€rultusunda birleflti. Fayda A.fi bu süreç içerisinde 17 ilde merkez deposu olan, 23 ilde flubesi bulunan, 20 bin kifliye ‹stihdam sa€layan 3 milyar TL’lik cirosuyla, yar›fla iddial› bir biçimde girdi. Yap›lan bas›n toplant›s›nda konuflma yapan “FAYDA A.fi.” Yönetim Kurulu Baflkan› Turan ÖZBAHÇEC‹; “Biz bu ülkede kazand›k, gidecek bir yerimiz yok, bu yüzden zorlu süreci de€erlendirdik. Hem güçlü, hem de zay›f yanlar›m›z› masaya yat›rd›k. Zay›fl›klar›m›z› ortadan kald›ran projelere imza atmal›yd›k. ‹lk olarak üretime güç katmak, destek vermek zorunday›z. Kendi markalar›m›z› oluflturaca€›z; ilk etapta “NEFF‹S ve SAFF” markalar›m›z ile güç verip üretime bafllayaca€›z. Toplamda 10 markaya ulafl›p, 852 ma€azam›zda sat›fl›na bafllamak istiyoruz. Tüm bunlar› hedeflerken 3 temel amac›m›z var.

1. Bizler güçlenip büyümek istiyoruz bunun için yapmam›z gereken birleflip büyümek, kendi ürünlerimizi Kobi’lerimiz arac›l›€› ile ürettirip, kendi ma€azalar›m›zda satmak. 2. Bunu sa€larken rekabet edebilece€imiz ürünlere dahil olmak istiyoruz. Markalar ile görüflüp özel gramajl› bize özel ürün yapt›raca€›z. 3. Tekstilden elektroni€e kadar birçok ürünü spot elde edip, tüm ma€azalar›m›zda sat›lmas›n› sa€layaca€›z. Tüm bunlar› yaparken 200 civar›nda Kobi ile çal›fl›p, uygun fiyatl› kaliteli ürünleri tüketicimizle buluflturmak ve 3 temel unsurda da, 3 tarafa fayda sa€lamak istiyoruz. Yani biz üreticinin, yerel zincirlerin ve halk›m›z›n fayda sa€layarak, kazanarak devam edece€i bir proje oluflturduk.” dedi. ÖZBAHÇEC‹ sözlerine flöyle devam etti: “Bizler bu projede isimlerimizi birlefltirmiyoruz güçlerimizi birlefltiriyoruz. “F” logolu tüm marketler bu oluflumun içinde bizimle birliktedir. Bizler bu proje ile çokken bir olmay›, rakipken dost olmay› ö€rendik.

Fayda A.fi. bünyesinde bulunan kurumlar›n isimleri flu flekilde: Akgüller, Akmopafl, Akyurt, Akyüz, Altunbilekler, Ardafl, Arma, Barem, Bar›fl Gross, Baflgimpa, Bekir Ulup›nar Al›flverifl Merkezi, Beflkardefller, Biçen, Bimar, Birmar, Ça¤dafl, Ça¤r› Hipermarket, Çaml›k Market, Çelikler Market, Çelikler Süpermarketleri, Dostlar Süpermarket, Düzgün Marketçilik, Efor Market, Fidanlar, Fon, Groseri, Halk Market, Hatipo¤lu, Hitit Market, ‹fa, ‹kizler Market, ‹spar, ‹zmar, Karab›y›k Marketler, Kaya, Kiler, Macit, Makromarket, Metropol, Mevlana Unlu Mamülleri, Mevsim, Milli, opafl, Nurda¤, Oli Center, Onur Group, Oruç, Öncü, Özhan Marketler, Özler, Öztürk, Polbay, Seher, Selam Hipermarket, Seyhanlar, Seyido¤lu, Show, Simar, Soykan, fiavak, fiehzade, fiekerciler, Taflet, Tivmafl, Uyum, Üçler, Yeflilova


08 haber Murat Yalç›ntafl yeniden ‹TO baflkan›

Zorlu’dan Osmaniye'de rüzgâr enerjisi Zorlu enerji Grubu bünyesinde bulunan Rotor Elektrik Üretim Afi’nin, yenilenebilir enerji kaynaklar›na dayal› elektrik enerjisi üretim tesisleri kurmak amac›yla infla etti€i rüzgar santralinin ilk türbininin yap›m› 18 fiubat 2009 Çarflamba günü tamamland›. Zorlu Enerji Grubu'ndan yap›lan yaz›l› aç›klamaya göre, 135 megavat (mw) kapasitesiyle Türkiye'nin tek alanda kurulu en büyük RES'i olacak santralin alt yap› çal›flmalar›na 2008 y›l› Temmuz ay›nda baflland›. Osmaniye'nin Bahçe ve Hasanbeyli ilçeleri s›n›rlar›nda yer alan rüzgar santrali için bugüne kadar 40 kilometrelik servis yolu aç›ld› ve bölgeye gemilerle Almanya ve Brezilya'dan 14 set ekipman sevk edildi. Her biri 356 ton a€›rl›€›ndaki türbinlerden ilk ikisinin montaj çal›flmalar› Ocak ay› ortalar›nda bafllat›ld›. Rüzgar santralinin yap›m›nda kullan›lan türbinler, Türkiye'de kurulan en büyük rüzgar türbinleri olma özelli€i tafl›yor. Tribünler, 85 metrelik kule gövdesi ile 30 katl› bir bina yüksekli€ine sahip. Kanat çap› 100 metre olan 7 adet 2,5 mw'l›k türbinden oluflacak ilk etap çal›flmalar›n›n ise Nisan 2009'da tamamlanarak üretime al›nmas› planlan›yor. Zorlu Enerji Grubu, y›l sonuna kadar 54 türbinin montaj›n› tamamlayarak rüzgar santralini tam kapasite ile çal›flt›rmay› ve y›lda 500 milyon kwh elektrik üretmeyi hedefliyor. Grup, Bahçe ve Hasanbeyli s›n›rlar› içinde yer alan 135 mw kapasiteli rüzgar santralinin yan› s›ra Osmaniye'nin Sar›tepe ve Demirciler mevkisinde 50 mw ve 60 mw'l›k iki bölüm halinde toplam 110 mw gücünde rüzgar santrali projesini de yürütüyor.

ADSL art›k 2 kat daha h›zl› Türkiye’de kullan›lan internet ADSL’ler art›k 2 kat daha h›zl› olacak. Koç.net taraf›ndan sunulan ADSL2 adl› teknoloji ile internet eriflim h›z› 10 MB’a kadar ç›kacak. Di€er internet servis sa€lay›c›lar›n da sunmaya bafllayaca€› ADSL2 hizmeti için uyumlu modem kullanmak flart. Yeni servisle 8 MB h›z›ndaki ADSL2+ ile, 5 MB müzik indirme 5 saniye, video klip indirme 26 saniye, 750 MB film indirme 13 dakika 6 saniye sürüyor.

‹stanbul Ticaret Odas›’nda meslek komiteleri ve baflkanl›k seçimi yap›ld›. 2005 seçimlerine göre oy kullan›m oran›n›n yüzde 100 artt›€› ‹TO Meslek Komiteleri seçimlerinde yaklafl›k 50 bin oy kullan›ld›. Meslek komiteleri seçimlerinden ç›kan sonuçlar Baflkan Yalç›ntafl’›n 4 y›l daha görevinin bafl›nda olaca€› do€rultusunda idi. Dergimizin bas›ma gitti€i saatlerde gelen kesin olmayan sonuçlar, Yalç›ntafl’›n baflkanl›k seçiminde oylar›n yüzde 80’ine sahip oldu€u yönündeydi. Yalç›ntafl'›n ikinci dönemde de Baflkanvekili ‹brahim Ça€lar ile yola devam etmesi beklenirken, yönetim kurulunda yer alan isimlerin yar›s› de€iflecek. Kesin sonuçlar›n aç›klanmas›ndan sonra ‹TO yönetimi, seçimi kazanan flirketlerden Meclis'teki temsilcilerinin isimlerini isteyecek. Böylelikle yeni Meclis'te üyeli€i kesinleflen 257 isim de belirlenmifl olacak. Ard›ndan da 4 y›l boyunca ‹TO yönetiminde yer alacak 11 kifli belirlenecek. Bizim Market Dergisi olarak ‹TO Baflkan› Say›n Murat Yalç›ntafl’a görevinde baflar›lar diliyoruz.

Arçelik'in net kâr› da düfltü Yaflanan küresel mali kriz bütün sektörleri olumsuz etkilemeye devam ediyor. Türkiye’nin beyaz eflya devi Arçelik de krizden nasibini ald›. 2007 y›l›nda 157,77 milyon TL net kâr elde eden Arçelik’in 2008 y›l› net kâr› 39,79 milyon TL oldu. Elde edilen kâr bir önceki y›la göre yüzde 75’lik bir düflüfl gösterdi. fiirket iç pazarda yaflanan büyük daralmaya ra€men sat›fl gelirlerini bir önceki y›la göre yüzde 2 art›rd› ve 6.62 milyar liradan 6.78 milyar liraya yükseltti. Arçelik'in 2008 y›l›nda konsolide cirosunun yüzde 50'lik k›sm› ise ihracattan olufltu.


10 haber Büyük Organizasyona Az Kaldı; Univera Mobil Teknolojiler Gününe hazırlanıyor… Türkiye’de Mobil Satıfl-Da€ıtım ve Bayi Otomasyon sistemleri konusunda pazar lideri olan ve yaklaflık 16 yıldır sektörde uzman kadrosu ile baflarılara imza atan UNIVERA; ‹stanbul Marriott Otel’de yapılacak olan organizasyona pek çok müflterisinin yanı sıra; sistemlerinin ve yazılımlarının uygulandı€ı firmaları ile hazırlanıyor. Toplantıya Univera’nın Silver Çözüm Orta€ı oldu€u Turkcell, Preferred partnerli€i’ni üstlendi€i HP ve Honours Partner’ı Intermec sponsor olarak destek veriyor. Ayrıca tüm etkinlik sponsorlarının üst düzey yöneticileri 3G Teknolojisinden, müflteri iliflkilerine; yeni ürünlerden el bilgisayarları alanındaki geliflmelere kadar pek çok farklı konuya de€inerek etkinli€e ayrı bir farklılık kazandırıyorlar… Marriott Otel Asıa’da 30 Nisan 2009’da gerçekleflecek organizasyon boyunca Mobil Satıfl Da€ıtım sistemleri, depo yönetimi uygulamaları ve Sahadan online veri toplama sistemleri farklı firma ve uygulamalarla anlatılacak. fien Piliç, Tadım, Do€uflçay, Yar Bakliyat, Efe Rakı ve Kühne gibi pek çok lider firmanın satıfl ve bilgi ifllem alanındaki üst düzey yöneticileri Univera ile teknolojiyi hayatlarına nasıl entegre ettiklerini platformdaki katılımcılar ile paylaflacaklar. Siz de yerinizi bu büyük organizasyonda ayırtmak için en kısa sürede Univera ile iletiflime geçin… Univera 0 232 445 94 70- Didem KOÇAfi ile ba€lantıya geçiniz…

Korupark’ta “Hemen Kat›l, Hemen Kazan, Hemen Harca” Türkiye’nin en büyük al›flverifl merkezlerinden Korupark, Türkiye’nin en büyük AVM kampanyas›yla ziyaretçilerine heyecanl› dakikalar yaflatmaya devam ediyor. 19 Mart– 30 Nisan tarihleri aras›nda devam edecek olan ve al›flverifl merkezlerinde bir ilk olan kampanyada, 40 TL’ye kadar hediye çeklerinden, sinema biletlerinden ve sürpriz hediyelerden kazanma flans› sunuyor. Kampanyada 50 TL’lik al›flverifl fiflleriyle PUANLI stand›na gelen herkes an›nda hediye kuponlar›n› kazan›p, ma€azalarda harcayabiliyor. Al›flverifl merkezi taraf›ndan daha önce iki defa uygulanan kampanya gördü€ü ilgi sebebi ile yeniden bafllat›ld›.

P&G ve Tesco Kipa’dan “Bir Damla Gelecek” 2009 y›l›nda P&G ve Tesco Kipa, son dönemlerde tüm dünyan›n gündeminde olan ve giderek daha da önem kazanan su kaynaklar›n›n tasarruflu kullan›m› konusunda ö¤rencilere do¤ru al›flkanl›klar kazand›rmay› amaçl›yor. Milli E¤itim Bakanl›¤›’n›n himayesinde hayata geçirilecek “Bir Damla Gelecek Projesi” ile ilk etapta 6 ildeki yaklafl›k 30 bin ö¤renciye ulafl›lmas› hedefleniyor. Bu amaçla projeye sadece bu y›l için yap›lacak yat›r›m miktar› 100 bin TL’yi aflacak. P&G ve Tesco Kipa proje kapsam›nda, UNEP (Birleflmifl Milletler Çevre Program›) taraf›ndan haz›rlanan ve çocuklar›n severek okuyacaklar› “Su

Damlas› fi›p fi›p ile Suyun Yolcu¤u” kitab›ndan basarak okullara da¤›tacak. Bu y›l gidilmesi planlanan 6 ildeki (Ankara, ‹zmir, Bursa, Konya, Uflak, K›rklareli) Yat›l› Bölge ‹lkö¤retim Okullar›nda (Y‹BO) ö¤retmenler rehberli¤inde kitaplar›n uygulamal› çal›flmalarla desteklenerek ifllenmesi planlan›yor. Ayr›ca, Kipa Çocuk Tiyatrosu da suyun önemini anlatan “Su Damlas› fi›p fi›p” adl› oyunla 6 ildeki ö¤rencileri e¤lendirerek e¤itecek. MEB taraf›ndan belirlenen 6 ildeki Y‹BO’larda yap›lacak fizibilite çal›flmalar›n›n ard›ndan okullarda ya¤mur sular›n›n toplanmas› için model su tank› infla edilerek suyun geri dönüflümlü kullan›lmas› sa¤lanacak.


11 HP ve Foxconn Türkiye’de bilgisayar üretecek Türkiye’nin tan›t›m› ve yabanc› yat›r›mlar›n Türkiye’ye gelmesi için çal›flan Baflbakanl›k Yat›r›m Destek ve Tan›t›m Ajans›’n›n giriflimleri olumlu sonuç vermeye devam ediyor. Baflkanl›€›n› Alpaslan Korkmaz'›n yapt›€› kurum, ABD'li bilgisayar ve elektronik devi Hewlett-Packard ile Tayvan merkezli teknoloji firmas›’n› Türkiye'de yat›r›m yapmaya ikna etti. ‹ki flirket, PC (bilgisayar) üretimi için 60 milyon dolarl›k ortak yat›r›m karar› ald›. Çorlu'ya kurulacak fabrikada 2 bin kifliye istihdam sa€lanacak. Hewlett-Packard, Foxconn Teknoloji Grubu ve Baflbakanl›k Yat›r›m Destek ve Tan›t›m Ajans› taraf›ndan yap›lan ortak aç›klamaya göre, Türkiye'de kurulacak tesisi Foxconn iflletecek. Ayda ortalama 200 bin masaüstü bilgisayar üretilecek. PC'ler iç pazar›n yan›nda Ortado€u ülkelerine de ihraç edilecek. Aç›klamada, yat›r›m›n ne zaman yap›laca€› konusunda bilgi verilmedi. HP'nin, Avrupa, Ortado€u ve Afrika Bölgesi (EMEA) kiflisel sistemler grubundan sorumlu Baflkan Yard›mc›s› Eric Cador, "En son ç›kan PC teknolojisine olan talep çok h›zl› flekil-

de art›yor. Bu ortamda, HP olarak Türkiye'deki bireysel ve kurumsal kullan›c›lar›n giderek artan ilgisini gözlemlemekteydik. PC üretiminin Türkiye'de yap›lacak olmas› HP'nin dünyan›n h›zla büyümekte olan bölgelerindeki artan tüketici talebine karfl›l›k verme stratejisinin önemli bir parças›d›r." dedi. Foxconn Baflkan Yard›mc›s› Jim Chang ise Türkiye'nin zengin ve yetkin ifl gücü, stratejik konumu ve hükümetin deste€i ile talep edilen ürünleri en h›zl› ve en rekabetçi yollarla sunmak için ideal bir ülke oldu€unu ifade etti. Baflbakanl›k Yat›r›m Destek ve Tan›t›m Ajans› Baflkan› Alpaslan Korkmaz da, "Küresel ekonomik kriz ortam›nda Türkiye, potansiyel yat›r›mc›lara ideal koflullar sunuyor. Foxconn gibi çevreye duyarl› ve sosyal sorumluluk sahibi firmalar›n HP'yi desteklemek için bölgede bir yat›r›m yapma karar› almas›ndan dolay› çok memnunuz. Küresel ekonomik karmaflaya ra€men Türkiye'de yat›r›m yapmay› bir f›rsat olarak gören flirketler, mevcut krizden çok daha güçlü bir flekilde ç›kacakt›r." aç›klamas›n› yapt›.

Batman perakendesi Perder ailesine kat›ld› Batman'da faaliyet gösteren Worldmar ve Grosmar Türkiye Perakendeciler Federasyonu (PERDER) ailesine kat›ld›. Batman'›n en büyük perakendecileri ars›nda yer alan bu iki kurulufl, Batmanl›lara en kaliteli hizmeti, en iyi fiyata sunuyorlar. World Center'da 9 bin metrekare alana sahip olan Worldmar, A plus konsepti ve zengin ürün çeflidiyle müflterilerine tam bir flölen keyfi yaflat›yor… Grossmar ise 4 flubesiyle bu büyük aileye kat›ld›.

Word Center ‹cra Kurulu Baflkan› ‹shak Ba¤ (solda) ve ‹stanbul Perder Baflkan› Turan Özbahçeci (sa¤da) el s›k›flt›.


12 haber Yemek pazar› 18 milyar TL'ye ulaflt›

Dünya küresel krizin pençesinde bo€ufluyor. Birçok sektör kriz yüzünden derin yaralar al›rken krizi hafif s›yr›klarla atlatan sektörler de var. Bunlar›n bafl›nda g›da ve alkolsüz içecek sektörü geliyor. Sektörün öncü firmalar›ndan biri olan Ülker’in G›da ve ‹çecek Grubu Baflkan› Mehmet Tütüncü sektörün kriz de€erlendirmesini yapt›. Bir dönem ay›p say›lan misafire d›flar›da yemek yedirme davran›fl›n›n gün geçtikçe yayg›nlaflt›€›na dikkat çeken Tütüncü, bu sebeple otel, restoran ve yemek flirketlerinin yer ald›€› ev d›fl› tüketim sektörünün 18,3 milyar büyüklü€e ulaflt›€›n› belirtti. Ülker'in tüketicileri ile yo€un iliflkiler kurmufl bir marka oldu€unu belirten Tütüncü, G›da ve ‹çecek Grubu olarak geçen y›l büyümeye devam ettiklerini, cirolar›n›n 4 milyar TL'ye yaklaflt›€›n› söyledi. Ülker g›da ve içecekte geçen y›l 2007'ye göre yüzde 13 büyüdü. 2008 y›l›nda 18 içecek markas›n› piyasaya süren Ülker bu y›l da yaz döneminde yeni markalar› tüketicilerle buluflturacak. Bir süre önce makarnaya da yat›r›m yapan topluluk, 335 bin tonluk toplam

makarna pazar›ndan ilk etapta yüzde 5'lik bir pay almay› hedefliyor. Karaman'daki tesislerden sonra Lüleburgaz'daki fabrika bu y›l faaliyete geçecek. Kellogg's markas›n›n yurtd›fl›ndaki bir üreticiyle ilk ortak tesisi Pendik'te bu y›l devreye giriyor. Yine Pendik'te Türkiye'nin en büyük lojistik merkezi kuruluyor. Son dönemde spora verdi€i destekle dikkat çeken Ülker fiirketler Toplulu€u, çocuklar›n televizyon ve bilgisayar bafl›ndan kalkmas› için yeni aktiviteler düzenlemeyi planl›yor. Milli Tak›mlar Teknik Direktörü Fatih Terim ve Futbol Federasyonu ile birlikte çocuklar› profesyonel futbola haz›rlamak için proje haz›rlan›yor.

Rakamlarla Ülker G›da ve ‹çecek 2008 y›l› ciro

4 milyar TL

2008 y›l› ihracat

131 milyon TL

2008 büyüme h›z›

% 13

Grup flirket say›s›

11

Grubun topluluk içindeki pay›

% 35

HSBC de küçülme yolunda

Dünya üzerinde bütün sektörleri etkileyen kriz flirketlerin kâr›n› düflürürken küçülme kararlar› ald›r›yor. Bu firmalardan biri de bankac›l›k sektörünün güçlü firmalar›ndan HSBC

Bank oldu. 2008 y›l› net kâr› 5,73 milyar dolar olan HSBC Bank, bir önceki y›lda 19,13 milyar dolar olan kâr›n›n düflmesi üzerine 17,7 milyar dolar sermaye artt›rma karar› ald›. HSBC'den yap›lan aç›klamada 2009 için görünümün zor oldu€u da belirtilerek, 2009 y›l› sonuçlar›n›n flimdiden tahmin edilmesinin oldukça zor oldu€u ifade edildi. ABD'deki tüketici finansman› bölümlerini yeniden yap›land›rmaya karar veren HSBC bu çerçevede HFC ve Benefical tüketici kredi flirketlerini kapatacak ve 6 bin 100 kifliyi iflten ç›karacak. Banka geleneksel olarak güçlü oldu€u Asya'da sat›n almalara haz›r oldu€unu kaydetti.

fiubat’ta ihracat yüzde 35 iniflte Küresel mali kriz ihracatç›lar›n can›n› s›kmaya devam ederken, fiubat ay› ihracat verileri de aç›kland›. Türkiye ‹hracatç›lar Meclisi (T‹M) Baflkan› Mehmet Büyükekfli, Bursa’da kat›ld›€› bir toplant›da ihracat rakamlar›n› aç›klad›. Büyükekfli'nin verdi€i bilgiye göre, Türkiye'nin 2009 y›l› flubat ay› ihracat›, geçen y›l›n ayn› dönemine oranla yüzde 35'lik düflüflle 6 milyar 866 milyon dolar oldu. ‹lk iki aydaki ihracat 13 milyar 908 milyon dolar, flubat ay› itibar›yla geriye dönük bir y›ll›k ihracat ise yüzde 8,01'lik art›flla 121 milyar 68 milyon dolar› geride b›rakt›. Büyükekfli, Bursa'n›n küresel rekabette dünya standartlar›nda bir sanayi merkezi oldu€unu dile getirerek, "Küresel kriz en çok Bursa'y› vurdu. Bunun nedeni aç›kt›r. Küresel krizden en dramatik bir flekilde etkilenen endüstri, finanstan sonra otomotiv olmufltur. Otomotiv endüstrimizin ihracat hacmi ve d›fl pazarlara olan yüksek ba€›ml›l›€› nedeniyle en büyük zarar› otomotiv ve yan sanayi ihracatç›s› arkadafllar›m›z gördüler. Ama biz burada otomotiv endüstrimize de k›sa vadeli bakm›yoruz. Elbette ihracat›m›zda belirli dalgalanmalar yaflanacakt›r. Ancak, bu krizde bir gün sona erecektir. Kriz sona erdikten sonra Bursa ilimiz de baflta otomotiv sektörü olmak üzere tekstiliyle, konfeksiyonuyla, g›da ürünleriyle ve birçok sektörüyle ihracat potansiyelini artt›racakt›r." fleklinde konufltu.


14 haber Capitol AVM’den dayal› döfleli villa

AVM’lerin kampanyalar› art›k s›n›r tan›m›yor. Krizle birlikte yavafllayan iflleri canland›rmak için düzenlenen kampanyalara bir yenisi daha eklendi. Capitol AVM dayal› döfleli lüks villa vermeye haz›rlan›yor. ‹stanbul'un ilk al›flverifl merkezlerinden olan Capitol, 250 TL ve üzerinde al›flverifl yapan müflterilerinin kat›lmaya hak kazanaca€› kampanya ile Bodrum Yal›kavak'ta de€eri yar›m milyar TL'ye yak›n dubleks villa hediye edecek. Capitol'un orta€› Mesa Grubu'nun infla etti€i villa için Milli Piyango'dan izin ald›klar›n› belirten Capitol AVM Genel Müdürü Özkan fienyüz, "65 bin kiflinin al›flverifl yapt›€› Capitol'de bu say›y› villa kampanyam›z ile iki kat art›rmay› hedefliyoruz" dedi. Capitol'ün lüks hediyeli kampanyalara k›fl sezonunda bafllad›€›n› ifade eden fienyüz,

"Önceki dönemlerde araba verdi€imiz kampanyalar oldu. Ancak bu kez herkesin rüyalar›n› süsleyen ve lüks olarak tan›mlanan hediyeler vermeye bafllad›k. Bu k›fl bafllatt›€›m›z 250 TL ve üzerinde al›flverifl yapanlar›n kat›ld›€› kampanyan›n çekiliflini yapt›k. Bir müflterimize 260 bin euro de€erinde ve Türkiye'de sadece befl kiflide bulunan Audi R8 arma€an ettik" dedi. Capitol'e giren müflteri say›s›n›n günde ortalama 30 bin oldu€unu söyleyen Özkan, kampanyan›n son haftas���nda bu rakam›n günde 45 bine ç›kt›€›n› hat›rlatarak, "Bir önceki kampanyaya 65 bin kifli kat›ld›. Bu rakam›n son kampanyam›z ile ikiye katlanmas›n› hedefliyoruz. Müflterilerin 250 TL'yi bir önceki kampanyada oldu€u gibi tek seferde yapma flart› da yok" dedi. Türkiye'nin ilk al›flverifl merkezlerinden biri olan ve 15. y›l›n› dolduran Capitol'ün yemek bölümleri dahil 148 ma€azaya ev sahipli€i yapt›€›n› ve hiçbiri ile kira sorunu yaflamad›€›n› dile getiren fienyüz, son dönemde öne ç›kan bu tür tart›flmalar›n de€erinin üstünde kiralama yap›lmas›ndan kaynakland›€›n› söyledi. fienyüz, "Bu bir arz talep mevzusu. Bu durumdan hem yat›r›mc›lar hem de ma€aza sahipleri sorumlu. Capitol bafl›ndan bu yana do€ru kira fiyat› uygulad›€› için markalarla sorunumuz olmad›. Kiralar metrekarede 80–120 euro aras›nda de€ifliyor. Ma€aza sirkülâsyonu da di€er merkezlerdeki gibi çok de€il. Marka memnuniyeti en yüksek merkezlerden biriyiz" dedi.

Tüketici k›s›yor kriz marketleri de etkiliyor Yaflanan mali kriz tüketicilerin bo€az›ndan da k›smas›na neden olunca kriz g›da perakendecilerini de vurdu. Tüketici al›flverifl listelerindeki ürünlerin miktar›n› azalt›nca marketlerinde iflleri düfltü. Konuyla ilgili bir aç›klamam yapan Türkiye Ziraat Odalar› Birli€i (TZOB) Genel Baflkan› fiemsi Bayraktar flunlar› söyledi: "Kriz marketlere yans›m›fl, halk›m›z bo€az›ndan k›smaya bafllam›flt›r. Halk›n al›m gücü azald›kça talepteki azalmaya paralel olarak marketler fi-

yatlar›n› düflürmek durumunda kald›." fiubat ay› market fiyatlar›nda takip edilen toplam 24 üründen 17 üründe fiyat düflüflü görüldü€ünü bildiren Bayraktar üretici ve market fiyatlar› aras›ndaki fark›n düflmeye bafllad›€›n›, yaflanan ekonomik krizin halk›n al›m gücünü azaltt›€›n› ifade etti. fiemsi Bayraktar, genel olarak üretici fiyatlar›n›n geriledi€i durumlarda dahi market fiyatlar›nda flubat ay›ndaki kadar gerileme görülmedi€ini de kaydetti.

Van-Et’ten Metemteks ata¤› Son günlerde yapt›€› sat›n alma ata€›yla ad›ndan söz ettiren Van-Et Metem Turizm’den bir sat›n alama haberi daha geldi. Metemteks Tekstil’in yüzde 19,11’ine denk gelen imtiyazl› hisse senetlerinin sat›fl› için gizlilik sözleflmesi ve iyi niyet mektubu imzaland›. Van-Et'ten ‹stanbul Menkul K›ymetler Borsas›'na (‹MKB) yap›lan aç›klamada, Metemteks'in, ‹MKB'de iflleme konu olmayan, halka kapal› paylar statüsündeki, 25 milyon TL'lik sermayesinde yüzde 19,11 oran›ndaki pay› temsil eden oy haklar›nda imtiyazl› A Grubu hisse senetlerinin k›smen veya tamamen sat›n al›nmas›na yönelik olarak Metem Turizm Tekstil ‹nflaat Ticaret Yat›r›m A.fi. ve paylar› devre konu olan Metemteks Tekstil Sanayi ve Ticaret A.fi. ile 18 fiubat 2009'da gizlilik sözleflmesi ve iyi niyet mektubu imzaland›€› kaydedildi. Van-Et'ten yap›lan aç›klamada, flirketin enerji sektörüne yönelik faaliyetlerinin do€rudan Van-Et ya da ifltiraki Metro Enerji tüzel kiflili€i alt›nda sürdürülmesi yerine halka aç›k flirketlerden veya yeni bir flirket al›nmas› veya kurulmas› yoluyla gerçeklefltirilmesinin kararlaflt›r›ld›€› bildirildi. ‹MKB'de ifllem görmekte olan paylar›n sat›n al›nma adet ve tutar› konusunda Van-Et Yönetim Kurulu Baflkan› Hayati Üstün'e tek bafl›na yetki verildi. Metemteks'ten de borsaya yap›lan aç›klamada, Metemteks'ten hisse devirlerine olumlu bak›lmas› gerekti€i ifade edildi. Aç›klamada ayr›ca, küçük ortaklar›n an›lan ifllemler nedeniyle zarar veya ticari kayba u€ramalar›n›n önlenmesini teminen konunun yüksek önemde gizlilik içinde yürütülmesi kararlaflt›r›ld›.


15 Eczac›bafl›’ndan 40 milyon dolarl›k yat›r›m Eczac›bafl› Toplulu€u’nun ana markalar›ndan biri olan ‹pek Ka€›t yat›r›mlar›na devam ediyor. Son olarak Manisa’da 40 milyon dolar yat›r›mla yeni bir fabrika inflas›na baflland›. Fabrikan›n yap›m›n›n ilk etab› eylülde bitiyor ve ilk etapta 150 kifliye ifl imkan› sunacak. Fabrikan›n tamam› bitti€inde ise, bin kifliye ifl imkan› verilecek. Ayr›ca, ‹pek Ka€›t Yalova'da 157 dönüm üzerinde 100 bin ton kapasiteyle çal›flan üretim tesislerine bir yenisini daha ekledi. ‹pek Ka€›t'›n Yalova'daki fabrika ziyareti s›ras›nda konuflan Eczac›bafl› Holding CEO'su Erdal Karamercan, Manisa'da 225 dönüm arazi üzerine infla edilen fabrikan›n ilk etab›n›n Eylül 2009'da tamamlanmas›n›n planland›€›n›, ‹pek Ka€›t'›n bundan sonraki yat›r›mlar›n›n Manisa'da gerçeklefltirilece€ini söyledi. ‹pek Ka€›t'›n 2008 cirosunun 200 milyon dolar›n üzerinde oldu€unu dile getiren Karamercan, 40 milyon dolarl›k yat›r›m yap›lan yeni fabrikan›n bütün etaplar› tamamland›€›nda yaklafl›k 400 milyon dolar de€erine ulaflaca€›n› belirtti.

Makromarket yat›r›mlar›na devam ediyor Baz› firmalardan gelen olumlu haberler insanlar›n yüzlerini güldürüyor. Bu firmalar›n bafl›nda, krize ald›rmadan yat›r›m yapmaktan kaç›nmayan, büyümeyi ve sektörde öncü olmay› hedefleyen Makromarket geliyor. 2008 y›l›nda Mersin’in Silifke ve Erdemli ilçelerine birer flube açan Makromarket, yeni yat›r›m› olan Yeniflehir flubesini de açt›. Mersin Yeniflehir Gazi mahallesinde Mu€dat Camii alt›nda aç›lan ma€aza, bölgenin en büyük hipermarketleri aras›nda yerini ald›. Makromarket Mu€dat Ma€azas›, Makromarket Genel Müdürü Mustafa Songör, Konya Bölge Müdürü Hamdi Cömert ve çok say›da müflterinin kat›l›m›yla birlikte aç›ld›. Ma€azan›n aç›l›fl›yla birlikte h›zla bölge müdürlü€ü oluflturma aflamas›na da geçen Makromarket, Mersin halk›na yeni bir istihdam sa€lam›fl olacak. Makromarket Mu€dat Ma€azas›; iflinin uzman› 60 çal›flan› ve 2 bin 350 metrekare alanda 7 kasas›yla bölge müflterilerine hizmet veriyor. Makromarket Ma€azalar Zinciri bugün itibariyle 9 ilde bulunan 106 ma€azas›, 4 bin personeli ile hizmet veriyor. Hafta içi ortalama 110 bin –125 bin hafta sonu 135 bin –150 bin müflteriye hitap eden Makromarket; 55 bini aflan ürün çeflidi ile tüketicisine ulafl›yor. Müflteri odakl› hizmet ilkelerini prensip edinen Makromarket, rahat ve ferah ma€azalar›nda profesyonel personel kadrosu ile makro kalite ürünleri mikro fiyatlarla sat›fla sunuyor. Makromarket, ma€azalar›nda hafta içi 758 bin, hafta sonu 1 milyon adet üzerinde ürün sat›fl› sa€l›yor. Makromarket Ma€azalar Zinciri'nin her bir ma€azas›nda otopark ve ücretsiz servis imkân› bulunuyor. Bin 500 – 6 bin 500 metrekare aras›nda müflteri hizmet alan› bulunan ma€azalarda yaklafl›k 300 araç kapasiteli, kapal› otoparklar› bulunuyor.

TAV 250 milyon Euro’ya Riga Havaalan›’n› sat›n ald›

Balt›k Denizi’nin en önemli Havaalanlar›ndan biri olan Riga Havaalan›, 250 milyon euroya TAV Holding’in oldu. Letonya’daki havaliman› projesinde önce k›sa listeye seçilen TAV, rakiplerini geride b›rakarak en iyi teklifi verdi. TAV’›n bu projedeki orta¤› Skonto Bruve olacak. Riga’n›n 13 kilometre güney bat›s›nda yer alan havaliman› 1973 y›l›nda aç›ld›. 30 ülkeden 60 noktaya sefer gerçeklefltirilen havaliman›, 2006’da yeni terminaline kavufltu. Geçen y›l› yüzde 17 büyümeyle tamamlayan havaliman›, geçen y›l 3 milyon 691 bin yolcuya ev sahipli¤i yapt›. Havaliman›n› büyütmek amac›yla geçen y›l çal›flmalara bafllayan Letonya Ulaflt›rma Bakanl›¤›, Türkiye’de büyük baflar› sa¤layan ve dünyaya model olan yap-ifllet-devret metoduyla yat›r›m›n gerçeklefltirilmesine karar verdi. ‹haleye yerli orta¤› Skonto Bruve ile giren TAV, en iyi teklifi vererek projeyi kazand›. Terminallerin 2011’de tamamlanmas›yla Balt›k Denizi bölgesinin en önemli havalimanlar›ndan biri haline gelen Riga’da yeni terminalin yan› s›ra havaliman›na otel, yeni uçufl kulesi, flehir merkezi ile demiryolu ba¤lant›s› da yap›lacak. TAV Havalimanlar› Holding, ‹stanbul Atatürk Havaliman› D›fl Hatlar Terminali’nin yap-ifllet-devret projesiyle girdi¤i havac›l›k sektöründe k›sa sürede h›zla yol alarak bölgenin en büyüklerinden biri haline geldi. TAV ayr›ca Makedonya’da yap›m›n› üstlenece¤i Shtip Kargo Havaliman›’n›n da iflletim hakk›n› opsiyonel olarak elinde bulunduruyor.


16 haber Kriz hedefleri gerçeklefltirmeye mani olamad› Yaflanan küresel mali kriz birçok sektörü olumsuz etkileyip kâr›n› düflürürken, baz› bankalar kârlar›n› artt›rmay› baflard›. Bu bankalar›n bafl›nda, halka arz edildi€inde yaklafl›k 50 kat talep toplayarak finans piyasalar›n›n dikkatini çeken, hem kârl›l›k, hem de kurumsal geliflim aç›s›ndan da önemli baflar›ya imza atan Asya Kat›l›m Bankas› geliyor. Sabanc› Üniversitesi Kurumsal Yönetim Forumu taraf›ndan haz›rlanan '‹MKB'de ‹fllem Gören Bankalar›n Kamuya Aç›klama Yo€unluklar› ve Yönetiflim Özellikleri' raporuna göre Bank Asya, 13 Türk bankas› aras›nda yap›lan s›ralamada ikinci oldu. Kârl›l›€›n› yüzde 12 art›ran kat›l›m bankas›, 2007'de

221 milyon lira olan vergi sonras› net kâr›n›, 2008'de 247 milyon liraya yükseltti. Böylece finansal ve yönetim performans›nda baflar›l› sonuçlar elde etti ve baflar› profilini geniflletmifl oldu. Dünyada yaflanan finansal krize ra€men Bank Asya'n›n 2008 sonu itibar›yla özkaynaklar› yüzde 64 art›flla 1 milyar 404 milyon liraya ulaflt›. Aktif toplam› yüzde 30 art›flla 8 milyar 109 milyon liraya, cari ve kat›lma hesaplar› yoluyla toplad›€› fonlar da yüzde 24 art›flla 5 milyar 843 milyon liraya ç›kt›. Nakdi krediler toplam› 6 milyar 253 milyon lira, gayri nakdi krediler toplam› ise 10 milyar 215 milyon lira oldu. fiube say›s› 149'a, istihdam say›s› 3 bin 806'ya ulaflan banka, 2008'de özkaynak yap›s›n› daha güçlü hale getirmek için ödenmifl sermayesini 300 milyon liradan 900 milyon liraya ç›kard›. Bank Asya'n›n bireysel bankac›l›k ürünleri aras›nda yer alan AsyaCard say›s› 2008 y›l›nda 1 milyon 353 bin 974'e ulaflt›. Türkiye'de kredi kartlar›ndan y›ll›k kart ücreti almayan tek banka olan Bank Asya, 2008 y›l› içinde müflterilerinin kullan›m›na sundu€u Avrupa'n›n en kapsaml› temass›z kredi kart› AsyaCard DIT ve Türkiye'nin ilk ön ödemeli banka kart› AsyaPratik DIT ile temass›z ödeme sistemleri alan›nda öncülü€ünü sürdürdü.

Zorlu Center’a 3 bin istihdam Zorlu Gayrimenkul taraf›ndan yaklafl›k alt› ay kadar önce aç›lan Zorlu Center ihalesinde mutlu sona ulafl›ld›. Zorlu Gayrimenkul taraf›ndan Zincirlikuyu'daki eski Karayollar› arazisine yap›lacak Zorlu Center projesinin yüklenici firma ihalesini Aktürk Yap› kazand›. Martta sözleflmenin imzalanmas›n›n ard›ndan Nisanda bafllayacak projenin inflaat sürecinde 150'si ofiste çal›flacak teknik ekip olmak üzere 3 bin kifli istihdam edilecek. 12 firman›n kat›ld›€› ihale sürecinde Aktürk Yap›, 2. turda alt›, 3. turda

ise üç firma ile k›sa listede yer alm›flt›. Grup, daha önce konut hastane, ticari bina, okul, al›flverifl merkezi, metro hatt› gibi projelere imza att›. Tasar›m› Tabanl›o€lu Mimarl›k- Emre Arolat Mimarl›k Ortak Giriflim Grubu taraf›ndan yap›lan projenin ‹stanbul 2010 Avrupa Kültür Baflkenti çal›flmalar›na yetifltirilmesi planlan›yor. Proje kapsam›nda ifl merkezi, otel, al›flverifl merkezi, rezidans, konferans ve konser salonlar›, müze ve kütüphane bulunacak. 2010 sonunda sosyal, kültürel merkez, al›flverifl merkezi ve ifl merkezi, 2011 y›l›nda ise otel ve rezidans bölümlerinin tamamlanmas› planlan›yor.

Turkcell Cosmofon’a talip Türkiye’nin iletiflim devi Turkcell, Makedonya’n›n ikinci büyük GSM operatörü Cosmofon’u sat›n almak için giriflimlere bafllad›. Turkcell'den yap›lan yaz›l› aç›klamada, yönetim kurulu toplant›s›nda al›nan karar do€rultusunda Turkcell'in, do€rudan veya bir ifltiraki vas›tas›yla, Cosmofon ve Germanos Telekom AD Skopje (Germanos) flirketlerinin hisselerinin yüzde 100'ünün sat›n al›nmas› için, ana hissedarlar› olan Yunanistan kökenli operator OTE'ye ba€lay›c› teklif verilmesi amac›yla gerekli çal›flmalara bafllayaca€› kaydedildi. Karar› de€erlendiren Turkcell Finanstan Sorumlu Genel Müdür Yard›mc›s› Serkan Okandan, Turkcell'in hâlihaz›rda 8 ülkede faaliyet gösterdi€ini ve toplamda 62 milyon abone say›s›na ulaflt›€›n› belirterek, yeni ifl alanlar›nda ve Makedonya gibi yeni ülkelerde yat›r›m f›rsatlar›n› de€erlendirmeye devam edeceklerini bildirdi. Cosmofon'un, 2 milyon nüfuslu Makedonya'da yüzde 30 pazar pay› ve 650 bin abonesi bulunuyor. Germanos ise yine Makedonya genelindeki bayii kanal› ile a€›rl›kl› olarak Cosmofon'a distribütör olarak hizmet veriyor. Turkcell, daha önce Cosmofon'a ''ba€lay›c› olmayan teklif'' verdi€ini duyurmufltu.


18 DOSYA Dünya Perakende Kongresi 2009 nan ekonomik krizin perakende sektörü nezdinde de€erlendirmesi, marketlerin geliflimi, perakende sektörünün gelecekteki liderleri ve inovasyon gibi birçok kritik konu ele al›nacak. Konferans öncesi Türkiye’ye gelen Dünya Perakende Kongresi Direktörü Ian McGarrigle, Türkiye’nin hem çok önemli bir perakende pazar› oldu€unu, hem de Türk markalar›n tüm dünyan›n dikkatini çeken baflar›lara imza atmaya bafllad›€›n› söyledi. Türkiye’nin y›ld›z›n›n parlad›€›n› dile getiren McGarrigle "Bizim kongrede yapt›€›m›z araflt›rmalarda gördük ki Türkiye, hakk›nda en çok konuflulan ülkelerden. McGarrigle, bu y›l da Türkiye’den 35 firman›n kongreye kat›laca€›n› sözlerine ekledi. Bu y›l kat›l›mc› say›s›n›n daha da artmas› beklenen kongrenin sat›fllar› Eurosis Consulting taraf›ndan gerçeklefltiriliyor.

Her y›l May›s ay›nda Barselona'da gerçeklefltirilen Dünya Perakende Kongresi (World Retail Congress), bu y›l 6–8 May›s 2009 tarihleri aras›nda dünyan›n önde gelen perakendecilerini bir araya getiriyor. Perakende dünyas›n›n en önemli organizasyonu World Retail Congress (Dünya Perakende Kongresi), 6–8 May›s 2009 tarihleri aras›nda Barselona’da gerçeklefltirilecek. Kingfisher-Ian Cheshire, Tesco-Philip Clarke, Li&Fung USRick Darling, Strategy Luxury Advisors Concetta Lanciaux, Loblaws ve Selfridges and George Wetson-Allan Leighton, La Rinascente-Vittorio Radice, Marvin Traub Associates and former CEO and President of BloomingdalesMarvin Traub ve Best Buy International-Robert A. Willett gibi isimlerin, konuflmac› olarak yer alaca€› kongrede dünyada yafla-

BMC’den Turgutlu'ya yeni fabrika Türkiye’de a€›r ve orta s›n›f ticari araç üretiminin 1 numaras› BMC, Manisa’n›n Turgutlu ilçesinde yeni bir fabrika kuruyor. Turgutlu Organize Sanayi Bölgesi (OSB) ile BMC aras›nda arsa tahsisi protokolü imzaland›. Konuyla ilgili olarak BMC Yönetim Kurulu Baflkan› Mehmet Demirpençe, 3 bin 200 kifli istihdam ettikleri fabrikalar›n›n

önemli bir bölümünün art›k Turgutlu'da çal›fl›r hale gelece€ini belirterek, “Kapasitemizin artmas›yla Turgutlu'nun istihdam›na 3 bin kifli ile katk› sa€layaca€›m›za inan›yoruz. Önümüzdeki 15 gün içerisinde inflaata bafllayabiliriz. Biz de art›k Turgutlulu oluyoruz. ABD ve Avrupa otomotivden vazgeçip Do€u'ya yöneliyorsa, Türkiye neden pay almas›n?” aç›klamas›nda bulundu.

Güneydo¤u’daki petrol aramalar›na Exxon da kat›lacak Diyarbak›r’daki zengin petrol rezervi haberlerinin hemen ard›ndan yurtd›fl›nda faaliyet gösteren petrol arama flirketleri Türkiye’de petrol arama izni için baflvuruyor. Son olarak petrol arama çal›flmalar›na Amerikan petrol flirketi Exxon Mobil’in de kat›laca€› bildirildi. TPAO Genel Müdürü Mehmet Uysal konuyla ilgili yapt›€› aç›klamada, ABD'de uygulanan yeni bir metotla arama yapmak için ABD'li flirket Exxon Mobil ile

gizlilik anlaflmas› imzalad›klar›n› belirtti. fiirketle bu y›l anlaflma imzalanmas›n›n ve y›lsonunda da sondaj çal›flmalar›n›n bafllanmas›n›n planland›€›n› kaydeden Uysal, ABD'li EOG Resources flirketinin de Güneydo€u'da iki ruhsatla arama yapaca€›na dikkati çekti. Uysal, Petrobas ve Exxon Mobil'in ard›ndan Karadeniz'de ABD'li Chevron ile de petrol aramak için görüflmelerin devam etti€ini bildirdi.


19 Krize inat 7 ma¤aza daha Geleneksel süt tatl›s› denince akla ilk gelen isimlerin bafl›nda gelen Bolulu Hasan Usta büyümeye devam ediyor. ‹zmir’de Türkiye’nin ilk tatl› fabrikas›n› kuran Bolulu Hasan Usta, açt›€› yeni ma€azalarla ma€aza say›s›n› 130’a ç›kard›. 28. y›l›n› kutlayan Bolulu Hasan Usta, bu y›l Maslak Do€ufl AVM, Antalya Migros, Ankara Etlik Forum, Ankara Balgat, Ankara Zirvekent 365 AVM, Manisa Merkez ve ‹zmir Gaziemir'de açt›€› ma€azalarla krize ald›rmadan yat›r›m yapmaya devam etti€i sinyalini verdi.

‹hracat yapan KOB‹’lere “Cansuyu”

Perakende sektörü büyümeye devam ediyor Al›flverifl Merkezi Yat›r›mc›lar› Derne€i’nin (AYD) düzenledi€i "1. AVM Yat›r›mlar› Konferans›" yap›ld›. Konferansta konuflma yapan Al›flverifl Merkezi ve Perakendeciler Derne€i (AMPD) Baflkan› Nurflin Oral, Türkiye’de 2008 y›l› toplam perakende cirosunun 160 milyar dolar› geçti€ini ve perakende sektöründeki istihdam›n yaklafl›k 2,8 milyona ulaflt›€›n› bildirdi. Oral, 2008'in, tüm dünyadaki perakende sat›fllar›nda dalgalanmalar›n yafland›€› bir y›l oldu€unu, ABD perakende sektörünün 2008 y›l›n›, yüzde 2,5 büyüyerek 3,6 trilyon dolarla kapatt›€›n›, ‹ngiltere perakende sektörünün de yüzde 3,2 büyüdü€ünü belirtti. Oral ayr›ca, "Euro bölgesi için ise 2008 y›l› çok parlak geçmedi. Buradaki perakende sat›fllar›, y›l› yüzde 1,7'lik bir azalmayla kapatt›. Hindistan ve Çin'de ise inan›lmaz art›fllar yafland›. Hindistan perakende sektörü, 2008 y›l›n› yüzde 30 büyüyerek 400 milyar dolar ciro ile kapatt›. Çin perakende sektörü ise yüzde 21 büyüyerek, 2008 y›l›n› 1,6 trilyon dolarla kapatt›. Türkiye'de perakende sektörü, 10 y›l öncesiyle karfl›laflt›r›ld›€›nda çok yol kat etti ve Türkiye'nin 4'üncü büyük sektörü oldu. Perakende sektörleri aras›nda da dünyada 10'uncu, Avrupa'da 7'nci büyük perakende sektörü haline geldi. 2008 y›l› toplam perakende cirosu 160 milyar dolar› geçti ve perakende sektöründeki istihdam yaklafl›k 2,8 milyona ulaflt›. Organize perakendenin de bundan ald›€› pay 60 milyar dolar..." Konferansta konuflan Teknosa Genel Müdürü Mehmet Nane de perakendeye bak›fl aç›lar›n›n bir "ekosistem" mant›€› oldu€unu söyledi. Nane, bu ekosistemin de€iflik oyuncular› oldu€unu belirterek, "Merkezinde tüketici olmak üzere, ma€aza sahipleri, al›flverifl merkezi yat›r›mc›lar›, bankalar, belediyeler, bas›n... Hepimiz, ortadaki tüketiciye de€er yaratmak için perakendecilik flapkas› alt›nda bir araya gelmifl kurumlar›z" fleklinde konufltu.

2008 sonlar›nda ortaya ç›kan ve birçok sektörü etkileyen küresel mali kriz Türkiye’deki ihracatç›ya da s›k›nt›l› günler yaflat›yor. Krizle birlikte birçok firman›n yurtd›fl› sipariflleri ertelendi veya iptal edildi. Dolay›s›yla da iflleri durma noktas›na geldi. Fakat bu s›k›nt›l› dönemde ihracatç› KOB‹’lere Cansuyu projesi kapsam›nda 1 milyar dolarl›k kredi sa¤lanacak. Konuyla ilgili aç›klama yapan Sanayi ve Ticaret Bakan› Zafer Ça¤layan, "1 milyar dolarl›k yani 1,7 milyar TL'lik kredi hacmi 23 milyon dolarl›k, 39,1 milyon TL'lik bir KOSGEB kayna¤› ile oluflturulmaktad›r. Yani 23 milyon dolarl›k kamu kayna¤›yla toplam 1 milyar dolarl›k, yani 44 kat büyüklü¤ünde bir kredi hacmi oluflturulmaktad›r. Bu da, hem kamu kaynaklar›n›n ak›lc›, sa¤l›kl› ve verimli kullan›lmas›, hem de bankalar›m›z›n at›l kaynaklar›n›n ekonomiye kazand›r›lmas› anlam›na gelmektedir.'' dedi. Ça¤layan, KOB‹'lerin, 6 ay boyunca hiçbir ödeme yapmayaca¤›n›, anapara ve faiz ödemesini 6 ay›n sonunda def'aten yapacaklar›n› ifade etti. Ça¤layan, "Yani, KOB‹'lerimizden komisyon ve gerekmesi halinde ipotek ekspertiz bedeli d›fl›nda peflin olarak faiz al›nmayacakt›r. Bu destek, döviz bazl› kredi faizlerinin yüzde 10'lar› aflt›¤› bir ortamda, 6 ay için yüzde 1.18 gibi çok düflük bir faiz oran›yla uygulanacakt›r" fleklinde konufltu. Ça¤layan, ''Bu destek program›nda, bankalar›n KOB‹'lerden talep edebilece¤i komisyon oran› binde 5 ile s›n›rlanm›flt›r. Yani bankalar, binde 5'ten fazla hangi ad alt›nda olursa olsun komisyon talep edemeyecekler, baflka bir masraf ç›karamayacaklard›r. Krediyi almak için gayrimenkul ipote¤i kullanan KOB‹'ler'den ekspertiz masraf› olarak da en fazla bin TL talep edilebilecektir. Teminat s›k›nt›s› yaflayabilecek KOB‹'lerimiz Kredi Garanti Fonu'ndan yüzde 1 komisyon karfl›l›¤› yararlanabileceklerdir. Vergi ve Sosyal Güvenlik Kurumu borcu olan KOB‹'lerimiz, kredi deste¤inden borçlar› mahsup edilmek suretiyle yararlanabileceklerdir." dedi.


20 haber

Dondurulmufl g›da devi Türkiye’de! Tüm dünyada dev bir pazar pay›na sahip olan ‹glo, dondurulmufl g›da ürünleriyle Türkiye pazar›na girdi. Giriflimci ve uluslararas› ifl adam›, Calgon, Kosla, Calgonit, Dardanel Ton Bal›€› gibi dev markalar›n yarat›c›s› olan ve halen Reckitt Benckiser’deki görevlerini sürdüren Caner Tunaman’›n kurdu€u ‹glo Dondurulmufl G›da Hizmetleri Limited fiirketi Türkiye pazar›nda. ‹lk aflamada Türkiye’ye 7 milyon Avro’luk yat›r›m yapacak olan ‹glo bu y›lsonundan itibaren yaklafl›k 30 milyon Avro daha yat›r›m yaparak, kalite standartlar›n› tutturabilece€i tüm ürünlerde yerli üretime geçecek. ‹lk aflamada 2 bin kifliye istihdam yaratacak ‹glo, fabrika yat›r›mlar›yla birlikte 20 bin kifliye ifl imkan› verecek. Feriye Lokantas›’nda ‹glo’nun tan›t›m› için düzenlenen toplant›ya ‹glo Türkiye Baflkan› Caner Tunaman, ‹glo ürünlerini pazarlayan MVM G›da’n›n Genel Koordinatörü Serra Tunaman Parlak›fl›k, Beslenme ve Diyet Uzman› Taylan Kümeli ve Feriye Lokantas›’n›n iflletmecisi, dünya çap›nda tan›nan flef-aflç› ve gurme Vedat Baflaran kat›ld›. ‹glo Türkiye Baflkan› Caner Tunaman bas›n toplant›s›nda Türk ekonomisine çok güvendiklerini söyledi. Tunaman, ‹glo’nun dünyan›n 17. büyük ekonomisi olan Türkiye’nin de sa€l›kl›, katk›s›z, do€al ve lezzetli g›da gereksinimini karfl›lamaya bafllad›€›n›, yüksek teknolojiyle

dondurulmufl taze g›da ürünlerinin marketlerde sat›fla sunuldu€unu bildirdi. Caner Tunaman’›n verdi€i bilgiye göre, fizibilite çal›flmalar› tamamland›ktan sonra y›lsonunda yap›lacak fabrika yat›r›mlar›yla Türkiye ‹glo’nun Avrupa’daki üçüncü üretim üssü haline gelecek. MVM G›da Genel Koordinatörü Serra Tunaman Parlak›fl›k da konuflmas›nda, dondurulmufl g›dayla ilgili inan›lmaz önyarg›lar bulundu€unu, ancak ‹glo markas›n›n bu önyarg›lar› temelinden de€ifltirece€ini anlatt›. G›da devi ‹glo’nun dondurulmufl ürünlerinde hiçbir katk› ve koru-

yucu madde yok. ‹glo, g›dalar› yüksek teknolojiyle ve h›zla donduruyor. Denizden ç›kar›lan bal›klar veya tarladan toplanan sebzeler, besin de€erlerini kaybetmeden tüketiciye taptaze ulaflt›r›l›yor. Türkiye’de herkes Avrupa standartlar›n› sa€layabilen tüm seçkin marketlerde ‹glo ürünlerini bulabilecek. ‹glo Ata Grubu’nun flirketlerinden olan Türkiye’nin en modern dondurulmufl lojistik sistemi Fasdat ile da€›t›mda Avrupa standartlar›n› uyguluyor. ‹glo, Türkiye’de üretece€i yeni ürünleriyle Ortado€u ve yak›n Asya pazarlar›na da ulaflmay› hedefliyor.

1 ayda sosyal güvencesiz kalanlar›n bilançosu: 656 bin kifli Küresel mali krizin Türkiye aya€› korkutucu bilançoya ulaflt›. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) verilerine göre 2009 y›l› ocak ay›nda 656 bin kifli iflini veya sosyal güvencesini kaybetti. Söz konusu 656 bin kiflilik rakam, son y›llar›n en yüksek rakam›n› oluflturuyor. fiu an itibariyle 5 milyona yak›n kifli ya iflini kaybetmifl, ya da kay›t d›fl› çal›flarak tüm güvencelerden mahrum durumda bulunuyor. SGK'n›n verileri, artan iflsizli€in art›k Sosyal Güvenlik Kurumu'nun prim gelirlerini de vurmaya bafllad›€›n› ortaya koydu. Sosyal Güvenlik ‹statistiklere göre, sosyal gü-

venlik sisteminden büyük çapl› bir kopufl oldu. Ocak ay› sonu itibariyle 4 milyon 890 bin 278 kifli sistem d›fl›nda kald›. Haziranda bu rakam 2 milyon 851 bin 129 kifliydi. Buna göre hazirandan ocak sonuna kadar 2 milyon 39 bin kifli ya iflini kaybetti ya da sistem d›fl›na ç›kt› ve bütün sosyal güvencelerden mahrum hale geldi. 2009 y›l›n›n ilk ay›nda Sosyal Güvenlik Kurumu'nun, toplam geliri 6 milyar 14 milyon TL oldu. 2009 y›l› sonunda ise Sosyal Güvenlik Kurumu'nun toplam gelirinin 84 milyar 355 milyon TL olmas› öngörülmüfltü. SGK'n›n verilerine göre y›l›n

ilk ay›nda toplanan prim miktar› da 4 milyar 308 milyon TL'de kald›. 2009'da toplam 59 milyar 555 milyon TL prim geliri toplanaca€› öngörülüyor. Prim gelirleri bu flekilde azalmaya devam ederse, y›lsonunda bu aç›dan da hedef tutturulamayacak. Toplanan prim gelirleriyle sa€l›k ödemeleri ve emekli ayl›klar›n› karfl›lama oran› da son y›llar›n en düflük düzeyine ulaflt›. 2006'da yüzde 66,3, 2007'de yüzde 60,9, 2008'de ise yüzde 64,6 olan prim gelirlerinin emekli ayl›klar›n› ve sa€l›k ödemelerini karfl›lama oran› y›l›n ilk ay›nda yüzde 53,8'e kadar geriledi.


22 haber Kapadokya Tekstil’den 900 istihdam Küresel krizden en çok etkilenen sektörün bafl›nda gelen tekstilde üzücü haberler duyulurken, ‹zmir’de faaliyet gösteren Kapadokya Tekstilden yüzleri güldüren bir aç›klama geldi. Kapadokya Tekstil, iki fabrika daha kurma karar› ald›. ‹zmir'de bulunan tesislerine ek olarak kuracaklar› ikinci fabrikan›n 6 milyon Euro’ya mal olaca€›n› ve 900 kifliye ifl imkân› sa€layacaklar›n› belirten Kapadokya Tekstil CEO'su Üzeyir Ad›güzel, Belarus, Polonya ve Ukrayna'da bulunan ceket ve pantolon üretimi yapan tesislerini de 2009'un ikinci yar›s›nda Türkiye'ye getireceklerini aç›klad›. Ad›güzel, 2009'un ikinci yar›s›nda üretime bafllayacak ikinci fabrikalar› ile ayl›k 600 bin adet olan penye üretim kapasitelerinin iki kat›na ç›kaca€›n› aç›klad›. Ad›güzel, "Kriz ortam›nda, ço€u firma küçülme yoluna giderken biz krizi f›rsata dönüfltürerek, do€ru stratejiler gelifltirerek büyüme yoluna gittik. Yat›r›m karar›n› müflterilerimizden gelen talep do€rultusunda ald›k. 2009'un ikinci yar›s›nda bir yat›r›m daha planl›yoruz. Bu tesiste ise pantolon ve ceket üretece€iz" dedi. 12 bin metrekare kapal› alanda üretim

yapacaklar› bilgisini veren Ad›güzel, yeni yat›r›m ile birlikte 2009 sonuna kadar 900 kifliye ifl imkân› sunacaklar›na dikkat çekti. Üzeyir Ad›güzel, Avrupa'daki ma€aza zincirleri ve ünlü markalara ürün gönderdiklerini ifade ederek, ayr›ca Avrupa'daki ünlü bir markay› sat›n almay› planlad›klar›n› söyledi. Ad›güzel, "fiu anda Avrupal› bir marka konusunda görüflmelerimiz sürüyor. Türk firmas› olarak bu al›m› gerçeklefltirdi€imiz zaman büyük bir ses getirecek" dedi. Ad›güzel Avrupa'da, Benetton, Armani, Dolce Gabanna, Migrorio, Versace We Miss Etam ve Promis markalar› ile çal›flt›klar›n› söyledi. Yat›r›m karar›n› 2008'de ald›klar›n› belirten Ad›güzel, ancak Serbest Bölgeler ile ilgili yasalar›nda sürekli de€ifliklik nedeniyle yat›r›m karar›n› ertelediklerini ifade etti. Ad›güzel, "2008 Kas›m ay›nda ç›kan yeni Serbest Bölge Yasas›'n›n ard›ndan yat›r›ma karar verdik. Ama bu yabanc› orta€›m›z› tedirgin ediyor. Sürekli kanun de€iflmesi bizi rahats›z ediyor. 49 y›l›k sözleflmeler yap›yoruz. Bu kanun de€ifliklikleri olmasayd› yat›r›m daha çok olurdu" dedi.

Alman Vossloh Erzincan’da fabrika kurdu Demiryolu yat›r›mlar› kriz ortam›nda olunmas›na ra€men h›z kesmeden devam ediyor. Demiryolu sektöründe faaliyet gösteren Alman Vossloh Grubu, Erzincan'da fabrika kurdu. Geçen y›l temeli at›lan fabrika 6 Mart'ta törenle aç›ld›. Seri üretime nisan ay›nda geçecek olan Erzincan Ray Ba€lant› Elemanlar› Fabrikas›, y›lda 8 milyon adet ba€lant› eleman› ve di€er yan sanayi mamulü üretecek. TCDD ve rayl› sistemle ulafl›m› sa€layan belediyelerin ihtiyac›n› karfl›layacak fabrikada 55 kalifiye eleman istihdam edilecek. Elektrikle çal›flan otobüs konular›nda da üretimi bulunan Alman flirketi 2007'de 1 milyar Euro ciro gerçeklefltirdi.

Özerkan: Sektörde birleflmeler artacak Perakende g›da sektörünün öncü firmalar›ndan Real Hipermarketler Genel Müdürü Kubilay Özerkan yapt›€› kriz de€erlendirmesinde, kriz koflullar›nda tafllar›n yerinden oynad›€›n› belirterek, "Bu ortamda Türkiye'de de dünyada da, perakendenin koflullar› o kadar h›zl› de€ifliyor ki; art›k yeni fleyler söylemek gerekiyor. Dün do€ru bildiklerimiz art›k do€ru olmayabilir. Ekim ay›ndan beri zarlar her gün yeniden at›l›yor" dedi. Di€er sektörlerde oldu€u gibi g›da perakendesi alan›nda da birleflmelerin gündeme gelece€ini ifade eden Özerkan, "Kim kal›r kim gider anlam›nda, sihirbaz ya da falc› gibi dört-befl sene sonras›n› söylemek çok güç. Tüm dünyada perakende sektöründe birleflmeler artacak. Türkiye'de de birçok birleflmeler olacak. Finansal yap›s› güçlü olmayan, müflteri ile bütünleflik olmayan ve de€iflen flartlara uyum sa€lamayan zincirlerin ifli zor olacak. Ama kim kimle birleflir, nas›l birleflir o konuda bir fley söylemek gerçekten zor" dedi.


24 haber Adese Prestige’i sat›n ald› Prestige Marketler Toplulu€u’na ait, ‹stanbul, Kocaeli ve Sakarya’da faaliyet gösteren 17 bin metrekare sat›fl alan›na sahip 11 ma€aza Adese AVM taraf›ndan sat›n al›nd›. Varl›k devri yöntemiyle gerçeklefltirilen sat›n alma sonras›nda Adese; ‹stanbul’da Üsküdar, Sultanbeyli, Ümraniye, Maltepe, ‹çerenköy, Çekmeköy, Baflakflehir’de bulunan yedi, Kocaeli’nde üç ve Sakarya’da bir adet olmak üzere toplam 11 ma€azay› daha hizmet halkas›na eklemifl oldu. Böylece Adese ma€aza say›s›n› 131’e, hizmet verdi€i flehir say›s›n› sekize ç›kard›. Adese’nin daha önce 86 bin metrekare olan toplam sat›fl alan› ise 103 bin metrekareye ulaflt›. Sat›n alma ifllemi hakk›ndaki ayr›nt›lar›n kamuoyuyla paylafl›ld›€› bilgilendirmede Adese AVM Genel Müdürü Ramazan Keser “Her iki taraf için de hay›rl› olmas›n› diledi€imiz sat›n alma ifllemi, Prestige Marketler Toplulu€u’na ait ma€aza, depo, envanter ve demirbafllar›n›n varl›k devri yöntemiyle yap›lm›flt›r” dedi. Keser, 1994 ve 2001’de yaflan›lan iki ekonomik krizden de büyüyerek ve tecrübe kazanarak ç›kt›klar›n› hat›rlatarak 2009 y›l›nda, seçilen büyüme tipiyle gerçeklefltirilen at›l›mlardan ilkini uygulad›klar›n› kaydederken, “Ekonominin önemli bir aya€›n› oluflturan ve yabanc› sermayenin her geçen gün biraz daha müdahil oldu€u perakende sektöründe, üretti€i katma de€eri do€du€u co€rafya ile paylaflan ve Türkiye’ye özgü küresel perakende markas› gelifltirme vizyonumuzla, çeflitli illerimizden gelen talepleri de€erlendirmeye devam edece€iz.” dedi. Keser konuflmas›n›, “2007 y›lsonunda Adese, 69 ma€azas› bulunan Mercek ile birleflmifl ve gerekli kurumsal dönüflüm çal›flmalar› k›sa bir sürede ve hizmette aksamas› yaflanmadan tamamlanm›flt›. Bu anlamdaki tecrübemiz, hizmete ara vermeden devrini ald›€›m›z yeni ma€azalar›m›zda yapmay› planlad›€›m›z standardizasyon ve revizyon çal›flmalar›n› en k›sa sürede gerçeklefltirmemize yard›mc› olacakt›r” fleklinde noktalad›.

fiubat ay›n›n lideri Haz›r Giyim AMPD, fiubat ay› perakende endeksini aç›klad›. Verilere göre geçti€imiz ay› ciroda yüzde 18, metrekarede yüzde 21, istihdamda yüzde 10 art›flla noktalayan haz›r giyim sektörü, aç›k ara lider oldu. “fiubat ay› mevsim nedeniyle sektör cirolar›n›n görece daha yavafl büyüdü€ü bir dönemdir; 2009 y›l›nda ise bu yavafllama düflüfl halini alm›fl durumdad›r.” tespitine yer verilen araflt›rmaya göre, g›da perakendesinde önceki aya göre yüzde 1’lik bir düflüfl yafland›€› görülüyor. Ayl›k düflüfl g›da d›fl› perakendede yüzde 10 seviyesinde gerçekleflirken, haz›r giyim sektörü bir önceki aya göre yüzde 18 büyüdü. Y›ll›k olarak bak›ld›€›nda ise g›da cirolar›n›n 2008 fiubat ay›na göre yüzde 2 düfltü€ü görülüyor. G›da d›fl› perakende cirosundaysa durum yüzde 2 büyüme seviyesinde seyrediyor. Geçen y›l›n ayn› dönemine göre yüzde 24 büyüme yasayan haz›r giyim, alt sektörler içinde en yüksek büyüme h›z›n› yakalam›fl sektör olarak öne ç›k›yor.

Kiler'den HSBC ile ifl birli¤i Perakende sektörünün lider firmalar›ndan Kiler Holding Perakende Grubu, yerel perakende zincirlerini ve ma¤azalar› sat›n almak için gerekli finansman temini ile ilgili stratejik opsiyonlar› de¤erlendirmek ve uygulamak üzere HSBC'yi yetkilendirdi. Kiler'den yap›lan yaz›l› aç›klamada, Kiler Holding Perakende Grubu'nun, kriz ortam›na ra¤men 2009 y›l›n› büyüme ve yat›r›m y›l› olarak de¤erlendirece¤i belirtildi. Aç›klamada, bugüne kadar öz sermayesini kullanarak organik ve inorganik büyüyen Kiler'in, organizasyon yap›s›na ve konseptine uygun, gelecek vaat eden küçük ve orta boy yerel perakendecileri sat›n almay› hedefledi¤i kaydedildi. Kiler Perakende'nin "2010'lu y›llarda

halka aç›lma" hedefine yaklafl›lm›fl olaca¤› da ifade edildi. Kiler Holding Üst Yöneticisi Ahmet Kacar, konuya iliflkin flu de¤erlendirmede bulundu: "Bu konuda bize finansal dan›flmanl›k hizmeti verecek olan HSBC'ye tam yetki verdik. Dan›flman›m›zla birlikte finansman sa¤lamak amac›yla her türlü stratejik alternatifi de¤erlendirece¤iz ve elde edilen kayna¤›n tamam›na yak›n›n› yerel perakendecilerin sat›n al›nmas›nda kullanaca¤›z. Bu sürecin 2009 y›l›nda ivme kazanarak devam etmesini planl›yoruz. Kiler olarak ülkemize ve bu ülkenin insanlar›na inan›yoruz. Herkesin kazançl› ç›kaca¤›na inand›¤›m›z bu modelin ayn› zamanda Kiler Perakende'nin önümüzdeki y›llarda halka aç›lmas› için de temel olaca¤›n› düflünüyoruz."


26 haber Grundig yola Arçelik ile devam edecek

Koç Grubu’nun beyaz eflyada dev markas› Arçelik, daha önce Beko ile birleflen Grundig’in tamam›n› sat›n alma karar› ald›. Arçelik, yeniden yap›lanma çal›flmas› kapsam›nda ifltiraki Grundig ile devralma yoluyla birleflerek sermayesini art›rma ve elindeki Koç Finansal Hizmetler hisselerinin bir k›sm›n› Koç Grubu flirketlerine 250 milyon liraya satma karar› ald›. Arçelik'ten yap›lan aç›klamada, flirket yönetim kurulunun, dünya ekonomisindeki geliflmeler do¤rultusunda dayan›kl› tüketim ve tüketici elektroni¤i sektörlerinde yaflanan geliflmeleri göz önüne alarak, flirketin sektördeki a¤›rl›¤›n› art›rmak ve ortaya ç›kacak yeni f›rsatlardan en uygun flekilde faydalanmas›n› sa¤lamak üzere bir dizi yeniden yap›land›rma karar› ald›¤› kaydedildi. Bu kapsamda, Arçelik'in, Grundig Elektronik Afi ile birleflme karar› ald›¤›na iflaret edilen aç›klamada, "Bu karar ile verimlilik sa¤lamay› hedefleyen Arçelik Afi, bir yandan sektörde flirketin rekabet gücünü art›rmay›, di¤er yandan faaliyet giderleri ile ilgili yeni tasarruflar elde ederek kârl›l›¤a ilave katk› sa¤lamay› planlamaktad›r." denildi. Grundig Elektronik'ten Borsa'ya yap›lan aç›klamada da flirketin yönetim kurulu toplant›s›nda birleflmenin, Grundig'in 31 Aral›k 2008 tarihli bilançosunun tüm aktif ve pasiflerinin bir kül halinde Arçelik'e devrolunmas› suretiyle gerçekleflmesine karar verildi¤i kaydedildi.

Gaziantep’te dünya rekoru Procter & Gamble’›n (P&G) deterjan kategorisindeki markalar›ndan Alo, Gaziantep’te dünya rekoru k›rd›. P&G Distribütörü Adnan A.fi. müflterilerinden Oli Center’da bir günde 33.000 paket Alo deterjan sat›fla sunuldu. 1 milyon 320 bin y›kamaya denk gelen bu rakamla Gaziantep’te yer gök Alo oldu. Alo, Gaziantep Oli Center Marketler zincirinin Ali Fuat Cebesoy fiubesinde gerçekleflen ve Gaziantep Büyükflehir Belediye Baflkan› Dr. As›m Güzelbey’in kat›ld›€› törenle tüm dünyaya gücünü

gösterdi. Dünyada ilk kez, Gaziantep Oli Center’da 33.000 paket Alo Ultra deterjan paketi ayn› anda sergilenerek çok özel bir indirimle sat›fla sunuldu. 33.000 adet Alo Ultra 6 kg deterjan›n bir araya getirilmesiyle Gaziantep’te yer gök Alo Ultra olurken, bu paketler sayesinde 1 milyon 320 bin makine çamafl›r Alo Ultra ile y›kanacak. Konsantrematik Alo Ultra raflarda 1,5 kg ve 6 kg’l›k paketlerde, Alo Ultra Fresh, Karçiçe€i, Lavanta Çiçe€i, ‹nci Beyaz›, Hijyenik Beyazlar, Canl› Renkler ürünleriyle yer al›yor.

239 y›ll›k demir çelik fabrikas› batt› Tüm dünyay› etkisi alt›na alan mali kriz zaman meydan okuyan firmalar› derinden etkiliyor hatta baz›lar›n› iflas ettiriyor. ABD’deki köklü bankalardan Lehman Brothers’›n batmas›ndan sonra flimdi de Macaristan’›n köklü fabrikalar› aras›nda olan ve 239 y›ll›k mazisi bulnan demir çelik fabrikas› iflas etti. Avusturya-Macaristan ‹mparatorlu€u zaman›nda, Kraliçe Maria Tereza döneminde 1770 y›l›nda kurulan Macaristan'›n Ozd flehrindeki demir çelik fabrikas› da küresel krize karfl› koyamayarak, kap›s›na kilit vurmak zorunda kald›.

239 y›ll›k bir maziye sahip, 3 as›r gören demir çelik fabrikas›nda çal›flan 894 kiflinin de iflten at›ld›€› aç›kland›. 1945 y›l›ndan bu yana devlet taraf›ndan iflletilen demir çelik fabrikas›, 1990 y›l›nda komünist rejimin y›k›lmas›yla özellefltirilmiflti. Özellefltirildikten sonra bir tak›m maddi problemler yaflayan fabrika flimdiye dek bir kaç kez el de€ifltirmifl, en son bir Ukrayna flirketi taraf›ndan iflletilmeye bafllanm›flt›. Ukrayna flirketinin yetkilisi yapt›€› aç›klamada, son zamanlardaki siparifllerde çok büyük düflüfller yafland›€› için böyle bir karar almak zorunda kald›klar›n› söyledi.


28 haber TURQUALITY’den 2009 de¤erlendirmesi Dünyan›n devlet destekli ilk ve tek markalaflma program› Turquality, 2009’un Getirdi€i F›rsatlar ve Tehditler bafll›€› ad› alt›nda 24–25–26 fiubat tarihlerinde Swissotel’de bir seminer gerçeklefltirdi. Seminere Turquality bünyesindeki markalar›n üst düzey yöneticileri ve CEO’lar›n›n yan› s›ra, ‹sviçre’nin önemli enstitülerinden Gottlieb Duttweiler Institut’un Baflkan› David Bosshart da kat›ld›. Birinci gün David Bosshart, Turquality bünyesindeki firmalarla; sektörler baz›nda, her gün 25’er kiflilik gruplarla bulufltu. ‹kinci gün 2009 y›l›, h›zl› tüketim ve mücevher sektörleri aç›s›ndan de€erlendirildi. Seminerin son gününde ise dayan›kl› tüketim sektörünün temsilcileri, seminere dinleyici olarak kat›ld›lar. Seminerin ard›ndan, GDI Baflkan› David Bosshart ve D›fl Ticaret Müsteflarl›€› ‹hracat Genel Müdür Yard›mc›s›, Turquality Çal›flma Grubu Baflkan› Ziya Altunyald›z’›n kat›l›m›yla 26 fiubat Perflembe günü Swiss Otel’de bir bas›n sohbet buluflmas› düzenlendi. Bas›n sohbet buluflmas›nda bir konuflma yapan D›fl Ticaret Müsteflarl›€› ‹hracat Genel Müdür Yar-

d›mc›s›, Turquality Çal›flma Grubu Baflkan› Ziya Altunyald›z, “Küresel krizin yafland›€› bu dönemde, kurumsal yetkinliklerin iyilefltirilmesinin ve uluslararas› en iyi uygulamalar›n ifl süreçlerine entegre edilmesinin, markalar›m›z›n krizle a€›rlaflan rekabet flartlar›nda mücadelelerine katk› sa€layaca€›na inan›yoruz” dedi. Altunyald›z, bundan 3 y›l önce güçlü, global Türk markalar› gelifltirerek Türkiye’nin ihracat›n› art›rmak hedefiyle yola ç›ktan Turquality Program›’n›n bugün, 67 markay› bar›nd›ran dev bir program haline ulaflt›€›n› sözlerine ekledi. Bosshart ise, bat› ülkelerinin intibak sa€lamay› ve

do€ru tempoyu tutturmay› bilmediklerini ifade etti. Do€u ülkelerine Çin’i örnek gösteren Bosshart, Çinliler’in do€ru an› beklediklerini ve sab›rl› olduklar›n›, baflkalar›n›n hatalar›n› gözlemleyerek baflar›y› elde ettiklerini vurgulad›. Ekonomide baflar›n›n yakalanmas› için devletin denetim ve gözetiminin gereklili€ini savunan David Bosshart, Turquality gibi projelerin devrede olmas›n›n çok önemli oldu€unun alt›n› çizdi. Krizde yap›lan en büyük hatan›n, herkesin yapt›€›n› yapmak oldu€unu ifade eden Bosshart: ■ Krizde fiyatland›rma önemlidir, fiyatlar› çok düflürmeyin ve de€ifltirmeyin ■ Hangi iflte iyiyseniz ona devam edin, yenilik yapmak için temkinli olun ■ ‹yi oldu€unuz ifli gelifltirin ■ Stratejinizde zigzaglar çizmeyin ■ Markan›n de€eriyle alakas›z bir fley yapmay›n ■ Finansal anlamda muhafazakâr, büyümede temkinli olun ■ Her yerde olmak yerine, bulundu€unuz yerde 1 numara olun ■ Sab›rl› olun, önerilerde bulundu.

Teras Park’›n yönetimi Corio'ya Denizli’nin ilk ve en renkli al›flverifl merkezi olan Teras Park’›n yönetimini Corio Türkiye devrald›. Corio Türkiye Teras Park’taki yüzde 40’l›k hissesini yüzde 51’e ç›kararak Teras Park’›n yönetiminde yeni bir dönem bafllatt›. Denizli’nin yeni geliflen konut bölgesinde yer alan, ferah mimarisi ve ça€dafl çizgileriyle dikkat çeken Teras Park, ayd›nl›k ve genifl mekanlar›yla kentlilerin günlük yaflam›nda önemli bir konuma sahip. Kentin ilk ve en büyük al›flverifl merkezi olan Teras Park’taki kiralama alanlar›n›n büyüklü€ü 45 bin metrekareyi buluyor. Çok genifl bir alana yay›lm›fl Hierapolis ve Afrodisias antik kentleri ve s›cak su kaynaklar›yla her y›l yerli ve yabanc› binlerce turist çeken Denizli, ayn› zamanda önemli bir sanayi altyap›s›na sahip bulunuyor. Son y›llarda Türkiye’nin önemli ihracat merkezlerinden biri konumuna ge-

len Denizli kentsel standartlar›n› da sürekli gelifltiriyor. Konuyla ilgili olarak Corio Türkiye CEO’su Koray Özgül flunlar› söyledi: “Kentin ilk ve en büyük al›flverifl merkezi olan Teras Park’›n yönetimini devralmaktan büyük mutluluk duyduk. Bu gözde al›flverifl merkezimiz Denizlililere iyi vakit geçirebilecekleri bir al›flverifl ortam› ve sosyalleflme f›rsat› sa€lamakta-

d›r. Yeni dönemde bu merkezimizde daha da zengin seçenekler sunaca€›z. Teras Park, yeni kirac›lar›m›z ve güçlü markalar›m›zla Denizli’nin en canl› yaflam alanlar›ndan biri olmaya devam edecek. Çal›flmalar›m›z› bu yönde h›zla sürdürüyoruz. Denizlililer çok yak›nda yap›lacak yeniliklerle farkl› ve ayr›lmak istemeyecekleri bir al›flverifl merkezine kavuflacaklar.” Teras Park’›n Corio yönetimine geçmesinin hemen ard›ndan k›sa bir süre içinde 7 salonlu Avflar Sinemas› hizmete girecek. Teras Park’ta ayr›ca 3 bin metrekarelik al›flverifl alan›yla Ender Büyük Ma€azac›l›k ve yine 3 bin metrekarelik büyük bir ma€azayla, ev-inflaat araç ve gereçlerinin en ünlü al›flverifl markalar›ndan biri olan Tekzen, büyüklere e€lence ve aktivite markas› Speed City, önümüzdeki dönemde Teras Park’ta hizmete girecek yeni ma€azalardan sadece baz›lar›n› oluflturuyor.


30 haber Dimes’ten “Dimes Çiftlik Yolu Süt” Türkiye’de taze ve do€al süt denilince akla ilk gelen firma olan Dimes Süt, markas›n› ve ambalaj›n› yenileyerek raflardaki yerini ald›. Ambalaj›nda yer alan do€a görüntüsüyle çiftlik do€all›€›n›; çocuklarla da safl›€›, temizli€i vurgulayan “Dimes Çiftlik Yolu Süt”, daha az ya€l› süt tüketmeyi tercih edenler için üretildi. Yüzde 50 daha az ya€l› Dimes Çiftlik Yolu Süt, bin mililitre ve 500 mililitrelik karton ambalaj›nda, de€iflmeyen Dimes lezzetiyle müflterilerin be€enisine sunuldu. Dimes, kaliteli UHT süt üretimi için, çi€ süt tedarikini üretim kalitesini ispatlam›fl çiftliklerden yap›yor. Kontrol analizleri yap›lan sütler, çiftliklerden al›n›p Dimes’in süt tankerleriyle en k›sa sürede ve en uygun koflullarda fabrikaya ulaflt›r›l›yor. UHT tekni€i ile üretilen Dimes Çiftlik Yolu Süt böylece besin de€erini ve tazeli€ini kaybetmeden zararl› maddelerden ar›nd›r›lm›fl oluyor. Hiçbir katk› maddesi kullan›lmadan, sütün uzun ömürlü olmas› sa€lan›yor.

Cirolar yüzde 11,5 siparifller yüzde 13,6 azald› Küresel kriz sanayi sektörünü tüm fliddetiyle vurmaya devam ediyor. Türkiye ‹statistik Kurumu (TÜ‹K), ocak ay› sanayi ciro ve siparifl endekslerini aç›klad›. Buna göre madencilik ve taflocakç›l›€› ile imalat sanayii k›s›mlar›nda bulunan ve sanayi üretim anketinin kapsam›na giren iflyerlerinden 2005=100 temel y›ll› oluflturulan sanayi ciro endeksi, y›l›n ilk ay›nda geçen y›l›n ayn› ay›na göre yüzde 11,5 azalarak 121,1 oldu. Sanayinin alt sektörleri düzeyinde, ocakta geçen y›l›n ayn› ay›na göre madencilik ve taflocakç›l›€› endeksi yüzde 3,6 artarak 169,9’dan 176,0’a yükselirken, imalat sanayii endeksi yüzde 11,9 azalarak 136,1’den 119,9’a düfltü. Bir önceki aya göre sanayi ciro endeksi yüzde 7,7 düflerken, ayn› dönemde en fazla düflüfl yüzde 43,3 ile di€er ulafl›m araçlar›n›n imalat›nda görüldü. Ana Sanayi Gruplar› s›n›flamas›na göre, y›l›n ilk ay›nda en fazla düflüfl yüzde 27,3 ile sermaye mal› imalat›nda görüldü. Bunu yüzde 24,9 ile dayan›kl› tüketim mal› imalat› izledi. ‹malat sanayiinde en yüksek düflüfl yüzde 54,3 ile büro makineleri ve bilgisayar imalat›nda gerçekleflti. Bunu, yüzde 45 ile otomotiv, yüzde 30,2 ile kokkömürü ve rafine edilmifl petrol ürünleri imalat› takip etti. ‹malat sanayisinde sipariflle çal›flan faaliyetlerde bulunan ve sanayi üretim anketinin kapsam›na giren iflyerlerinden, 2005=100 temel y›ll› olu���turulan siparifl endeksi, ocakta geçen y›l›n ayn› ay›na göre yüzde 13,6 azalarak 121,2 oldu. En fazla düflüfl yüzde 28,6 ile dayan›kl› tüketim mal› imalat›nda yafland›. Bunu, yüzde 28,3 ile sermaye mal› imalat› izledi.

Tarifl iplik üretimi durdurdu Küresel kriz Türkiye’nin en büyük iplik ve dokuma fabrikas› olan Tarifl ‹plik ve Dokuma Fabrikas›’n› da vurdu. 1975 y›l›nda Balkanlar'›n en büyük tesisi olarak ‹zmir'de kurulan Tarifl ‹plik ve Dokuma Fabrikas›, küresel krizin etkileri nedeniyle 6 ay süreyle üretimini durdurdu. Toplam 600 iflçinin son modern makinelerle çal›flt›€› dev tesis, karardan sonra sessizli€e gömüldü. Tam kapasite faaliyette y›ll›k 19 bin ton pamuk iflleyen tesis, bugün sektöründe Balkanlar'›n ilk 10'u aras›nda gösteriliyordu. Tarifl Pamuk ve Ya€l› Tohumlar Birli€i Baflkan› Basri Özçoban, "Global kriz ve çeflitli faktörler nedeniyle içimiz yana yana geçici olarak üretime ara vermek durumunda kald›k" dedi.

Maximus’a Türk tekstilci ç›karmas› Küresel krizde iflleri azalan Türk tekstilciler, Ukrayna, Beyaz Rusya, Çek Cumhuriyeti gibi ülkelerden yat›r›mc›lar›n gelerek tekstil ürünleri ald›€› Polonya'da faaliyet göstermeye bafllad›. Türkiye’den 40 firma Maxsimus ad› verilen 100.000 metrekarelik dev merkezde toptan ve perakende sat›fl› yap›yor. Metrekare fiyat› 25 euro olan Maximus'un en önemli özelli€i baflkent Varflova'ya yak›nl›€›. Özel bir otoban ile de Varflova’ya ba€lanacak merkezde Türk firmalar› d›fl›nda ‹talyan, Frans›z ve ‹spanyol firmalar› yer al›yor. 100 bin metrekarelik alana infla edilen, 8 büyük binadan oluflan ve toplam 88 hektar araziye sahip olan Maximus’ta, 100 metrekarelik bir dükkan y›lda 480 bin dolarl›k ciro yakal›yor. Maximus’a 10 kilometre uzakl›kta havaliman› bulunuyor. Yar›s› faaliyette olan merkezin 2009'da tamamlanmas› planlan›yor.


32 haber Cosy Elektronik’ten ilk bayi Kablo ve donan›m sistemlerinde dünyan›n önde gelen firmalar›ndan Cosy Elektronik Türkiye’deki ilk bayisini Ankara’da açt›. fiirketin Türkiye Müdürü Birol Demirkan, Balgat Cevizlidere Caddesi’ndeki bayinin aç›l›fl›nda yapt›€› konuflmada, kablo donan›m sistemleri satan flirketin, Türkiye'deki üssü için Ankara'y› seçti€ini söyledi. fiirketin asl›nda 1995 y›l›ndan bu yana Türkiye'deki anlaflmal› flirketleri arac›l›€›yla ürünlerini piyasaya sürdü€ünü anlatan Demirkan, çal›flt›klar› Aselsan, Roketsan, Otokar ve Tem Kablo gibi flirketler Ankara'da bulundu€u için bu kenti seçtiklerini belirtti. Demirkan, açt›klar› bayinin irtibat-dan›flmanl›k ofisi olarak çal›flaca€›n›, teknik çözümleri müflterilerine daha yak›ndan sunacaklar›n› ifade etti. Türkiye'nin yabanc› flirketler için cazip bir ülke oldu€unu belirten Demirkan, Ankara'daki yat›r›mlar›n›n temelinde Türkiye ekonomisine duyduklar› güvenin yatt›€›n› kaydetti. Cosy Elektronik'in bünyesinde bulundu€u ‹sviçreli holding Compona Connektör Sistemlerinin Üst Yöneticisi Riet Morell de ‹sviçre'nin küçük bir ülke oldu€una dikkat çekti ve s›n›rlar› aflmak, yeni piyasalarda yer almak istediklerini söyledi. Morell, "Türkiye yükselen bir piyasa. Bu nedenle Türkiye pazar›na girdik" dedi.

Eti, Soda Külü Üretim Tesisleri’ni hizmete açt› Beypazar› Ba€özü Köyü mevkiinde, yüzde 74 Ciner Grubu, yüzde 26 Eti Maden ortakl›€›yla 1998 y›l›nda kurulan Eti Soda Afi’nin Soda Külü Üretim Tesisleri, düzenlenen törenle aç›ld›. Aç›l›flta k›sa bir aç›klama yapan Ciner Grubu Baflkan› Turgay Ciner, Tek çat› alt›nda en büyük soda külü üretim tesisi olan yat›r›m›n, 300 milyon dolarl›k katma de€er yarataca€›na iflaret etti. Bunun 250 milyon dolarl›k k›sm›n›n ise ihraç edilece€ini ve tesiste 600 kiflilik istihdam yarat›laca€›n› belirten Ciner, 1600 kiflilik de hizmet al›m› gerçeklefltirilece€ini bildirdi. 237 milyon tonluk rezerve sahip olan Beypazar›'nda, y›lda 1 milyon ton soda külü, 100 bin ton sodyum bikarbonat ve 30 bin ton kostik soda üretimi gerçeklefltirilecek. Yüzde 50'ye yak›n› cam üretiminde kullan›lan soda külü, baflta tekstil ve deterjan olmak üzere 100'e yak›n sektörün girdisini oluflturuyor.

Dünya zarar ederken Koç 2 milyar TL kâr etti

2008 y›l›nda dünyan›n önde gelen birçok kuruluflu iflas ederken ya da zarar beyan edip devletlerinden yard›m isterken, Koç Holding krize ald›rmad› ve 2 milyar TL kâr etti. Koç Holding, 2008'de konsolide sat›fl gelirlerini bir önceki y›la göre yüzde 19 art›rarak 55,6 milyar liraya, faaliyet kâr›n› ise yüzde 40 art›rarak 5 milyar liraya yükseltti. Önümüzdeki dönemde verimlili¤e odakl› büyüme stratejilerini uygulamaya devam edeceklerini belirten Koç Holding CEO'su Dr. Bülent Bulgurlu, "Pek çok dünya devi bile iflasa sürüklenirken ya da el de¤ifltirmek zorunda kal›rken böyle bir dönemde, Koç Holding'in cirosu artmaya devam etti ve y›l› kârl› olarak tamamlad›. Bunun ard›nda; erken uyar› sistemlerinden faydalanarak gerekli tedbirlerin zaman›nda al›nmas› ve güçlü nakit ve bilanço yönetimi ile krize haz›rl›kl› girilmifl olmas› önemli rol oynad›" de¤erlendirmesini yapt›. ■ Tüprafl: Yüzde 62 oran›nda düflüfle ra¤men 432 milyon TL net kar elde etti. ■ Arçelik: 2008'de 6,8 milyar TL konsolide ciro elde ederek uluslararas› sat›fl cirosunun toplam konsolide ciro içindeki pay›n› 3,4 milyar TL ile yüzde 50'ye ç›kard›. ■ Ford Otosan: Y›l› 436 milyon TL, Tofafl ise 176 milyon TL kar ile tamamlad›. Topluluk flirketlerinin yurtiçinde Avrupa'ya yapt›¤› ihracat yüzde14.8 büyüdü. ■ Yap› Kredi Bankas›: 2008'de185 yeni flube açarak flube say›s›n› 861'e, net kar›n› yüz-de 45 art›flla 1,3 milyar TL'ye yükseltti.


34 haber Domino's Pizza: 200 yeni flube bin istihdam

fialgamdaki dudak uçuklatan art›fl Vücudun toksinlerden ar›nd›r›lmas› için yenmesi ve suyunun içilmesi önerilen flalgam›n perakende fiyat›, bir hafta içinde 75 kurufltan 8 liraya ç›kt›. Konya Sebze ve Meyve Komisyoncular› Derne€i Baflkan› Halil ‹brahim Gürbüz, Akdeniz Bölgesi'nde son dönemde havalar›n istikrars›z seyretmesi nedeniyle baz› sebze ve meyvelerin üretiminde düflüfl yafland›€›n›, bunun da fiyatlar› yükseltti€ini söyledi.

‹zlanda’da bankalar devlete emanet

2008 y›l›n› 105 flube ile kapatan Domino's Pizza, 2010 y›l› sonundaki büyüme hedefini 200 flube olarak belirledi. Krizle birlikte daha da artan iflsizli¤e yeni istihdam paketiyle cevap vermeye haz›rlanan Domino's Pizza, 2010 y›l› sonuna kadar bin kifliyi ifle almay› planl›yor. Domino's Pizza, 2009 y›l›nda 30 yeni flube daha açarak 136 flubeye ulaflmay› hedefliyor. Yeni flubelerin önemli bir k›sm›n› Anadolu'da açmay› planlayan Domino's Pizza, 2010 y›lsonuna dek bin kiflinin üzerinde yeni personel istihdam etmeyi planl›yor. Domino's Pizza ‹nsan Kaynaklar› Direktörü Mehmet Tulga Onay, 2008 y›l›nda krize ra¤men büyüdüklerini, bu baflar›n›n 2009 y›l›nda da devam edece¤ine inand›klar›n› belirterek, "Domino's Pizza olarak kriz ortam›nda büyümemizi sürdürdük. 2008 y›l› içerisinde 24 yeni flube aç›l›fl› gerçeklefltirdik. Global ekonomik krizin Türkiye'deki yans›malar›n›n 2009 y›l›n›n ilk yar›s›nda da hissedilece¤ini düflünüyorum. Fakat biz Domino's Pizza Türkiye olarak belirledi¤imiz hedeflerden geri ad›m atmayaca¤›z. 2009 y›l› içerisinde 30 yeni flube aç›l›fl› gerçeklefltirece¤iz ve 2010 y›lsonu hedefine göre bin kifliye daha istihdam sa¤layaca¤›z" dedi.

Küresel mali kriz dünya ülkelerini zor ve s›k›nt›l› bir dönemden geçiriyor. Avrupa’n›n kuzeyinde yer alan ve bir ada ülkesi olan ‹zlanda da krizin etkilerini çok yo€un yafl›yor. ‹zlanda'n›n finansal denetleme kurumu, ülkenin ayakta kalan son ba€›ms›z bankas› Straumur Burdaras'a el koydu. Kurul, bankaya, faaliyetlerini sürdürecek likiditesi olmad›€› gerekçesiyle el konuldu€unu bildirdi. ‹zlanda finans

sistemi ve para birimi kronun ekim ay›nda çökmesinin ard›ndan ayakta kalan tek banka, yat›r›m bankas› Straumur Burdaras olmufltu. Straumur Burdaras'›n CEO'su William Fall, geçen ay yapt›€› aç›klamada, dördüncü çeyrekte 616 milyon Euro (779 milyon dolar) zarar aç›klayan bankan›n art›k çekirdek faaliyetlerine odaklanarak durumunu düzeltece€ini belirtmiflti. Fall, bankaya el konulmas› üzerine görevden ayr›ld›.

Makarnaya yeni bir boyut kazand›rd› Ülkemizde de küresel kriz tüm sektörleri tehdit ediyor. Ancak krizde yapt›€› ak›lc› yeniliklerle büyüyen bir firma var: Selva G›da. Selva G›da yüzde 36 büyüdü. Firma kurumsal kimli€ini logosundan paket tasar›mlar›na kadar bafltan

afla€› yeniledi. Sade makarnay› piflirme önerisine göre s›n›fland›rarak Çorba Sefas›, Salata Keyfi, Ziyafet Sofras› ve di€er serilerle birlikte tüketiciyle buluflturunca 2008'i ciddi bir kârla kapatt›. Selva, cirosunu 98,2 milyon TL'ye ç›kard›.


36 haber Optimum Outlet’ten Bahreyn ata¤›

Türkiye AVM sektörünün öncülerinde Optimum Outlet AVM markas› Bahreyn’de Optimum markal› Alaturka konseptiyle AVM açacak. Konuyla ilgili aç›klama yapan Rönesans ‹nflaat Yönetim Kurulu Baflkan› Erman Il›cak, Optimum Outlet markas›n› Bahreyn üzerinden Körfez Ülkeleri'ne tafl›ma görüflmelerine, bafllad›klar›n› belirtti. Rönesans ‹nflaat’›n flehir içinde gerçeklefltirdi€i Optimum markal› Alaturka outlet konseptine Körfez ülkelerinin büyük ilgi gösterdi€ini söyleyen Il›cak, "Bahreyn’de ofis açm›flt›k. Orada görüfltü€ümüz bir kaç firma bizim projelerimize çok ilgi gösterdi. Onlar› projelerimizi görsünler diye ‹stanbul’a getirdik; bay›ld›lar. Gerçekten inan›lmaz bir konsept" dedi. Erman Il›cak, hiç outlet projesi bulunmayan Körfez’in bu anlamda önemli bir pazar oldu€una iflaret ederek, Abu Dabi’den de talep ald›klar›n›, Körfez için görüflme yapt›klar›n› söyledi. Optimum markas› tafl›n›yor. Il›cak, söz konusu ülke-

lerde gelifltirilecek projelerin de 'Optimum' markas›n› tafl›yaca€›n› sözlerine ekledi. Bat›’daki aç›k havada, tek katl› binalardan meydana gelen küçük bir kasaba görüntüsündeki yatay outlet konseptine karfl›l›k Alaturka outlet’ler daha çok al›flverifl merkezlerini and›ran kapal› mekânlar. Alaturka outlet’in bir baflka fark› ise flehir içinde olmas›. Bat›daki yatayl›€a karfl›l›k, dikey konumlanan Türk tipi outletlerde mutlaka elektronik market, hipermarket, yap› market bulunuyor; sinema, restoran, çocuk merkeziyle hitap etti€i kitleleri geniflletiyor. Il›cak, s›cak iklime sahip Körfez ülkelerine aç›k Bat› tarz› outlet yerine, Türk tipi kapal› outlet’in daha uygun oldu€unu söyledi.

fiubat’ta sanayinin yüzde 43'ü yar›m kapasite çal›flt› ‹malat sanayii küresel krizin etkilerini yaflamaya ve s›k›nt› çekmeye devam ediyor. Türkiye ‹statistik Kurumu (TÜ‹K) imalat sanayiinde kapasite kullan›m flubat ay› verilerini aç›klad›. fiubat ay›nda en çok kapasite kullan›m oran› düflen sektör 42,4 puanl›k gerilemeyle yüzde 47,5'e kadar inen otomotivde yafland›. fiirketlerin tam kapasite çal›flamama nedenlerinin aras›nda ise ilk s›ray› yüzde 49,8 ile iç pazardaki talep yetersizli€i ald›. D›fl pazarda talep yetersizli€i ise kapasite kullan›m oran›n› düflürmede yüzde 28,9 oran›nda etkili oldu. fiubatta imalat sanayiinde üretimin yüzde 42,7'sini yapan firmalar yüzde 59'dan az kapasiteyle çal›fl›rken bu firmalardan birço€unun ça-

l›flma kapasitesi flubatta yüzde 39'u bile aflamad›. Lokomotif sektörlerden otomotiv üretiminin yüzde 76,5'ini gerçeklefltiren firmalar yüzde 59 kapasitenin alt›nda çal›flt›. Bu üretimin yar›s›n› yapan firmalar›n flubat ay› çal›flmalar› ise yüzde 39 kapasitenin bile alt›na düfltü. Otomotivde üretimin sadece yüzde 23,6's›n› gerçeklefltiren flirketlerde kapasite yüzde 69 ile 100 oranlar›na ç›kt›. Türkiye'nin geleneksel sektörü tekstilde de özel flirketlerde kapasite kullan›m oran› oldukça düflük gerçekleflti. Üretimin yüzde 30'unu yapan flirketler yüzde 59 kapasitenin alt›nda çal›fl›rken üretimin yüzde 70'ini gerçeklefltiren flirketler ise yüzde 60 ile 100 kapasiteyle flubat› geçirdi.

Acteeum’dan Teknosa'yla anlaflma Türkiye’de birçok ilde Al›flverifl Merkezi açma projesi olan Acteeum Group, gelifltirmekte oldu€u projelerinden; Ancora ‹stanbul, Ancora Samsun, Ancora Kahramanmarafl, Ancora fianl›urfa ve Ancora Tokat için bir Sabanc› Holding A.fi. kuruluflu olan lider elektronik marketler zinciri Teknosa’yla anlaflma imzalad›. ‹flbirli€i kapsam›nda toplamda 8 bin 615 metrekarelik alan için imzalanan sözleflmeyle, Teknosa’n›n kal›c› büyüme stratejisinin ve Ancora Projeleri’nin baflar›s›n›n alt› çizilmifl oldu. Projelerin 2010–2012 y›llar› aras›ndaki dönemlerde aç›lmas› planlan›yor. Toplamda 8 bin 615 metrekarelik alan› kapsayan sözleflmede, Teknosa’n›n h›rsl› büyüme stratejisi devam ederek Ancora projeleri sayesinde birçok Anadolu flehrine elektronik market kavram›n› getirecek. ■ Ancora ‹stanbul, 105 bin metrekarelik kiralanabilir alan›yla Anadolu Yakas›n›n en büyük al›flverifl merkezi olacak. Göztepe E–5 Otoyolu’na cephesi olacak olan projede Teknosa, bin 605 metrekarelik sat›fl alan› için sözleflme imzalad›. ■ Ancora Samsun 63 bin metrekarelik al›flverifl merkezi projesinde Teknosa 2 bin 620 metrekarelik ma€azas›yla yer alacak. ■ fiehrin en büyük al›flverifl merkezi projesi olan Ancora Kahramanmarafl, 58 bin metrekarelik kiralanabilir alan› içinde bin 540 metrekarelik Teknosa elektronik marketi de bar›nd›racak. ■ Ancora fianl›urfa, 60 bin metrekarelik kiralanabilir alan›yla flehrin en büyük ve modern al›flverifl merkezi projesinde Teknosa bin 565 metrekarelik ma€azas›yla hizmet verecek. ■ Ancora Tokat, 25 bin metrekarelik kiralanabilir alan›yla, flehrin ilk ve tek al›flverifl merkezi projesinde de yer alacak olan Teknosa bin 285 metrekarelik alan için sözleflme imzalad›.


38 roportaj

Gül kokulu flehrin gülen yüzü “Iyafl” Yat›r›mlar›, yenilikleri ve müflterilerinin yüzünü güldüren kampanyalar›yla, Isparta’n›n gülen yüzü Iyafl, ad›ndan söz ettirmeye ve büyümeye devam ediyor. Çok ortakl› bu dev kuruluflun Ma€azalar Genel Müdürü Adem Demiralay, Iyafl hakk›ndaki sorular›m›z› cevaplad›.

A

dem Bey, önce sizi tan›makla bafllayabilir miyiz? Ne kadar süredir perakende sektöründesiniz? Iyafl kurulmadan önce sigorta ve turizm alanlar›nda faaliyet gösteren kendi iflletmelerimin bafl›ndayd›m. 1997 y›l›nda Iyafl kuruldu€unda beni de ça€›rd›lar. Hiç tereddüt etmeden “Arkadafllar, siz varsan›z ben de var›m!” dedim. Sonra biz de elimizdeki bütçe oran›nda Iyafl’›n ortaklar› aras›na kat›ld›k. Hesap ‹flleri Müdürü olarak bafllad›€›m ifle, 2001 y›l›ndan bu yana Ma€azalar Ge-

nel Müdürü göreviyle devam ediyorum. Di€er yandan az önce belirtti€im ifllerimi de sürdürüyorum. Bunlar›n d›fl›nda Isparta Ticaret ve Sanayi Odas› Yönetim Kurulu üyeli€i, Isparta Genç ‹fladamlar› Derne€i kurucusu ve Yönetim Kurulu Baflkan Yard›mc›l›€› görevlerim de var. Ayr›ca birkaç kuruluflta da gönüllü hizmet vermekteyim. ▼ Iyafl Hipermarketleri perakende sektörüne ne zaman girdi? Iyafl, 26 Aral›k 1996 y›l›nda, 10 ortak taraf›ndan kurulan bir flirkettir. Bu say› zaman içinde art›fl gösterdi ve bugün 2,100

IYAfi Ma¤azalar Genel Müdürü Adem Demiralay

orta€a ulaflt›k. 1997 y›l›nda ilk ma€azam›z›n yerini sat›n ald›k ve 1998’in 14 Mart’›nda da ma€azam›z› hizmete açt›k. O zamanlar insanlar, geldiklerinde buraya bakarak, “Buray› nas›l dolduracaklar? , Kim gelecek buraya?” diye soruyorlard›. Ama aradan 5 y›l geçti ve 2003 y›l›nda ma€azam›za s›€amaz olduk. ‹flte o gün bugündür ilk aç›l›fl›n heyecan›yla ve insanlar›n teveccühüyle yeni flubeler açt›k. ‹lki 1998’de olmak üzere; 2000, 2001, 2006 ve 2008 y›llar›nda açt›€›m›z yeni flubelerle ma€aza say›m›z› 5’e ç›kard›k. Kampanya günlerimizde ise, kurulan dev çad›rlarla ma€aza say›m›z iki kat›na ç›k›yor. ▼ Iyafl sadece perakende sektöründe mi faaliyet gösteriyor? Süleyman Demirel Organize Sanayi Bölgesinde de, bölgenin en büyük et iflleme merkezi olan ve 10 bin metrekare kapal› alana sahip bir tesisimiz bulunuyor. Günlük 500 büyükbafl ve 1,500 küçükbafl hayvan kesimi yap›l›yor. Salam, sucuk, sosis, past›rma, kavurma ve jambon üretimi yap›yoruz. Buradan flubelerimizin et ve et ürünleri temin etti€imiz gibi Türkiye’nin birçok noktas›na da pazarlamas›n› yap›yoruz. Ayr›ca “Iyafl Obelli” ad› alt›nda üretim yapan bir mobilya fabrikam›z var. Çok büyük bir fabrika de€il ama haz›r mutfak, dekarasyon, soft laminant kapak üretimi yap›yoruz. ▼ Biraz da yeni yat›r›m›n›zdan bahsedebilir miyiz? Isparta’da insanlar›m›z markal› ürünleri alabilmek için buradan kalk›p al›flverifl için Antalya’ya gidiyorlard›. Yine Isparta Ticaret ve Sanayi odas› ile Isparta’daki bankalar›n ortak çal›flmas› sonucunda Ispartal›lar›n kredi kart› harcamalar›n›n büyük bir bölümünü Antalya’da yeme-içme ve k›yafet gibi ihtiyaçlar› için harcad›klar› tespit edilmifltir. Bu da bizim dikkatimizi çekti ve dedik ki: “Biz Isparta’ya böyle bir yat›r›m yapabilir miyiz?” Bir toplant› yapt›k ve buraya kurulacak bir al›flverifl merkezini 1 y›l içinde bitirebilece€imize karar verdik. Yan›m›zdaki bofl arsa için Belediyeye müracaat ettik ve olumlu cevap ald›k. Ard›ndan da o arsay› kiralad›k. Yönetim kurulu üyelerimiz aras›nda inflaat mühendisi arkadafllar›m›z var. fiu anda orayla ilgileniyorlar. H›zl› bir flekilde buray› bitirmeye çal›fl›yoruz. 22 bin metrekarelik bu arazinin üzerine 16 bin


39

metrekarelik alan› olan bir bina yap›yoruz. 3 katta toplam 50 bin metrekarelik bir kapal› alana sahip olaca€›z. Burada e€lence merkezi, bowling, sinema ve kongre salonlar›, buz pisti, fast food, restoran, yap› market ve markalardan oluflan birçok ma€aza olacak. K›sacas› yaflam merkezlerinde gördü€ünüz her fley burada bulabileceksiniz. Isparta’da her zaman ilklerin öcüsü olan Iyafl buray› da faaliyete geçirdikten sonra yine Isparta’da bir ilke imza atarak ilk yaflam merkezini hizmete sunacakt›r. Di€er yandan ‹stanbul’da bir firmayla irtibata geçerek buradaki dükkanlar›n kiralama ifllerine de bafllad›k. fiu anda Tekzen, Boyner, Lc Waikiki, Sarar, Ki€›l› ve Sabri Özel gibi birçok ünlü firmayla ön görüflmelerini tamamlad›lar ve protokol aflamas›na geldiler. Tamamen markalara ayr›lm›fl ma€azalar›yla bir ilki gerçeklefltirip, Isparta’ya kazand›rman›n hakl› gururunu yaflayaca€›z. ▼ Krizden kaynaklanan bir güçlük yafl›yor musunuz? Ben insanlar› çok fazla çekimser bulmuyorum. Art›k herkes bu krizin geçici oldu€unu biliyor ve buna göre yat›r›m yap›yor. Tek sorunumuz kredilerin kapal› olmas›.

‹nsanlar Iyafl’› ilk açt›¤›m›zda “Buray› nas›l dolduracak›n›z?, Kim gelecek buraya?” diye soruyorlard›. Ama aradan 5 y›l geçti, 2003 y›l›nda ma¤azam›za s›¤amaz olduk. ‹flte o gün bugündür ilk aç›l›fl›n heyecan›yla ve insanlar›n teveccühüyle yeni flubeler açt›k.

»


40 roportaj eksikliklerden biri de kollektif çal›flman›n olmay›fl›. Asla yap›lmam›fl! Zaman zaman denenmifl ama hep istenmeyen sonuçlarla bitmifl. Bizim flu anda 2,100 orta€›m›z var. Iyafl, Isparta’da kollektif çal›flman›n en büyük örne€i oldu.

Ekentepe’de, bölgenin en büyük et iflleme merkezi olan ve 10 bin metrekare kapal› alana sahip bir tesisimiz bulunuyor. Günlük 500 büyükbafl ve 1,500 küçükbafl hayvan kesimi yap›l›yor. Salam, sucuk, sosis, past›rma, kavurma ve jambon üretimi yap›yoruz. Bu bizi biraz üzdü. Keflke böyle olmasayd› da ileriyi görerek devam edebilseydik. Eylül, en geç Ekim ay›nda AVM konseptini de bozmadan buray› açmay› planl›yoruz. Buradaki yerleflim tamamen profesyonel bir ekip taraf›ndan yap›l›yor, yani bir konfeksiyon ma€azas›n›n yan›nda kuruyemiflçi olmayacak. Bize gelen talepleri de bu yönde de€erlendiriyoruz. ▼ Isparta’da gerçeklefltirilen yat›r›mlar›n geneli için ne düflünüyorsunuz? Isparta’ya çok az yat›r›m yap›l›yor. ‹nsanlar genelde hizmet sektörüne yönelmifl ve yeterli yat›r›m yap›lmam›fl. Üretim sektörü neredeyse hiç yok. Burada üniversitenin verdi€i bir avantaj ve askeriyenin oluflturdu€u ciddi bir potansiyel var. En büyük

▼ Nas›l sa€lad›n›z bu kadar orta€› bir arada tutmay›? Tamamen güvene dayal› bir sistemle diyebilirim. 10 kiflinin giriflimiyle bafllayan bu yolculuktaki insanlar, Isparta’da art›k bir yere gelmifl, ticaretle u€raflan, belli iflleri olan arkadafllar. Böyle bir al›flverifl merkezi kural›m demifller, bütün insanlar da hiçbir fley ortada yokken, paralar›n› al›p gelmifller ve bu insanlara teslim etmifller. 10 y›ld›r da biz bu insanlar›n güvenine lay›k olmaya çal›fl›yoruz. Bunda çok mu baflar›l› olduk? Biz elimizden gelenin en iyisini yapt›€›m›za inan›yoruz. ▼ Iyafl aç›s›ndan 2008 y›l› nas›l geçti? 2009’dan beklentileriniz neler? 2008 y›l› bizim hedeflerimiz do€rultusunda ilerledi. Son 3 ayda az da olsa bir durgunluk yaflad›k. 2008 y›l›n›n ilk 3 çeyre€inde hedeflerimizin hemen hemen üstündeydik. 4. çeyrekte hedeflerimize tam ulaflamad›k ama çok yaklaflt›k. Genel olarak bakt›€›m›zda 2008 y›l› hedeflerimize ulaflt›€›m›z› rahatl›kla söyleyebiliriz. 2009 y›l›na “Acaba ne olur? Nas›l bafllar›z?” gibi sorularla bafllad›k. ‹lk 2 ay›nda yapt›€›m›z ciro takiplerinde gördük ki çok ciddi bir düflüfl yok ifllerimizde. Yüzde 3-5 aras› bir düflüfl oldu ama bunun da insanlar›n psikolojik tepkilerinden kaynakland›€›n› ve bunu aflabilece€imizi tahmin ediyoruz. Biz 2009 y›l›nda büyümemize devam edece€iz. Minimum yüzde 15, ama hedefimiz yüzde 20 olacak. Buna göre hareket ediyoruz. Bu hedefler do€rultusunda; yapt›€›m›z kampanyada da hedeflerimizin çok çok üstündeyiz. 2009 y›l›n› reel sektör aç›s›ndan de€erlendiremem ama al›flverifl merkezleri, ma€azalar aç›s›ndan de€erlendirirsem çok karamsar görmüyorum. Bunu aflaca€›z, moralimizi yüksek tutmal›y›z. Krizin olumsuz etkileri olur ama ben ülkemizin çok fazla zarar görece€ini, telafisi olmayan hasarlar görece€imizi zannetmiyorum. ▼ fiu anda kaç çal›flan›n›z var? Ma€azalar›m›zda toplam 280 personel is-


41

tihdam ediyoruz. Krizin bafllad›€› dönemden bu yana hiç iflçi ç›karmad›k; aksine iflçi takviyesi yaparak yeni istihdamlar yaratt›k. Ayn› fleyi 2001 krizinde de yapm›flt›k. Kesinlikle iflçi ç›karmayaca€›z dedik ve ç›karmad›k. Ne kadar iflçi ç›kar›rsan›z hizmetinizden o kadar fedakârl›k yapm›fl, hizmeti aksatm›fl oluyorsunuz. Hizmet aksay›nca müflteri rahats›z olur. Geliriniz de düfler. Bunlar birbiriyle do€ru orant›l›. Biz iflçi ç›karma ve ara verme olaylar›na hiç s›cak bakm›yoruz.

liyat, 125 ton yumuflat›c›, 110 ton s›v› bulafl›k deterjan›, 100 ton tavuk, 30 ton beyaz peynir, 30 ton kaflar ve 20-25 ton flarküteri ürünü satm›fl›z ve bunlar sadece baz›lar›. Kampanyam›z›n oldu€u dönemlerde al›flverifl için Antalya’dan, Burdur’dan, Konya’dan, Denizli’den ve komflu illerin ilçelerinden özel araçlar›yla ya da guruplar halinde araç kiralayarak gelen müflterilerimiz oluyor. Bu bölge art›k bizim bu kampanyam›z› çok iyi biliyor ve bekliyor. Bizim bu y›l-

ki kampanyam›zda 10 gün içerisinde ma€azalar›m›za 345.000 ziyaretçi gelmifltir, bu da Isparta nüfusunun nerdeyse iki kat›d›r. ▼ Sizin eklemek istedi€iniz herhangi bir fley var m› Adem Bey? Sizin arac›l›€›n›zla tedarikçi firmalara, büyük bir özveriyle çal›flan personelimize ve 11 y›ld›r bizden deste€ini esirgemeyen müflterilerimize çok çok teflekkür ediyorum. Daha nice 11. y›llara...

»

▼ 11. y›l›n›z› kutluyorsunuz. Bu y›la özel kampanyalar›n›z var m›? Biz y›ldönümü kutlamalar›m›z›, aç›ld›€›m›z günden bu yana yap›yoruz. ‹lk y›l 1 günle s›n›rl› tuttuk ve kampanyal› ürünlerimiz 1 saat içinde bitti. 2. y›l, kampanyay› 2 gün yapt›k ama daha 2. güne girmeden yine ürünlerimiz tükendi. 3. y›l 3 gün, 4. y›l 4 gün… Bakt›k ma€azaya s›€m›yoruz d›flar›ya taflal›m dedik ve ma€aza yak›nlar›na dev çad›rlar kurarak bu kampanyay› buralarda sürdürdük. Bu y›l da flubelerimizin yak›nlar›na çad›rlar kurduk. ‹nflaat› süren yeni merkezimizin alt kat›nda 3 bin metrekarelik bir alan vard›; onu da kulland›k. Bu alanlarda ma€azalardaki ürünlerimizin neredeyse yar›s›, kampanya günlerimizde indirimli ürünler olarak sat›l›yorlar. Art›k 2-3 ay önceden haz›rl›klara bafll›yoruz. Bu y›lki kampanyam›zda; 140 ton pirinç, 150 ton s›v› ya€, 110 ton cay, 350.000 lt süt, 120 ton makarna, 210 ton toz deterjan, 30 ton bak-


42 haber Garanti Bankas›’ndan KOB‹'lere 20 milyon Euro

Küresel krizle s›k›nt›l› günler yaflayan KOB‹’lere yönelik Garanti Bankas›’ndan sevindirici bir karar ç›kt›. Garanti Bankas›, SELP II (Küçük ‹flletmeler Kredi Program› II) kapsam›nda, KOB‹'lerin finansman›na katk› sa€lamak amac›yla 20 milyon euro'luk kredi sa€lad›. Krediyi, kalk›nmada öncelikli 49 ilde, maksimum 50 bin euro'ya kadar "yat›r›m kredisi" ve maksimum 30 bin euro'ya kadar ihtiyaç kredisi olarak kullan›ma sunacak. ‹malat, ihracat, hizmet ve tar›m sektörlerine kulland›r›lacak

krediden, çal›flan say›s› 50 kifliden, y›ll›k nakit ak›fl› 1 milyon euro'dan az olan flirketler, 48 aya varan vadelerle TL veya yabanc› para cinsinden yararlanabilecek. Avrupa Birli€i, Hazine Müsteflarl›€›, CEB ve KFW taraf›ndan finanse edilen SELP II kredisiyle KOB‹'lere destek vermeye devam edeceklerini belirten Garanti Bankas› Genel Müdür Yard›mc›s› Nafiz Karadere, flunlar› söyledi: "Kalk›nmada öncelikli illerimizde, uygun vade koflullar›yla kulland›raca€›m›z krediyle, özellikle bugünlerde KOB‹'lerimizin geliflimine ve Türkiye'nin kalk›nmas›na katk›da bulunmaya devam diyoruz. Önümüzdeki dönemde, KOB‹'lere özel, yurtd›fl› kaynakl› yeni fonlara da arac›l›k etmek üzere çal›flmalar›m›z› sürdürüyoruz."

Fortis’in kâr› 186 milyon TL Türkiye’nin öncü bankalar›ndan Fortis Türkiye’nin 2008 y›l› kâr› 186 milyon TL oldu. Fortis taraf›ndan yap›lan aç›klamada bankan›n müflterilerine sa€lad›€› kredilerin toplam›n›n 2008'de yüzde 31 artarak 8,4 milyar TL

seviyesine ulaflt›€›, aktif büyüklü€ün ise yüzde 21'lik art›flla 13 milyar TL olarak gerçekleflti€i kaydedildi. Fortis Türkiye'nin toplam faaliyet gelirleri, yüzde 20 artarak, 1 milyar TL oldu. Bankan›n, ayr›lan kredi karfl›l›klar›n›n (provizyon) yüzde 138 artarak 115 milyon TL'ye ç›kt›€› vurguland›. Fortis Türkiye'nin sermaye yeterlilik rasyosu yüzde 14,2 seviyesinde bulunuyor.

Alfa, Turkcell’deki hisselerini satt› Türkiye’nin lider GSM operatörü Turkcell’in hissedar› olan Alfa Finans Holding Turkcell’deki hisselerinin yüzde 62’sini satt›. Alfa Finans Holding, Alfa Telecom Turkey'deki hisselerinin yüzde 62,2’sini Rus ifl adam› Alexander Mamut'un kontrol etti€i Henri Services Limited (HSL) ve Kazak Visor Group'un ifltiraki Nadash ‹nternational Holdings flirketine 90,2 milyon dolar karfl›l›€›nda satt›. Yaklafl›k yüzde 90 indirimle sat›lan hisselerin zorunluluk dolay›s›yla sat›ld›€›n› iflaret eden Altimo Baflkan Yard›mc›s› Krill Ba-

baev, Alfa Finance Holding'in Turkcell hisselerini New York Federal Mahkemesi'nin verdi€i karar nedeni ile sat›ld›€›n› ifade etti. Babaev, Turkcell'deki hisse oranlar›n›n yüzde 4.98'e düfltü€ünü belirterek Rus ifl adam› Alexander Mamut ile Alfa'n›n hiçbir iliflkisinin olmad›€›n› kaydetti. New York Federal Mahkemesi, Altimo'nun Turkcell'deki pay›n›n yüzde 5'i aflmas›n›n Telenor ile Storm aras›nda imzalanan Ukrayna'n›n en büyük mobil telefon operatörü Kviystar hissedarl›k sözleflmesine ayk›r› oldu€una karar vermiflti.

365 AVM’den 365 gün indirim AVM sektöründe yeniliklerin öncüsü olan Corio Türkiye, 365 AVM’de hayata geçirdi€i projeyle 365 AVM’de bulunan Türkiye’nin önde gelen markalar›, her ay belirleyece€i özel ürünlerinde 365 gün indirim yapacak. 365 Günlük ‹ndirim kampanyas›nda markalar›n seçti€i özel ürünler her ay de€iflecek. Corio Türkiye, kampanyaya kat›lan markalar›n tan›t›m çal›flmalar›na yaklafl›k 350 bin TL’lik reklam bütçesi ile destek veriyor. Kampanyaya ‹pekyol, Twist, Boyner Evde, Diverase, Hotiç, Tekin Acar, Intersport, Electroworld, Burger King, Fabrika, Toyzshop, Mavi ve Ki€›l› gibi markalar kat›l›yor. Yeni uygulaman›n 365 AVM’ye yeni bir soluk getirece€ini, hem 365 AVM’deki markalar, hem de tüketicilere önemli avantajlar sa€layaca€›n› belirten Corio Türkiye CEO’su Koray Özgül: “Corio Türkiye olarak sahip oldu€umuz al›flverifl merkezlerini yenilikçi uygulamalar›m›zla gelifltirmeyi sürdürüyoruz. Bunlardan birini Türkiye’nin önde gelen markalar›n›n kat›l›m› ile 365 AVM’de hayata geçiriyoruz. 365 gün devam edecek indirim kampanyam›zda tüketiciler, Türkiye’nin önde gelen markalar›n›n ürünlerini cazip indirimlerle alma f›rsat› elde edecekler. Kampanyam›z, al›flverifl merkezimizi hareketlendirerek markalar›m›za da önemli bir avantaj sa€layacak. Kampanyaya kat›lan ma€azalar›m›za ayr›ca genifl bir tan›t›m ve reklam deste€i de verece€iz.” fleklinde konufltu.


>> DOSYAKAPAK İÇİNDEKİLER K. SERTAÇ ÜNAL ENDEKS K‹MYA: PL ÜRET‹M TALEB‹ ARTIYOR

44 ERKAN ÖZDEM‹R TÜRK‹YE’N‹N PR‹VATE LABEL PAZARINDAK‹ PAYI DÜfiÜK

46 OKTAY IRSIDAR ÖZEL MARKA DUAYEN‹NDEN ‹fi‹N SIRRI

48

KR‹ZE KARfiI PR‹VATE LABEL ÇARES‹

BU DOSYA

ENDEKS K‹MYA ’NIN SPONSORLU⁄UNDA HAZIRLANMIfiTIR


44 dosya

PL üretim talebi art›yor! Temizlik ürünleri segmentinde, toz ve s›v› gruplar› ile ilgili tüm ürün portföyünde PL üretimi bulunan Endeks Kimya Fabrika Müdürü K. Sertaç Ünal, “‹ç pazardaki birçok yerel ve ulusal marketten, bunlar›n yan› s›ra lokal da€›t›m yapan firmalardan, özellikle son dönemlerde, yo€un olarak PL fiyat› ve üretim talebi al›yoruz. Bu durum, bizlere 2009 y›l›n›n bu talepler aç›s›ndan daha yo€un bir dönem olaca€›n› hissettirmektedir” diyor.

E

konomik kriz, fiyat aç›s›ndan daha avantajl› olan market markal› (PL) ürünlere ilgiyi ne oranda artt›rd›? Ekonomik kriz birlikte, birçok aile öncelikli tasarruf yapabilece€i konular› ve bu tasarrufa giderken standartlar›nda da çok fazla de€ifliklik yapmadan bunu nas›l sa€layabilece€ini düflündü diyebilirim. Dolay›s› ile bu flartlar alt›nda ucuz fakat, ayn› ifllevi görebilece€i konusunda kalitesine güvenebilece€i ve al›flverifl yapt›€› marketin güvencesi ile raflarda yerini alan ürünler bu tercihlerin bafl rolünü üstlendi€ini düflünüyorum. K›sacas› ekonomik kriz ile birlikte, bir bölgede uzun y›llard›r faaliyet gösteren ve müflterilerinin hizmetlerinden memnun oldu€u, güvenilirli€ini ispatlam›fl olan marketlerin kendi ad›na üretimini yapt›rd›klar› ürünler tüketiciler taraf›ndan, ciddi anlamda tercih edilmeye bafllam›flt›r. Marketler de bu tercihleri, sat›fl rakamlar› ile tespit etmifller ki, fason üretim konusunda kendilerini daha da gelifltirmeye yönelmifller ve gerçekten çok baflar›l› örnekleri raflar›nda sergilemeye bafllam›fllard›r.

da€›l›m› farkl› olmakla birlikte, özellikle içerisinde bulundu€umuz temizlik ürünleri kategorisinde PL ürünlerin pay› son birkaç y›l içerisinde yüzde 10 yüzde 15 aras›nda rakamlarla ifade edilmeye bafllanm›flt›r. Telaffuz edilen rakamlar, PL ürünlerin son birkaç y›l içerisinde çok ciddi oranlara ulaflt›€›n› ifade etmektedir. Ekonomistlerin 2009 y›l› için yapt›klar› aç›klamalar› ve tüketicilerin bu ürünleri niçin tercih ettiklerini de göz önünde bulunduracak olursak, 2009 y›l› bu büyümenin çok daha h›zl› olaca€›n›n da bir göstergesidir diye düflünüyorum.

▼ Türkiye’deki PL üreticileri için 2009 y›l› nas›l bir f›rsat sunuyor? Daha önce de ifade etti€im gibi, ekonomik kriz aç›s›ndan otorite say›labilecek baz› çevrelerin yapt›€› aç›klamalar bu y›l›n, tüketiciler taraf›ndan daha tedbirli geçirilmesi gerekti€i fleklindedir. Ve yine tüketiciler, birçok bütçe (reklam, pazarlama,sat›fl vb bütçeler) giderlerinden ar›nd›r›lm›fl, ucuz fakat, markal› ürünlerle ayn› kalitede oldu€una inand›klar› ürünleri daha yo€un tercih edeceklerdir. Dolay›s› ile ekonomik krizin kendini daha fliddetli hissettirece€i 2009 y›l›n›n, PL ürünlere olan tercihi art›raca€›na inan›yorum. ▼ Global kriz ile birlikte Türkiye’ye üretim yapt›rmak için gelen firma say›s›nda bir art›fl gözlemlendi mi? Hangi ülkelerden özellikle teklif al›n›yor? Global kriz ile birlikte maalesef beklenen teklifler henüz Türkiye’de yo€unlaflm›fl de€il. Özellikle segmentimizde kullan›lan hammadelerin yüzde 90’›n›n yurtd›fl›ndan ithal ediliyor olmas›, bununla birlikte ülkemizdeki üretim maliyetleri ve vergilerin çok yüksek seviyelerde olmas› rekabetçi üretimde dezavantaj gibi görünüyor. Dolay›s› ile bu durum, PL hizmetine aday olan ülkelerle, rekabet edebilme flans›m›z› yitirmemize sebebiyet vermektedir. ▼ Türkiye Çin’in taht›n› devralacak m› sizce? Fiyatlar konusunda Çin ile rekabet etme flans›m›z›n çok fazla olmad›€›n› düflünüyorum. Fakat kaliteli, hesapl› bir üretim ve hizmet sunabilme konusunda, farkl› ülkelerin PL taleplerine cevap verebilirsek ve bu konularda istikrarl› bir çizgi yakalayabilirsek, niçin olmas›n diye düflünmekten de kendimi alam›yorum. ▼ Firma olarak PL sektöründe nas›l bir canlanma, hareketlilik gözlemlemektesiniz? Endeks Kimya olarak öncelikle iç pazardaki birçok yerel ve ulusal marketten, bunlar›n yan› s›ra lokal da€›t›m yapan firmalardan, özellikle son dönemlerde, yo€un olarak PL fiyat› ve üretim talebi ald›€›m›z› gözlemliyoruz. Bu durum, bizlere 2009 y›l›n›n bu talepler aç›s›ndan daha yo€un bir dönem olaca€›n› hissettirmektedir.

▼ Private Label sektörünün Pazar pay› nedir? 2009 y›l› için öngörülen büyüme hedefi hakk›nda bilgi alabilir miyiz? Private Label pazar›nda her ürün segmentinin ve her marketin kendi içerisindeki ▲ Endeks Kimya Fabrika Müdürü K. Sertaç ÜNAL


45 Private Label pazar›nda her ürün segmentinin ve her marketin kendi içerisindeki da¤›l›m› farkl› olmakla birlikte, özellikle içerisinde bulundu¤umuz temizlik ürünleri kategorisinde PL ürünlerin pay› son birkaç y›l içerisinde yüzde 10, yüzde 15 aras›nda rakamlarla ifade edilmeye bafllanm›flt›r. Telaffuz edilen rakamlar, PL ürünlerin son birkaç y›l içerisinde çok ciddi oranlara ulaflt›¤›n› ifade etmektedir.

▼ Kaç üründe PL üretim yapmaktas›n›z? Temizlik ürünleri segmentinde, toz ve s›v› gruplar› ile ilgili tüm ürün portföyünde PL üretimimiz mevcuttur. ▼ PL’in üreticiye ve perakendeciye faydalar› nelerdir? PL üretiminin, perakendeciye olan öncelikli faydas› tüm bütçe maliyetlerinden ar›nd›r›lm›fl, ucuz fakat kaliteli ürünleri raflar›nda tüketicileri ile buluflturma flans›n› yakalamas›d›r. E€er ki, gerçekten kaliteli bir formülle üretilmifl ve tüketicinin denemesinin ard›ndan, kulland›€› ürünü tekrar talep etmesini sa€layabilirse, perakendeci, tüketicinin nezdinde hem kaliteli hem de ucuz imaj›n› ayn› anda kazanm›fl olacakt›r. Bunu sa€layabilmesi için, ne olursa olsun sadece ucuz de€il ayn› zamanda da, en az markal› ürünler kadar kaliteli üretimleri tercih etmesi gerekir. Üreticiler aç›s›nda da, öncelikle PL ürünler en efektif maliyet ve karl›l›k analizlerini yapabildikleri ürünlerdir. Üretim kapasitelerini daha rand›manl› çal›flt›rarak maliyetlerini minimize ettikleri de, çok önemli olan bir di€er konudur. Ayr›ca üretti€i PL ürünlerin etiketlerine beyan ettikleri isimleri de, kendilerine markalaflma sürecinde yeni kap›lar açacakt›r diye düflünüyorum.


46 dosya

“Türkiye’nin private label pazar›ndaki pay› düflük” 2001 y›l›nda yaflad›€›m›z krize oranla flu anda PL ürünlere o zamanki kadar yüksek bir ilgi henüz oluflmam›flt›r. 2001 y›l› tam anlam›yla PL ürünlerin zirve yapt›€› bir dönem olmufltu. fiu anda PL ürün sat›fllar›ndaki art›fl›n yüzde 20–30 dolay›nda oldu€unu tahmin ediyoruz.

zel Markal› Ürünler Tedarikçileri Derne€i (PLAT) Genel Sekreteri Erkan Özdemir, Türkiye’nin private label pazar›ndaki pay›n›n yüzde 6–7 civar›nda oldu€unu söyledi. Dergimize aç›klamalarda bulunan Özdemir, “Di€er Avrupa ülkeleriyle mukayese etti€imizde bu oran›n düflük bir seviyede oldu€unu gözlemliyoruz.” dedi.

Ö

▼ Erkan Bey, bizlere öncelikle PLAT’›n faaliyetlerinden bahseder misiniz? PLAT derne€i 2001 y›l›nda, ço€unlukla zincir marketlere private label üretimi yapan üreticileri bir araya getirerek hem sinerji yaratmak, hem de sektörün güçlenerek daha etkin rol oynamas›n› sa€lamak amac›yla kurulmufltur. Bu amaçla öncelikli hedeflerimiz, PL üreticilerini bilgilendirmek, bilinçlendirmek ve dernek olarak yakalayabildi€imiz f›rsatlar› üyelerimizle paylaflmak, bu suretle de onlar›n at›l kapasitelerini de€erlendirmelerini sa€lamak. Burada en çok önem verdi€imiz konu da üyelerimizin ihracata yönelik çal›flmalar›n› ve sat›fl ba€lant›lar›n› art›rarak firman›n iç pazardaki krizlerden minimum etkilenmesini sa€lamak ve varsa kendi markalar›na daha fazla destek vererek iç piyasada kendi markalar›yla güçlenmesini temin etmektir. Bu sebeple de bu sene CNR Fuarc›l›kla 8’ncisini düzenleyece€imiz PRIVATE LABEL ‹STANBUL FUARI çok önemli.

As›l olan bu krizi f›rsata çevirebilecek stratejileri tespit edebilmek ve uygulayabilmek. Bu noktada karfl›m›za ç›kabilecek en ciddi f›rsat; Avrupa’da ki birçok Private Label üreticisinin krizlerden dolay› kapanmas›d›r. ▼ 8. Private Label ‹stanbul Fuar›, 23–25 Nisan tarihleri aras›nda ziyaretçilerini a€›rlayacak. Geçen y›l düzenledi€iniz fuarda beklentileriniz ne oranda gerçekleflti ve bu y›lki fuardan neler bekliyorsunuz? Fuar›m›z her geçen sene daha fazla ilgi ve önem kazan›yor. Bunun sonucu olarak da daha fazla profesyonellefliyor. Bölgenin en ciddi sektörel fuar› konumuna gelmifl durumda. Burada özellikle dikkat edilen konu profesyonel profildeki ziyaretçilerin fuara ziyaretinin sa€lanmas›. Bu konuda özellikle CNR Fuarc›l›€›n uzun u€rafl›lar› neticesinde çok ciddi neticeler al›nm›fl durumda. Gerek iç ziyaretçi olsun, gerekse yurt d›fl›ndan gelecek ziyaretçiler olsun tamamen

fuar›n ve sektörün amac›na ve ruhuna uygun ziyaretçilerin kat›l›m› sa€lanm›fl durumda. Böylelikle kuru kalabal›€›n olumsuz etkilerinden ar›nm›fl, ayn› konuda beklentisi olan kiflilerin ve firmalar›n karfl› karfl›ya geldi€i, arz ve taleplerin do€ru olarak ifade edildi€i ve uygun sat›n alma ve anlaflma flartlar›n›n olufltu€u bir fuar ortam› oluflturulmufl durumda. Geçen sene bu özeliklerde bir fuar geçirmifl ve taraflar aç›s›ndan son derece memnun olan bir ortam sa€lanm›flt›. Bu sene geçen seneden farkl› olarak bir global kriz içinde bulunmaktay›z. Krizin olumsuz etkilerini üzerimizde hissetmeyerek tam tersine hem kat›l›mc›, hem de ziyaretçiler aç›s›ndan bunu bir f›rsat olarak alg›larsak, çok iyi bir fuar dönemi geçirebiliriz. Umar›m herkes ayn› duygularla bu fuara kat›l›r ve onca harcanan para, emek ve zaman haketti€i karfl›l›€› al›r. ▼ Private Label ürünler, tüm dünyada yayg›n olarak kullan›l›yor. Türkiye’de özel marka olman›n ve özel marka üretmenin art›lar›, eksileri nelerdir? Sizin de belirtti€iniz gibi tüm dünyada bir private label gerçe€i var. Biz Türkiye olarak bu olguyu sonradan keflfeden bir ülke olmam›za ra€men her konuda oldu€u gibi bu alanda da sektör en k›sa zamanda hak etti€i yere gelecektir. Bu sektörün gerek dernek çat›s› alt›nda organize olmas›, gerekse fuarlar›n organize edilmeye bafllanmas›ndan 7 y›l geçmesine ra€men, bu süre asl›nda böyle bir sektör ve oluflum için çok uzun say›lmaz. Zira bu konunun üretici, perakendeci ve tüketici gibi çok ciddi olan taraflar› mevcut. Dolay›s›yla bütün taraflar›n bu oluflumdan memnun kalmas›n› sa€lamak gerekmektedir. Türkiye gibi sürekli krizlerin ve belirsizliklerin yafland›€›n› bir ülkede bunun istikrara kavuflmas› son derece güçtür. Ancak geldi€imiz flu noktada private label ürünlerin, PL üreticilerinin ve tüm perakende sektörünün bu konuya sahip ç›km›fl olmas›n› memnuniyetle karfl›l›yoruz. Perakendeciler kendi özel markalar›n› özellikle krizlerle bafllayan süreçte olmak üzere daha çok önemsemeye bafllad›lar. Zira hem bu ürünlerde kar marjlar› di€er markal› ürünlere göre daha fazla, hem de bu ürünleriyle tüketicilerde firmalar›na karfl› bir güven kazanmaktad›rlar. Bu nedenle kendi markal› ürünlere olan yakla-


47 potansiyel PL üreticisi ülke konumunda olmam›z sebebiyle karfl›m›za çok önemli f›rsatlar ç›km›flt›r. Hepsi olmasa da PL taleplerinin en az›ndan bir k›sm›n› karfl›layabilecek giriflimlerde bulunabilirsek e€er çok ciddi potansiyeli yakalam›fl olabiliriz. Bunun için de Avrupa pazar›n› çok iyi analiz edip gerekli yerlerle kontaklar› tekrar sa€lamal›y›z. Bu noktada bu sene yap›lacak PL Fuar› da bu anlamda daha çok önem arz etmektedir. Gerçekten bu sene üreticilerin karfl›s›na flimdikilerin aksine çok ciddi f›rsatlar ç›kabilir.

fl›m perakendecilerde giderek artacakt›r. Üretici aç›s›ndan da bakt›€›m›zda, PL markal› üretim yapmak ciddi avantaj sa€lamaktad›r. Hem bu ürünlerin pazarlama yat›r›mlar› yok denecek kadar az (özellikle zincir marketler taraf›ndan talep edilen; kat›l›m bedeli, raf bedeli, y›l dönümü vb. ekstra bedeller olmamas›) olmas›, at›l olan üretim kapasitelerini doldurarak birim maliyetlerin düflmesine katk›da bulunmalar›, buralardan sa€lanacak katk›larla varsa kendi markalar›na destek olma flans› yakalamalar› ilk esnada gözüken avantajlard›r. Bunun yan› s›ra, e€er kendi markalar› yoksa bir PL üreticisinin sadece PL üretimiyle uzun vadede ayakta kalmas› zordur. Bu tür firmalar›n mutlaka PL üretimlerini ihracatla desteklemeleri kaç›n›lmazd›r. ▼ Daha çok hangi firmalar Private Label ürün tercih ediyorlar? PL ürünleri genel olarak zincir marketler, distribütörler ya da baz› üreticiler taraf›ndan ürün gam›n› geniflletmek amac›yla tercih edilmektedir. Ancak uygulamada en çok zincir marketler taraf›ndan talep görmektedir. Çünkü pratikte bu ürünlerin sat›lmas› için en uygun ortam marketler taraf›ndan sa€lanmaktad›r. Kar marjlar›n›n ve sat›fl oranlar›n›n tatmin edici olmas›, kaliteli ve uygun fiyatl› kendi markal› ürünlerini satarak kendi müflterilerine karfl› bir güven unsuru sa€lamalar›, markal› ürünlere karfl› gerekti€inde dolayl› olarak bir yapt›r›ma sahip olmalar›, tedarikçilerle çok iyi iflbirlikleri imkanlar›n›n sa€lanmas› gibi bir çok avantajla sahip olmaktad›rlar. Bu nedenle PL ürünlere olan ilgi özellikle zincir marketler taraf›ndan her geçen gün daha da artacakt›r. ▼ Ekonomik kriz, fiyat aç›s›ndan daha avantajl› olan market markal› ürünlere ilgiyi ne oranda art›rd›? 2001 y›l›nda yaflad›€›m›z krize oranla flu anda PL ürünlere o zamanki kadar yüksek bir ilgi henüz oluflmam›flt›r. 2001 y›l› tam anlam›yla PL ürünlerin zirve yapt›€› bir dönem olmufltu. fiu anda PL ürün sat›fllar›ndaki art›fl›n yüzde 20–30 dolay›nda oldu€unu tahmin ediyoruz. Zira genel olarak perakende sektöründe bir daralma oldu€u gözlemlenmekte olup, bunun PL sat›fllar›na da etkisi olmufltur. Ancak krizin etkilerinin giderek daha fazla hissedilecek

olmas› durumunda PL ürünlere olan ilginin daha fazla olaca€›n› düflünüyoruz. ▼ Private Label sektörünün pazar pay› nedir? 2009 için öngörülen büyüme hedefi hakk›nda bilgi alabilir miyiz? Çeflitli araflt›rma kurulufllar›ndan ald›€›m›z verilere göre Türkiye’de flu anda PL pazar›n›n yüzde 6 -7 civar›nda oldu€unu söyleyebiliriz. Di€er Avrupa ülkeleriyle mukayese etti€imizde bu oran›n düflük bir seviyede oldu€unu gözlemliyoruz. Ancak sektörün bafllama sürecini göz önüne al›rsak bunun makul bir oran oldu€unu kabul etmek gerekir. Ancak bundan sonraki süreçte PL ürünler hak etti€i ilgiyi görecek ve en k›sa zamanda Avrupa düzeyine ç›kacakt›r. 2009 y›l› için yüzde 40 -45’lik bir büyüme olmas›n›n mümkün oldu€unu de€erlendiriyoruz. ▼ Türkiye’deki Private Label üreticileri için 2009 nas›l bir f›rsat sunuyor? Mevcut verilere ve geliflmelere göre 2009 y›l› tüm üreticiler aç›s›ndan zor geçecek gibi gözüküyor. Bu krizi en az etkilenerek atlatan firmalar için kriz sonras›nda ciddi f›rsatlar›n do€mas›n› bekliyoruz. Ancak as›l olan bu krizi f›rsata çevirebilecek stratejileri tespit edebilmek ve uygulayabilmek. Bu noktada karfl›m›za ç›kabilecek en ciddi f›rsatlar; Avrupa’da ki birçok PL üreticisinin krizlerden dolay› kapanmas›d›r. Zaten bu co€rafyada son derece baflar›l› geçen PL ‹stanbul Fuarlar›yla beraber en

▼ Global krizle birlikte Türkiye’ye üretim yapt›rmak için gelen firma say›s›nda bir art›fl gözlemlendi mi? Hangi ülkelerde özellikle teklif al›n›yor? Yukar›da da belirtti€im gibi daha çok Avrupa ülkelerinden yo€un bir talep olaca€›n› bekliyoruz. fiu ana kadar münferit geliflmeler olmakla beraber esas olarak Fuar döneminde ciddi sonuçlar al›naca€›n› ümit ediyoruz. ▼ Türkiye, Çin’in taht›n› devralacak m› sizce? fiu anda aç›kças› PL’de Çin’e rakip olabilecek bir konumda oldu€umuzu sanm›yorum. Biz PL’yi son zamanlarda keflfeden bir ülkeyiz. Oysaki Çin’in zaten üretim mant›€› sadece taklit ve fason üretim mant›€›na odakl› ve alt yap› tamamen buna göre oluflturulmufl. Bizim kendi markal› ürünlerimizi bile taklit eden bir ülke ekonomisi ve üretim mant›€›yla mücadele edip ayn› zamanda onlar›n yerini alabilecek bir alt yap›m›z›n ve gücümüzün flimdilik olmad›€›n› düflünüyorum. ▼ Dernek olarak Private Label sektöründe nas›l bir canlanma, hareketlilik gözlemlemektesiniz? Sektöre olan ilginin giderek artmas›ndan kaynaklanan zaten do€al bir geliflme mevcut. Bunun yan›nda yaflanan krizin sektöre olumlu etkilerini ileriki zamanlarda daha fazla görece€iz. Bunun yan› s›ra Avrupa’daki PL üreticilerinin çok ciddi sorunlarla karfl› karfl›ya kalmas› ülkemiz için ciddi f›rsatlara dönüflebilir. Bununla beraber nisan ay›nda iyi bir fuar dönemi geçirebildi€imiz taktirde bu da PL üreticilerimiz için krizin olumsuz etkilerini unutturacak bir süreç olacakt›r.


48 DOSYA

Özel marka duayeninden

do€rusu son 20 senede. Özal ekonomisinin liberal ekonomiye aç›lmas›yla.

iflin s›rr›!

▼ Peki, son zamanlarda ülkedeki sat›n almalar, flirket evlilikleri, yabanc›lar›n ilgisi… Bunlar› bu cazibenin bir yans›mas› olarak m› görüyorsunuz? Tabii ki. Pek çok firma perakende ifline giriyor. “Aman biraz büyüyüp, yükselip sonra satay›m” diye giriyor. Bu iflte yükselmek, para kazanmak amac›yla girmiyorlar kanaatindeyim. Çünkü çok büyüyerek para kazanmak mümkün. Büyüdükçe reklamlar›n›z›n maliyetleri azal›yor, büyüdükçe iflçinizin verimi art›yor, yaratt›€›n›z fon ve en önemlisi firman›z›n de€eri art›yor. Art›k herkesin gözü de yeni birleflmelerde.

Oktay Irs›dar: Her malda Private label olmaz, s›k›fl›k mallarda olur sadece. 30.000 kalem mal satan markette 2.000 kalem mal, cironun yüzde 80'ini meydana getirir. Bu nedenle müflteriyi tam kesesinden, tam kalbinden vuracaks›n›z ve en temel mallar› private label yapacaks›n›z.

P

erakende sektörüne 40 y›l›n›z› verdiniz. Migros ‹sviçre ile bafllad›n›z, sektörün üstün hizmet madalyas›n› ve duayenlik payesi ald›n›z. Ö€renim ve profesyonel yaflama geçifl sürecini sizden k›saca dinleyebilir miyiz? Kabatafl Erkek Lisesi'ni bitirdikten sonra ‹sviçre'ye gittim. Bir çiftlikte muhasebe ifli bulmufltum. Lise mezunu oldu€um halde az buçuk bir muhasebe biliyordum. O ifle bafllamak için gitti€imde çiftlik karlar alt›ndayd› ama benimde acele bir ifl bulmam gerekiyordu. Param yoktu çünkü. Migros'ta bir ifl buldum. Perakende dünyas›na giriflim böyle oldu ve Migros'ta çal›fl›rken ekonomi okudum. “Perakendeyi niye seçtiniz?” derseniz, seçmedim, mecburiyetten girdim ama perakende kald›m. Önemli olan “niye kald›n›z” meselesidir. Kald›m çünkü perakendeyi kariyer yap›labilecek, çok dinamik, içinde her türlü ilmi bar›nd›ran bir sektör olarak gördüm. Bu sektörde yat›r›m var, basit bir ticaret de€il, finans var, pazarlama, reklam, iletiflim, son zamanlarda geliflimine en büyük katk›s› olan biliflim var.

▼ Siz “private label” uygulamas›n›n Türkiye'deki ilk kurucusu, ilk uygulay›c›s›s›n›z. “Private label” nedir? Private Label, Türkçesi özgün marka, market markas›. Tevazuya gerek yok gerçekten Türkiye'ye getiren benim ama icat eden ben de€ilim. Bunu icat eden ‹sviçre Migros. Öyle ki flu anda satt›€› mallar›n yüzde 100'ü private label. Yani Pepsi markas› ile Pepsi sat›yor ama o da sadece Migros için üretiliyor. Ben o esinlemeden Türkiye'de bu iflin olabilece€ine kanaat getirdim. Ucuz olmam›z isteniyor. Nas›l ucuz olursunuz? Mal› ucuz alarak. Nas›l ucuz alaca€›m? Ucuzluk izafidir. Fiyatla olmaz sadece, kalite ile birlikte olmal›. Ben kalkar firmalara giderim derim ki: “Ben sana al›m garantisi veriyorum paran garanti. At›l kapasiteni kullanacaks›n. Reklam giderin s›f›r, reklam›n› ben yap›yorum. Tüm bunlar› topla, da€›t›m giderin s›f›r. Bunlar›n fark›n› bana ver.”Kimileri bunu çok cazip buldu. ‹leri görüfllü olanlar. ‹flte vizyon bu. ▼ Peki, kalite fark› var m›d›r? Bence private label anayasas› var. Private label, lider marka kalitesinde veya ona yak›n olacak. Lider markan›n ambalaj kalitesinde olacak ve sektördeki marj imkanlar›na göre yüzde 10-50 ucuz olacak. Kozmetikte yüzde 50 ye kadar ucuz olabiliyor çünkü kozmetikte reklam giderleri inan›lmaz. Ama ya€da, margarinde marj çok dar. yüzde10-12 ucuz olabiliyoruz. Temizlik ürünlerinde yüzde 30-40 olabilir, maliyet az reklam çok. 1994 krizinden sonra art›k marka egemenli€i kalkt›. Herkes ucuz bul-

▼ Perakende sektörünün Türkiye'deki durumunu nas›l görüyorsunuz? Dünya perakende sektörünün en cazip ülkeleri aras›nda Türkiye ilk ona giriyor. Hatta beflinci veya alt›nc›. ‹lki Hindistan cazibesi yüzde 100, ikincisi Rusya, cazibesi yüzde 97, Çin'in yüzde 83, Türkiye'nin yüzde 60. Türkiye'de hâlâ organize sektör yüzde 35, geleneksel sektör yüzde 65. Yar› yar›ya bile gelmifl de€iliz 55 senede. Bu yar› yar›ya geliflte son 10 senede oldu. Daha ▲ M‹GROS ESK‹ GENEL MÜDÜRÜ OKTAY IRSIDAR


49 du€u markaya yöneldi. Her malda Private label olmaz, s›k›fl›k mallarda olur sadece. 30.000 kalem mal satan markette 2.000 kalem mal, cironun yüzde 80'ini meydana getirir. Bu nedenle müflteriyi tam kesesinden, tam kalbinden vuracaks›n›z ve en temel mallar› private label yapacaks›n›z. ▼ Bunun gibi baflka hangi uygulamalar›n›z oldu? Migros Türkiye'ye geldi€i zaman beyaz peynir kullan›lm›fl gazete ka€›d›na sar›l›rd›. Et kaba saba kartonlara konurdu. Migros bakt› kese ka€›d› yok, keseka€›d› fabrikas› kurarak keseka€›d›n› kendi yapmaya bafllad›. ‹lk defa pirinci, bakliyat› naylon torbaya, kaflarpeynirini jelatin ka€›da, beyazpeyniri ya€l› ka€›da, eti de ya€l› ka€›da sarmaya bafllad›. Öyle yapt› ki, bir süre sonra herkes öyle yapmak zorunda kald›. Lidere yak›fl›r zaten öncü olmak. ▼ Bir firman›n marka de€eri tafl›mas› nas›l olur? Marka de€eri, firmaya ne kazand›r›r? Son zamanlarda en çok kullan›lan sözcüklerden biri, markalama, markalaflma. Marka, bir firmaya ve ürüne en yüksek katma de€eri getirir. fiöyle ki, Christian Dior firmas› 20 liral›k bir geceli€i Türkiye'de çok kaliteli bir tekstil firmas›na yapt›r›yor, Türkiye'de onun fiyat› 40 lira oluyor ama onun yan›na maliyeti 1dolar› geçmeyecek bir gül, bir CD yaz›s› ekleyerek 200 dolara sat›yor ve firman›n piyasa de€eri art›yor. Bu ba€lamda piyasa de€eri de ciroya göre de€il kara göre oluyor. ‹stedi€i-

niz kadar ciro yap›n, kar yoksa onun piyasa de€eri çok yüksek de€ildir. Örne€in dünyan en büyük markas› fluanda Google, 86 milyar dolarla.10 y›ll›k firma, Microsoft'u geçti. Marka de€erleri bu kadar eder mi? Etmez bence. Google'›n ismi yar›n voogel olsa, 86 milyar dolar de€er mi kaybedecek? ‹zafi buluyorum marka de€erini ama ürün ve müflteriyi çekme aç›s›ndan de€erli. Pazarlaman›n tan›m›n› yaparak, ilmini okuyarak çok iyi yapanlar, okuyup da yapamayan, okuyup da yapan gibi gruplara ay›rabiliriz. Pazarlama, bir ürünün, bir hizmetin, bir olgunun, proje saf-

Private label, lider marka kalitesinde veya ona yak›n olacak. Lider markan›n ambalaj kalitesinde olacak ve sektördeki marj imkanlar›na göre yüzde 10-50 ucuz olacak.

has›ndan nihai tüketiciye intikaline kadar olan tüm safhalarda bulunan bir süreçtir. Bunun reklam›na, fiyat›na, rengine, biçimine, boyutuna kar›fl›r. Pazarlama yap›lmadan yap›lan bu ifllerin baflar›l› olmas› mümkün de€ildir. Zaten marketing,“pazara yerlefltirme” manas›na gelir. Sonra sat›fl bafllar. Sat›fl bir ürünü birinin gelip almas›d›r ama pazarlama o de€ildir. Ürünü rafa kadar getirebilmektir pazarlama. ▼ Peki, baflar›l› tüccar kimdir? Satabilece€i mal›, hizmeti üreten ya da satabilece€i mal› sat›n alan kiflidir. Basiretli, ileriyi gören kiflidir. Bu, kiflisel tarifimdir. Bu kiflisel tarife yaflayarak erifltim. Satabilece€im mal› ald›m, onu kolay satt›m. Ucuz buldum ald›m ama onu kolay satamad›m. Çünkü satabilece€im mal de€ildi. ‹nflaat yap›yorsunuz örne€in Etiler'd e, “Ucuz olsun param yok” derseniz batars›n›z. O fiyata o inflaat› almaz kimse ya da Zeytinburnu'nda harika bir villa yapt›n›z, onu da kimse almaz. Çünkü o paray› veren insan Zeytinburnu'nda oturmak istemez. Bu nedenle en iyi sanayici, en iyi tüccar satabilece€i mal ile ilgilenir. ▼ Tecrübeyi yaflayan bir duayene “Tecrübe nedir?” diye sorsam? Tecrübe, insan›n bafl›ndan geçen olaylar de€ildir. Olaylar› bir yere kaydetmek,not tutmak.O hat›ra defteridir.Tecrübe,bafl›ndan geçen olaylara karfl› tak›nd›€›n tav›r ve ç›kartt›€›n sonuçtur.Yani o olaya tav›r tak›nmam›flsan, sonuç da ç›kartmam›flsan, o tecrübe de€ildir, gelmifl geçmifl bir olayd›r. Sizinle çok keyifli bir sohbetimizde Türkiye'yi konuflurken, flöyle bir cümle kurdunuz: “fiiflirilmifl mal ve hizmet fiyatlar›na taklit olanlar ortaya ç›kacak ak›bete raz› olmufl demektir.” ‹nsanlarda sürü psikolojisi var. Ev fiyatlar› yükselecek deniyor, herkes ev al›yor. Dur bakal›m, onun maliyetine bak. Maliyeti 1000 dolar olan daire 5000 dolara ç›kt› ise ondan kork. Ak›beti düflmektir o fiyat›n ve sen zarar edersin. ‹stanbul'da bugün yüzde 30 geri geldi gayrimenkul. Buradan söylüyorum, daha da düflecek. Bu ba€lamda hangi ürün olursa olsun rüzgara kap›l›p maliyetini bilmeden al›yorsan bunun ak›betine katlan›rs›n. Ak›bet nedir? Satmaya kalkt›€›nda zarar etmifl olmakt›r. Zaten düflünmeden yap›lan her fley yanl›flt›r.


50 dosya

“Private Label ürünlerin sat›fl›nda önemli bir art›fl oldu” Tüketiciler ister yüksek gelir grubuna mensup olsun, isterse orta ve düflük gelir grubuna dahil olsun hesapl› mal alabilmenin zevkini bu kriz ortam›nda yaflamak istiyorlar. ▼ Yaflad›€›m›z ekonomik kriz, büyük ma€azalar›n Private Label ürünlere ilgisini artt›rd› m›? Son dönemlerde büyük ma€aza zincirleri Private Label ürünlere oldukça ilgi gösteriyorlar. Gerçekten önemli bir art›fl söz konusu ve sürekli yeni teklifler al›yoruz. Tabii flirketimize yönelmelerinin en büyük sebebi, kaliteli ürünler üretmemiz ve düflük kârlarla sat›fl yapmam›z. Bu durum bizi daha da cazip hale getiriyor. Ancak flu da bir gerçek; An› markas›n›n yurtiçinde gittikçe tan›nmas›, hatta yurtd›fl›nda daha fazla tan›nmas› bizi kendi markam›za yat›r›m yapmaya yöneltiyor.

A

n› Bisküvi A.fi Genel Koordinatörü R›fk› Boynukal›n, Bizim Market Dergisine konufltu! Private Label ürünler konusunda aç›klamalar yapan Boynukal›n, kriz ortam›nda büyük ma€aza zincirlerinin Private Label ürünlerine yöneldi€ini söyledi. ▼ Private Label ürünlerin toplam sat›fllar›n›zdaki pay› nedir? An› Bisküvi G›da San ve Tic. A.fi olarak, Private Label ürünlerimizin toplam sat›fllardaki pay› ortalama yüzde 6 civar›ndad›r. Biz daha çok özel markal› ürünler üretiyoruz ve bu ürünlerimizi Migros gibi büyük firmalara sat›yoruz. Örne€in Migros T.A.fi flirketi için, Migros ve fiok markal› kekler üretiyoruz. Onun d›fl›nda 2009 y›l›n›n hemen bafl›nda, kaliteli mal› hesapl› fiyata verme prensibine dayanan A.101 ma€azalar› ile sözleflme yapt›k. Halen 260 ma€azas› olan ve her ay yeni ma€azalar açan söz konusu zincir ma€azalara 800 gr P.beurre bisküvi üretimi yap›yoruz. Bu üretimi Hürmet markas› ad› alt›nda yap›yoruz ve son derece yo€un bir ilgi görüyoruz. ▼ Üretici ve sat›c› iflbirli€inden söz eder misiniz? Burada üretici ve sat›fl flirketi, stratejik bir iflbirli€i yap›yor. Üreticinin yap›s›n› ve üretimin ne oldu€unu iyi bilen bir zincir ma€aza, ticari iliflkilerini güven ve anlay›fl içinde sürdürdü€ünde uzun y›llar birliktelikleri devam ediyor. Ve tüketiciye hem güvenilir, hem de hesapl› mal sunma baflar›lm›fl oluyor.

An› Bisküvi A.fi. Genel Koordinatörü R›fk› BOYNUKALIN

Müflteriler art›k markal› ürünlerin yan› s›ra tad›yla ambalaj›yla be¤enilen Private Label ürünlere yönelmeye bafllad›lar.

▼ Private Label sat›fllar›n›z›n cironuzdaki pay› nedir? Asl›nda biz, Private Label (özel markal›) ürün sat›fllar›m›z›n yüzde 10’u geçmesini istemiyoruz. Ancak bu flekilde yeni ürünler yapmaya a盀›z. Tabii biz her firmaya ürün yapm›yoruz. Sat›c› firman›n pazarda belirli bir paya sahip olmas›na dikkat ediyoruz. ▼ Tüketici davran›fllar›nda her hangi bir de€ifliklik gözlemlediniz mi? Tüketiciler ister yüksek gelir grubuna mensup olsun, isterse orta ve düflük gelir grubuna dahil olsun hesapl› mal alabilmenin zevkini bu kriz ortam›nda yaflamak istiyorlar. Tabii art›k konseptler de de€iflti. Markal› ürünlerin yan› s›ra tad›yla ambalaj›yla be€enilen Private Label ürünlere yönelifl bafllad›. De€indi€im gibi markalaflma yolunda ilerleyen flirketimizin ANI markal› ürünleri, hesapl› fiyatlarla raflarda yerini al›nca, bilinçli tüketici durumu de€erlendiriyor.


51 ▼ Kriz ortam›nda Private Label cironuz gösterdi mi? Private Label ürünlerimizde son iki ayda, önceki aylara göre yüzde 15 art›fl oldu. ▼ Biraz da Private Label üreticilerinin sorunlar›ndan bahseder misiniz? Ne gibi sorunlarla karfl›lafl›yorsunuz? Private Label ürün yapan firmalar çeflitli sorunlarla karfl›lafl›yorlar. Örne€in ma€azalarda dikkatsizce istiflenen mamuller. Ma€azaya da€›lan mamullerin istiflemesinde özen gösterilmez ise, o ürünler deformasyona u€rar ve iade edilerek üreticiye geri döner. Bu durumu üretici flirket sineye çeker. Ancak bu yanl›fl bir tutumdur. Ülkemizin içinde bulundu€u durumdan dolay›, maliyetlerde sürekli bir de€iflkenlik yaflan›yor. Buna karfl›n yeni fiyata geçifl, genellikle sene sonu beklenilerek yap›l›yor. Tabii bu durumda hammadde veya enerji girdilerindeki art›fl› üretici sene sonuna kadar yüklenmek mecburiyetinde kal›yor. Bir baflka konu ise, sözleflmelerde belirtilmedi€i halde faturaya yans›yan yüksek mebla€lar. Ma€azalar, aç›l›fla ifltirak, reklam hizmet bedeli v.s ad› alt›nda faturalar gönderiyorlar, bu durum üreticiyi zora sokuyor, kâr›n› s›f›ra indirerek zarara yol aç›yor. Art›k bu tip yollara baflvuran firmalar, üretici bulmakta zorlanacaklar ve belirli bir zamandan sonra, bu konuda çok geri kalacaklar. Sektörün zor koflullarda üretim yapt›€› bir dönemde, bu tip uygulamalar tamamen s›f›rlanacakt›r. Biz bu ba€lamda, iflbirli€i yapaca€›m›z flirketleri özenle seçmeye gayret ediyoruz. Üretici flirketlerin dikkat etmeleri gereken konular›n bafl›nda; kaliteli ve standart üretim yapmalar›n›n yan› s›ra lojistik hizmetlerinde de gayretli ve duyarl› davranmalar›d›r. ▼ Son olarak eklemek istedi€iniz bir fley var m›? Biz An› Bisküvi olarak y›lda 30 bin ton üretim, 148 çeflit ürün ve 700‘e yak›n çal›flan›m›zla 75 ülkeye ihracat yap›yoruz. Böylesi bir dönemde ülkemize bu kadar döviz kazand›rmak ve istihdama katk›da bulunmak bizleri gururland›r›yor. Biz yaklafl›k 15 y›ld›r Karaman’da bir Bisküvi-Çikolata-Kek üretimi yap›yoruz ve bunu büyük fedakarl›klarla gerçeklefltiriyoruz.


52 dosya

Tüketicilerin özel markal› ürünleri sat›n alma davran›fllar› Çok say›da tüketicinin, ucuz ve kaliteli ürünlere olan talebi perakende sektörüne yeni olanaklar sunmaktad›r. Ürünlerde kalite ve ucuzluk günümüzde tüketicilerin ortak de€erleridir. Özellikle artan ekonomik zorluklardan ötürü pek çok tüketicinin ucuz ve kaliteli ürünleri tercih etti€i ve tüketim al›flkanl›klar›n›n de€iflti€i gözlenmektedir. Tüketicilerin sat›n alma davran›fllar›ndaki de€iflimlerden biri de özel markal› ürünlere olan e€ilimin artmas› ve bu tür ürünlerin al›flverifl sepetindeki yerinin büyümesidir. ■ DOÇ. DR. FATMA DEM‹RC‹ OREL / Çukurova Ünv. ‹kt. ve ‹d. Bil. Fak.

A

vrupa ve ABD’de y›llard›r var olan özel markalar, Türkiye’de 2001 ekonomik krizinden sonra tüketicilerin uygun fiyatl› ürünlere yönelmesinden dolay› çok k›sa sürede yay›lm›flt›r. Türkiye’de özel markalar, perakendecilik sektörü içinde her ne kadar 2001 y›l›ndan önce var olmuflsa da, as›l geliflmeyi sa€layan o y›l yaflanan ekonomik krizidir. Özel markalar, g›da, temizlik ve kiflisel bak›m ürün kategorileri baflta olmak üzere, tekstil, beyaz eflya vb. pek çok kategoride uygulama alan› bulan bir pazara sahiptir. Özellikle süper ve hipermarketlerde özel marka uygulamalar› oldukça ilerlemifltir. Özel markalar ile üretici markalar› aras›nda bir rekabetin yafland›€› ve özel markalar›n önemli oranda pazar paylar›n› art›rd›klar› gözlenmektedir. Özel markalar, ma€azadaki müflteri trafi€ini art›rmas› ve ma€azaya sadakat yaratmas› aç›s›ndan perakendeciler için önemli bir alternatiftir. Özel

Özel markalara yönelik ABD’de tüketicilerle yap›lan baz› çal›flmalarda, özel markal› ürün sat›n almaya duyulan iste¤in, tüketicilerin demografik ve ekonomik özellikleri ile iliflkilendirilebilece¤ine yönelik sonuçlar bulunmufltur.

markal› ürünlerin stratejik önemi ve potansiyel vaad etmesi, bu ürünlerin al›c›lar›n›n özelliklerinin ayr›nt›l› olarak araflt›r›lmas›n› gerektirir. Özel markalara e€ilimli do€ru bir tüketici profili, özel markalara e€ilimin demografik ve sosyo-ekonomik de€iflkenlerle olan iliflkisi, piyasada bu ürünlerin yerini gelifltirmede ve sa€lamlaflt›rmada perakendecilere destekte bulunurken, ayn› zamanda geçmiflte neden bu ürünlerin zay›f kald›€› konusunda da bilgiler verebilir. Özel markalara yönelik Amerika Birleflik Devletleri’nde tüketicilerle yap›lan baz› çal›flmalarda, özel markal› ürün sat›n almaya duyulan iste€in, tüketicilerin demografik ve ekonomik özellikleri ile iliflkilendirilebilece€ine yönelik sonuçlar bulunmufltur. Örne€in, Frank ve Boyd, özel markalara e€ilimli olman›n gelir ile negatif iliflkili oldu€u, fakat e€itim ve aile büyüklü€ü ile pozitif iliflkili oldu€u sonucuna ulaflm›flt›r. Bir di€er çal›flmada Dick ve arkadafllar›, yafl ile özel markalara e€ilimli olma aras›nda bir iliflki bulunamazken, hanehalk› geliri, medeni durum ve aile büyüklü€ü ile özel markalara e€imli olma aras›nda bir iliflki bulunmufltur. Richardson ve arkadafllar›, özel markal› ürünlere e€ilimli olmay› etkileyen faktörleri, gelir ve aile büyüklü€ü gibi kiflisel özellikler olarak belirlemifltir. Burton ve arkadafllar› taraf›ndan ise, tüketicilerin özel markalara yönelik e€iliminin e€itim düzeyi ve hane gelir seviyesinden ba€›ms›z olmad›€› ve tüketicilerin bu özellikleri itibariyle özel markalara yönelik tutumlar› aras›nda farkl›l›klar oldu€u bulunmufltur. Öte yandan, yafl ve cinsiyete göre tüketicilerin tutumlar› aras›ndaki farkl›l›klar›n anlaml› bulunmad›€› bu çal›flmadan elde edilmifl bir di€er sonuçtur. ▼ Türkiye’de tüketicilerin sosyo-demografik ve sosyo-ekonomik özellikleri ile özel markal› ürünleri sat›n alma e€ilimleri aras›nda iliflki var m›d›r? Bu soruya cevap bulmak için Adana ‹l merkezinde raflar›nda önemli ölçüde özel markal› ürünler bulunduran hipermarketlerden al›flverifl yapan müflterilerle bir saha çal›flmas› yap›lm›flt›r. Araflt›rma sorular› ve bu sorulara iliflkin toplanan verilerin analizinden elde edilen sonuçlar flöyle özetlenebilir:


53 ▼ Gelir düzeyi ile özel markalara e€ilimli olma aras›nda bir iliflki var m›d›r? Hane geliri ile özel markalara e€ilimli olma aras›nda iliflki vard›r. Özel markal› ürünleri sat›n alma e€ilimi gelirden ba€›ms›z de€ildir. Bu farkl›l›€›n oluflmas›na en çok katk› sa€layan kesim ise, özel markalar› sat›n almaya yüksek e€ilimli ama düflük gelir grubundaki tüketicilerdir. Bakkaliye ürünleri genellikle fiyat temelli olarak sat›n al›nd›€› için, üretici markal› ürünlere k›yasla özel markal› ürünlerin tercih edilmesi ailelere önemli tasarruflar sa€lamaktad›r. Özellikle düflük gelirli aileler için özel markalar al›flverifli teflvik eden bir unsurdur. ▼ Aile büyüklü€ü ile özel markalara e€ilimli olma aras›nda bir iliflki var m›d›r? Hanede yaflayan kifli say›s› artt›kça, aile bütçesinden g›da ve temizlik ürünleri gibi bakkaliye ürünlerinden özel markal› olanlara aile bütçesinden ayr›lan pay›n artmas› beklenebilir. Aile büyüklü€ü ile özel markalara e€ilimli olma aras›nda da iliflki bulunmufltur. Özel markal› ürünleri sat›n alma e€ilimi aile büyüklü€ünden ba€›ms›z de€ildir. 5-6 kifliden oluflan kalabal›k aileler bu farkl›l›€›n oluflmas›na en fazla neden olan tüketicilerin bulundu€u ailelerdir. Gelir düzeyi düflük tüketiciler ve kalabal›k aileler için özel markal› ürünler üretici markalar›na göre daha fazla tercih edilmektedir. ▼ E€itim düzeyi ile özel markalara e€ilimli olma aras›nda bir iliflki var m›d›r? E€itim düzeyi gelirin bir ölçüsü olarak görülmektedir. Di€er bütün flartlar sabit kalmak kayd›yla, daha e€itimli kiflilerin daha yüksek gelire sahip oldu€u ve bunun sonucu olarak da yüksek fiyatl› olmalar›na ra€men üretici markalar›n› tercih ettikleri söylenebilir. Bu durumda e€itim düzeyi ile özel markalara e€ilimli olma aras›nda negatif bir iliflki oldu€u söylenebilir. Öte yandan, e€itim düzeyi düflük kiflilerin özel markal› ürünlerin özelliklerini (ürün içerikleri, ambalaj bilgileri vb.) de€erlendirmede yetersiz kalabilecekleri, bu durumda da e€itim düzeyi ile özel markalara e€ilimli olma aras›n-

da pozitif bir iliflki oldu€u söylenebilir. Ancak, saha çal›flmas›ndan elde edilen bulgulara göre, e€itim ile özel markalara e€ilimli olma aras›nda negatif veya pozitif bir iliflki bulunamam›flt›r. ▼ Yafl ile özel markalara e€ilimli olma aras›nda bir iliflki var m›d›r? G›daya dayal› perakende al›flverifllerde tüketicinin yafl› özel markalara e€ilimli olmay› etkileyebilir. Di€er bütün flartlar sabit kalmak kayd›yla, yaflça daha büyük olan tüketicilerin genç tüketicilere göre daha fazla al›flverifl tecrübesinin oldu€u ve bu tecrübenin yafll› tüketicilerin ürün özelliklerini de€erlendirmede daha titiz davranmalar›na neden oldu€u söylenebi-

lir. Bunun sonucu olarak yafll› tüketiciler, özel markalar› üretici markalar›na k›yasla daha fazla tercih edebilirler. Oysa, genç ve tecrübesiz tüketiciler, ürün seçiminde sadece marka isminden hareket ettikleri için sat›n al›mlar›n› sadece üretici markalar›yla s›n›rland›rabilirler. Yafl ile özel markalar aras›ndaki bu yaklafl›ma ra€men saha çal›flmas›ndan elde edilen bulgulara göre, yafl ile özel markalara e€ilimli olma aras›nda bir iliflki bulunamam›flt›r. Bu sonuçlar, tüketicilerin özel markalara e€ilimlerini farkl›laflt›ran nedenler aras›nda demografik ve ekonomik özelliklerin varl›€›n› gösteren ve bahsedilen di€er çal›flmalardan elde edilen sonuçlarla paralellik göstermektedir.

Özel Markalar› Sat›n Almaya Yüksek ve Düflük E¤ilimli Tüketicilerin Profili Yüksek E¤ilimli Tüketiciler

Düflük E¤ilimli Tüketiciler

Yafl

Her yaflta

Her yaflta

E¤itim Düzeyi

Lise ve üzeri

Lise ve üzeri

Aile Büyüklü¤ü

Genifl aileler

Küçük aileler

Hane Geliri

Düflük-Orta

Orta-Yüksek

Özellikler

NOT: Çal›flman›n tamam› 2006 y›l›nda Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Öneri Cilt: 7, Say›: 26’da yay›mlanm›flt›r.


54 dosya

Private Label ciromuz art›flta Yeni ekonomik dengelerin etkileri Private Label sektörünü de hareketlendirdi. Bu alanda üretim yapan firmalar, söz konusu yeni koflullarda hareket alanlar›n› geniflletmeye devam ediyorlar. Türkiye’deki ilk 500 sanayi kuruluflu aras›nda yer alan Kaanlar G›da Grubu Pazarlama Müdürü ve MÜS‹AD G›da ve Tar›m› Sektör Kurulu Baflkan› Abdurrahman Kaan’a, firmalar›ndaki ve Private Label sektöründeki geliflmeleri sorduk.

E

▼ Private Label sektörünün pazar pay› nedir? 2009 için öngörülen büyüme hedefi hakk›nda bilgi alabilir miyiz? Private Label’›n pazar pay› tahmini olarak, perakende piyasas›n›n büyüklü€üne göre %10 civar›nda söylenebilir. Ancak bu konuda kesin bir kan›ya varmak için daha kapsaml› bir araflt›rma yapmak gerekir. Sektörün büyüme hedefi %15 civar›ndad›r.

▼ Global krizle birlikte Türkiye'ye üretim yapt›rmak için gelen firma say›s›nda bir art›fl gözlemlendi mi? Hangi ülkelerden özellikle teklif al›n›yor? Herhangi bir teklif yok, sadece yurtd›fl›ndan özellikle Avrupa’da büyük bir kriz oldu€u için oralardaki üreticiler fabrikalar›-

▼ Türkiye Çin’in taht›n› devralacak m› sizce? Bu konuda bir fley söylemek çok zor, Çin’deki private label g›da ürünleri hakk›nda fazla bir fley söyleyemeyiz. ▼ Firma olarak private label sektöründe nas›l bir canlanma, hareketlilik gözlemlemektesiniz? 2001 krizinden sonra bu tür ürünlere talep artm›flt› ve marketler de PL ürünlere a€›rl›k vermiflti. fiimdi yine kriz ortam›nday›z ve private label ürünlere firmalardan gelen talep ayn› flekilde artarak devam etmektedir. ▼ 2008’de private label cironuz nas›l bir art›fl gösterdi? 2009 öngörünüz nedir? Bu y›lki hedef ciromuz 70 Milyon$ ve bunun %20’› private label üretiminden gelmektedir. Her sene artarak devam eden private label ciromuz zincir marketlerin ma€aza say›s› art›fl›na göre de€iflmektedir. Ayr›ca ürün bafl›na art›fl da %20–25 fleklinde olmufltur.

konomik kriz, fiyat aç›s›ndan daha avantajl› olan market markal› ürünlere ilgiyi ne oranda art›rd›? Ekonomik kriz private label’a olumlu etki ediyor çünkü private label di€er markal› ürünlere göre daha ucuz oldu€u için talep %5 oran›nda artmaktad›r.

▼ Türkiye’deki private label üreticileri için 2009 nas›l bir f›rsat sunuyor? Türkiye’de g›da piyasas›ndaki kriz EkimMart aylar› aras›ndad›r. Nisan-Ekim aylar› aras›nda ifllerin aç›laca€›n› öngörüyoruz. Ancak dünya genelinde bir de€erlendirme yapmak gerekirse uluslararas› marketler private label ürünü yapt›rmak için Türkiye’yi tercih ediyor.

n› sat›yor ve bize fabrika sat›n almak konusunda teklifler geliyor.

▼ Kaç üründe private label üretim yapmaktas›n›z? Metro, Dia, Bim, Real firmalar›yla private label olarak çal›fl›yoruz, bunun yan›nda kendi markam›zdan da raflarda bulunan ürünlerimiz mevcut. Firmalar›n talebine göre, mevcut bütün ürünlerimizde, dönemin yo€unlu€una göre üretim yapmaktay›z.

“Türkiye’deki private label oran›n›n genel ciro içinde olmas› gereken maksimum de¤er, firmalar›n markalar›n› büyütebilmeleri için, private label yap›lan ürünün kendi kategorisinde %20’yi geçmemelidir.” ▲ Kaanlar G›da Grubu Pazarlama Müdürü Abdurrahman KAAN

▼ Private Label’in üreticiye ve perakendeciye faydalar› nelerdir? Üretici için; kendi markas›n›n haricindeki at›l kapasitesini private label ürünlerle doldurarak hem iflletme masraflar›n› azalt›p hem de piyasadaki pay›n› yükseltmektedir. Perakendeci içinse daha rekabet edilebilir bir pozisyona kendisini getirir. Fiyat aksiyonlar›nda di€er perakendedeki rakipleriyle mücadele flans› daha yüksek olabilmektedir. Ayr›ca flunu belirtmek isterim ki, Türkiye’deki private label oran›n›n genel ciro içinde olmas› gereken maksimum de€er, firmalar›n markalar›n› büyütebilmeleri için, private label yap›lan ürünün kendi kategorisinde %20’yi geçmemelidir.


56 SOYLESI

Krizi f›rsata dönüfltürme zaman›:

Private Label Perakendeciler, rekabetçi piyasa ortam›nda üreticiler karfl›s›nda avantaj kazanabilmek, farkl›l›k yaratabilmek, müflterileriyle daha iyi iletiflim kurabilmek, zamanla ma€aza sadakatini sa€layabilmek ve pazar paylar›n› artt›rabilmek amac›yla kendi markalar›n› oluflturmufllard›r. Perakendeci markal› ürünlerde marka ya genellikle ürünlerin ambalaj›nda ma€aza zincirinin veya perakendecinin ad› olarak kullan›lmakta, ya da yeni bir marka ad› yarat›lmaktad›r. Bu flekilde, ölçek ekonomisinden yararlanarak perakendeciler ürünlerini tüketiciye ucuza sunmakta, üreticilerden de sürekli ve büyük ölçekli sat›n al›m yapt›klar› için üretimdeki dalgalanmay› önleyebilmektedirler. ■ YRD. DOÇ. DR. ‹PEK SAVAfiÇI / Ege Ünv. ‹.‹.B.E. ‹fll. Böl. Ö€r. Üyesi

G

ünümüzde üreticiden ürünü al›p, tüketiciye sunan perakendecilik anlay›fl› de€iflmifl, yerini nihai tüketicilerin ihtiyaçlar›n› tatmin etmeye, imaj yaratmaya, hizmet kalitesini artt›r›p, de€er sunmaya yönelik modern, müflteri yönlü perakendecilik anlay›fl›na b›rakm›flt›r. Bu çerçevede, özellikle tüketiciler ile do€rudan temasta olan perakendeciler de€iflen tüketici isteklerine üretici firmalara göre, daha kolay uyum sa€layabilmektedirler. Ayr›ca, birçok perakendeci firma, üretici firmalardan daha güçlü sermaye yap›s›na sahip hale gelmifltir. Perakendeci firmalar, tüketiciye yak›n olmalar› ve onlarla birebir iliflki kurmalar›n›n yaratt›€› avantaj› iyi kullanmalar›yla, tüm fiziksel da€›t›m kanallar›nda merkez konumuna ulaflm›fllard›r. Perakendeciler, rekabetçi piyasa ortam›nda üreticiler karfl›s›nda avantaj kazanabilmek, farkl›l›k yaratabilmek, müflterileriyle daha iyi iletiflim kurabilmek, zamanla ma€aza sadakatini sa€layabilmek ve pazar paylar›n› artt›rabilmek

amac›yla kendi markalar›n› oluflturmufllard›r. Perakendeci markal› ürünlerde marka ya genellikle ürünlerin ambalaj›nda ma€aza zincirinin veya perakendecinin ad› olarak kullan›lmakta, ya da yeni bir marka ad› yarat›lmaktad›r. Bu flekilde, ölçek ekonomisinden yararlanarak perakendeciler ürünlerini

tüketiciye ucuza sunmakta, üreticilerden de sürekli ve büyük ölçekli sat›n al›m yapt›klar› için üretimdeki dalgalanmay› önleyebilmektedirler. E€er yarat›lan marka perakendecinin ad›n› tafl›yorsa, ma€azaya duyulan güven birebir ürüne yans›t›lm›fl olacakt›r. Ürünün arkas›ndaki perakende iflletme faaliyetlerinde ne kadar baflar›l› olursa, ürün de o kadar baflar› sa€layacakt›r. Ma€aza ile ilgili olumsuz düflünceler, yarg›lar do€rudan ürünleri etkileyecektir. Ayn› flekilde ürünle ilgili olarak ortaya ç›kan sorunlarda, ma€azan›n imaj›na olumsuz yönde yans›yabilecektir. Tüketiciler perakendeci markal› ürünleri genelde markan›n kalitesine ve ürünün içeri€ine güvenmedikleri, üretici firmalar›n daha kaliteli ve güvenilir üretti€ine yönelik inançlar› nedeniyle tercih etmemektedir, bu durum bir anlamda bu markal› ürünlerin yeteri kadar tan›nmamas›n›n bir sonucu olarak ortaya ç›kmaktad›r. Tüketicilerin perakendeci markal› ürünleri tercih etmemelerinin en önemli nedeni markan›n kalitesine güvenmemeleridir. Bundan dolay›, mevcut ürün kalitesinde yeterli iyilefltirmenin yap›lmas› gerekmektedir. Tüketicinin market markalar› hakk›ndaki olumsuz alg›lar›n›n de€iflebilmesi için, perakendeci firmalar öncelikle kendilerinin bir marka oldu€unu alg›lamas› ve ç›kard›€› ürün grubunun reklam ve ambalaj çal›flmalar›yla marka yat›r›m çal›flmalar›n› iyilefltirmelidir. Kriz döneminde, tüketiciler daha temkinli, beklentilerini azaltm›fl olarak güven ve denge aramaktad›rlar. Bu dönemlerde, tüketiciler s›n›rl› al›flverifl bütçelerinde tasarruf olana€› sa€layan ürün gruplar›na veya markalara yönelmektedirler. Risklerin büyük oldu€u hissi, tüketiciyi al›m yapmaktan al›koyaca€› için, riski azaltt›€› hissi verecek olan her strateji ifle yaracakt›r. Bu anlamda, perakendeci firmalarda markalar›na yapacaklar› yat›r›mlarla ve uygulayacaklar› pazarlama stratejileriyle, daralan pazarda bir f›rsat yakalam›fl olacaklard›r. Pazarlama stratejilerinin gelifltirilmesinde, tüketicilerin ürün/marka de€erlendirmesinde hangi de€erlendirme kriterlerinin kullan›ld›€› önemlidir. Bu nedenle, yap›lacak pazarlama faaliyetlerinde, tüketiciye de€er sunan fiyat/kalite uygulamalar›na yönelmeleri ve bunu tutundurma faaliyetleriyle desteklenmeleri gerekmektedir.


67 PERAKENDEC‹LERE YÖNEL‹K ÖNER‹LER Günümüz flartlar›nda marka ve ürün say›s›ndaki art›fl, tüketicinin dikkatini çekebilmeyi zorlaflt›rm›flt›r. Bu ancak di€erlerinden farkl› bir tak›m faaliyetler, hizmetler sunarak mümkün olabilmektedir. Perakendeciler, üretici markal› ürünleri taklit etmeleri yerine, tüketiciyle kurduklar› bire-bir iliflkiden yararlanarak ürün çeflitlerine göre, farkl› bir tat, büyüklük, koku, görünüm ya da farkl› bir formül içeren ürünlerle pazardaki farkl›l›klar›n› tüketiciye sunmalar› gerekmektedir. Ancak bu flekilde yaratacaklar› bu farkl›l›€›, ma€aza ba€›ml›l›€›na dönüfltürerek, piyasada iyi bir konuma gelebilirler. Bu aç›dan, perakendeciler market markal› ürünleri ma€aza sadakatini, zincir karl›l›€›n› art›rd›€›, raf alanlar› üzerinde kontrolünü sa€lad›€›, ma€aza farkl›l›€›n› yaratt›€›, üreticilere karfl› pazarl›k gücü kazand›rd›€› için tercih etmeye ve güçlü konumland›rma yaparak karl›l›k oranlar›n› art›rabilmektedir. Tüketiciler aç›s›ndan markan›n alg›lanmas›nda ürünlerin fiyat›, promosyonlar›, raftaki konumu, ambalaj›, etiketi ve üretici firmas› belirleyici rol oynamaktad›r. Bu aç›dan d›flsal unsurlar olarak ambalaj›nda, etiketinde ve promosyonel destekte yap›lacak basit iyilefltirmeler tüketicilerin bu ürünleri daha kolay kabul etmesine yard›mc› olabilecektir. Tüketicinin perakendeci marka hakk›nda yaflad›€› olumsuz bir deneyim, bütün perakendeci markal› ürünlere yönelik olumsuz tutum oluflmas›na neden olmaktad›r. Müflteri memnuniyetinin perakendeciler için hayati önem tafl›d›€› düflünüldü€ünde tüketici do€ru ürünü, do€ru zamanda, do€ru fiyatla, do€ru yerde buldu€unda, perakendeci tüketici gözünde baflar›ya ulaflacakt›r. Bu düflünceden hareketle afla€›daki öneriler gelifltirilmifltir.

KR‹Z DÖNEMLER‹NDE PERAKENDEC‹ MARKALI ÜRÜNLERE YÖNEL‹K PAZARLAMA STRATEJ‹LER‹ ÖNER‹LER‹ Perakendeci markal› ürünler perakendeciye düflük üretim maliyeti, pahal› olmayan ambalajlama, minimum reklam ve düflük genel üretim masraflar› gibi nedenlerle tüketiciye daha ucuz fiyatla ürünleri sunma imkan› yaratmaktad›r (Richardson ve Dick,

1994: 15-22). Perakendeci markalarda marka gelifltirme, stoklama ve tutundurma faaliyetleri tamam›yla perakendeciye aittir Ayr›ca, pazarlama vergisi (marketing tax) olarak adland›rabilen üretici markal› ürünlerin sahip oldu€u reklam ve promosyon maliyetleri ile markan›n satmas› için arac›ya verilen ek teflvikler ve büyük miktarlar› bulan raf ücreti gibi maliyetlerinde tüketicilere do€rudan yans›t›lmamas› da bu markalar›n pazar pay›n›n yükseliflinde etkili olmufltur (Davies, 1998: 140-146). Bu aç›dan, bu markalar perakendeci firmalar›n özellikle ekonomik darbo€az dönemlerinde operasyonel karl›l›klar›n› artt›rmalar›nda da önemli bir unsurdur. Pazarlama süreci, perakendeci markal› ürünler için oluflturulacak pazarlama karmas› elemanlar›n›n birbirleriyle uyumlu olacak flekilde düzenlenmesidir. Bu sürece, tüketici taleplerini tespit etmeye yönelik

pazar araflt›rmas› yap›lmas›yla bafllanmal›d›r. Tüketicilerin perakendeci markalar hakk›ndaki düflünce ve görüflleri, ma€aza içi anket veya panellerle izlenmeli, iyi bir flekilde incelenmeli ve de€erlendirilmelidir. Buna ek olarak, perakendeciler piyasadaki f›rsatlar› de€erlendirmek için SWOT analizleri yaparak, kendi firmas›n›n güçlü ve zay›f yanlar›n›, piyasadaki f›rsat ile tehlikeleri tespit etmelidirler. Bu flekilde, perakendeci markalara uygulayacaklar› kampanyalar›, faaliyetleri düzenleyebileceklerdir. Ayr›ca gelece€e yönelik pazarlama stratejileri gelifltirerek, bu stratejilere uygun pazarlama karmas› stratejileri düzenlemelidirler. Bu stratejiler, firman›n amaçlar›ndan sapmamas›na dikkat edilerek yap›lmal›d›r.

ÜRÜN STRATEJ‹LER‹ Kriz dönemlerinde perakendecilerin markalar›na yönelik uygulanabilecek ürün


58 DOSYA stratejisi, müflterilerin ayn› ihtiyaçlar›n› görebilecek, daha az fonksiyonel ama çok daha uygun fiyatl› ürünlerin bu dönemde hayata geçirilmeleridir. Ürün kalite iyilefltirmelerinde perakendeci ma€azan›n ürün kategorisi içinde lider konumda bulunan üretici markas›yla kendini k›yaslamas›, benchmarking uygulamalar›yla pazarda baflar› flans›n› artt›rabilecektir. Ayr›ca, tüketicilerin ihtiyaçlar›ndaki co€rafik farkl›l›klar› da kullanarak, perakendeci pazarda yerel hakimiyetle avantaj yaratabilirler. Perakendecinin piyasaya sürdü€ü ürünlerin rakibi sadece tan›nm›fl markal› ürünler de€il, ayn› zamanda di€er perakendecilerin piyasaya sürdü€ü perakendeci markal› ürünlerdir. Bu nedenle bu ürünlerle rekabet edebilmek için perakendeci markal› ürünün mutlaka bir ayr›cal›kl› özelli€i bulunmal›, tüketicinin tercihine uygun olarak onu ortaya ç›karmal› ve yapaca€› gerek ma€aza içi, gerekse ma€aza d›fl› yapaca€› reklam kampanyalar›nda bu özellik vurgulanmal›d›r. Perakendeci markalar› her ürün grubunda etkili de€ildir. Perakendeciler, sadece sat›fllar›n›n ve stok devir h›z›n›n yüksek oldu€u ürün gruplar›nda (bakliyat, temizlik ürünleri, süt, yo€urt vb. h›zl› tüketilen ürünler vs) kendi markalar›n› ç›karmal›d›rlar. Di€er ürünlerde perakendecinin kendi markas›n› ç›karmas› yüksek finansman gerektirmesi nedeniyle ekonomik de€ildir. Baflar›l› olmayan ürün gruplar› iyi bir pazar analiziyle, en k›sa sürede piyasadan çekilmelidir. Ürün gruplar› aç›s›ndan; Perakendeciler marka ba€›ml›l›€›n›n en az oldu€u veya olmad›€› ürün gruplar›nda kendi markalar›n› ç›kar›rlarsa daha baflar›l› olabileceklerdir. G›da ürünleri içinde bakliyat ve fleker buna örnek gösterilebilinir. Ayn› flekilde, kalite farkl›l›€›n›n çok görülmeyece€i, görece olarak yüksek fiyattan sat›lan ve bol miktarda kulland›klar› için s›k sat›n al›nan ürün gruplar› da perakendeci ürün gruplar›n›n üretimi için caziptir. Örne€in, s›v› mutfak ya€lar› (m›s›r özü ya€lar›, ayçicek ya€lar› gibi). Bunun d›fl›nda fiyatlar› pahal› olup da, düflük gelir gruplar›n›n alamad›€› ürün gruplar› olan lüks tüketim mallar›na yönelik üretilecek perakendeci markal› ürünlerin sat›fllar›n›n art›r›lmas›n› sa€layabilecektir. Örne€in, tuvalet esanslar›, kahvalt›l›k m›s›r gevre€i, ayakkab› cilas› gibi ürün gruplar›. Ayr›ca kendi kategorisi içinde hiç-

Perakendeci markal› ürünlerin di¤er markalara göre en büyük avantaj›, fiyatlar›n›n daha düflük veya uygun olmas›d›r. Fakat tüketici için önemli olan sadece fiyat›n›n düflük olmas› de¤il, “kalite/fiyat” oran› yani markan›n tüketiciye sundu¤u de¤erdir. Di¤er bir ifadeyle, tüketicinin ödedi¤i fiyata karfl›l›k elde etti¤i faydalar›n yüksek ve ödenen paraya de¤er oldu¤unun tüketici taraf›ndan alg›lanmas›d›r.

bir lider markan›n bulunmad›€› ürün kategorileri de, özel etiketli ürünler için idealdir. Örne€in, baharatlar ve bal gibi. Özellikle, ekonomik krizlerde ürünlerde yapacaklar› yeniliklerle, yeni ürün kategorileri yaratmalar› gerekmektedir. Devaml› yeni ve farkl› ürün karmalar›n› geniflletmeye yönelik yat›r›mlarda bulunmal›d›rlar. Bunu yeni yaratacaklar› ürün kategorilerinde marka ba€›ml›l›€› oluflturabilecek ürün gruplar›ndan seçebilirler. Örne€in, kraker, Cola, kahve gibi. Özellikle kriz dönemlerinde tüketiciler evlerinde kolayca haz›rlayabilecekleri, bütçelerinden çok para ay›rmayacaklar› dondurulmufl ürünleri tercih edebileceklerinden, perakendeci firmalar da dondurulmufl ürünlerde ve haz›r yiyeceklerde markalar›n› yaratabilirler. Bu flekilde perakendeci ma€azaya yönelik ba€l›l›k da sa€lanm›fl olacakt›r (Ailawadi ve di€erleri, 2008: 27). Ayr›ca belli bir ürün kategorisinde ürün çeflitlili€ini artt›rarak, tüketicilerin baflka markalara yönelmelerini önleyebilirler (Örne€in, haz›r çorba çeflitlerini art›rabilirler). Tüketici için ucuz, kolay ve düflük sat›n alma riskine sahip ürün kategorilerinde sat›fllar›n büyük ve genifl olmas›yla, özel etiketli ürünlerden yeterli seviyede kar sa€lanabilinir.

F‹YAT STRATEJ‹LER‹ Perakendeci markal› ürünlerin di€er markalara göre en büyük avantaj›, fiyatlar›n›n daha düflük veya uygun olmas›d›r. Fakat tüketici için önemli olan sadece fiyat›n›n düflük olmas› de€il, “kalite/fiyat” oran› yani markan›n tüketiciye sundu€u de€erdir. Di€er bir ifadeyle, tüketicinin ödedi€i fiyata karfl›l›k elde etti€i faydalar›n yüksek ve ödenen paraya de€er oldu€unun tüketici taraf›ndan alg›lanmas›d›r. Böylelikle, tüketiciye daha yüksek fayda sunarak veya daha düflük fiyat vererek, tüketici daha fazla de€er kazand›r›labilinir. Yap›lan araflt›rmalar, bilinen markalar ile perakendeci markal› ürünlerinin fiyatlar› ayn› oldu€unda, tüketicilerin daha önceden tan›d›€› markaya yöneldi€ini, dolay›s›yla perakendeci markas›n› sat›n almad›€› yönündedir. Bu nedenle, perakendeci ma€azalar› fiyatlar› di€er üretici markal› ürünlerin fiyatlar›na göre % 5 ile % 10 aras›nda daha ucuz fiyatland›rmal›d›rlar. Bu flekilde, tüketici taraf›ndan “en ucuz ürün” imaj› ortadan kald›r›lmal›d›r. Bunun yerine, dö-


59 nemsel veya bölgesel fiyata dayal› promosyon stratejileri uygulanmal›d›r. Rakip perakendecilerin uygulad›klar› fiyatlarda yak›ndan takip edilmelidir. Perakendecilerin esas amac›, markalar›nda ürün farkl›laflmas› sa€layarak, fiyat ve kar marjlar›n› artt›rabilecek flekilde nitelikli ürünler gelifltirmek olmal›d›r. Kriz dönemlerinde yap›labilecek en büyük hata ise “s›k indirim kampanyalar›na” yönelmektedir. Böyle dönemlerde yap›lacak indirim, hem marka de€erine zarar vermekte, hem de zaten iyice düflen kâr marjlar›n› tamamen ortadan kald›rabilmektedir. Ayr›ca, perakendeci markal› ürünlerin imajlar›na zarar vermekte, düflük kalite alg›s›na neden olabilmektedir. Ürünler için belirlenecek fiyat stratejisinde, tüketicinin kalite fark›na ödeyece€i fiyat fark›n›n çok iyi analiz edilmesi gerekmektedir. Perakendecilerin baflar›l› olmalar› için, market markalar›n›n pazar pay›n› belirleyen yüksek kalite ve tutarl›l›k, fiyata göre çok daha önemli olmal›d›r. Bu aç›dan, konumland›rman›n kalite üzerine yap›lmas› markaya yönelik alg›lanan riskin düflmesini sa€layacakt›r.

PROMOSYON STRATEJ‹LER‹ Perakendeci için promosyon faaliyetleri (reklam, sat›fl gelifltirme, kiflisel sat›fl, halka iliflkiler), özel etiketli ürünlerle ilgili olarak tüketicilerle iletiflim kurmas›n› sa€lamaktad›r. Kriz döneminde reklam yapmak, hem marka kimli€i oluflturmak, hem de yeni müflteriler kazanarak, müflteri taban›n› güçlendirmek için f›rsatlar sunmaktad›r. Bu ürünlere yönelik yap›lacak reklam kampanyalar› hem ma€aza içi tan›t›m kampanyalar›, hem de kitle iletiflim araçlar› kullan›larak planlanmal›d›r. Yap›lacak reklam kampanyas›n›n, do€rudan pazarlama uygulamalar›yla imaj veya markaya tercih nedeni yaratacak, markan›n kabul edilebilirli€ini sa€layacak flekilde düzenlenmelidir. Ma€aza içi kampanyalar, bu markalar›n tüketiciye tan›t›lmas›n› sa€larken, ma€azan›n imaj›na da olumlu katk›lar sa€lamaktad›r. Yap›lan kampanyalar tek tek ürün baz›nda de€il de, genel bir hipermarket markalar› tan›t›m› fleklinde yap›lmas›, hem maddi aç›dan, hem de tüketicilerin bu ürünleri tan›y›p, denemesi aç›s›ndan yard›mc› olacakt›r. Ayr›ca tüketicinin dikkatini çekmek için ma€aza içi dev ekranlarda, ürün kategorilerinin dialar› (k›sa reklam filmleri fleklide) gösterile-

bilinir. E€er perakendeci firma kendi isminden ayr› farkl› bir isimle ürününü piyasaya ç›kar›yorsa, mutlaka o ürünün kendisine ait oldu€unu yapt›€› reklamlarda vurgulamal›d›r. Aksi halde, tüketici o ürünleri sat›n almak istemeyecek, baflka markalara yönelecektir. Yap›lan araflt›rmalarda göre, tüketicilerin perakendeci markal› ürünleri büyük oranda tan›mad›klar›ndan dolay›, kulland›klar› markalardan vazgeçmediklerini ifade etmifllerdir. Böyle bir durumda, özel etiketli ürünlerin baflar›l› olma flanslar› yoktur. Bunu aflman›n yolu, marka bilinirli€ini artt›rmaya yönelik, tüketicilere yönelik ma€aza içi örnek ürün da€›tmak, tat testleri düzenlemek, paray› geri ödeme garantisi vermek, imaj reklam kampanyalar› yapmak, ürün performans› hakk›nda tüketiciye yeterli ve aç›k bilgi sa€lamak, belirsizli€i azaltmaya yönelik stratejiler gelifltirmektir. Ma€aza içinde, piyasaya yeni ç›kan veya sat›fllar› istenen seviyede olmayan özel etiketli ürünler için kasa önlerinde, sat›n alma noktalar›na yak›n yerlerde sergiler yap›labilinir. Ayr›ca ürün gruplar›n›n ambalajlar› üzerinde hipermarketi temsil eden logolar konularak, tüketicinin sat›n alaca€› ürünün hipermarket güvencesinde oldu€u bilinci de tüketici de oluflmas› sa€lanabilinir. ‹yi bir ambalaj ürünün sat›lmas›n› sa€lar ve

birçok yönden fiyattan daha iyi bir rekabet unsuru konumundad›r. Bu aç›dan, ürünlerin ambalaj düzenlemelerinde, ürün içeri€i ve kullan›m flekli, perakendeci taraf›ndan ürettirildi€i, onun güvencesini tafl›d›€› aç›kça, tüketicinin rahatça görebilece€i ve anlayabilece€i flekilde düzenlenmelidir. Ambalaj stratejisi olarak, farkl› büyüklük ve gramajlarda ambalaj stratejileri uygulanarak, di€er markalarla rekabet etmesi sa€lanmal›d›r. Tüketicilerin gerek ürünlerle, gerekse ma€azan›n fiziki koflullar› hakk›ndaki flikayetleri, ma€aza içi halka iliflkiler çal›flmalar›yla desteklenmelidir. Bu flekilde, flikayetler giderilerek, tüketicinin ma€azaya olan güveni artt›rarak, ma€aza iyi bir imaja kavuflabilecektir. Perakendeci ma€aza, ç›kard›€› ürün gruplar›n›n yararlar›n› (özellikle tüketicinin al›flverifl bütçesinde tasarruf olana€› yaratmas› gibi) ve markalar›n› üreten üretici firmalar›n› tan›tmak ad›na kendi ad›n› tafl›yan bir dergi yay›nlayarak, bunu tüketiciye belli bir al›flverifl tutar›na ulaflt›€› zaman al›flverifliyle bedava sunarak, hem ürün tan›t›m›n›, hem de ürünlerine olan sat›fllar›n› artt›rabilecektir. Sat›fl promosyonlar› olarak, ma€aza içi tat testleri, ücretsiz ürün da€›t›m›, hediyeler, indirim kuponlar›, sat›n alma noktas› promosyonlar› yap›lmas›d›r. Yap›lacak indi-


60 DOSYA mak için hipermarket markal› ürünlerin ambalajlar›na yap›flt›r›lan puanlar› toplamas› özendirilebilinir. Özellikle kriz dönemlerinde fiyat duyarl›l›€›na sahip tüketicilerin özel indirimlerden yararlanmak amac›yla ma€azaya çekilmesi sa€lanacakt›r.

MA⁄AZA-‹Ç‹ DÜZENLEMELER

Perakendeciler market markal› ürünleri ma¤aza sadakatini, zincir karl›l›¤›n› art›rd›¤›, raf alanlar› üzerinde kontrolünü sa¤lad›¤›, ma¤aza farkl›l›¤›n› yaratt›¤›, üreticilere karfl› pazarl›k gücü kazand›rd›¤› için tercih etmeye ve güçlü konumland›rma yaparak karl›l›k oranlar›n› artt›rabilmektedir.

rimin sadece o gün geçerli oldu€unu ma€aza içi anonslar yaparak, sat›n alma arzusu oluflturmaya çal›fl›lmal›d›r. Ayr›ca yap›lacak faaliyetler, “2 alana 3. bedava” fleklinde fiyat indirimleri, dönemsel indirimler, bir ürünü baflka bir ürünle birlikte bantlama kampanyalar›n› da içermelidir. Bu faaliyetlerde amaç, öncelikle tüketiciye ürünü tan›t›p, denettirmek, daha sonra da bu tüketicilerde marka ba€›ml›l›€› yaratabilmektir. E€er müflteri ürünü sat›n al›p, memnun kalmayacak olursa, paras›n›n iade etme garantisi de verilerek, yap›lan reklamlarda da bu vurgulanarak, sat›n almay› özendirici çal›flmalar düzenlenmelidir. Bu garanti, tüketicinin hiçbir endifle tafl›madan ürünü rahatça deneyip, sat›n almas›n› sa€layacakt›r. Perakendeci ma€azalar›n internet sitelerinde kendi ç›kard›klar› ürün gruplar›n› tan›tan ve üreticileri, fiyatlar› hakk›nda bilgi veren bir bölümün olmas›, ürün grupla-

r›ndan tüketiciyi haberdar edilmesi ve tan›t›lmas› aç›s›ndan yararl› olacakt›r. Özellikle, yüksek gelir gruplar›na yönelik gelifltirilecek perakendeci markal› ürün kategorileri bu bölümlerde tan›t›labilecektir. Perakendeci ma€azalar›n kendi ma€azalar›na yönelik ç›kard›€› ma€aza kartlar›na uygulanan promosyon kampanyalar› da özel etiketli ürünlerin sat›fllar›n› artt›rmay› amaçlamal›d›r. Tüketicilerin hipermarket markal› ürünleri daha s›k sat›n al›nmas›n› sa€lanmas›na yönelik s›k al›flverifl ödül programlar› uygulanabilinir. Bu flekilde, tüketicinin al›flverifllerinde özel markal› ürünlere daha fazla yer vermesiyle, onun ma€aza taraf›ndan ödüllendirilmesi sa€lanacakt›r. Al›flverifllerinde bu ürün kategorilerini sat›n alan müflterilere yönelik özel duyurular veya para tasarrufu sa€layacak kuponlar gönderilebilinir. Bunun d›fl›nda tüketicilerin özel indirimlerden yararlanmas›n› sa€la-

Perakendecilerin ma€aza içi raf düzenlemelerinde, kendi markalar›n› tafl›yan ürünleri daha fazla satmak ad›na, rakip markal› ürünlere daha az raf pay› vermeleri, müflteriye sunulan seçeneklerin azalmas›n›n do€al sonucu olarak, perakendeci ma€azalar›n tüketici gözünde çekiciliklerinin yitirmeleriyle sonuçlanabilecektir. Perakendeciler, kendi ç›kard›klar› ürün gruplar›n› ma€aza içi düzenlemelerinde sat›fl flans› yüksek olan raflara ve tüketicilerin rahatça görüp, uzanabilece€i göz ve el hizas›na yerlefltirdiklerinde sat›fl h›zlar› yükselebilmektedir. Benzer flekilde kasa önleri ve reyon köfleleri de sat›fl artt›r›c› noktalar›d›r. Perakendeci markal› ürünler, bilinen ve sat›fl hacmi yüksek markal› ürünlerle beraber rafta yer almas› da sat›fl imkânlar›n› artt›racakt›r.

ÜRET‹C‹ F‹RMA UYGULAMALARI Kriz dönemlerinde piyasada yaflanan talep daralmas›na, hammadde fiyat art›fllar›na ba€l› maliyet art›fllar› üretici firmalar›n mevcut piyasa flartlar›nda faaliyetlerini sürdürmelerini zorlaflt›rmakta, sat›fllar›n› düflürmekte, karl›l›klar›n› ve pazar paylar›n› azaltmaktad›r. Daralan piyasa koflullar› alt›nda üretici firmalara perakendeci markal› ürünler üretmesinin sundu€u avantajlar incelendi€inde, bunlar; At›l kapasiteyi de€erlendirmek: Baz› üreticiler özel etiketli ürünlerin üretimini fazla kapasitelerinden yararlanmak için kullanmaktad›rlar. Maliyet minimizasyonu: E€er bir üretici firma, yeterli ürün gelifltirme tecrübesine ve geliflmifl üretim yöntemlerine sahipse, perakende zincirleri taraf›ndan kolayca market markal› ürün siparifli alabilecektir. Büyük siparifl miktar›yla bu tip bir üretim, firman›n kendi markal› ürünlerini üretmesinden çok daha karl› olabilecektir. Bu ürünleri üretici firmalar rekabetsel avantaj sa€lamak, kitlesel üretim yaparak da€›t›m ve üretim maliyetlerini düflürmek amac›yla


62 DOSYA gerçeklefltirmektedirler. Üreticiler ürün fikirlerini denerken, özel etiketli ürünler onlara büyük fayda sa€lamaktad›r. Çünkü tüketicileri çekmek için yo€un ulusal reklamlara harcama yapmalar› gerekmemektedir. Perakendeciler kendi raflar›nda özel etiketli ürünleri sergileyerek bu maliyetten üreticileri kurtarmaktad›rlar (Dunne ve Narasimhan, 1999: 41). Rakibe f›rsat tan›mamak: ‹kili üreticiler (hem kendi üretici markalar›n› üreten hem de perakendeci ad›na üretim yapan üreticiler) ürün kategorilerini etkileyebilme, üretici marka ile özel marka aras›nda raflar›n tahsisini, aralar›ndaki fiyat fark›n›, üretici markal› ürünlerin promosyon zamanlamas›n› düzenleyebilmek ve daha iyi tedarik hizmeti verebilmek iste€iyle özel markal› ürünleri üretmektedirler. Ayr›ca bu yolla, üreticiler tüketicilerin bu özel etiketli ürünlere karfl› tutumlar›n› ve maliyet yap›s›n› ö€renerek, piyasada kendi markalar›n› daha iyi savunabileceklerdir. Pazara kolay girme imkan›: Yeni ürün kategorilerine girmek isteyen üreticiler öncelikle market markal› ürünlerin üretimini üstlenip, perakendecilerle birlikte çal›flarak risklerini düflürmekte ve böylece pazar paylar›n› yükseltmektedirler. Alt markalar ile rekabet edebilmek: Ucuz fiyatl› ürünlere pazar pay› kapt›rmamak için yeni stratejiler gelifltirmek zorunda kalan üretici firmalar, reklam ve promosyon kampanyalar› da olmadan market markal› ürünleri kullanabileceklerdir. Bu flekilde, esas markalar›n›n fiyatlar›n› çok düflürmeden ve fiyat dayal› rekabette karl› ç›karak varl›klar›n› sürdürebileceklerdir. Bu durum, özellikle kriz döneminde bilinen markalar›n fiyatlar›n› düflürmeleri, tüketicinin gözünde marka konumlar›n› telafi edemeyecek flekilde de€ifltirme olas›l›€›na karfl› da avantaj sa€lamaktad›r. Özellikle, büyük üretici firmalar market markalar› yoluyla hem pazar paylar›n› korumakta, hem de tüketicinin gözünde olumsuz imaj yaratmalar› önlenmifl olmaktad›r. Bu flekilde, pazarda yaflanan durgunlu€u perakendecilerle daha yak›n iliflkiler kurarak krizde ihtiyaçlar› olan sat›fl seviyesine ulaflabileceklerdir. Pazar paylar›n› korumak: Üreticiler kendi markal› ürünlerinin fiyatlar›n› yükseltmeye karar verdiklerinde, özel etiketli ürünleri fiyata duyarl› müflterilerin di€er rakip markal› ürünlere yönelmesini engelle-

Üretici firmalar için en uygun strateji; kendi markas› yan›nda, perakendeci markas›n› üretmesi olarak tan›mlanabilecek karma stratejidir. Uygulamada birçok firma taraf›ndan kullan›lan bu strateji üretici ve perakendecinin kendi markas›n› kontrol etme yetene¤ini artt›rarak, birçok pazar bölümünün hedeflenmesini sa¤layabilecektir mek amac›yla perakendeci ad›na üretim yaparak, pazar paylar›n› korumay› amaçlamaktad›rlar. Özel etiketli ürünleri, pazar lideri üreticinin ürünlerini taklit etmek amac›yla da kullanmaktad›rlar. Kendi markalar› için flans yakalamak: Ürün gelifltirmek ve tutundurmak için gerekli yat›r›mlar› yapacak finansal güce sahip olmayan üreticiler özellikle Kobi’ler, perakendecilerle ürünün üretilmesi ve piyasaya ç›kar›lmas› konusunda teklif götürerek, perakendeci ma€azan›n etiketi alt›nda üretim yaparak, tan›t›m masraflar›ndan ve raf listeleme ücretlerini ödemekten kurtulacaklard›r. Pazarlama bütçesini azaltmak: Özel etiketli ürün sunan üreticiler, kendi markalar› ile özel etiketli ürünlerin fiyat de€iflimlerini ve tutundurma faaliyetlerini koordine edebileceklerdir (Dunne ve Narasimhan, 1999:41). Perakendecilerle stratejik ortakl›k kurmak ve daha iyi ödeme koflullar›ndan yararlanmak: E€er özel etiketli ürünler iyi sat›fl yap›yorsa, perakendeciler tedarikçilere baz› özel ayr›cal›klar sa€lamaktad›rlar. Perakendeciler, tüketicileri sat›n alma davran›fllar› hakk›nda elde ettikleri verilerini üreticilere verebilmektedirler. Ayr›ca,

raflar›n düzenlenmesinde ve tutundurma faaliyetlerinde yap›labilecek de€iflikliklerde birlikte hareket edebilirler. Üreticiler ise, perakendecilere pazar› bölümlere ay›rmada, tüketiciler için ürüne uygun stoklar›n yarat›lmas›nda dan›flmanl›k hizmeti sa€layabileceklerdir (Gomez-Arias ve di€erleri, 2008: 276). Özetle, üretici firmalar›n bu avantajlardan yararlanmalar› için en uygun strateji; kendi markas› yan›nda, perakendeci markas›n› üretmesi olarak tan›mlanabilecek karma stratejidir. Uygulamada birçok firma taraf›ndan kullan›lan bu strateji üretici ve perakendecinin kendi markas›n› kontrol etme yetene€ini artt›rarak, birçok pazar bölümünün hedeflenmesini sa€layabilecektir (Savaflç›, 2002: 96). Firma ile perakendeci aras›ndaki iflbirli€i geliflti€inde, üretici firman›n da€›t›m kanallar› üzerindeki kontrolünü artt›racakt›r. Bu stratejiyle firma üretimdeki dalgalanmalar› önleyerek kapasite kullan›m oran›n› yükselecektir. Bu nedenle üretici firma perakendeci markas› ile üretime bir rekabet stratejisi gözüyle bakmal›, bunu planl› bir flekilde uygulanan ve kendi markas›na ek olarak yap›lan bir ifl olarak de€erlendirmelidir. Perakendeci markalar üretici firmalar ile perakendeciler birlikte ortak ak›lda hareket edip, çal›flmalar›yla, aralar›ndaki iliflkilerin uzun dönemde sürdürülebilirli€ini art›racakt›r.

ÜRET‹M STRATEJ‹LER‹ Perakendeciler ise, üretim stratejilerini ürünlerini ürettirmek için belirleyecekleri üretici firmalar›n belirli kalite standartlar›na, yeterli bilgi birikimine ve üretim kapasitesine sahip olmas›na dikkat etmeleri gerekmektedir. Perakendeciler üretilecek ürünün özelliklerini üretici ile birlikte belirlemeli ve bu özelliklere uygun üretim yap›lmas›n› sa€lamaya çal›flmal›d›r. Perakendeciler ürün tedariklerini sa€layan üreticileri seçerken fiyat d›fl›nda, yüksek kalite sa€lamas›na, uluslararas› standartlar› yakalayan bir üretim normuna sahip olmas›na ve ürün gelifltirmede uzmanl›€›n› ispatlam›fl, üretim sürecinde bilgili olmas›na dikkat etmeleri gerekmektedir. Fiyat, perakendecilerin üreticilerden istedi€i koflullar listesinde sonlarda yer almal›d›r. Ürün gruplar› piyasaya ç›kmadan önce mutlaka perakendeci firma içinde ürünleri kontrol eden bir kontrol ve denetim birimi oluflturulmal›d›r.


63

Perakendecilerin pazarda baflar›l› olmalar› için hem mevcut üretici firmalar›yla uzun dönemli iliflkiler kurmalar›, hem de her sektörün en güçlü flirketleri ile özel etiketli ürün ürettirme konusunda iflbirli€i yapmalar› gerekmektedir. Bu flekilde perakendeciler, büyük üretici firmalardan yararlanarak hem rakiplerine göre daha iyi konuma gelebilirler, hem de büyük üretici firmalar› olan rakiplerini kendi taraflar›na çekebilirler. Sadece ürünlerin kalite alg›lamalar›n› iyilefltirmek yeterli olmamakta, perakendeciler daha iyi ambalaj, daha iyi raf alan› ve yerel reklam politikalar›yla, marka imajlar›n› artt›rmalar› gerekmektedir. Perakendeci markal› ürünleri tan›mayan, bilgi eksikli€ine sahip tüketiciler kaliteyi de€erlendirmede, fiyat, marka, ambalaj ve etiket gibi d›flsal iflaretlerden yararlanmaktad›rlar (Richardson ve di€erleri,1994: 15-22). Özellikle düflük gelirli tüketiciler olas› ürün kalitesizli€ine karfl›, sigorta olarak ulusal yani üretici markalar› için daha yüksek fiyat ödemeyi kabul edebilmektedirler. Alg›lanan performans riski yüksek oldu€unda, düflük gelirli tüketiciler için gelir k›s›tl› oldu€undan daha de€erli olmas›ndan dolay›, market markal› ürünlerin tercihte riskli olabilece€i düflüncesiyle bu ürünleri sat›n almayabileceklerdir (Rujirutana ve di€erleri, 2007: 80). Son y›llarda perakendeci€in geliflmesi,

tüketicinin al›flverifllerinde daha bilinçli, seçici ve bilgili olmas›, tüketicinin al›flverifl al›flkanl›klar›n› ve tüketim e€ilimlerini de€ifltirerek, perakendeci ma€azalar› tercih eder hale getirmifltir. Perakendeciler pazardaki flartlara uygun olarak farkl›laflmak ad›na kendi güçleri ve güvenceleri alt›nda yaratt›klar› markalarla tüketiciler taraf›ndan tercih nedeni oluflturmak istemektedirler.

YEN‹L‹K ZAMANI Genel olarak perakendeci markal› ürünlerin geliflim trendi ekonomik koflullara göre de€iflmektedir. Hock, S. J., Banerji, S.’nin (1993) yapm›fl olduklar› çal›flmada, perakendeci markal› ürünlerin büyümesinin veya küçülmesinin dönemsel bir düzen izledi€ini belirtmifllerdir. Yap›lan araflt›rmalar ekonomik koflullardaki olumsuzluklar›n ve tüketicinin sat›n al›m gücünde oluflan daralmalar›n etkisiyle, düflük fiyat politikas› ile fiyat duyarl›l›€› artan tüketicilerin perakendeci markal› ürünleri daha fazla tercih ettikleri saptanm›flt›r. Bu flekilde bu dönemlerde perakendeci markal› ürünler daha h›zl› büyümekte ve nüfuz oran› yüksek seviyeye ç›kmaktad›r. Buna karfl›l›k, ekonominin iyileflti€i dönemlerde, büyümenin h›zland›€› dönemde üreticiler üretici markal› ürünlerin reklâmlar›n› art›rarak, tüketicileri üretici markaya çekerek, pazar paylar›n›

artt›rm›fllard›r (Nandan ve Dickinson, 1994: 18-28). Yaflanan ekonomik krizin etkisinin azalmas›yla tüketiciler yeniden üretici firmalar›n markalar›na yönelmeleri, perakendeci markal› ürünlerin büyüme h›z›n› düflürmektedir. Ayr›ca, tüketiciler, kendini tatmin etmeyen, kalitesiz olarak nitelendirilen bir ürünü sadece düflük fiyat› nedeniyle sat›n almay› sürdürmeyeceklerdir. Bu ba€lamda, özellikle kriz dönemlerinde tüketicinin para tasarrufu sa€lamaya yönelik harcamalar›nda k›s›nt›ya gitmesi, tüketicinin ayn› veya daha yüksek kaliteli perakendeci markalar› sat›n almaya yönelterek, hem perakendeciler, hem de üretici firmalar aç›s›ndan perakendeci markalar› bir f›rsata dönüfltürmektedir. Perakendeci firmalar bu dönemi markalar›na yönelik bir yenileme zaman› olarak görmeleri gerekmektedir. Bu s›k›nt›l› zamanlarda, perakendeciler üreticileri de yanlar›n› al›p, iflbirliklerini artt›rarak, tüketici taraf›ndan alg›lanan perakendeci marka imaj›na yönelik baflar›l› stratejiler izleyerek, bu markalar›n tan›nmas›n› ve baflar›l› olmas›n› sa€layabilirler. Bu flekilde iki tarafta krizden kazançl› ç›kacakt›r. Perakendeciler markalar›na yapt›klar› yat›r›mlarla, bu ürünlerin denenmesi ve benimsenmesi yoluyla olumlu tüketici alg›lar› yaratarak, pazarda markalar›n› tan›n›rl›klar›n› artt›rabileceklerdir. Memnun olmufl müflteri deneyimi, süreklilik haline gelirse, krizin olumsuz etkileri azalsa bile, bu markalara ba€l›l›k artarak sürebilecektir. Türkiye’de özellikle son dönemlerde yaflanan ekonomik krizlerin tüketicide yaratt›€› gelir düflüklü€ü ve iflletmelerde artan üretim maliyetleri, üretici firmalar› de€iflen tüketim kal›plar›na ba€l› yeni stratejiler gelifltirmeye zorlam›flt›r. Art›k üretici tek kendi üretti€i markas›yla de€il, perakendecinin kendi etiketi ad› alt›nda ç›kard›€› özel etiketli markalar içinde üretim yapmaya bafllam›flt›r. Bu yeni strateji de üreticilere, tüketiciyi cezp etmeye ve firma karl›l›€›n› koruyup, durgunlu€u ve krizi daha kolay atlatmalar›na yard›mc› olacakt›r. Küresel alanda faaliyet gösteren perakendecilerin yöneldikleri pazarda, perakendeci markalar›n üretilmesi aç›s›ndan yerel üretici firmalarla yapacaklar› ortak iflbirlikleri, yerel üreticilere büyük ölçekli ifl hacmi yaratarak ve krizden daha az etkilenmelerini sa€layarak, firmalara da yeni ifl imkân› yaratabilecektir.


64 dosya

Özel markal› ürünlerin geliflim periyodu

fl›m›, önemli bir kimlik de€iflimi içerisindedir. Bu adaptasyon sürecinde stratejik ve taktiksel pazarlama, tamamen bireysel müflteri yönelimli olarak çal›flmakta, iflletmeleri yo€un bir rekabet ortam›nda daha h›zl› ö€renme ve daha çabuk de€iflime yöneltmektedir. ‹vme kazanan bu de€iflim ortam›nda, kitlesel pazarlama anlay›fl›n›n yerini alan hedef pazarlama anlay›fl›nda piyasa; marka kesimi, nifl (özel istekleri olan küçük müflteri gruplar›) ve pazar hücresi gibi alt piyasa düzeylerine ayr›lmaktad›r (Kotler, 2003).

Türkiye’de özel markal› ürünler, fiyat odakl› stratejilerle gelifltirilirken, geliflmifl ülkelerde kalite odakl› stratejiler önem kazanmaktad›r. Bu durum, özel markalar›n geliflim periyodunda oldu€unu ve ulusal markalara karfl› hem fiyat hem de alg›lanan kalite bak›m›ndan rekabet gücünü daha da art›raca€› sonucunu ifade etmektedir.

MARKA OLUfiTURMA

■ YRD. DOÇ. DR. YAVUZ TOPÇU / Atatürk Ünv. Ziraat Fak. Tar›m Ekonomisi Böl.

S

on y›llarda geleneksel pazarlaman›n yerini alan bütünsel pazarlama yaklafl›m›, bireysel müflteri yönetimini temel alan pazarlama stratejilerine odaklanmaktad›r. ‹letiflim a€lar›n›n geliflimi ve tüketici haklar›n›n ivme kazanmas›, bireysel tüketicilerin sat›n alma davran›fllar›nda da büyük de€iflimler meydana getirmifltir. Bireysel müflterilerin sat›n alma modelinde etkili olan niteliklerin belirlenmesi ve gelecekteki stratejik pazarlama kararlar›n›n al›nmas›, iflletmelerin istikrar› ve verimlili€i üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Bu de-

Böyle bir piyasada aktif rol oynayan piyasa dinamikleri, tüketici tatminine yönelik fonksiyonlar›n› icra ederken veya pazarlama stratejilerini gelifltirirken ça€dafl ürünün ayr›lmaz parçalar›ndan biri olan ve ürüne de€er katan marka konusunu da çözmek zorundad›rlar. Ürünün bir katma de€er ilavesiyle gelifltirilmesini ve piyasan›n somut gruplara bölünerek rekabet avantaj›na sahip olmas›n› sa€lamak için markalaflmaya gidilmelidir. Marka oluflturma, potansiyel müflterilerin zihnine yerleflmektir (Akp›nar ve Yurdakul, 2008). Ayr›ca, tüketici haf›zas›nda yer alan bir marka oluflumu, güçlü pazarlama teknikleri ve uzun bir pazar deneyimi ile geliflebilir. Bu süreçte marka, bir veya bir grup üretici ve/veya sat›c›n›n mal ve hizmetlerini belirlemeye, tan›tmaya ve rakiplerinin ürün ve hizmetlerinden ay›r›p farkl›laflt›rmaya yarayan isim, terim, sözcük, simge, tasar›m, iflaret, renk veya bunlar›n çeflitli bileflimleridir (Tek, 1999).

MARKA T‹PLER‹ VE ÖZEL MARKALI ÜRÜNLER €iflimlerin hedef tüketici kitleleri baz›nda analiz edilmesi ve tüketici profillerinin belirlenmesi, pazarlama karar› ve politikalar› için büyük bir önem tafl›maktad›r. Bireysel müflteri yönetiminin temel amac›, bireysel müflterin veri bankalar›n›n oluflturulmas› ve bu verilere dayal› olarak tüketicilerin demografik, sosyoekonomik, kültürel, psikolojik yap›lar›n›n analizi, hedef müflterilerin ortak niteliklerine göre kesit piyasalar›n tan›mlanmas›, gelecekteki pazarlama taktik ve stratejilerin belirlenmesi olarak ifade edilebilir. Bireysel müflteri yönelimini hedef alan bu pazarlama yakla-

Marka tipleri imalatç› ve perakendeci baz›nda farkl›l›k göstermektedir. ‹malatç› markalar› genel düzeyde ulusal ve uluslararas› marka olarak tan›mlanmaktad›r. Perakendeci ya da toptanc›n›n kendi etiketiyle sat›lan özel markalar da ma€aza markalar› (store brands), ma€aza alt-markalar› (store sub-brands), ambalajl› fakat bir üretici ad› ya da markas›ndan ba€›ms›z g›da ürünleri (generic brands) ve bireysel ürün markalar› (individual product brands) olarak s›n›fland›r›labilir (Bell ve ark., 2000). Sanayi toplumu ile bafllayan jenerik markal› ürün stratejisi, tüketicilerin geliflen


65 Özel markalar›n Avrupa Birli¤i (AB) ülkelerinde (Fransa’da %24, ‹ngiltere’de %28 ve ‹sviçre’de %45) ve yeni aç›lan piyasalardaki büyüme h›z› ve paylar› oldukça yüksektir. Bu markalar›n AB piyasalar›ndaki pay› %20-45 ve perakendecilerin yo¤unlaflma oran› %60 iken, Türkiye’de bu oranlar %4 ve %26’d›r.

kalite alg›lamalar› ve beklentileri karfl›s›nda yerini ulusal markal› ürünlere b›rakm›flt›r. ‹letiflim a€lar›n›n geliflimi ve artan hayat standartlar› karfl›s›nda tüketicilerin karmafl›k istek ve arzular› da büyük bir ivme kazanm›flt›r. Ayr›ca, bilgi ekonomisinin bileflenlerini de çok iyi kullanan tüketicilerin sat›n alma modellerinde de büyük bir de€iflim gözlenmifltir. Di€er taraftan, yaflanan ekonomik durgunluk ve kriz dönemlerinde de tüketici lehine fiyat uygulamalar› sunan özel markalar›n mimar› perakendeciler, bütün bu de€iflimleri yak›ndan izleyemeyen ve bireysel müflteri taleplerinin tamam›n› karfl›layamayan imalatç› markal› ürünlere rakip ve k›smi bir flekilde de üretim zincirinde önemli bir paydafl olarak, piyasada aktif bir rol oynamaya bafllam›flt›r (Topcu ve Ifl›k, 2007).

ÖZEL MARKALI ÜRÜNLER‹N ‹ST‹HDAMA KATKISI Olumsuz ekonomik konjonktürsel dönemlerde popülarite kazanan ve ekonomik iyileflme dönemlerinde ise gerileme göstermifl olan özel etiketli ürün sat›fllar›n›n, art›k son y›llarda, pozitif yönde geliflti€ine iflaret eden çok say›da araflt›rmalar mevcuttur (Apelbaum, 2000; Topcu ve ark, 2007; Topcu ve Ifl›k, 2008; Topcu ve ark., 2009; Topcu ve Uzundumlu, 2009). Bu araflt›rmalar›n sonuçlar›na göre; özel markal› ürünlerin dinamikleri lokal kaynaklar› daha etkin kullanarak, bölgeye yeni yat›r›mlar›n kanalize edilmesine ve bu bölge halk›na yeni istihdam alanlar›n›n yarat›lmas›na imkan sa€la-

yarak bölge ekonomisi üzerinde önemli katk›lar sa€lamaktad›r. Özel markalar›n Avrupa Birli€i (AB) ülkelerinde (Fransa’da %24, ‹ngiltere’de %28 ve ‹sviçre’de %45) ve yeni aç›lan piyasalardaki büyüme h›z› ve paylar› oldukça yüksektir. Bu markalar›n AB piyasalar›ndaki pay› %20-45 ve perakendecilerin yo€unlaflma oran› %60 iken, Türkiye’de bu oranlar %4 ve %26’d›r (ACNilsen, 2005; Retailing Institute, 2005). Avrupa Birli€i ülkelerinde özel markalar›n piyasadaki paylar›, özel markalarla yeni tan›flan Türkiye gibi geliflmekte olan ülkelerden çok yüksek olup, perakendeci yo€unlaflma oran› da yaklafl›k 3 kat daha fazlad›r. Avrupa’n›n önemli marketlerinin özel etiketli ürünlerin sat›fllar›ndaki paylar›; Asda’da %50, Tesco’da %50, Decolthlon’da %55, Migros’da %95 ve Aldi’de %98 olarak tespit edilmifltir (Bell ve ark., 2000).

ÖZEL MARKALARDA BÜYÜME TREND‹ Türkiye’de 2001 ekonomik krizi sonras› aniden yükselen ve 2005 y›l›nda ivmesini art›ran özel markalar›n baz› ürünlerde büyüme oran› %34’den %55’e yükselmifltir. 2004 y›l›nda, özel markalar›n en fazla büyüyen kategorisi kiflisel bak›m ürünleri (%46) iken, 2005 y›l›nda ise g›da ürünleri (%57) kategorisidir. Özel markal› ürünlerdeki büyüme, geçen y›llara göre hem daha fazla say›da hane halk› taraf›ndan sat›n al›nmas›ndan hem de bir defa sat›n alman›n arkas›ndan tekrar özel markal› ürün sa-

t›n alan hane halk› say›s›ndaki art›fltan kaynaklanm›flt›r. G›da ürünleri son y›llarda, en yüksek penetrasyon oran› ile en fazla say›da haneye giren kategori olmaya devam etmektedir (Retailing Institute, 2005). Geliflmekte olan ülkelerde ve yeni piyasalarda oldu€u gibi, Türkiye’de de, tüketicilerin özel markal› ürünlerde arad›klar› özelliklerin bafl›nda uygun fiyat, kalitede istikrar, fiyat-kalite iliflkisi ve güvenilir-sa€l›kl› ürün ön plana ç›karken; bu özelliklerin teminini sa€layan marketlerinde markaya ulafl›m, raf konuflland›rmas› ve ürün çeflitlili€i gibi özellikler önem arz etmektedir. ‹malatç› markalarda ise, ürünün genel kalitesi ve sergiledi€i performans ön plana ç›karken, bu markalar› sa€layan sat›fl noktalar›ndan ise ürün çeflitlili€i ve markaya ulafl›m kolayl›€› talep edilmektedir (Retailing Institute, 2005). Sonuç olarak, Türkiye’de özel markal› ürünler, fiyat odakl› stratejilerle gelifltirilirken, geliflmifl ülkelerde kalite odakl› stratejiler önem kazanmaktad›r. Bu durum, özel markalar›n geliflim periyodunda oldu€unu ve ulusal markalara karfl› hem fiyat hem de alg›lanan kalite bak›m›ndan rekabet gücünü daha da art›raca€› sonucunu ifade etmektedir. Ma€aza imaj›n› yans›tan ve ma€azalar›n isimleriyle bütünleflen özel markalar ile imalatç› markalar aras›ndaki ürün nitelikleri ile ilgili kalite memnuniyeti a盀› her geçen gün kapanmakta ve özel markal› ürünler imalatç› markalarla kalite memnuniyeti aç›s›ndan da, rekabet üstünlü€ünü ele geçirmeye bafllam›flt›r. Ayr›ca bütün dünyada


66 DOSYA özel markalar; kârl›l›k art›fl›, perakendecilerin marka kimli€ini gelifltirme ve ma€aza sadakati art›fl› için kullan›l›yor iken, imalatç› markalar bu alanlarda etkinliklerini yavafl yavafl kaybetmeye ve özel markalara piyasa paylar›n› kapt›rmaya bafllam›fllard›r (Topcu, 2006). Ço€u uluslar›n tüketicileri için fiyat, tüketicilerin g›da ürünlerinin duyusal kalitelerinden ne kadar hoflland›klar›yla ilgili olan hedonik kalite göstergesidir. Sat›n alma karar›n› etkileyen bir nitelik olarak fiyat, s›n›rl› bütçeye sahip olan tüketiciler için oldukça önemlidir. Çünkü herhangi bir ürünün seçiminde fiyat; marka, perakendecilerin davran›flsal özellikleri, ürün ile ilgili görüfl, inan›fl ve insanlar›n yapt›klar› tercihler gibi karmafl›k insan davran›fllar›n› etkileyen faktörlerin odak noktas›n› oluflturmaktad›r (Mann ve ark., 2002). Perakendeciler, sürekli olarak yenilik yapmak ve ürünlerinde kalite ve fiyat farkl›laflt›rmas› ile müflteri ba€›ml›l›€›n› sa€lamak ve piyasa paylar›n› art›rmak için reklam, promosyon ve tüketimi özendirici çeflitli uygulamalar›n bir bileflimiyle yeni stratejiler gelifltirme çabas› içerisindedirler. Oluflturulan yeni stratejilerle ürünlerin tüketicilere aktar›m›, marka vas›tas›yla sa€lanabilmektedir. Bu boyutuyla markalar, tüketicilerin ihtiyaçlar› ile ilgili bilgilerin de€erlendirilmesi ve araflt›r›lmas›n› minimuma indirgeyen önemli bir vas›ta durumundad›r. Di€er taraftan özel etiketli ürünlerde perakendecilerin ma€aza isimleri kullan›lmak suretiyle ma€aza markalar›n›n garanti edilmesi ve tüketicilerin bu ürünlerle ilgili duyusal ve objektif kalite alg›lamas›n›n pozitif hale getirilmesi amaçlayan çeflitli stratejiler uygulanmaktad›r. Perakendeciler ile imalatç›lar yak›n bir iliflki içerisinde olmalar›na ra€men; özel etiketli ürünlerin gelifltirilmesi, ifllenmesi ve da€›t›m›nda bütün sorumluluk perakendeciler taraf›ndan yerine getirilmektedir. Bu durum, perakendecilerin yeni kaynaklar bulmas›n› ve bunlar›n harekete geçirilmesi f›rsat›n› iyi kullanmalar›na ve etkin pazarlama stratejileri uygulamalar›na neden olmakta ve da€›t›m kanallar›ndaki güç son y›llarda, perakendeciler lehine olmak üzere, ulusal markal› imalatç›lar›n›n kontrolünden ç›kmaktad›r. Birçok g›da ürünleri piyasas›nda perakendeciler, marka konumlar›n› ve perakende sunumlar›n› gelifltirmek için, müflteriyle yak›n

Hedef tüketici kitlesinin analizi yap›larak, ulusal markal› ve özel etiketli ürünler hakk›nda tüketici e¤iliminin ortaya konulmas› ileriye dönük pazarlama stratejilerinin oluflturulmas›nda, tüketici memnuniyeti ve ba¤›ml›l›¤›n›n sa¤lanmas› konusunda belirleyici rol oynayacakt›r. Ayr›ca, tüketicilerin ayn› ürün kategorilerinde ulusal marka ve özel etiketli ürünler için ödedikleri fiyat farklar›n›n zinciri uzatan çeflitli pazarlama aktivitelerine kaymas› önlenerek, hem perakendecilerin marjlar› artacak, hem de tüketicilerin bu ürünler için bütçelerindeki paylar› nispi olarak düflecektir.

bir iliflki içerisinde olman›n avantaj›yla sa€lad›klar› bilgilerle, pazardaki talep durumunu da yak›ndan izleyerek, da€›t›m kanallar›nda lider konumuna geçmektedirler (Burt, 2000). Perakendeciler üretim zincirinde müflterilerle olan yak›n iliflkilerinden dolay›, müflterilerin ürünlerle ilgili hangi özellikleri daha çok önemsedikleri, ürün ya da hizmetlerden nas›l bir beklenti içerisinde olduklar› ve sat›n alma modellerini flekillendiren nitelikleri yak›ndan analiz ederek, çeflitli pazarlama stratejileri gelifltirmektedirler. Son y›llarda perakendeciler, bu stratejilerin en etkilisi olan ve bütün stratejileri bünyesinde birlefltiren özel marka stratejisini kullanarak, müflterilerinin üretim sürecine kat›l›m›n› sa€layarak ve marka ile müflteri kifliliklerini ba€daflt›rarak; müflteri pay›na, müflteri ba€›ml›l›€›na ve müflterinin yaflam boyu de€erine ulaflmak yoluyla kârl›l›kta büyümeyi hedeflemektedirler. Bu büyümeye paralel olarak, imalatç›lar›n piyasa paylar›n› ele geçirmeye, büyüme h›zlar›n› art›rmaya ve bunlar›n bir sonucu olarak da, marketlerdeki toplam sat›fllar içerisinde sat›fl hacimlerinin paylar›n› art›rmaya bafllam›fllard›r. Perakendeciler daha düflük fiyat rekabeti, güçlü tüketici tercihleri, marka yat›r›mlar›, anlaflmalara daha güçlü olarak kat›l›m ve daha yüksek marjlarla kanal liderli€inde önemli rol oynamalar› vas›tas›yla katma de€er ve farkl›laflt›r›lm›fl ürünler için yeni f›rsatlar sunabilirler. Bu anlay›fl içerisinde hedef tüketici kitlesinin analizi yap›larak, ulusal markal› ve özel etiketli ürünler hakk›nda tüketici e€iliminin ortaya konulmas› ileriye dönük pazarlama stratejilerinin oluflturulmas›nda, tüketici memnuniyeti ve ba€›ml›l›€›n›n sa€lanmas› konusunda belirleyici rol oynayacakt›r. Ayr›ca, tüketicilerin ayn› ürün kategorilerinde ulusal marka ve özel etiketli ürünler için ödedikleri fiyat farklar›n›n zinciri uzatan çeflitli pazarlama aktivitelerine kaymas› önlenerek, hem perakendecilerin marjlar› artacak hem de tüketicilerin bu ürünler için bütçelerindeki paylar› nispi olarak düflecektir. Böylece tüketicinin bütçesinde kalan art›k de€er ve perakendecinin özel marka yaratmas›n›n karfl›l›€› sa€lad›€› ilave marj, her iki grubun da tasarruf e€iliminin ve sosyal refah düzeyinin artmas›na imkân sa€layacak ve dolayl› olarak da milli ekonomi üzerinde pozitif bir etki de yaratacakt›r.


68 DOSYA

Türkiye ve dünyada özel markalar›n gücü Yeni ürünlerin kabulünde üreticilere- tedarikçilere rafa girifl paras› kesilir. Perakendeci fiyatlar› üretici markalar›ndan düflük fiyatl› olur. Müflterilerin ço€u bu ürünlerin zaten büyük üreticilerden biri taraf›ndan yap›ld›€›n› bilirler. Arac›ya daha çok kâr marj› getirir.Arac›ya rakiplerden al›namayacak eksklusif ürünler sa€lar. Bu da ma€aza trafi€ini ve sadâkati art›r›r. Perakendeciler neyi stoklayacaklar›n› kontrol edebilir. Ürünlerin raflarda nereye konulaca€›n› serbetçe kararlaflt›r›rlar ve nihâyet bu ürünlerden hangilerini yerel insert vb broflürlerde ve nas›l promote edeceklerine serbestçe karar verebilirler. ■ PROF. DR. ÖMER BAYBARS TEK / Dokuz Eylül Üniversitesi Ö€retim Üyesi

zel Markalar (ÖM) konusu dünya pazarlama ve iflletmecilik literatüründe belki 40–50 y›ldan beri “Battle of Brands” (Markalar Savafl›) ad› alt›nda bitmeyen bir senfoni gibi tart›fl›lan bir konudur. Özel Markalar konusu, Türkiye’de de özellikle 1990’l› y›llarda Modern Perakendecilik Ça€›’na ad›m at›lmas›yla gündeme gelmifl ve hâlen de gündem de olan bir konudur. Ancak, bugün ÖM’lerin geliflme ve t›rmanmas›, baz› üreticileri ürkütmeye bafllam›flt›r. Örnek çoktur. Örne€in, Wal-Mart’›n OlRoy marka ÖM köpek mamas› ünlü U.M Purina’n›n sat›fllar›n› aflm›flt›r. Bugün Nescafe, Pril ve Orkid gibi markalar›n karfl›s›na Kipa, Carrefour bulafl›k deterjan›, Migros Granül kahve ve Tanflafl hijyenik ped vb ç›kabilmektedir.

Ö MARKA

Marka, 4P (Pazarlama De€er Önerisi) ve/veya servisler aç›s›ndan bak›ld›€›nda 7P (Perakende Pazarlama De€er Önerisi) art› tüm iflletmecilik ifllevlerini temsil eder. Marka ve temsil etti€i de€erler ayn› zamanda insanlar›n bir ürün için ödemeye raz› olacaklar› bedelleri de etkiler. Pazarlamada ve pazarlama iletiflimlerinde sadece ürün ve hizmetlerden söz etmek eksik olur. Onun yerine tüm 4P ya da 7P ‘yi içine alan Toplam Marka Sunusu’ndan (Teklifinden) söz etmek gerekir. Müflteriler veya tüketiciler ürün hizmet sunusu’nu toplam bir “Ürün Paketi” halinde görürler. Bir Toplam Ürün Paketi ya da sunusunun alg›lan›fl›, marka denilen fleyi oluflturur. Dolay›s›yla, marka, bir iflletme ve/veya onun ürün sunular›n› rakiplerden ay›ran bütünleflik bilgi ve deneyimler (yaflan›lan fleyler) toplam›d›r. Müflteriler, spesifik bir ma€aza, flirket, ürün, hizmet vb düflündüklerinde, ak›llar›na bir tür zihinsel kurulum (montaj) ile belirli izlenimler gelir. Örne€in, Teknosa, Sabanc›, Koç, Gima, HP, Dell, yurtiçi Kargo, Mercedes-Benz, Hürriyet vb gibi. fiunu da unutmamak gerekir ki marka ismi ile marka ayn› fley de€ildir. Marka,t›pk› itibar gibi, zaman içinde oluflan, emek, bilgi, para ve zaman harcanarak hak edilen ve Marka Israr› (yani müflteri aday›n›n ondan baflkas›n›, ikâmesini, kabul etmeyece€i


69 marka) hâline dönüflen bir fleydir. Bu özel markalar için de ülkesel markalar için de geçerlidir.

ÖZEL MARKA Art›k, sektördeki ilgili herkes taraf›ndan bilindi€i gibi, Özel Markalar (Private Labels- Private Brands), ya perakendeci ma€azan›n kendi ismi ile, K‹PA, Migros,Yeni Konak vb ya da perakendeci ma€azan›n yaratt›€› baflka marka isimleri ile gerçekleflir. Örne€in, dünyan›n ikinci büyük antifriz üreticisi BASF Wyandotte’nin ürünleri 80 de€iflik Özel Marka ile pazarlanmaktad›r. 2001 y›l›ndan itibaren Wal-mart Hamilton Beach Procter-Silex firmalar›na ürettirdi€i ürünlere GE markas›n› koymaya bafllam›flt›r. Bugün dünyan›n her yerinde Özel Marka Bilinirli€i büyük kitleler taraf›ndan an›lmaya bafllanm›flt›r. Baflka bir deyiflle, Marka Franchise’si geliflmektedir.

ÖZEL MARKALARIN YARARLARI ARTIK KES‹ND‹R Geçmiflte Üretici Markalar›’n›n ve Ülkesel Markalar’›n müflterileri ma€azalara çekti€ine, standartlar› saptad›klar›na ve perakendecilerin itibar›n› art›rd›€›na inan›l›rd›. Bugün perakendeciler, markalar›n›n imajlar›n› gelifltirmek ve yükseltmek, marka bilinirli€ini art›rmak için Özel Markalar’da giderek daha kaliteli, daha klas ürünler gelifltirmeye do€ru kaymaktad›rlar. Hemen her fleyde oldu€u gibi Özel Markalama da, kullanmas›n› bilen perakendeci iflletmelerin elinde hem firmalar hem de tüketiciler için çok yararl› bir araçt›r. Kaos Marketing (Üreticilerin kafa kar›flt›ran ürün çeflitlili€i ile marka kimliklerini buland›rm›fl olmalar›), s›n›rl› say›da oluflturulan sade ÖM’leri ve özellikle marka say›s›n› azaltmak anlam›ndaki Marka Rasyonalizasyonu’na giden perakendecilerin ma€aza markalar›n› avantajl› k›lmaktad›r. Özel Markalar’›n yararlar›n› ve avantajlar›n› bu ba€lamda hat›rlamak için k›saca özetlemekte yarar vard›r; Özellikle yeni ürünlerin kabulünde üreticilere- tedarikçilere rafa girifl paras› keserler. Perakendeci fiyatlar› üretici markalar›ndan düflük fiyatl› olur. Müflterilerin ço€u bu ürünlerin zaten büyük üreticilerden biri taraf›ndan yap›ld›€›n› bilirler. Arac›ya daha çok kâr marj› getirir.Arac›ya rakiplerden al›namayacak eksklusif ürünler sa€lar. Bu da ma€aza trafi€i-

Ülkesel Markalar ile Ma¤aza Markalar› aras›nda sürtüflmenin fazla bir yeri olmamal›d›r. Beklentilerin makûl düzeylere getirilmesi ve karfl›l›kl› olarak nimet ve külfetlerin adil flekilde paylafl›lmas› ilkesi üzerinde durulmal›d›r. Büyük perakendeciler ve marketler art›k Ma¤aza Markalar› konusunda kalite sorununu da çözdüklerine göre, Ülke Markalar maliyetlerini düflürücü önlemler ile eskiden al›flt›klar› yüksek kâr marjlar›n› azaltma ya da arac›larla makûl ölçüde paylaflma yolunda çabalar harcamal›d›rlar.

ni ve sadâkati art›r›r. Perakendeciler neyi stoklayacaklar›n› kontrol edebilir. Ürünlerin raflarda nereye konulaca€›n› serbetçe kararlaflt›r›rlar ve nihâyet bu ürünlerden hangilerini yerel insert vb broflürlerde ve nas›l promote edeceklerine serbestçe karar verebilirler.

MA⁄AZA ‹MAJ VE ‹T‹BARI= ÖZEL MARKA ‹MAJ VE ‹T‹BARI Bugün art›k Ma€aza ‹maj ve ‹tibar› eflittir Özel Marka ‹maj ve ‹tibar›’d›r. ÖM’lerin daha çok itibarl› bir ma€aza markas› ile birlikte daha çok baflar›l› oldu€u giderek daha çok belirginleflmifl ve kan›tlanm›flt›r. Baz› iflletmeler de tüm bir reyonu, departman› veya ifli Özel Marka’ya çevirmektedir. Örne€in, bir indirimli ma€aza olan Amerikan Target perakende zinciri, ma€azalar içindeki g›da bölümündeki tüm süpermarket ürünlerini, baz› tüketicilerin indirimli ma€azalardan g›da al›flverifli yaparken görün-

me kayg›s›n› ortadan kald›rmak ve tüketicilere bir Target gibi bir indirimli ma€azada bile kaliteli g›da ürünleri imaj› vermek için Archer Farms özel markas›yla yeniden konumlam›flt›r. Böylece farkl›laflt›r›lm›fl bir g›da al›flverifl ortam› yaratm›flt›r. Bugün Target’in Archer Farm market Özel Markas› ile pazarlad›€› Stok Tutma Birimi ( SKU) say›s› 100’ü geçmifltir.

GÜÇLÜ MARKALARIN ORTAK ÖZELL‹KLER‹ ÖZEL MARKALAR ‹Ç‹N DE GEÇERL‹D‹R Güçlü ulusal markalar›n afla€›daki ortak özelliklerinin Özel Markalar için de geçerli oldu€u art›k anlafl›lmaya bafllanm›flt›r: ■ Müflterinin ürün ve hizmetle ilgili deneyimlerini maksimuma ç›karmaya odaklanma (Yaflat›msal Pazarlama) ■ Fiyatland›rma stratejisinin tüketicilerin fiyat alg›s›na dayal› olmas› ■ Markan›n do€ru konumlanmas› (rakip markalar ile fonksiyonel benzerlik noktalar ile tüketicilerce arzu edilen ve yerine getirilebilir benzerlik noktalar›n›n iyi belirlenmifl olmas›) ■ Markan›n tutarl›l›k göstermesi (Pazarlama programlar›n›n birbiriyle çeliflen mesajlar göndermemesi) ■ Marka porföyünün anlaml› olmas› ■ Marka ile ilgili her bir iletiflim seçene€inin kendine özü avantajlar›ndan etkili yararlanma, pazarlama repertuar›n› eflgüdümlü kullanma ■ Marka menecerinin markan›n tüketiciler için anlam›n› (nesini sevip nesini sevmedikleri vb) iyi anlamalar› ve izlemeleri ■ Markan›n yeterince ARGE ile desteklenmesi Bunlara ayr›ca flu özellikler de eklenebilir: ■ Markan›n anlam›n›n anlafl›lmas› ve uygun ürünlerin do€ru pazarlanmas› ve Disney, Nike ■ Markalar›n do€ru konumlanmas›, Visa ■ Arzulanan yararlar›n gereken flekilde yerine getirilmesi, Starbucks, Federal Express, Amazon ■ Marka yeniliklerinin ve iliflkilili€inin sürdürülmesi,Gillette, Charles Schwab ■ ‹nan›l›rl›k, güvenilirlik gelifltirme ve


70 DOSYA

Özel Markalar dünyan›n her yerinde artmaktad›r. ABD’de ÖM’ler yaklafl›k 52 milyar $’l›k bir paya sahiptir ve sat›lan her 5 kalemden biri ÖM’dir

uygun marka kiflili€i ve imaj› yaratma ■ Zaman içinde tutarl› bir flekilde iletiflim kurma, Coca-Cola.

DÜNYADAK‹ ÖZEL MARKA TRENDLER‹ Özel Markalar dünyan›n her yerinde artmaktad›r. Tesco,Target % 50, Sainsbury % 45. PLMA’ya göre ABD’de ÖM’ler yaklafl›k 52 milyar $ ve sat›lan her 5 kalemden biri ÖM’dir (2005). Datamonitor’a göre Avrupa ÖM Sektörü ambalajl› tüketici ürünlerinde 2005’e göre %7.4 artarak %23 paya t›rmanm›flt›r. Perakendecilerin bu baflar›s›n›n alt›nda ekonomi s›n›f›, normal ve premium ürün dizileri için tek bir ma€aza markas› ile de€iflik ürünler yaratmalar› yat-

maktad›r. Avrupa’da toplam ÖM ürünlerin sat›fl hacmi 207 milyar Euro’yu geçmifltir. Bu da toplam ambalajl› tüketici ürünlerinin %23’ünü temsil etmektedir. Baz› istatistiklere göre Özel Markalar Avrupa’daki süpermarketlerde sat›lan ürünlerin %45’ine varmaktad›r. ABD’de ise %25 ama Walmart ‘›n ma€azalar›nda sat›lan ürünlerin %40’› Özel Marka’d›r. AC Nielsen’in yapt›€› bir araflt›rmaya göre, dünyada tüketicilerin % 69’unun ÖM’li ürünlerin, ödenen paraya göre son derece iyi bir de€er oldu€u inanc›nda olduklar›n› belirlenmifltir. Tüketicilerin % 62’si de ÖM’lerin büyük markalar kadar iyi olduklar›n› söylemiflledir. Ünlü araflt›rma flirketi Gallup’un yapt›€› bir araflt›rmaya

göre, tüketicilerin %75’i ma€aza markalar›n› normal marka gibi tan›mlam›fl ve onlarla ayn› özellikleri (garanti, kalite,ambalaj de€er,lezzet,tat, performans vb) tafl›d›klar›n› ifâde etmifllerdir. Tüketicilerin %’83’ü ma€aza markalar›n› muntazaman ald›klar›n› söylemifllerdir. PLMA’n›n en son bildirdi€i araflt›rma raporlar›na göre, tüm tüketicilerin 1/3 ü kendilerini “ma€aza markas› müflterileri” olarak tan›mlamaktad›r. Tesco’ya ait ma€aza markalar›n›n y›ll›k 60 milyar $’l›k sat›fllar›n yar›s›ndan ço€unu Özel Markalar’›n getirdi€i belirlenmifltir. Ernst and Young Trends Center ‘e göre non-fod sektöründe de (elektronik,ofis malzemeleri,kitaplar vb) ma€aza markalar›n›n say›s› artacakt›r . Ma€azalar , ma€aza içi tat testleri ile de ma€aza markas› inflâs›nda önemli yol katetmektedirler. Trader Joe’nin CEO’su Doug Rauch’a göre, bu firma 30 y›ldan beri tüketicilere yemek çözümleri üreterek ma€aza sermayesi infla etmifltir. Sektörlere göre bak›ld›€›nda, dondurulmufl g›dalar›n önde geldi€i saptanm›flt›r. Dondurulmufl g›dalar kategorisine Özel Markalar’›n dünyadaki pay› %32’ye ulaflm›flt›r. Ancak ,bu durum AC Nielsen taraf›ndan ÖM’li ürünlerin yavafl yavafl premium segmentlere kaymakta oldu€unun önemli bir göstergesi olarak yorumlanmaktad›r. Bu durum,tamamen haz›r yemeklerde %49 oran›na gelmifltir. Bu da perakendecilerin özel markalar›n›n, marka sadâkati ve ma€aza sermayesi yaratmalar› bak›m›ndan önemli bir gösterge olarak yorumlanm›flt›r. Avrupa’n›n önde gelen büyük perakende zincirlerinin ma€aza markalar›, ekonomi s›n›f› d›fl›ndaki kaliteli özel markalarda önemli yol alm›fllard›r. Örne€in, Carrefour Bio, Reflets de France, Destination Saveurs,


71 Escapade Gourmandes, J’aime –but gibi ürün ve dizilerini, Carrefour hipermarketlerinden baflka bir yerde bulmak mümkün de€ildir. Ayn› flekilde, Delhaize’nin Comme Chez’si, La Peca, Absolut Zweeds, Radisson ve Wout Bru-all restaurant kalite g›da ürünlerini de. Özel markalar elektronik ürünler dahil baflka kategorilere de h›zla yay›lmaktad›r. Best Buy, Radio Shack ÖM bilgisayarlarla ifle bafllam›fllard›r. Geleneksel olarak üretici olan birçok firma da perakendecili€e soyunmufltur. Örnek olarak, Guess,Calvin Klein, Ralph Laureen, Georgio Armani, Levi’s, Harley-Davidson, Sony, Nike vb. Outlet türü ma€azalar›n aç›l›fllar›ndaki en önemli nedenlerden biri budur. Baz›lar› da ‹nternet ile Do€rudan Pazarlama’ya geçmektedir. Ülkesel ya da Ulusal Markalar Yaflat›msal Pazarlama uygulamalar›na bafllam›fllard›r. Özel Markalar da,ma€azalar ve al›flverifl merkezlerindeki Retailtainment ve Yaflat›msal Pazarlama uygulamalar›n› daha sistematik yürütmeye izlemeye bafllamal›d›rlar

ÖZEL MARKALAR VE PAZARLAMA VERG‹S‹ ÖM’ler (Ma€aza Markalar›) ABD’li tüketicilere yaklafl›k 16 milyar dolar toplam tasarruf sa€lam›flt›r (2005) . Aradaki farka Pazarlama Vergisi denilmektedir. Metro’nun da baz› Özel Markalar› söz konusudur. ABD’li BJ’S Wholesale Club firmas› da yüksek oranlarda Özel Marka penetrasyon stratejisini temel alm›flt›r. BJ’S House Brand olarak pazarlanmayan 17 de€iflik marka (100 STB’i) bulundurmaktad›r. Ancak, bunlar sadece BJ’s de bulunulagelen özgün ürünler ya da markalar olarak konumlanm›flt›r. Ünlü Amerikan bölümlü ma€azalar zinciri JC Penney de ak›ma uyarak, ça€dafl ev eflyalar› için Studio (ÖM) dizisi ç›karm›flt›r. Bu yaklafl›k 2 milyar $’l›k JC Penney Collection’un bir alt markas› olarak ç›kar›lm›flt›r. Kroger süpermarket zinciri de eski Kroger ma€aza markas› yerine, Everyday Living ad› ile ev ürünleri ç›karmaya bafllam›flt›r.

ÖZEL MARKA-ÜLKESELKÜRESEL MARKA DENGELEMES‹ Küresel oyuncular›n devreye girmesinin ve konsolidasyonlar›n özellikle yerli ya-

Avrupa’da toplam ÖM ürünlerin sat›fl hacmi 207 milyar Euro’yu geçmifltir. Bu da toplam ambalajl› tüketici ürünlerinin %23’ünü temsil etmektedir. Baz› istatistiklere göre Özel Markalar Avrupa’daki süpermarketlerde sat›lan ürünlerin %45’ine varmaktad›r. Perakendecilerin bu baflar›s›n›n alt›nda ekonomi s›n›f›, normal ve premium ürün dizileri için tek bir ma¤aza markas› ile de¤iflik ürünler yaratmalar› yatmaktad›r.

p›m Özel Markalar’a etkisi flimdiden çal›fl›lmal›d›r . ‹nternet ve Özel Markalar konusu da ayr›ca her iki taraf ve iliflkileri aç›s›ndan tart›fl›lmal›d›r. Ülkesel ve Özel Markalar› bir arada dengeli bir flekilde bulunduran perakendeciler farkl› Pazar kesimlerini çekme f›rsat› bulurlar. Baz› tüketiciler baz› ürünlerde Ma€aza Markas›, baz›lar›nda Ülkesel Marka ararlar. Büyük ölçekli ma€azalar›n tedarikçiler karfl›s›nda güçlenmesi , girifl ve sergileme için istenen tâvizlerin art›fl› ,etkilenen taraflar›n itirazlar›n›n ve yasal önlem taleplerinin art›fl›na yol açm›flt›r. Ülkesel Markalar› sadece perakendecilerin güçlenmesi ve ÖM ifli zay›flatm›fl de€ildir. Tüketicilerin de (özelikle ABD’de y›llar süren kupon uygulamalar› art› indirimli sat›fllar yüzünden) fiyata karfl› daha duyarl› hâle gelmeleri , ÖM’lerin gelifliminde önemli rol oynam›flt›r. EDI, CPRF, Extranet, CRM, PRM RFID, TZY ve tüm IT olanaklar›n›n bu denli geliflti€i bir ça€da Ülkesel Markalar ile Ma€aza Markalar› aras›nda sürtüflmenin fazla bir yeri olmamal›d›r. Beklentilerin makûl düzeylere getirilmesi ve karfl›l›kl› olarak nimet ve külfetlerin adil flekilde paylafl›lmas› ilkesi üzerinde durulmal›d›r. Büyük perakendeciler ve marketler art›k Ma€aza Markalar› konusunda kalite sorununu da çözdüklerine göre, Ülke Markalar maliyetlerini düflürücü önlemler ile eskiden al›flt›klar› yüksek kâr marjlar›n› azaltma ya da arac›larla makûl ölçüde paylaflma yolunda çabalar harcamal›d›rlar. Ülkesel Markalar yine de premium fiyat uygulayabilirler ama bunun s›n›r›n› iyi belirlemelidirler. Bu s›n›r tüketicilerin de€er alg›lamalar›n› aflmamal›d›r. Bir baflka deyiflle, tüketici premium fiyat için ülkesel marka lehine hakl› gerekçeler bulmal›d›r. Özellikle KOB‹’lerimizin geliflmesi aç›s›ndan özel marka üretimlerinin ve üreticilerinin daha da teflviki ve büyük perakendeciler için de KOB‹’lerin finansal , yönetimsel ve pazarlamasal güçlenmelerine ve geliflimlerine daha çok katk› bir görev olmal›d›r. Son söz olarak, ça€dafl perakendecilik özel markalar baflta olmak üzere, ayr›nt›lar›n iyi izlenmesini ve tedarik kanallar›nda özel markalar dahil her konuda uygar dengelerin korunarak, müflteri odakl› ,paydafl odakl› kazan-kazand›r felsefesinin yaflama geçirilip, Samimî veya Ruhlu Pazarlama anlay›fl› ile sürdürülmesine dayand›r›lmal›d›r.


72 DOSYA

Fiyat bask›s› art›yor Özel markal› ürün üretiminde toplam ciro içinde yüzde 8'lik pay alan Sezon Pirinç'in Yönetim Kurulu Baflkan› Mehmet Erdo€an, “Hem organize perakendenin konsalide olmas›, hem de perakende firmalar› aras›ndaki rekabetin tamamen fiyat endeksli bir rekabet haline dönmesi nedeniyle üreticiler üzerinde fiyat bask›s› artmaktad›r” diyor. Erdo€an, bu durumun 2009 y›l›nda PL üreticisi firmalar için oluflturdu€u önemli handikaplara dikkat çekiyor. Esasen önceleri fiyat avantaj› sa€lamak için bir yöntem olarak uygulanan PL üretimi tüm dünyada organize perakende firmalar›nda de€iflime u€rayarak geliflmektedir. Perakende firmalar› bir yandan markal› ürünlere olan ba€›ml›l›klar›n› azaltmak di€er yandan rakip perakende firmalari ile fiyat k›yaslamalar›n› zorlaflt›rmak gibi nedenlerle de PL üretimini art›rmaya ve çeflitlendirmeye çal›flmaktad›rlar. Bu ba€lamda art›k üst segmentlerde de PL üretimi s›kça görmeye bafllamaktay›z. Bu trendin bir süre daha devam edece€ini düflünüyorum. Ancak unutmamak gerekiyor ki üretici firmalar ve markalar da globalleflmekte ve uluslar üstü bir noktaya ulaflmaktad›rlar.

▼ Ekonomik kriz, fiyat aç›s›ndan daha avantajl› olan market markal› ürünlere ilgiyi ne oranda art›rd›? Hane halk› gelirinin azalmas› sonucu tüketiciler genellikle göreceli olarak ucuz ürünlere yönelme e€ilimindedirler. Market markalar› da, daha ziyade düflük fiyatl› kategorilerde konumlanm›fl oldu€u için bu ba€lamda bir talep art›fl› görmektedir. Bu talep art›fl› yaflanan ekonomik krizin derinli€ine ba€l› olarak de€iflime u€ramaktad›r. ‹çinde bulundu€umuz kriz ortam›nda market markalar› lehine geliflen talep art›fl›n›n yüzde 8'ler civar›nda gerçekleflti€ini tahmin etmekteyim.

▼ Türkiye'deki private label üreticileri için 2009 nas›l bir f›rsat sunuyor? PL üretiminin 2009 y›l›na Türkiye ba€lam›nda muhtelif aç›lardan de€erlendirmemiz gerekmektedir. Bir yandan ekonomik krizin giderek derinleflebilece€i endiflesi tüketicilerin tasarruf eylemini art›r›rken genel talep düflüfllerine yol açmakta, do€al olarak PL talebi artmaktad›r. Ancak di€er yandan macro

ekonomik dengelerdeki bozulmalar üretici firmalar›n s›k›nt›lar yaflamas›na yol açmaktad›r. Ayr›ca hem organize perakendenin konsalide olmas› hem de perakende firmalar› aras›ndaki rekabetin tamamen fiyat endeksli bir rekabet haline dönmesi nedeniyle üreticiler üzerinde fiyat bask›s› artmaktad›r. Bu da 2009 y›l›nda PL üreticisi firmalar için önemli handikaplar oluflturmaktad›r. Bu nedenle üreticilerin f›rsatlar yan›nda riskleri de görerek PL üretimi yan›nda markalar yaratmaya yönelmeleri ve üretimlerini çeflitlendirmeleri önemli hale gelmektedir. ▼ Global krizle birlikte Türkiye'ye üretim yapt›rmak için gelen firma say›s›nda bir art›fl gözlemlendi mi? Hangi ülkelerde özellikle teklif al›n›yor? Yaflanan krizin global olmas›, tüm dünyada yaflanmas› ucuz ürünlere olan talebin her yönde artmas›na yol açmaktad›r. Bu da üretici firmalar›n üretimlerini ucuzlatabilmek ad›na aray›fllara yöneltmektedir. Bu ba€lamda Türkiye'yede özellikle Orta Do€u ve Balkan ülkelerinden talep art›fl› gelmektedir. Ancak unutmamak laz›m ki, Türkiye birçok aç›dan art›k ucuz üretim yapabilen bir ülke konumunda de€ildir. Türkiye'de üretimin temel giderleri olan personel, enerji, yat›r›m harcamalar› art›k çok ucuz de€ildir. Bu nedenle Türkiye'nin son y›llar›n üretim merkezleri olan Hindistan, Çin, Pakistan, M›s›r kadar flans› yüksek de€ildir. Hatta Türkiye'de baz› flirketler daha ucuz üretim yapabilmek ad›na kendileri M›s›r, Afrika ülkeleri ve baz› Do€u Avrupa ülkelerine yat›r›m yapmaktad›rlar. ▼ 2008'de private label cironuz nas›l bir art›fl gösterdi? 2009 öngörünüz nedir? 2008'de PL ciromuz bir önceki y›la göre %8 art›fl göstermifltir. 2009 y›l›nda krizin alaca€› yöne göre de€iflimler görülecektir. Genel beklentimiz krizin Türkiye'de 2009 y›l›nda derinleflebilece€i yönünde oldu€u için PL üretimimizdeki art›fl›n %10'lara ç›kabilece€i fleklindedir. ▼ Kaç üründe private label üretim yapmaktas›n›z? Türkiye'de yerleflik organize perakendenin hemen tümüne muhtelif PL üretimi yapmaktay›z. A€›rl›kl› olarak pirinç çeflitlerinin tümünde PL üretimimiz vard›r.

▼ Private Label sektörünün pazar pay› nedir? 2009 için öngörülen büyüme hedefi hakk›nda bilgi alabilir miyiz? ▲ SEZON P‹R‹NÇ’‹N YÖNET‹M KURULU BAfiKANI MEHMET ERDO⁄AN


73

B Metin Çavufllar Depo ve Lojistik Uzman›

metin562000@yahoo.com

Tüketici dostu sevgili perakendeciler Merhaba!

u ay›n konusu Private Label seçilmesi oldukça do€ru bir tercih bence. Ekonomik flartlar›n durumu ve ülkedeki belirsizlik durumu aç›s›ndan irdelenmesi gereken bir çal›flma olmal›d›r. Temel olarak Private Label konusuna bak›ld›€› zaman güçlü sermaye yap›s›, yüksek sat›fl hacmi, sad›k ve kendisine güvenen müflteri portföyüne sahip zincir marketlerin bir uygulamas› olarak göze çarpmaktad›r. Temel olarak, uygulay›c›s›n› pazarlaman›n tüm s›k›nt›lar›n› yaflamak zorunda b›rak›r. En önemli sorun da tutundurma fleklinde kendisini göstermektedir. Teoride Private label uygulamas› her türlü ürün için uygulanabilir olmakla beraber, ço€unlukla temel ihtiyaç malzemelerinde ve özellikle g›dada uygulanmaktad›r. Elbette bu ürünlerin h›zl› sirkülasyonu bu uygulamay› oldukça cazip k›lmaktad›r. Uygulama karar› verildikten sonra hemen uygulamaya geçmek olanaks›zd›r. Öncelikle Private Label uygulamas›na uymay› kabullenecek bir üretici firma veya firmalar bulmak zorunludur. Firmalar uygulamas› pek tavsiye edilmez, zira kalite farkl›klar› söz konusu olabilir. Hangi üreticiler bu uygulamaya kat›lmay› kabul edebilirler? E€er büyük firmalar›n kapasite dolulu€u sorunu varsa bu konuya yatk›n olabilirler. Bu durumda sorulacak olan soru flu olmal›d›r? Bu iflletmenin neden bir doluluk sorunu vard›r? Pazarda be€enilmedi€i veya rekabet edemedi€i veya sermaye yetersizli€i gibi bir durum karfl›m›za ç›kacakt›r? Private Label ile bir avantaj sa€lamaya çal›fl›rken, bu tür riskleri almak do€ru olabilir mi acaba? Bu sorunlar› olmayan bir üretici varsa bu durumda, Private Label uygulamas› için fiyat konusunda avantaj sa€lamak flöyle dursun, fiyat konusunda bir kazanç elde etmeye çal›flacakt›r. (Yoksa siz onlar›n yerinde olsan›z baflka türlü mü davran›rd›n›z?). temel olarak bu tür firmalar›n risk alma ifltahlar› olmayacakt›r. Bu durumda temel olarak bizimle eflit veya bizden daha küçük üreticilerle bu konuda konuflulmas› gerekecektir. Bu durumda, bu iflletmelerin kalite ve süreklilik konusunda s›k›nt›lar› olmas› do€al karfl›lanmal›d›r. ‹ki durumu da inceleyelim. ‹lk durumda kalite sa€lanamaz veya kalite de€iflkenlikleri olursa, bu durumda ürünün tutundurulmas›

sorun olacakt›r veya ürüne ve dolay›s›yla markam›za güvensizlik oluflacakt›r. Di€er durumda ise ürünün be€enilmesi durumunda arz süreklili€i sa€lanamad›€› durumlarda müflterilerin al›flkanl›klar›n›n sa€lanmas› bir sorun yaratacakt›r. Bu durum ise sirkülasyonu belirsiz hale getirebilir. Çok küçük iflletmelerin (merdiven alt›) kullan›lmas› durumunda ise, hijyen ve ürün güvenli€i konusunda yetkili yasal mercilerle sorun yaflanmas› kaç›n›lmazd›r. Bir de çok baflar›l› ve marka olmufl iflletmeler söz konusu olabilir. Ancak bu iflletmelerin kapasitelerinin çok küçük olmas› nedeniyle ikna edilmeleri çok zor olacakt›r. Di€er yanda ise, markal› ürünlerde iade söz konusuyken, bu ürünlerde iade neredeyse olanaks›zd›r. ‹ade alan iflletme iade ürünü ne yapacak? ‹adeyi mutlaka imha etmek durumunda kalacakt›r. E€er imha etmezse, bu durumda bir flekilde pazara ç›kacakt›r. Rakipler almayacaklar›na göre, ya spot pazar›nda flehir d›fl›na sat›lacakt›r (ki bu en olumlu durumdur), ya da semt pazarlar›nda iflporta tezgahlar›nda sat›lacakt›r. Bu durum ise, b›rak›n Private Label’dan fayda beklemeyi, aksine kurumsal imaj›m›z› bozmaya bir vesile olacakt›r. Görüldü€ü gibi bu uygulama normal hallerde bile çok zor olmaktad›r. fiimdi gelelim flu andaki ekonomik durumun Private Label ile olan ilgisine. Bu flartlar alt›nda Private Label uygulayacak olan marketlerin çok dikkatli olmalar›n› öneririz. Öncelikle tüketiciler ekonomik durum ve ifl güvencesinin olmamas› nedeniyle ürkmüfl durumdad›rlar. (Bir milyondan fazla insan flu son alt› ayda ifllerini kaybettiler). Bu durumda fiyatlar nedeniyle kaliteden bir nebze fedakarl›k yapmaya da haz›rd›rlar. Ancak beklentileri karfl›lanmazsa, bu durumda, ürüne ani bir reaksiyon vererek kabullenmeyebilirler. Ancak Private Label’›n daha ucuz olmas› gereklili€i prensibini de hat›rdan ç›karmamak gerekmektedir. Bu durumda esasen uygulamas› oldukça zor ve riskli olan Private Label uygulamas›n› çok riskli ve neredeyse uygulanmaz hale getirebilecektir. Acaba, bu te€et geçen (yoksa delip geçen mi demek laz›m bilemiyorumama galiba Baflbakan›m›z hakl›d›r) global ekonomik kriz s›ras›nda ifller zaten zorken, bir de oldukça zor ve çok riskli Private Label konusuna girmek ak›ll›ca olur mu? Bol kazançl› ve krizsiz günler dilerim Sevgiyle kal›n


74 makale

K Ercüment Tunçalp Perakendecilik Dan›flman›

ercumenttuncalp@yahoo.com

S›v› ya¤larda ürün bilgisinin önemi

ategori yöneticisinin, yeterli ürün bilgisine sahip olmas› ve bunu arac›l›k faaliyetinin kalitesi ad›na, müflteri lehine denetim görevi için kullanmas› önemlidir. Yoksa raflar her ürüne aç›k olduktan sonra perakendeci hangi vasf›yla tüketici güvenine mazhar olacakt›r? Bunun için; bu yaz›n›n konusu, ticari karlar için etik de€erlerin terkedilemeyece€ini göstermek üzere s›v›ya€lar kategorisinde bir gezintidir. Di€er hasssas kategorilerdeki benzer paylafl›mlar› daha sonraki yaz›lara b›rakarak, bu gün kanola ya€›n› ele alaca€›z. Zeytinya€› zeytinden, ayçiçekya€› ayçiçe€inden, f›nd›kya€› f›nd›ktan elde edilmektedir. Peki kanola ya€› hangi bitkiden elde edilmektedir acaba? Kanola ya€›; kolza bitki tohumlar›n›n genetik de€iflime u€rat›lmas› ile elde edilmifl tohumlardan üretilen bir ya€ çeflididir. Kanada taraf›ndan gelifltirilip dünyaya tan›t›ld›€› için “Canodion oil, low acid” kelimelerinin bafllang›ç harflerinin birlefltirilmesinden oluflturulan canola (kanola) ismi ile yay›lm›flt›r. Yani 'kanola' ya€›n ticari ismidir. Kolza ya€› uzun y›llar makinalarda ve bilhassa buharl› makina-

larda ya€lama maddesi olarak kullan›lm›flt›r. Ayr›ca boya endüstrisi ile biodizel (alternatif yak›t) üretimindede kullan›labilmektedir. Kanola ya€›, son zamanlarda artan bitkisel ya€ fiyatlar› karfl›s›nda sektörün alternatif ürünü olmufltur. Ayçiçek ya€›nda yaflanan fiyat art›fllar›n›n ard›ndan, % 20-25 daha ucuz oldu€undan gündeme gelmifltir. Kanada'n›n bafl›n› çekti€i bir grup ülkenin, kanola ya€›n› zeytinya€›na karfl› destekledi€i biliniyor. Sa€l›k aç›s›ndan zeytinya€›nda ne kadar bilimsel veri varsa, ayn›s›n›n kanola ya€›nda da oldu€unu ispatlamaya çal›fl›yorlar. Bunlar›n ülkemizdeki sözcüleri olan baz› g›da mühendislerinin de, bu ya€› zeytinya€›na alternatif göstermeleri ise tam anlam› ile komedidir. Zira s›zma zeytinya€›, s›k›lm›fl meyve suyu gibidir. Alternatifinin de benzer özellikte olmas› gerekmez mi? Bu ya€ hem bitkinin genetik yolla islah› ve hem de iflleme tabi tutulmas› ile elde edilmektedir. Zeytinya€›n›n hem kanola ya€›ndan, hem de ayçiçe€i, soya, pamuk, m›s›rözü gibi bitkisel ya€lardan en önemli fark›, hiçbir kimyasal iflleme tabi tutulmadan ve yabanc› katk› maddesi içermeden, do€al olarak üretilmesidir. Aradaki bu da€lar kadar fark›; bilimsel tahlile bile ihtiyaç duymadan görmek mümkündür. “Bir ya€, orjinalli€inden ve safl›€›ndan ne kadar uzaklaflt›r›l›rsa sa€l›k için o kadar zararl› olur” gerçe€i yan›nda; yeniden yarat›lan bir bitkiden elde edilen ya€›n son halinde oleik asit, linoleik asit ve Omega 3 ya€ asidi içermesi ve doymufl ya€ oran›n›n yaln›zca yüzde 7 civar›nda olmas› (bu oran zeytinya€›nda yüzde 15, ayçiçekya€›nda yüzde 12) nedeniyle sa€l›k için yararl› say›lmas› ne yaman çeliflkidir. Eskiden promosyon deste€i ile bir ilac› afl›r› abartan hekimlere rastl›yorduk. fiimdi de ticari reklama katk› amac›yla baz› g›da mühendislerine... Zeytinya€›na ve ayçiçekya€›na flimdi ucuz oldu€u için kanola ya€› kar›flt›r›ld›€›n› duymaktay›z. Tüketicinin ve perakendecinin aldat›lmas› demek olan bu durumun önlenebilmesi için, tesbit edilen markalar›n raftan ç›kart›lmas› ve bunun ilan edilmesi kategori yöneticisinin görevidir. Tahlilin, yüksek teknolojiye sahip labratuvarlarda yap›lmas› gerekmektedir. fiu anda ülkemizde ta€flifl ya€ satanlara sadece


75

para cezas› uygulanmaktad›r. Bu bak›mdan; cezan›n perakendeci taraf›ndan kesilmesi daha anlaml› gözükmektedir. Baz› görüfllere göre; kanola ya€› kolza dan de€il, kanola bitkisinin kendisinden elde edilen ya€m›fl. Kolza'n›n erüsik asit ve metabolizmaya zararl› etkileri olabilece€i düflünülen di€er baflka bileflenlerden ar›nd›r›lm›fl olan hali, kanola bitkisiymifl. Yani do€an›n bize bahfletti€i bir bitkinin geneti€i ile oynay›p, ortaya yeni bir fley ç›kartacaks›n›z ve o bitkiyede yeni bir isim vereceksiniz. Çok yaflay›n emi! Kanola ya€›n›n elde edildi€i kolza'n›n bünyesinde, erüsik asit ad›nda çok zehirli bir madde bulundu€u, ancak tohum islah çal›flmalar› ile bu maddenin, ya€da yüzde 2 oran›n›n alt›na çekildi€i bilimsel bir gerçektir. ABD de sürekli denetlemelerle kanola ya€›nda bu zehirli maddenin yüzde 2 nin alt›nda olup olmad›€› saptanmaktad›r. Birçok ülkedede üretici firman›n insaf›na terkedilmektedir. Ayr›ca; yüzde 1 oran›nda bile olsa; içeri€inde zehirli bir madde bulunan ya€›, tamamen alternatifsiz kalmad›ktan sonra kullanman›n mant›€› varm›d›r ? Zeytinya€› üretimi olmayan ülkeler için

Bilinçli tüketicinin ve perakendecinin oldu¤u pazarda, etiket bilgileri hayati derecede önemlidir. “Hidrojenize ya¤ kullan›lmamaktad›r” aç›klamas› dürüst sat›c›n›n tezgah›nda mutlaka yer almal›d›r. Hidrojenizasyon yöntemiyle üretilen margarin ve di¤er kat› ya¤lar› tüketmekten en k›sa zamanda vazgeçmeliyiz. veya zeytinya€›n›n pahal› bulunmas› sebebiyle, ucuz alternatifler arayan piyasalar için kanola ya€› ticari olabilir. O zamanda, bilimsel gerçeklerin oldu€u gibi tüketicinin önüne konmas› gerekmektedir.

‹fiTE B‹L‹MSEL TESB‹TLER: 1- “Kolza bitkisi, g›da ya€ bitkilerinin içinde en fazla zehirli olan›d›r.” 2- “Genetik yap›s› de€ifltirilerek, bitkide asit oran›n›n düflmesi sa€lanm›flt›r” 3- “Bu flekliylede; genetik de€iflime u€ram›fl bir tohumun sahip oldu€u genel sak›ncalara sahip olmufltur.” Perakendecilik, üretici ile tüketici aras›ndaki arac›l›k faaliyetidir. O zaman her iki taraf›n aras›ndaki hakem rolü; adilane yerine getirilmelidir. Elbette sa€l›€a zararl›

olmayan bir ürün, müflteri talebi yaratm›flsa rafa girmelidir. Ancak mesle€imiz ad›na bir ürüne onay vermek için afla€›daki flartlar›n oluflmas› gerekir: 1- Herhangibir ürün, di€er bir ürüne kar›flarak ve kendini gizleyerek iflletmeye girmemelidir. 2- Tüketiciye sa€lad›€› fayda anlat›l›rken, gerçekd›fl› bilgilerle desteklenmesine izin verilmemelidir. 3- Fiyat avantaj› birinci sebep ise aynen anlat›larak, üretim yeri denetlemesi yap›larak ve sa€l›k aç›s›ndan sak›ncal› olmad›€› bilinerek rafa al›nmal›d›r. 4- Private label çal›flmalar›nda rafa konan ürün perakendecinin sorumlulu€undad›r. Bu sorumlulu€u markal› ürünlerde oldu€u gibi asla üretici ile paylaflamaz. Üretimin öncesinde ve her aflamas›nda


76 DOSYA prosedürler gelifltirilmelidir. Tüketiciye düflende; hem perakendeci, hem üretici tercihini, bu güvene lay›k olandan yana tav›r alarak göstermek olacakt›r. Ucuz fiyat tek bafl›na k›stas al›nd›€›nda neler tüketti€imize bir örnek de transya€lard›r. Kullan›m›n›n kalbe zarar verdi€i bütün dünyada konuflulmas›na ra€men, kullan›m› bütün h›z›yla devam etmektedir. Tekrar tekrar kullan›labildikleri ve ucuz olduklar› için k›zartmalar›n bolca sat›ld›€› fast food restoranlar›n tercih etti€i bu yapay ya€, bitki ya€lar›na hidrojen eklenmesi ile elde ediliyor. Bu ifllem, ya€›n erimesini zorlaflt›r›yor ve daha uzun süre dayanmas›n› sa€l›yor. Kalp ve kanser riskini art›rd›€›, diyabeti tetikledi€i, karaci€eri yordu€u, k›s›rl›€› art›rd›€› t›p uzmanlar› taraf›ndan ispatlanm›fl trans ya€lar›n ülkemizde yasaklanmas› gerekir. Amerikada yasakland›€› için orada kullanamayan baz› Amerikal› flirketlerin, ülkemizde bu konuda serbest olmalar› ne kadar hazindir. Bilinçli tüketicinin ve perakendecinin oldu€u pazarda, etiket bilgileri hayati derecede önemlidir. “Hidrojenize ya€ kullan›lmamaktad›r” aç›klamas› dürüst sat›c›n›n tezgah›nda mutlaka yer almal›d›r. Hidrojenizasyon yöntemiyle üretilen margarin ve di€er kat› ya€lar› tüketmekten en k›sa zamanda vazgeçmeliyiz. Bisküvi, kek, çikolata, kraker, gofret, cips, salata soslar› gibi etiketinde “hidrojenize ya€” içerdi€i belirtilen g›dalar› tüketmemeliyiz. “Sigara sa€l›€a zararl›d›r” aç›klamas›n›n yan›nda, sigaradan katbekat daha fazla zarara sebep olan zararl› ya€lar konusunda aç›klay›c› bilgi olmamas› büyük eksikliktir. Tam yaz›ya nokta koyacakken; Hürriyet gazetesinin tüketici köflesinden bir uyar› geldi. Kanserojen etkiyi kafaya fazla takmayan halk›m›za; “Bir firman›n Amerika'dan ithal etti€i Magnesol XL adl› kimyasal›, 6 aydan beri Türkiye'deki h›zl› yemek zincirlerine alenen pazarlad›€›”n› duyuruyordu. “K›zartmal›k ya€lar›n›z› dökmeyin! Art›k Magnesol XL var” slogan›yla pazarlanan bu kimyasal, kapkara yanm›fl ya€lara bile kat›ld›€› anda rengini sapsar› yapabiliyor. Yan›k ya€ kokusunu yoketmeyi baflar›yor. En fazla 3 günde bir de€ifltirilmesi gereken ya€, bu yöntemle 9 günden 20 güne kadar sürelerde kullan›labiliyor. Magnezyum silikat adl› bu kimyasal, dünyada biodizel üretimi baflta olmak üzere, kozmetik, boya, ka€›t, plas-

Zeytinya¤›n›n hem kanola ya¤›ndan, hem de ayçiçe¤i, soya, pamuk, m›s›rözü gibi bitkisel ya¤lardan en önemli fark›, hiçbir kimyasal iflleme tabi tutulmadan ve yabanc› katk› maddesi içermeden, do¤al olarak üretilmesidir. Aradaki bu da¤lar kadar fark›; bilimsel tahlile bile ihtiyaç duymadan görmek mümkündür. Eskiden promosyon deste¤i ile bir ilac› afl›r› abartan hekimlere rastl›yorduk. fiimdi de ticari reklama katk› amac›yla baz› g›da mühendislerine...

tik, lastik, kauçuk gibi ürünlerin üretim aflamas›nda dolgu ve kaplama malzemesi olarak kullan›l›yor. Ülkemizde ise baz› yemek fabrikalar›nda... Bu konunun perakendeciyi ilgilendiren taraf› da, haz›r yemek ve meze kategorilerindeki denetimi öne ç›kartmalar›d›r. Yani sadece tazelik ve tat testleri yeterli olmay›p, içerik ve üretim koflullar› daha fazla önemsenmelidir. Sa€l›kl› beslenmede tüketici bilincinin geliflmesi esas olsa da; devletin, üreticinin ve perakendecinin daha fazla sorumluluk almas› gerekmektedir. Perakendecinin kategori yöneticisi orkestra flefidir. Ürün seçimi, fiyatland›rma ve promosyon faaliyetlerinden önce kaliteye odaklanmak hayati derecede önemlidir. Elbette kalite kontrol konusunda destek al›nacakt›r ama, o yönlendirmeyi de kategori yöneticisi yapacakt›r. Ambalaj üzerindeki gerçek d›fl› bilgiyi veya eksik bilgiyi tesbit ettirmek asli görevidir. Kald› ki; güven duygusuyla firman›za teslim olmufl müflteri ad›na araflt›rmalar yapmak, 'dürüst sat›c›' imaj› için de gereklidir.


78 MAKALE

B fiaban Çobano¤lu Dil ve ‹letiflim Uzman›

sabancobanoglu@hotmail.com

Müzakere süreçlerinde uzlaflma ilkeleri, ikna ve iletiflim

ireyler, kurumlar ve devletler karfl›laflt›klar› sorunlar› ve çat›flmalar› yönetmek ve çözmek durumundad›rlar. Aile yaflant›s›nda, iflçi - patron iliflkilerinde, firmalar aras› temaslarda ve devletleraras› sosyal, politik, askeri ve ekonomik sorunlar›n çözümlenmesinde ve siyasal alanlarda yürütülen müzakere süreçlerinde görüflmecilerin göz önünde bulundurmas› gereken baz› uzlaflma ilkeleri ve iletiflim yöntemleri vard›r. Bu yöntemlerin yerinde ve zaman›nda uygulanmas› taraflar aç›s›ndan yararl› sonuçlar do€urmaktad›r. Müzakere, herhangi bir sorunla ilgili olarak, anlaflmak, uzlaflmak ve bir sonuca ulaflmak amac›yla kifli ve gruplarla yürütülen bir görüflme sürecidir. Bir anlaflmazl›€› çözmek, bir çat›flmay› yönetmek, bir beklentiyi gerçeklefltirmek üzere ortaklar›n ya da taraflar›n bir araya geldi€i resmi nitelikli bir süreçtir. Görüflmeler s›ras›nda olumlu iletiflim, uzlafl›, ikna ve etkileme tekniklerinin kullan›lmas›, kazan›mlar›n yüksek düzeyde gerçekleflmesini sa€lar. Ö€renci - ö€retmen, iflçi - memur, politikac›, ifladam›, devlet adam›, pazarlamac› gibi de€iflik meslek gruplar›ndan bireyler, empatik dinleme, not tutma, ses, söz ve vücut dilini kullanabilme gibi iletiflim yöntemleriyle müzakere süreçlerinin baflar›l› geçmesine katk›da bulunabilirler. Bu süreçlerde uygulanmas› gereken temel uzlafl› ilkeleri ve iletiflim yöntemleri flu flekilde s›ralanabilir:

1. ‹NANDI⁄INIZ fiEY‹ SAVUNUNUZ Herhangi bir konuyu müzakere etmek üzere seçilmiflseniz, öncelikle savunaca€›n›z konuya inanman›z önemlidir. Müzakere etti€iniz konuya siz kendiniz inanm›yorsan›z, bunu tav›rlar›n›za yans›t›rs›n›z. Karfl› taraf ses, söz, jest, mimik ve vücut dilinizdeki de€iflik oluflumlar› okuyarak, konunuza ne kadar hakim oldu€unuzu ve hakl›l›k derecenizi sezer ve sizi zay›f düflürecek taktikler gelifltirebilir.

2. HEDEFLER‹N‹Z‹ BEL‹RLEYEREK YAZILI HALE GET‹R‹R‹Z Görüflme öncesi hedeflerinizin yaz›l› hale getirilmesi son derece önelidir. Böyle bir çal›flma, sinirlerin gerildi€i, ortam›n k›z›flt›€› kritik anlarda, zihninizin da€›lmamas›n› ve önemli noktalar› unutmaman›z› garanti edecektir. Hedefler yaz›lmazdan önce bir beyin f›rt›nas› estirilmeli, önemsiz detaylar liste d›fl› b›rak›lmal›d›r. Ulafl›lmak istenen hedefler: a. As›l hedefler b. ‹kincil hedefler c. Düfl hedefler olmak üzere, önem s›ras›na göre üç ayr› bafll›k halinde s›ralanabilir.

3. KONUYU DER‹NLEMES‹NE ARAfiTIRINIZ Araflt›rma, inceleme ve yorumlama, müzakere sürecinde sizi sonuca ulaflt›racak yöntemlerin bafl›nda gelir. Görüflmeye kat›lacak kiflileri, ifl ve e€itim durumlar›n›, hedef ve beklentilerini, kuvvetli ve zay›f noktalar›n› inceleyip araflt›rmak, size yeni stratejiler gelifltirebilme olana€› sa€layacakt›r. Araflt›rmalar›n›z s›ras›nda çat›flma, gerilim ve anlaflmazl›k konusu olan maddeler belirlenmeli; ayr›ca, görüflmeler esnas›nda rakibinizin savundu€unuz konular› sizden daha iyi ve derinlemesine haz›rlanm›fl olabilece€i olas›l›€› göz ard› edilmemelidir. Böyle bir durum, kendinize olan güveninizin kaybolmas›na ve bunun sonucu olarak direncinizin k›r›lmas›na neden olabilir. 4. Konuyu derinlemesine araflt›r›n›z “Kazan-kazand›r” prensibi, görüflme sürecinde her iki taraf›n hakk›n› koruyan uzlaflmac› bir yaklafl›m tarz›d›r. Taraflar›n “kazanan” konumunda bulunabilmesi için, görüflmeci olarak “düfl” ve “ikincil” düzey hedeflerinizden tavizler vermeniz gerekebilir. Unutmay›n›z ki, anlaflmazl›klar alma ve


79 t›flmalara giriflti€i kritik durumlarda, görüflmelere belli bir müddet ara verilmesi ve uygun bir ortamda yeniden bafllat›labilmesi için giriflimlerinizi sürdürün. Zaman zaman “Sizin bu flartlara onay verebilmeniz için neler yapabilirim..?” gibi aç›k uçlu, uzlaflmaya yönelik ve hipnotik dil unsurlar› tafl›yan sorular sorun. Muhatab›n›z, “Sizinle asla bir yere varamayaca€›z, haks›z ve mant›ks›z davran›yorsunuz!...” gibi sözler sarf etti€inde, ço€u görüflmeci sinirlenir ve masay› terk edebilir. Böyle durumlara karfl›, zihnen haz›rl›kl› olmak, görüflmenin olumsuz atmosferini da€›tmak ve psikolojik üstünlü€ü ele almak üzere harekete geçebilmeniz gerekir.

7. MÜZAKERELERDE RAK‹PLER‹N‹Z‹ ETK‹LEY‹N‹Z.

verme yöntemiyle çözülür. Göz korkutma ve bask› teknikleriyle sonuç alman›z olas› de€ildir. Gerçek bir kazanan olabilmek için, muhatab›n›z› da “kazanan” konumuna getirmelisiniz. Kazanan ve kazand›ran bir anlay›fl›n gere€i olarak, bunald›€›n›z durumlarda, görüflmeleri ç›kmaza sokmamak amac›yla zaman al›n, zaman verin. Adil ve kal›c› bir uzlaflma sa€layabilmek için, esnek davranabilmek üstün bir yetenek ve hatta bir zorunluluktur.

5. GÖRÜfiMELER K‹L‹TLEND‹⁄‹NDE, YEN‹ MÜZAKEREC‹LER‹ DEVREYE SOKUNUZ Uzun süreli ve gergin ortamlarda yürütülen görüflmelerde tansiyon artabilir ve taraflar sinirli tav›rlarla birbirlerine söz içi ve söz d›fl› unsurlarla sald›rabilirler. Bu flekilde ortam›n gerilmesi ortaklar›n yarar›-

na de€ildir. Böyle durumlarda ortam› yumuflatacak iletiflim, uzlafl› ve ikna tekniklerinden yararlanmal›s›n›z. Yeni bir isim ve yeni bir yüz, sizin oynam›fl olabilece€iniz “kötü polis” imaj›ndan sonra havay› de€ifltirebilir. Ekibinizde bulunan, iletiflim yetenekleri yüksek, empatik ve hipnotik dil becerilerini yerinde, zaman›nda ve dozunda kullanabilen bir görüflmeci, müzakerelerin t›kand›€› noktadan yeniden bafllat›lmas›na yard›mc› olabilir. Bu yeni yüz dil, üslup ve gelifltirece€i tav›rla “iyi polis” rolünü oynayarak ortam› sakinlefltirebilir.

6. GÖRÜfiMELER ÇIKMAZA G‹RD‹⁄‹NDE MASAYI TERK ETMEY‹N‹Z ‹letiflim ve uzlaflma kap›lar›n›z sürekli aç›k olsun. Ortam›n gerginleflti€i ve taraflar›n karfl›l›kl› olarak yersiz ve yarars›z ça-

Müzakere sürecinde iki esas faktör vard›r: ‹kna etme ve Etkileme. Her iki konuda da baflar› bilgi, görünüfl, tav›r ve kendine güven gibi çok yönlü kiflisel birikimlere ba€l›d›r. Görüflmeler s›ras›nda karfl› taraf› “etkileme” konusu, kiflisel iliflkiler, bilgi ve uzmanl›k, kurumsal güç, cinsiyet, yafl, zamanlama ve müzakere ortam› gibi faktörlerle yak›ndan ilgilidir. Kiflisel iliflkiler müzakerelerin seyrini etkilemektedir. Daha önce hiç tan›mad›€›n›z bir sat›c› ile bir ürünün fiyatland›r›lmas› konusunu tart›fl›rken, kendinizi bask› alt›nda hissetmeyebilirsiniz. Oysa ki, bir ifl arkadafl›yla yürüttü€ünüz görüflmeler s›ras›nda, biraz endifle ve tedirginlik duyabilirsiniz. Karfl›l›kl› olarak tak›n›lan tav›rlar, daha sonraki ifl ve siyasal yaflant›n›z› ve ayn› zamanda iliflkilerinizi olumlu veya olumsuz etkileyebilecektir. Tart›fl›lan konular üzerinde üst düzey bilgi ve uzmanl›k etiketine ve deneyimine sahipseniz, rakibinizi etkileme flans›n›z çok yüksektir. Bilgi ve uzmanl›€›n›z› sergileyebilmek için Grafik ve istatistiklerden yararlan›n›z. Bilgilerinizi paylaflarak sergileyiniz, rakibinizi küçük düflürmek maksad›yla bask›n tav›rlar tak›nmay›n›z. Bazen karfl›n›zdaki kifli sizden daha bilgili ve deneyimli olabilir. Böyle bir durumda Tart›flmay› daha ileri bir tarihe erteleyebilirsiniz. Konuyu bilen birisinden yard›m isteyebilirsiniz. Tart›fl›lan konuyla ilgili uzmanl›k bilgisi güven duygunuzu art›racakt›r. Unutulmamas› gereken fley, uzmanl›€›n›z› nazik bir flekilde sergileyebilmenizdir.


80 makale

Y Yrd. Doç. Dr. F. Tunç BOZBURA Bahçeflehir Üniversitesi Endüstri Mühendisli¤i Bölüm Baflkan›

‹nsan kaynaklar› yönetiminin ma¤azac›l›k sektöründeki yeri

eni bir yaklafl›m Yetenek Yönetimi:

‹nsan kaynaklar› yönetimi birimi flirketinin stratejik ifl orta€›d›r. Bunun anlam›, insan kaynaklar› flirketlerin operasyonel ve stratejik kararlar›nda rol alan, üst yönetimin strateji belirleme ile ilgili tüm toplant›lar›nda yer alan ve flirketin performans›na do€rudan etki eden bir bölümdür. Sat›fl, sat›nalma, depo hizmetleri, pazarlama, ma€aza yönetimi gibi ma€azac›l›k süreçlerine acaba insan kaynaklar› yönetimleri nas›l etkide bulunur, onlar›n hedeflerine ulaflmas›na nas›l yard›mc› olur? Asl›nda bu sorunun cevab› tüm insan kaynaklar› fonksiyonlar›nda gizlidir. Ancak bu ay ki yaz›m›z da biz bu fonksiyonlardan sadece çok fazla bilinmeyen bir tanesine de€inece€iz. Bu fonksiyonun ad› “Yetenek Yönetimi”. Ma€azac›l›k sektörü emek yo€un bir hizmet sektörü oldu€undan dolay›, flirketlerin performans› çal›flanlar›n›n performans›na çok ba€›ml›d›r. Peki, çal›flanlar›n performans› neye ba€l›d›r? Asl›nda bu sorunun cevab›, onlar›n motivasyonlar›na, görevlerinin aç›k bir flekilde tan›mlanm›fl olmas›na, hedeflerinin aç›k ve kendi fikirlerinin de al›narak yarat›lm›fl olmas›na,

flirket kültürünün adil ve fleffaf olmas›na, ücretlerinin piyasa gerçeklerine göre tesbit edilmifl olmas›na ve burada sayamad›€›m›z birçok etkene ba€l›d›r. Ancak bir de yetkinliklerine veya yeteneklerine ba€l›d›r. Yetenek kelimesinin sözlük anlam›; canl›n›n belli bir alanda göstermifl oldu€u baflarma gücüdür. Yetkinlik kelimesinin ise; yetkin duruma gelme, olgunlukdur. ‹flte insan kaynaklar› yönetimleri flirket içindeki yetenek yönetimi ile çal›flanlar›n baflarma gücünü ve hedeflere ulaflmalar›n› sa€layacak yetkinlikleri yönetmeye çal›fl›r. Yetenek yönetimi flirketin stratejik tan›mlar›n›n belirlenmesi sürecinde bafllar. Agrasif büyüme ile 3 veya 5 sene içerisinde pazar liderli€ine soyunan bir ma€azac›l›k flirketinin yönetmesi gereken en önemli sermaye, ne finansal sermayesidir, ne de sat›nlama veya sat›fl süreçleridir; onun etkin olarak yönetmesi gereken sermaye çal›flanlar›n›n yetenekleridir, çünkü çal›flanlar›n›n yetenekleri sayesinde belirledi€i iddial› hedeflere ulaflabilecektir. ‹nsan kaynaklar›n›n yetenek yönetimi eleman seçme ve yerlefltirme sürecinde bafllar. fiirkete al›nacak çal›flanlar›n yetenekleri, flirketin vizyonuna ve iddial› hedeflerine ulaflmas›n› sa€layacak seviyede olmal›d›r. K›saca sadece kendi mesle€i ile ilgili teknik konularda bilgi sahibi olmas› günümüzde yetmemekte, yeni ifle al›nacak olan bireylerin flirketin vizyonuna hizmet edecek yeteneklere sahip olmas› gerekmektedir. Bu neden ile hangi eleman›n ifle al›naca€›na insan kaynaklar› yönetimleri karar vermelidir. Eleman ifle al›nd›ktan sonra onun yeteneklerini gelifltirmek için kendisine yat›r›m yap›lmal›, bunun içinde flirket içinde e€itim kurumsallaflt›r›lmal›d›r. Çal›flanlar›n yetenek envanterlerinin ç›kar›lmas›, eksik veya yetersiz konularda e€itim veya rotasyon, terfi, ifl zenginlefltirme gibi uygulamalar›n yap›lmas› da sadece insan kaynaklar› yönetimlerinin sorumlulu€unda olmal›d›r. B›rak›n flirketinizin yetene€ini insan kaynaklar› yönetsin. Bunun için insan kaynaklar›na genifl yetkiler verin ve onlar› stratejik ifl orta€› olarak kabul edin. Unutmay›n yetene€ini etkin olarak yöneten rakibiniz çok k›sa sürede sizi rekabette geçebilecektir.


82 MAKALE

H Ahmet fierif ‹zgören

Özgünlük*

er ülkenin, her flehrin, her flirketin kendisine has bir kokusu vard›r. Koklamay› biliyorsan›z fark edersiniz, yoksa ayn› zannedersiniz ve çuvallars›n›z. Anlataca€›m hikâye de€il, gerçek. Atatürk Orman Çiftli€i’nin içinde süt fabrikas› kurulacak, o dönem ‹sviçreliler bu konuda çok iyi. ‹fle bafllamadan önce, tüm bat›l›lar gibi ciddi bir ön araflt›rma yap›yorlar. ‹sviçreli dan›flmanlar, yanlar›nda Türk çevirmenlerle beraber Ankara civar›n› köy köy dolafl›yorlar. - Teyze, senin inekler günde kaç kilo süt verir? - Yavrum, en fazla 3 kilo. - Amca, senin inekler kaç kilo süt verir? - 5 kilo. ‹sviçreliler tüm bu analizleri yap›yorlar ve günlük 10 ton süt toplanaca€›n› hesapl›yorlar. Hata pay›, üretimdeki art›fl, gelecek hesaplar› yap›l›yor ve 20 ton süt iflleyebilecek bir tesis kuruyorlar. ‹lk gün köylerden süt toplan›p geliyor: 40 ton! Herkes flokta. ‹sviçreliler tercümanlar› al›p yine Ankara’n›n köylerine gidiyorlar. - Teyze sen ineklerim 3 kilo süt verir demiflsin, 15 kilo süt vermifller. Bu nas›l oluyor? - O€lum nazar de€er diye öyle dedim. - Amca, sen 5 kilo demiflsin, 20 kilo

vermiflsin? - O€lum, nazar de€mesin diye öyle dedim. E tabii, elin ‹sviçrelisi nereden bilsin Türkiye’deki nazar faktörünü. Ankara’daki Ça€dafl Marketler’in yöneticileri genifl bir e€itim istedi. Asl›nda perakende gruplar›yla Canerler ve Kiler gibi birkaç flirketle daha tecrübem var. Türkiye’ye yat›r›m yapmak isteyen bir Alman indirim marketleri zinciri de beni Almanya’ya davet ederek Türkiye’de benden ve ‹zgörenAk›n’dan dan›flmanl›k ald›lar. Ama bu uzun vadeli bir çal›flma ve kurum kültürünü tan›mam laz›m. Rica ettim, beni ifle ald›lar. Ma€azadakilerin haberi yok, herkes beni yeni eleman zannediyor; hepsi de benden genç, ben kazma gibiyim aralar›nda. Giydim k›yafetimi; kasalar› tafl›d›k, temizlik yapt›k, çal›flanlarla oradaki dertleri, iflleri konufltuk; f›rçam› da yedim. Ama e€itime kurumdaki iyiyi, yanl›fl›, zorluklar› bilerek gittim. Birkaç ay sonra bir al›flverifle u€rad›m, reyondaki genç flefim beni görünce “Ne nanemollaym›fls›n iki gün dayanamad›n” dedi. “Hakl›s›n a€abey” dedim. Anadolu’da derler ki “Boynuzu çamura bulamayan bo€a, bo€a de€ildir”. Dertleri, sektörü bilmezsen öyle üfürür durursun. Bu arada Ça€dafl Marketler’de gördü€üm iki önemli noktay› söylemek isterim. Birincisi, müflterinin her iadesini güler yüzle al›yorlar. ‹kincisi, ürettikleri unlu g›da ve ek-


83 mekte hiçbir katk› maddesi kullanmadan sa€l›k odakl› çal›fl›yorlar. Kurum kültürü, flehir kültürüyle de ba€lant›l›d›r. Türkiye’deki dört flehir, Türkiye’nin di€er illerinden farkl› bir ifl kültürüne sahip. Bu, kiflisel bir tespit, kat›lm›yorsan›z söyleyin. Kayseri, Gaziantep, Denizli, Çorum... Bu dört flehirde inan›lmaz bir geliflim ve yat›r›m iste€i var. ‹nsanlar giriflimci ve cesur. Herkes birbirinden etkileniyor, gittikçe gelifliyorlar ve buralarda iflsizlik minimum. Bunu bilmez ve bir banka flubesinin hedeflerini koyarken Kütahya’da kredi hedefini yüksek, mevduat hedefini düflük tutarsan›z olmaz çünkü orada para yast›k alt›nda. Denizli’de mevduat hedefini yüksek, kredi hedefini düflük belirlerseniz çuvallars›n›z çünkü Denizli’de devaml› giriflim ve yat›r›m var. Mesa, Ankara’ya büyük bir hastane açmaya karar verir ve Amerika’dan mimar getirirler. Bu adamlar›n özelli€i, hastane dizayn› konusunda uzman olmalar›. Art›k bu ifli biliyorsun de€il mi? Gelir gelmez yap çizimi, sat bizimkilere. Hay›r. Bunu hastanenin ‹K Müdürü, sevgili dostum Ufuk Karadeniz anlatt›. Mimarlar, “Otantik Türk evlerini görmek istiyoruz” derler. Bizimkiler al›r adamlar›, Safranbolu’ya götürür, Türk evlerini gezdirirler. Mimarlar, Mesa Hastanesi’nin dizayn›n› yaparken Osmanl› konaklar›ndan yola ç›karlar. Yolunuz düflerse u€ray›n, gördü€üm en ferah hastanelerden; ortada büyük avlu, pencerelerin kenarlar›nda eskiye özgü ç›kmalar, hizmet kalitesi de üst düzeyde. Uygulamay› kurum kültürünü gözeterek ve özgün yapmal› dedi€im bu. Böyle yapmad›€›n›zda ne olur? Bizimkiler bir ara Rusya’ya zeytin ihraç ettiler, sat›fl s›f›r. Sonra bir araflt›rd›lar, Ruslar›n yedi€i zeytinle bizimkinin alakas› yok. Onlar çok tatl› ve sulu bir zeytin yiyorlar (asl›nda Avrupa’n›n büyük bölümü bizim zeytinleri yemiyor). Firma, Ruslar›n damak tad›nda üretim yap›p gönderdi, sat›fllar çok iyi. Ama bafllang›çta on binlerce dolar ka-

Türkiye’deki yabanc› flirketlerden ço¤u kendi ülkelerindeki kültürleri buraya oldu¤u gibi oturtmaya çal›fl›rlar, sonuç facia olur: Sürüyle arada kalm›fl çal›flan. Baflar›l› olanlar›n ortak özelli¤i, iki ülkenin olumlu yönlerini bir araya getirmekten geçiyor.

y›p var. Bir Amerikan deterjan firmas›, Suudi Arabistan’a gidiyor ve gazetelere ilanlar veriyor. Orijinali gösterildi€inde, ABD’de çok ifle yarayan ve basit bir matematik denklemini içeren bir reklâm. En solda kirli bir tiflört, hemen yan›nda deterjan kutusu, en sa€da temizlenmifl hâli. Sat›fllar çok düflük, ilanlar› art›r›yorlar, sat›fllarda t›k yok. Amerikal›lar, Araplar›n sa€dan sola do€ru okuduklar›n› ak›l etmemifller! Ülke ve flehrin kültürüne bir süre sonra uyum sa€lars›n›z. Japonlar›n Türkiye’ye geldiklerinde iflçilere sabah marfl söyletmeleri gibi: “Patronum sen çok yafla, fabrikam sen var ol...”. Bakt›lar iflçiler k›k›r k›k›r gülüyorlar, b›rakt›lar marfl›. Biz, ya€ iflini güne eflit yayd›€›m›z için sabahleyin konsantre ya€c›l›k bizimkilere komik gelmifl olabilir. Türkiye’de bir holding, patronlar sert mi sert. “Senin pantolon ütüsüz. Ne o, t›rafl iki günlük mü? Üstünü düzelt, hayt huyt.” Holding, Fransa’da bir Ar-Ge flirketi sat›n al›yor. Patronlar teftifle gidiyorlar. fiirkettekiler uçmufl; sakallar uzun, saçlar bellerde, kulaklarda küpeler, duvarlarda Brad Pitt posterleri. Patronlar hiç kükremiyorlar, efendi efendi dolafl›p ç›k›yorlar, Türk ekip flokta. Türkiye’ye dönüyorlar. Ekipten biri, ilk pazartesi art›k aflt›k diye biraz rahat giyinip geliyor ve sabah ilk ifl f›rçay› yiyor: “Kravat›n nerede ooolum”. fiu ana kadar alt› ders ç›kard›k: 1. ‹nsanlar, bir süre sonra, ister istemez kurum kültürüne uyum gösterirler. 2. fiirkette kurum kültürünü bafltan do€ru yerlefltirin. 3. fiirketin DNA’s› baflka hiçbir yerde yok, kurum kültürünü olufltururken sadece o kuruma özgü düflünün. 4. Kurum kültürünü tamamen de€ifltiremezsiniz ama gelifltirebilirsiniz. 5. fiirket çözümleri Sindirella’n›n ayakkab›s› gibidir, bir tek ona cuk diye uyar. Baflkalar›na ya bol ya da dar gelir. 6. Bu bölümde farkl›l›k kelimesini kullanmad›m. Farkl› olun demiyorum, özgün olun diyorum. Yani okuduk,


84 MAKALE hadi on bin kifli mor inek olal›m. Zaten piyasada 9.999 tane morarm›fl inek var. O zaman k›rm›z› öküz mü olaca€›z? Yok. Mor ine€in ak›ll›s› olay›m, o zaman süper olur. Ben size bir fley söyleyeyim mi; mor ine€in ak›ll›s› olaca€›n›za, beyaz adam›n aptal› olun daha iyi. fiirket kültürü do€ru oturmazsa ne olur? Ülke kültürü, hatta köy kültürü, flirketi etkisi alt›na al›r. Bugün gidin Karabük Demir Çelik’e, çal›flanlar›n ço€u Karabük’ün ayn› köyünden. Sendika yöneticileri oradanm›fl, doldurmufllar köyü fabrikaya. Sonuç, fabrikay› 1 liraya satt›lar. Türkiye’nin askerî müzi€e en yatk›n yeri Avanos’tur. Nas›l m›? Zaman›nda Avanoslu bir subay, m›z›ka astsubay okuluna gelmifl ve doldurmufl memleketlilerini okula. Yüze yak›n Avanoslu m›z›ka astsubay› oldu€u söylenir. Müstahdemlik becerisi de Çank›r›l›lara hast›r, Askeriye’deki sivil memurlar›n ço€u Çank›r›l›d›r. Geçen gün, bir arkadafl›mdan ö€rendi€ime göre, Ankara’da bir üniversitenin personel müdürünün 17 akrabas›, o üniversitenin personel s›navlar›n› çeflitli dönemlerde büyük baflar›yla geçmifller. Gel de y›kma flimdi üniversiteyi. ‹stanbul’daki flahane bir uygulamay› Urfa’ya götürün, tutmaz. ‹nsan farkl›, süreçler farkl›. Kurum kültürünü, sistemi, ürünü, her neyse üretti€iniz fley, o ülkeye, o flehre ya da o firmaya uyumlu hâle getirmelisiniz. Ford Otosan, Cargo kamyonunu Rusya’ya ihraç ediyordu. 2007 y›l›nda toplam 350 adet satt›lar. Sonra Cargo modelini -40 derecede çal›fl›r hâle getirdiler. 2008’in sadece ilk üç ay›nda sat›fl 570’e ulaflt›. Türkiye’deki yabanc› flirketlerden ço€u kendi ülkelerindeki kültürleri buraya oldu€u gibi oturtmaya çal›fl›rlar, sonuç facia olur: Sürüyle arada kalm›fl çal›flan. Baflar›l› olanlar›n ortak özelli€i, iki ülkenin olumlu yönlerini bir araya getirmekten geçiyor. ‹yi örneklerden biri Hugo Boss Türkiye’dir. Ço€u zaman bu tür fabrikalar Türkiye’ye ucuz iflçilik için kurulurdu. Hugo Boss Türkiye üretimin d›fl›na tafl›p insan kaynaklar› ve Ar-Ge konusunda müthifl uygulamalar bafllatt›. Bu uygulamalar Boss’un uluslararas› uygulamalar›na örnek teflkil etti. Hugo Boss 2007’de Türkiye’deki en iyi ikinci çal›flma atmosferi seçildi. O yüzden Amerika’daki yönetim teorilerini getirip burada uygulamaya kalkarsan›z yüzünüze gözünüze bulafl›r. Rengini bilmem ama inek olursunuz. * Bu yaz›, yazar›n MOKS (Elma Yay›nevi, 2008) adl› kitab›ndan al›nm›flt›r. www.elmayayinevi.com


86 SOYLESI

Raf yönetimi uygulamalar›n›n önemi Yeditepe Üniversitesi ö€retim görevlisi Yrd. Doç. Dr. R›fat Kamaflak, “Ayn› ürün kategorisinde üretime sahip birçok rakip firma, ürünlerinin perakendecilere ait raflar›n en fazla tercih edilen yerlerinde konumland›r›lmas› için ma€aza sahiplerine yüksek raf bedelleri ödemekte ve bu durum perakendecilere ait raflar› son derece de€erli ve pahal› yerler haline getirmektedir” diyor.

1

970’li y›llar›n ikinci yar›s›na kadar birçok üretici ve ma€aza sahibi, ürünlerinin tan›t›m›n› yo€un olarak “ma€aza d›fl›” unsurlar ile gerçeklefltirmekte, ma€azan›n iç mekan› ise sadece ürün saklama ve sat›fl yapma amac› ile kullan›lmaktayd›. Bu durum, tüketicilerin sat›n almaya yönelik davran›fllar›n› etkileyebilmek amac› ile ma€aza d›fl› tan›t›m unsurlar› olarak adland›r›lan pazarlama araflt›rmalar›, reklam, ambalajlama ve promosyon gibi klasik tekniklere yo€un olarak baflvurulmas›na yol açarken, ma€azan›n içerisindeki potansiyelin göz ard› edilmesine neden olabiliyordu. 1974 senesine gelindi€inde, ünlü pazarlama gurular›ndan Philip Kotler, pazarlama literatürüne kazand›rd›€› “atmosferik” kavram› ile ma€aza içerisinde yarat›lacak rahatlat›c›, al›flverifli kolaylaflt›r›c›, konforlu ve cazip bir ortam›n, tüketicinin sat›n almaya dönük davran›fllar›na pozitif etki yapaca€›n› ortaya koymufltur. Kotler’› izleyen ve destekleyen birçok araflt›rmac› da, bir perakende ma€azan›n içyap›s›n›n, dekorasyonunun ve atmosferinin, o ma€azan›n müflterilerine sundu€u ürün ve hizmetler hakk›nda çeflitli mesajlar ve ipuçlar› sunaca€›n› iddia etmifl ve bu iddialar› somut araflt›rma sonuçlar› ile kan›tlam›fllard›r. Pa-

zarlama literatüründe, “sat›n alma davran›fllar›nda olumlu etki yaratacak bilinçli ma€aza içi dizayn›” olarak tan›mlanan atmosferik kavram›na ait önemin daha sonraki y›llarda giderek artmas›yla birlikte birçok perakendeci de ma€azalar›na ait iç mekanlar› gerek al›flverifli müflterilerine daha cazip k›lacak, gerekse onlar ile daha etkin iletiflim kurabilecek flekilde düzenlemeye bafllam›fllard›r.

MA⁄AZA VE RAF Ma€aza içi atmosferi daha cazip hale getirme amaçl��� uygulamalar, duvarlar ve iç mekan›n boyanmas›nda kullan›lan renklerden, içeride çal›nan müzi€in temposuna, ›fl›kland›rmadan, mekanda tercih edilen güzel kokulara kadar çeflitlilik gösterirken, belki de bu alanda en etkili uygulamalar raf yönetimi konusunda gerçekleflmifltir. Bunun en önemli nedeni ise flüphesiz ma€azalar›n raflar›ndaki yerlerin giderek azalmas›, hatta “k›t” hale gelmesidir. Gerçektende son y›llarda rekabetin daha da yo€unlaflmas› ile birlikte, tüketicilere sunulan ürün say›s›nda büyük art›fl olmas›na ra€men, bu ürünlerin sergilenece€i perakendeci raflar›ndaki yer nispi olarak azalmaktad›r. Firmalar, piyasaya her sene yeni ürünler sürmekte, bu ürünlerinde perakendeci raflar›nda konumland›r›lmas› gerekmektedir. Ancak tipik bir zincir ma€aza, her sene piyasaya ç›kan ürünlerin sadece üçte bir’lik k›sm›n› raflar›nda konumland›rabilme kapasitesine sahiptir.

ÜRÜN KATEGOR‹S‹ VE RAF

Bir ürünün raftaki konumu, yeri ve rafta kaplad›¤› alan, ayn› zamanda o ürünün pazardaki yeri ve pazar pay›n› yans›tmaktad›r. ▲ Yeditepe Ünv. Ö¤. Gör. Yrd. Doç. Dr. R›fat Kamaflak

Ayn› ürün kategorisinde üretime sahip birçok rakip firma, ürünlerinin perakendecilere ait raflar›n en fazla tercih edilen yerlerinde konumland›r›lmas› için ma€aza sahiplerine yüksek raf bedelleri ödemekte ve bu durum perakendecilere ait raflar› son derece de€erli ve pahal› yerler haline getirmektedir. Bu yüzden, rakip üretici firmalar aras›nda sat›fllara olumlu etkisi olaca€› düflünülerek, müflteriye en rahat al›flverifl olana€› sa€layan perakende raflar›nda yer edinme mücadelesi devam etmektedir. Raf yönetimi uygulamalar›n›n giderek artan bir öneme sahip olmas›n›n tek nedenini sadece raf yerlerinin nispi olarak azalmas›na ba€lamak mümkün de€ildir. Tüketicilerin al›flverifl al›flkanl›klar› incelendi€inde,


87 Raf yüksekliklerinin (göz hizas›, bel hizas› gibi) sat›fllar üzerinde etkili olup olmad›¤› çok az araflt›rmaya konu olmakla birlikte genel görüfl, göz hizas›ndaki raflar›n sat›fl miktarlar›n› olumlu aç›dan etkiledi¤i yönündedir. Bununla birlikte, araflt›rmalar rafta mevcut bulunan ürün önyüzü say›s› ile sat›fl miktar› aras›nda herhangi anlaml› bir iliflki bulamam›flt›r.

ani (impulse) sat›n alma davran›fllar›n›n planl› sat›n alma davran›fllar›na oranla çok daha yayg›n oldu€u görülmekte ve bu da ani sat›n almaya konu olan ürünlerin say›s›n› giderek artt›rmaktad›r. Araflt›rmalar, tüketicilerin toplam al›flverifllerinin yüzde 60 ile yüzde 65’lik k›sm›n› ani sat›n alma davran›fllar› ile gerçeklefltirdi€ini ortaya koyarken, planl› sat›n alma oran› ise, yüzde 35 ile yüzde 40 aras›nda kalmaktad›r. Yani özetle, “tüketici rahatl›kla görebildi€i, görsel olarak cazip buldu€u ve kolayca ulaflabildi€i” ürünleri tercih etmekte, raflarda yer edinme problemi yaflayan ya da ürünleri geri plandaki veya ma€aza diplerindeki raflarda konumlanan firmalar ise, haliyle bu durumdan olumsuz etkilenmektedir.

MA⁄AZA SAH‹PLER‹, ÜRET‹C‹LER VE RAF Raf yönetimi uygulamalar›na ma€aza sahipleri ve üreticiler aç›s›ndan bak›ld›€›nda, ma€aza sahipleri için maksimum gelir kazand›ran birer de€er olarak görülen raflar, üreticiler için çok daha fazla ve farkl› anlamlar içerebilmektedirler. Bir ürünün raftaki konumu, yeri ve rafta kaplad›€› alan, ayn› zamanda o ürünün pazardaki yeri ve pazar pay›n› yans›tmakta. Bu nedenle pazar lideri olan firmalar, genellikle en görülebilir yerde ve hatta en bafl raflarda, en

fazla alan› kaplayarak, hem sat›fllar›n› artt›rmay›, hem de rakiplerine bir nevi gözda€› vermeyi hedeflemektedirler. Bu aç›dan bak›ld›€›nda, ürünün raflardaki yer ve konumu, birçok firma için prestij unsuru olarak da de€erlendirilebilmektedir. Ayr›ca, özellikle yeni ürün lansman› sonras›nda rafta yanl›fl konumland›r›lma nedeni ile ürünün gelece€e dönük imaj ve sat›fl potansiyelinin en bafltan yok edilme korkusu, birçok üretici firman›n raf yönetimi konusuna daha da hassas yaklaflmas›na neden olmaktad›r.

RAF YÖNET‹M‹ KARARLARI VE UYGULAMALAR Peki, gerçekten raf yönetimi kararlar› ve uygulamalar›n›n, sat›fllar üzerinde etkisi var m›d›r? Mevcut araflt›rmalar, ürünün rafta gösterilme flekli ve konumland›r›lmas› ile ilgili konular› içeren raf yönetimi kararlar›n›n sat›fllar› artt›rmada etkili oldu€unu göstermektedir. Ma€azac›l›kta en büyük amaç, flüphesiz müflterinin ürünleri fark etmesini sa€lamakt›r. Bunu sa€lamada görselli€in ve göze hitap etmenin yan›nda, müflterilere rahatl›k ve kolayl›k sunman›n da etkisi göz ard› edilmemelidir. Kimi üretici firmalar bu amaca ulaflabilmek için ayn› renkli ambalaja sahip olan ürünler vas›tas› ile raflarda renk bloklar› yaratarak,

uzaktan ürünlerin daha rahat fark edilmesini sa€lamakta. Kimileri kasa önlerinde ve çok sat›lan ürünlerin yan›nda konumlanmakta, kimileri ise müflterisine daha rahat ve konforlu bir flekilde ürününü ulaflt›rabilmek amac› ile göz hizas›ndaki raflarda yer almaya çal›flmaktad›r. Raf yüksekliklerinin (göz hizas›, bel hizas› gibi) sat›fllar üzerinde etkili olup olmad›€› çok az araflt›rmaya konu olmakla birlikte genel görüfl, göz hizas›ndaki raflar›n sat›fl miktarlar›n› olumlu aç›dan etkiledi€i yönündedir. Bununla birlikte, araflt›rmalar rafta mevcut bulunan ürün önyüzü say›s› ile sat›fl miktar› aras›nda herhangi anlaml› bir iliflki bulamam›flt›r. Bir baflka deyiflle raftaki ürün önyüzü say›s›n›n artmas› ve ürünün rafta kaplad›€› alan›n fazlalaflmas› sat›fllar› artt›rmamaktad›r.

SONUÇ Sonuç olarak, ma€azac›l›kta oldukça önemli ancak bir o kadar da zor olan raf yönetimi uygulamalar›, gerek görselli€i, gerekse ifllevselli€i sa€layarak ürün sat›fllar›n› olumlu yönde etkilemektedir. Bilinçli raf yönetimi uygulamalar›, özellikle üretici firmalara birçok avantaj sa€lamaktad›r. Ayr›ca, firmalar›n bu uygulamalar esnas›nda karfl›laflabilecekleri maliyet unsurlar›n› da göz önünde bulundurmalar› gereklili€i unutulmamal›d›r.


88 makale

Malzeme takip otomasyonlar› ■ HAL‹M CEMAL BAYRAM

T

eknolojideki h›zl› geliflmeler, rekabet flartlar›n›n zorlaflmas› iflletmelerin ellerinde bulunan verileri daha h›zl› ve daha net de€erlendirmeye zorlamaktad›r. Bu veriler envanter miktar›ndan, malzemelerin fiziksel takibine uzanmaktad›r. Malzeme takibini yapmak için kullan›lan en önemli yöntem firmaya uygun Malzeme/Stok Kodlar›n› kullanmak olmufltur. Malzemeler, Tesis, Depo, Stok Yeri hiyerarflisi ile izlenir. Daha da ayr›nt›l› takibi sa€lamak isteyen firmalar ise bu takibi Parti Takibi, Seri No Takibi ile yapar hale gelmifltir. Ayr›ca, Stok Kodlar›n› etkin bir flekilde yönetmek için kullan›lan Varyant Konfigüratörü sayesinde, Stok Kartlar›n›n alt detay›nda takip edilen renk, beden, ölçü, a€›rl›k v.b. gibi özellikler ile her bir özellik için yeni bir stok kart› açmandan, ancak ilgili özellikler hareket an›nda seçilerek stoklar›n kolay takibi sa€lan›r. Bu sistemlerin malzeme takibinde sa€lad›€› olanaklar, ERP sistemlerinde malzeme ve süreç takibinde çok de€erli veriler elde edilmesini sa€lam›flt›r. Ancak kullan›c›lar›n bu takip sürecinde dalg›nl›k ya da hatalar› dolay›s›yla verilerde bozulma ve eksikliklere yol açabilmektedir. Hem bu tarz durumlar›n ortaya ç›kmas› hem de ifllemlerin

IAS S‹STEM DANIfiMANI

daha h›zl› yap›lmas› amac›yla takip otomasyon uygulamalar› gelifltirilmifltir. Takip otomasyon sistemlerinin en bilineni barkod uygulamalar›d›r. Günlük hayat›m›zda market, eczane gibi alanlarda s›kça kullan›lan bu sistemin temelinde malzeme için sistemde tan›mlanm›fl olan barkod numaras›n›n malzemenin üstüne birbirine paralel çizgi ve boflluklar ile etiketlenmesi yatar. Bu etiket barkod cihazlar› ile okunur ve malzeme ile ilgili istenen ifllemlerin yap›lmas›na olanak sa€lar. Barkod uygulamalar›ndan daha sonra ortaya ç›kan bir di€er takip uygulamas› da RFID uygulamalar›d›r. RFID otomasyonlar›nda radyo frekans› kullan›larak nesneler otomatik olarak radyo al›c›lar› taraf›ndan tan›nabilmektedir. Çok yeni bir teknoloji olmamas›na ra€men eti-

ket maliyetlerindeki yükseklikten dolay› flu ana kadar çok yayg›n kullan›lmam›flt›r. Ancak zamanla barkodun yerini alabilecek bir teknolojidir. ERP sistemlerinde barkod ya da RFID gibi teknolojiler ile haberleflme teknolojisine sahip olma esnekli€i kullan›c› iflletmeler için aranan bir özelliktir. Sistemlerinden daha h›zl› ve daha net sonuçlar almak isteyen iflletmeler, bu teknolojiler sayesinde kullan›c› hatalar›n› da minimize edip karar mekanizmalar›n› güçlendirmifl olurlar. Bu teknolojilerin uygulanmas›, malzeme takibinin hangi detayda yap›laca€› sorusunun cevaplanmas› ile bafllar. Barkod ve RFID taraf›ndan tan›nacak etiketlerde belirlenen bu detay seviyesi (malzeme no takibi - parti no takibi - seri no takibi) için oluflturulacak kodlar kullan›l›r. Parti No, Seri No takibi uygulanacak sistemlerde bu numaralar›n ne zaman, nas›l oluflturulaca€› iyi belirlenmeli ve süreç iyi kurgulanmal›d›r. Oluflturulan kurgu sonucunda yaln›zca malzeme miktar› takibi ile ilgili veriler de€il ayn› zamanda iflletmenin içindeki yerleri de takip alt›na al›nabilir. Bu teknolojilerin ERP bünyesinde kullan›lmas› ile iflletmelerin mevcut stok durumu çok daha h›zl›, do€ru ve efektif bir flekilde yönetilebilir ve bu sayede karar mekanizmalar› net bilgilerle çok daha h›zl› çal›flabilir.


90 REYON Adese Beyflehir’de ikinci ma¤azas›n› açt› K›sa süre önce K›l›çaslan Adese Ma€azas›’n›n aç›l›fl›n› yapan Adese, Beyflehir’de yeni bir ma€azay› hizmet halkas›na ekledi. Beyflehir Tepeyolu Ma€azas›’yla birlikte Adese, Beyflehir’deki flube say›s›n› ikiye, toplam flube say›s›n› 120’ye ç›kard›. Aç›l›fl törenine Beyflehir ‹lçe Millî E€itim Müdürü Hasan Tafldelen ve Adese AVM Genel Müdür Yard›mc›s› Ahmet ‹zgi ve Adese AVM Genel Müdürü Ramazan Keser kat›ld›. Aç›l›flta bir konuflma yapan Adese AVM Genel Müdürü Ramazan Keser, Adese’nin Konya Vergi Dairesi taraf›ndan verilen “En Fazla ‹stihdam Sa€layan Firma” ödülünün sahibi oldu€unu hat›rlatarak aç›lan her ma€azan›n yeni ifl gücü oluflturulmas› anlam›na geldi€ini, ekonomik buhran nedeniyle daha da artan iflsizlik sorununa karfl› firmalar›n ak›lc› yat›r›mlarda bulunarak istihdam yaratmalar› gerekti€ini söyledi. Yeni aç›lan 540 metrekare sat›fl alan›na sahip ma€azan›n 20 personel ile hizmet verece€ini ifade eden Keser, personel say›s›n› geçti€imiz y›l %11 oran›nda art›rd›klar›n› ve 2009 y›l›ndaki at›l›mlarla bu rakam› daha da art›rmay› amaçlad›klar›n› belirtti. Keser, 1994’te aç›lan Beyflehir ma€azas›n›n Adese’nin ilk ma€azalar›ndan biri oldu€unu hat›rlatarak “Beyflehir, aradan geçen y›llar içinde büyük geliflim gösterdi. Ayn› flekilde Adese de, Anadolu’nun perakende firmas› olma yolunda yavafl fakat istikrarl› ad›mlar att›. fiu anda yedi flehirde flubesi bulunan ulusal ve yerli bir marka olarak Beyflehir’de ikinci ma€azam›z› açmaktan dolay› büyük mutluluk duyuyoruz.” diyerek Tepeyolu Ma€azas›’n›n tüm Beyflehir halk›na hay›rl› olmas› dile€inde bulundu.

Irmaklar 8. flubesini açt› ‘Her zaman ucuz’ slogan›yla yola ç›kan ve artan be€eniye ve ilgiye artan flube say›s›yla cevap veren Irmaklar Marketler Zinciri 8. flubesini Gürp›nar’da açt›. Adnan Kahveci Mahallesi ‹nönü Caddesi’nde yap›lan aç›l›fla halk›n yo€un ilgisi gözlendi. Aç›l›flta k›sa bir konuflma yapan Irmaklar Marketler Zinciri Gürp›nar flube müdürü Sinan Irmak, kriz ortam›nda 1,5 milyon TL’lik yat›r›m yapman›n cesaret ifli oldu€unu ve bu cesaretin de Irmaklar Marketler Zinciri’nde fazlas›yla bulundu€unu söyledi. 8. flubenin aç›l›fl›ndan dolay› mutlu olduklar›n› belirten Irmak, yat›r›mlar›n›n devam edece€ini belirtirken müflterilerinden de Irmaklar Marketler Zinciri flubelerini tercih etmeye devam etmelerini istedi. Irmaklar Marketler Zinciri Gürp›nar fiubesi 20 deneyimli personeli, 3 kasas› ve 500 metrekare alan›yla Gürp›nar sakinlerine hizmet veriyor.


91 Özkurufllar 11. flubesini açt› Perakende g›da sektörünün öncü firmalar›ndan Özkurufllar Hipermarketleri, 11. flubesini Kofluyolu’nda açt›. Aç›l›flta konuflma yapan Özkurufllar Genel Müdürü Ümit Kurufl, öncelikle 11. flubenin aç›lmas›ndan dolay› mutlu oldu€unu ve güçlerine yeni halkayla güç kat›ld›€›n› belirtti. Krize ra€men 500 bin TL’lik yat›r›m yapt›klar›n› belirten Kurufl, sektörde öncü olman›n yap›lan yat›r›mlarla do€ru orant›l› oldu€unu da sözlerine ekledi. Özkurufllar Kofluyolu flubesi, 450 metrekare alan›, 4 kasas›, 25 deneyimli ve güler yüzlü personeliyle Kofluyolu halk›na hizmet vermeye bafllad›.

Perakende sektöründe ‘Kelepir’ günleri Say›lar› her geçen gün artan AVM’ler, büyüyerek geliflen yerel marketler, ulusal bir markaya dönüflen firmalar… Al›flverifl al›flkanl›klar› zaman içinde de€ifltikçe tüketiciler organize perakendeye yönelmekte. Süreçleri yak›ndan izleyen Barem Hipermarketleri ‘Kelepir’ ad›yla hizmete girecek olan Discount (indirim) Ma€azac›l›€› konseptiyle yeni ve güçlü bir at›l›m yap›yor. 18 Mart tarihinde Kaynarca, Afla€› Dudullu, Sar›gazi, Küçükyal›, Esat Pafla, Örnek Mahallesi ile Mustafa Kemal Pafla ve Libadiye’de ikifler ma€aza olmak üzere toplam 10 ma€aza ile sektöre girifl yapan Kelepir, 2009 y›l› içinde elli, 2010’da yüz, 2013’te ise befl yüz ma€azay› hedefliyor. Konuyla ilgili aç›klama yapan Barem Genel Koordinatörü Altan Vural iflsizlik sorunu yaflanan ülkemizde ‘Ak›l Kar›’ slogan›yla yola ç›kan Kelepir’in Kad›köy ile Gebze aras›ndaki lokasyonlarda 600 kifliye ifl olana€› sa€layaca€›n›n alt›n› çizerek, yaya trafi€i fazla ve geliflmekte olan, ileride çarfl› merkezi olabilecek noktalarla mahalle aralar›ndaki köfle

dükkanlar› tercih edeceklerini belirtti. Vural ayr›ca 180 ila 400 metrekarelik ma€azalarda, Balam, Are, Marifetli Hatun gibi kendi markalar›n›n yan› s›ra pazar pay› yüksek ürünler ve semt pazarlar›na alternatif dökme usulde sebze meyve reyonlar›yla, Anadolu yakas›n›n en büyük markas› olmay› hedeflediklerini söyledi.


92 REYON Otto’s Hipermarketleri Ba¤dat lezzetiyle bulufltu! Merkezi ‹sviçre’de bulunan 100 ma€azal› bir hipermarket zinciri olan Otto’s da BA⁄DAT lezzeti ile raflar›n› süsledi. ‹sviçre’nin ikinci en büyük hipermarketi olmas›n›n yan› s›ra tüm dünyadan markalar› tek bir çat› alt›nda toplayan ve seçici tutumu ile bilinen Otto’s da art›k BA⁄DAT ürünleri de yer alacak. Yar›m as›rl›k bir lezzet klasi€i olan BA⁄DAT Türkiye’nin en büyük, en modern tesislerinde el de€meden üretilen ürünlerinin kalitesi Otto’sun BA⁄DAT markas›n› tercih etmesiyle bir kere daha kan›tlanm›fl oldu. Türkiye’de sektöründe lider olan BA⁄DAT bu baflar›s›n› art›k Türkiye s›n›rlar›n›n d›fl›na tafl›yor. BA⁄DAT tafl›makta oldu€u sorumlulu€un bilinci ve sahip oldu€u liderlik vasf› ile tüketicilere yeni ve farkl› lezzetleri sunmak için ayn› kalite anlay›fl› ile daha fazla çal›fl›yor.

Muti, Mega Center flubesini açt›! 1986 y›l›nda kuru g›da pazarlama sektörüne girifl yapan ve ilerleyen y›llarda geliflimini sürdüren Emre G›da, Mega Center flubesini açt›. fiube aç›l›fl›na, civar esnaflar› ve halk yo€un ilgisi gösterdi. Aç›l›flta, k›sa bir aç›klama yapan Emre G›da Genel Müdürü Hulusi Çifçi, yeni yat›r›mlarla büyümeye devam edeceklerini ve krizin buna mani olamayaca€›n› söyledi. Çifçi, “1986 y›l›ndan be-

ri kendimizi her konuda gelifltiriyoruz. G›da toptanc›l›€›yla girdi€imiz sektörde, kendi donmufl g›da tesisimizi kurduk. Türkiye’nin birçok ilinde flubemiz var ve flube say›m›z her geçen gün artacak. Yeni flubemiz hay›rl› olur umar›m.” dedi. Muti Cash&Carry Mega Center flubesi, 800 metrekare alan›, 8 personeli ile Mega Center içinde toptan g›da ve di€er gereksinimlerin pazarlamac›l›€›na bafllad›.

(TTKD) Tüm Tüketicileri Koruma Derne¤i Alt›n Marka Ödülü “Kim”in

Tüketici ve tüketici haklar›na her zaman de€er veren ve tüketicilerinin daima yan›nda olan Kazançl› ‹stanbul Marketleri (Kim), TTKD’nin marketçilik sektöründe verdi€i ve Türk Patent Enstitüsü taraf›ndan tescilli olan Tüketicilere tavsiye ödülünü ve Sertifikas›n› kazand›. G›dada hijyen-HACCP; ISO-TÜV Kalite sistem belgelerine sahip olan markalara verilen “Tüm tüketicilere tavsiye ediyoruz ödülü” ve sertifikas› ile Kazançl› ‹stanbul Marketleri sektörde iddial› oldu€unu bir kez daha bu ödülü alarak; taçland›rm›fl oldu. TTKD Derne€inin ikinci ödül aya€›nda; Kim Marketleri bir kez daha sektördeki iddias›n› sürdürerek; ALTIN MARKA ÖDÜLÜNÜ de 14 Mart Cumartesi günü Olivium al›flverifl merkezinde düzenlenen törenle teslim ald›. Kazançl› ‹stanbul Marketleri (K‹M), perakende sektöründeki iddias›n›, tüketicilerine vermifl oldu€u de€er ve tüketicilerine sunmufl oldu€u kazançl›, kaliteli hizmet ile yoluna emin ad›mlarla devam ediyor…


93 Kartepe’de “Kese” rüzgar› esti “Her Kese Her Keseye” slogan›yla yola ç›kan Kese G›da, 2009 y›l›n›n ikinci, toplamda ise 11. ma€azas›n› Kartepe’de hizmete açt›. Aç›l›fla Kese Yönetim Kurulu Üyeleri Akif Polat, Bilal Er, Mehdi Polat, Necmettin Polat ve Kese Genel Müdürü Hamdi Dinibütüno€lu kat›ld›. Halk›n yo€un ilgisinin gözlendi€i aç›l›flta k›sa bir aç›klama yapan Kese Genel Müdürü Hamdi Dinibütüno€lu, öncelikle Kocaeli halk›na istihdam sa€lad›klar› için mutlu olduklar›n› belirtti. Bütün ürünlerin en kalitelisini, en ucuzunu ve en temizini müflterilerine ulaflt›racaklar›n› belirten Dinibütüno€lu, May›s ay› içinde De€irmendere’de 12. flubenin aç›laca€› müjdesini de verdi. Dinibütüno€lu konuflmas›na flöyle devam etti: “ Kese olarak amac›m›z: G›da perakendecili€inde kendini ispatlam›fl, kaliteli hizmet anlay›fl›ndan ödün vermeyen bir firma olmak. Bu baflar›n›n temel dire€i olan 4 bin metrekare kapal› alanl› lojistik merkezlerinin inflaat› devam ediyor. Haziran ay›nda yeni lojistik depolar›na tafl›nacak, kalitemizi ‹SO ve HACCP belgeleriyle pekifltirecek ve Kocaeli’ndeki tek bel-

Onur Hipermarketleri’nde 11’inci flube heyecan› Yerel perakende sektörünün öncü firmalar›ndan Onur Hipermarketleri 11. flubesini Bahçeflehir’de açt›. Halk›n yo€un ilgisinin görüldü€ü aç›l›flta k›sa bir aç›klama yapan Onur Hipermarketleri ortaklar›ndan R›za Do€an, krize ra€men 2 milyon TL’lik yat›r›mla büyüme hedefleri do€rultusunda ilerlediklerini belirtti. Do€an, “Yaflanmakta olan küresel mali krizi atlatman›n tek yolu yat›r›m yapmak. Biz de bunu yap›yoruz. Firma olarak hedefimiz her zaman kaliteyi ucuza satmak. Bu yolda ilerlemeye devam edece€iz. Bizden deste€ini esirgemeyen müflterilerimize buradan bir kez daha teflekkür ediyorum. 11. flubemiz hepimize hay›rl› u€urlu olsun.” dedi. Onur Hipermarketleri Bahçeflehir fiubesi, 1500 metrekare alan› (çal›flmalar tamamlan›nca 2500 metrekare olacak), 35 güler yüzlü ve deneyimli personeli, 6 kasas› ve müflteri servisleriyle Bahçeflehir halk›na hizmet veriyor.

geli yerel market olaca€›z.” Kese Kartepe ‹stasyon Mahallesi flubesi 500 metrekare alan›, 100 metrekare depolama alan›, 3 kasas› ve 15 kaliteli personeli ile Kartepe halk›n›n hizmetine girdi.


94 RAF Keskino¤lu’ndan yeni ç›t›rlar!

Türkiye’nin ilk Rokfor Tipi Peyniri; Ekici Mai Keyf Türkiye’nin uzman peynir üreticisi Ekici Peynir, peynir severlere ilkleri yaflatmaya devam ediyor. Türkiye’nin ilk beyaz peynir reklam›n› çeken Ekici Peynir, flimdi de ilk yerli rokfor tipi peyniri Mai Keyf’i tüketicilerin be€enisine sunuyor. Ekici Peynir’in Antalya’da bulunan fabrikas›nda yaklafl›k iki buçuk y›ld›r yabanc› uzmanlar›n destek verdi€i özel bir ekiple yürütülen çal›flmalar ilk meyvesini verdi. Ekici Peynir taraf›ndan, gurme gurubunda üretilen Mai Keyf’in ilk etapta flarküteri reyonlar›nda, daha sonra da özel gramaj› ve ambalaj›yla raflarda yer almas› planlan›yor. Damak zevkine önem verenlerin tercihi, dünyaca ünlü Frans›z peyniri Rokfor ad›yla bilinen küflü peynir Ekici Mai Keyf, tüketicisiyle buluflmaya haz›r.

Yar›m asr› aflk›n bir süredir sadece peynir üreten Ekici peynir, Mai Keyf’le alan›ndaki birikimini ve uzmanl›€›n› ortaya koyuyor. Rokfor; ad›n› ald›€› Güney Fransa’n›n Roquefort kasabas›nda üretilmeye bafllayan içi küflü, güzel kokulu bir peynir olarak biliniyor. Ülke tescilinden ötürü Fransa d›fl›nda Rokfor ad›yla üretilemiyor. Bu peynir türü ‹talya’da gorgonzola, Danimarka’da “danish blue” adlar›yla üretiliyor. Ekici peynir ürünün özelliklerinden yola ç›karak ülkemizde üretilen ilk Rokfor tipi peyniri Mai Keyf olarak adland›rd›. Mai Keyf ad›n› mavimsi küf rengi ve lezzetinin verdi€i keyiften al›yor... Ekici Mai Keyf; güzel kokusu ve a€›zda eriyen k›vam›yla damak zevkine önem verenlere çok özel bir lezzet sunuyor.

Keskino€lu, ürün gam›na kanat ve baget severler için iki yeni ürün daha ekledi… Sektörde 45’inci y›l›n› dolduran Keskino€lu, beyaz et severlere yeni ürünler sunmaya devam ediyor: K›t›r Kanat ve K›t›r Baget. Hem ana ö€ün, hem de at›flt›rmal›k olarak tüketilebilecek Keskino€lu K›t›r Serisi sofralar›nda yeni lezzet arayanlar›n favorisi olacak. Keskino€lu’nun yeni serisinden k›t›r kanat, yaprak kanat ve but kanattan üretilerek maksimum lezzet yaratacak bir üretim sürecinden geçiriliyor. Özel bir kar›fl›mla marine edilen ve a€›zda da€›lacak ç›t›r bir tat olan K›t›r kanat, ön k›zartma iflleminden sonra 180ºC buharda pifliriliyor. Keskino€lu, bageti ç›t›r ç›t›r tercih edenler için ise K›t›r baget’i pazara sunuyor. K›t›r Kanat ile benzer ifllemlerden geçen K›t›r Baget baharatl› ve ç›t›r tad›yla baget severlere özel bir lezzet sunuyor. Hayata lezzetin yan› s›ra kolayl›k da katan K›t›r Kanat ve K›t›r Baget, tavada, fritözde, f›r›nda veya mikrodalgada ›s›t›larak k›sa sürede sofralardaki yerini al›yor. Dondurulmufl olarak sat›lan Keskino€lu K›t›r Serisi, derin dondurucuda 6 ay boyunca saklanabiliyor.

Miniklere özel rulo gofret lezzeti “Papita Choppy” fiölen Çikolata, dünyan›n ilk ve tek draje kapl› rulo gofreti Papita Choppy’yi minik gofret severlerin be€enisine sunuyor. Yeniliklerin markas› fiölen, dünyan›n ilk ve tek draje kapl› rulo gofreti Papita Choppy ile miniklere yepyeni bir lezzet sundu. Papita Choppy ç›t›r rulo gofretini sütlü, bitter ve beyaz çikolata drajeleriyle harmanl›yor. E€lenceli pirinç patlaklar› ve a€›zda eriyen çikolatal› f›nd›k kremas›yla farkl› bir lezzet sunan Papita Choppy, minik gofret severleri e€lenceli ambalaj›ndaki bu eflsiz lezzetin keflfine davet ediyor.


95 Tad›mca ailesinin yeni lezzeti: Tad›mca Cevizli

Eti’den lezzetli bir incelik: “Çikolata Keyfi Sticks” Günün her an›nda ve her yerde Çikolata Keyfi yaflamak isteyenler için flafl›rt›c› incelikte yepyeni bir ürün: “Eti Çikolata Keyfi Sticks” Çikolata dünyas›nda yenilikçi ürünlerle öne ç›kan ET‹, yeni “Çikolata Keyfi Sticks” ile lezzete incelik kat›yor. Günün her an›nda ve her yerde, çantada rahatl›kla tafl›nabilecek pratik formdaki “Çikolata Keyfi Sticks”ler, sütlü ve antepf›st›kl› çeflitlerinin yan› s›ra Türkiye’de ilk kez nane flekeri ile çikolatay› bir araya getiriyor. “ET‹ Çikolata Keyfi Sticks” hayat›n inceliklerini kaç›rmak istemeyenler için lezzetli oldu€u kadar da pratik bir ürün. Her kutusunda ayr› ambalajl› 8 çikolata bulunduran “Çikolata Keyfi Sticks”ler, çikolata severlerin her an yanlar›nda tafl›y›p, istediklerinde keyifle yiyebilecekleri ya da sevdiklerine ikram edebilecekleri flekilde tasarland›.

Türkiye’nin ilk paketli kuruyemifl markas› Tad›m; f›nd›kl›, Antep f›st›kl› ve yer f›st›kl› çeflitleri bulunan Tad›mca ailesine Tad›mca Cevizli’yi ekledi. “Her zaman birinci kalite ürün” anlay›fl› ile hareket eden Tad›m, Tad›mca ürünleri ile sa€l›kl› ve lezzetli at›flt›rmal›klar› seven herkesin be€enisini topluyor. Kuruluflundan bu yana paketli kuruyemifl sektöründe pek çok yenili€e imzas›n› atan Tad›m’›n kuruyemiflten haz›rlanan at›flt›rmal›k ürünü Tad›mca, f›nd›kl›, Antep f›st›kl› ve yer f›st›kl› çeflitlerinin ard›ndan flimdi de Cevizli Tad›mca ile raflarda yerini ald›. Tamamen do€al ürünlerin kullan›ld›€› ve içeri€inde herhangi bir katk› maddesinin yer almad›€› Tad›mca Cevizli’nin içerisinde yüzde 55 oran›nda kuruyemifl ve kuru meyve bulunuyor. Yulaf, pirinç patla€› ve özel sosun kullan›ld›€› Tad›mca Cevizli; kahvalt›da,

çocuklar›n beslenme çantalar›nda, ifl yerlerinde, toplant›larda, yemek aralar›nda, televizyon seyrederken, spordan önce ve sonra, k›sacas› sa€l›kl› at›flt›rmak istenilen her anda rahatl›kla tüketilebilecek.

Molfix’ten nefleli bebeklere 4x4’lük rahatl›k Molfix’in yenilenen bebek bezi, nefleli bebeklerin vücuduna 4x4’lük uyum sa€l›yor. Nefleli bebekler, Molfix ile s›n›rs›z hareket özgürlü€üne sahip oluyor. Yenilenen Molfix, 4x4’lük uyum özellikleri ile bebe€inizin vücuduna mükemmel oturarak, özgürce hareket etmesini sa€l›yor ve s›v›n›n s›zmas›n› engelliyor. Tweety, Bugs Bunny ve Tazmanya Canavar› gibi sevimli Looney Tunes karakterleri ile tasarlanan yeni Molfix ambalajlar› ve ürünleri bebeklerin neflesine nefle kat›yor. Yeni Molfix, bebek vücuduna 4x4’lük uyumu ile hareket kabiliyetini k›s›tlamayarak, geliflimine destek oluyor. Molfix’in bebe€inizin vücuduna uyumlu yap›s›, vücuda mükemmel

oturarak s›v›n›n s›zmas›n› engelliyor. Esnek yan bantlar, sa€laml›€›yla bebe€in hareketi esnas›nda aç›lm›yor. Molfix’in daralt›lm›fl bacak aras› mesafesi ise, nefleli bebeklerin rahatça yürümesini ve hareket etmesini sa€l›yor. Türk Pediatri Kurumu taraf›ndan önerilen ve dermatolojik olarak test edilip, onaylanan Molfix’in yeni ürünü, nefleli bebeklere s›n›rs›z hareket özgürlü€ü sa€l›yor.


96 RAF Protex ile bakterilere “güle güle” deyin! S›radan sabunlara göre bakterilere karfl› 10 kat daha fazla koruma sa€layan Protex antibakteriyel sabun, Nisan ay›nda da “Protex ile Bakterilere Güle Güle Deyin” diyor. Düzenli el y›kayarak, günlük hayat›m›zda çok s›k karfl›laflt›€›m›z grip mikrobu ve bakteriler baflta olmak üzere, pek çok hastal›kla mücadele edebilece€imiz bilimsel olarak kan›tlanm›fl bir gerçek. Toplumu, özellikle de çocuklar› bu konuda bilinçlendirmek için 2005 y›l›ndan beri düzenledi€i sa€l›k kampanyalar›yla el y›kaman›n önemini anlatan Protex, 2009’da da ayn› çal›flmaya “Bakterilere Güle Güle Deyin” slogan› ile devam ediyor.

Organik içerikli Natural Care Krem ile saç›n›za bak›m yap›n! Farkl› tipteki saçlar için Balance, Aqua ve Power Serisi olmak üzere flampuan ve saç kreminden oluflan bak›m serisi, içeri€indeki organik hammaddeler ile saç›n›za bak›m yapar, saç›n›z› mükemmel pH dengesine getirir ve saç renginizin uzun süreli olmas›n› sa€lar. Organik deniz yosunu, aloe vera, papatya ve karakafes özü ile saç›n›z› ve saç derinizi koruyarak saç›n›za yo€un ›fl›lt› ve yumuflakl›k kazand›r›r. Organic Natural Care saç bak›m serisi, içeri€indeki organik maddeler ve do€al ya€larla saç› besler, güçlendirir ve UV ›fl›nlar›ndan korur. Do€an›n canl›l›€›n› Organic Natural Colors saç boyas› ile saçlar›na yans›tan kad›nlar, Organic Natural Care saç bak›m ürünleriyle saçlar›na bak›m yapman›n keyfine varacaklar.

Sudan gelen sa¤l›k SPA Reine art›k Türkiye’de Farkl› tasar›m› ve kalitesiyle dünyan›n fliflelenen ilk suyu SPA Reine, Türkiye’de sat›fla sunuldu. SPA Reine, içeri€indeki özel mineraller nedeniyle özellikle sporculara, hamile bayanlara, yo€un tempoda çal›flanlara öneriliyor. Hayattan en iyisini bekleyenlerin dünya çap›ndaki tercihi SPA Reine, yirmi y›ll›k sanayici Zeren Ailesi’nin kurdu€u Mine Suyu ‹flletmeleri taraf›ndan Türkiye’ye getirildi. Avrupa ülkelerinde pazar lideri markalardan SPA Reine, Türkiye’de gözde otellerde, restaurant’larda ve süpermarketlerde al›c›lar›yla bulufluyor.

Cornetto çikolataya buland› Bugüne dek onlarca farkl› lezzetiyle genç afl›klar›n ilham kayna€› olan Cornetto, bu kez bafltan afla€› çikolataya buland›. Cornetto Çikolata’yla tatl› bir bafllang›ç yapmakla kalmayacak külah›n tamam›nda tatl› bir deneyim yaflayacaks›n›z. Çikolatal› dondurma içindeki çikolata parçalar›, üzerindeki çikolata sosu ve elbette ‘tatl› sonu’ ile Cornetto Çikolata aflk›n yeni ifadesi olacak. Cornetto Çikolata’n›n sat›fl noktalar› için tavsiye edilen fiyat› 1,25 TL.



market