Page 40

VERGETEN

HELDEN

Vergeten grootheden van Brabantse grond, die meer verdienen dan een voetnoot bij de cultuurgeschiedenis.

Aflevering 3:

Marga Minco

“I

k denk er nooit meer aan, geen moment, ben het allemaal kwijt”, zegt de 90-jarige schrijfster in de documentaire De schaduw van de herinnering. Om het vervolgens een uur lang vanachter een schrijfmachine minutieus gedetailleerd over die verschrikkelijke oorlog te hebben, fanatiek rokend.

Marga Minco, in maart wordt ze 96. Greatest hit: het autobiografische debuut Het bittere kruid uit 1957, nog datzelfde jaar bekroond met de Multatuliprijs. In twintig talen verschenen, recent voor de vijftigste keer herdrukt. De (wan)hoop van een joods meisje in WOII, sober maar intens verpakt in 93 pagina’s. Een Bredaas meisje, dat in tegenstelling tot Anne Frank, de oorlog wél overleeft. Nog altijd een topper in de scholierentoptien. HOED, PAK EN GEBEDENBOEK Als Sara Menco wordt ze in 1920 geboren, in de Prins Hendrikstraat 194 (nu een ‘barbershop’) in Ginneken, twintig jaar later opgeslokt door Breda. Derde kind van een orthodox joods gezin. Vader was bestuurslid van de joodse gemeente in Breda en zat op zaterdagen met hoed, pak en gebedenboek vooraan in de synagoge, op feestdagen vergezeld door de rest van zijn gezin. Als Menco vijf is, verhuist het gezin naar de Loopschansstraat, de woning zoals beschreven in haar bestseller. Ze doorloopt de Nutsschool voor meisjes en wordt in 1938 aangenomen bij De Bredasche Courant, voorloper van BN DeStem, waar ze kunstkritieken en cursiefjes schrijft. Twee jaar later wordt ze ontslagen, op last van de bezetter. “Ik was als joodse verslaggeefster niet langer op de redactie gewenst”, schrijft ze 68 jaar later in Een sprong in de tijd, een beschrijving van haar ‘laatste zorgeloze Bredase zaterdag’ – 4 mei 1940. “Een snellere maatregel ten aanzien van het Jodenvraagstuk in die eerste dagen van de bezetting was nog niet getroffen.” Het gezin vlucht en belandt in Amsterdam, waar Marga in 1945 trouwt met dichter/vertaler Bert Voeten (19181992), die ze uit Breda kent.

SCHULDGEVOEL Na Het Bittere Kruid in ‘57 verschijnen nog vijftien boeken, de laatste in 2010. Onvermijdelijke rode draad: de oorlog. Je hoeft niets beleefd te hebben om te kunnen schrijven, aldus de auteur, maar het is een meevaller als je wél iets beleefd hebt. Dat heeft Minco. Als enige van het gezin overleeft ze – in Amsterdam – de oorlog: ze ontsnapt (via het beroemde tuinpoortje) en duikt onder. Wat overblijft, is een knagend schuldgevoel, een leven lang. “Ik ben weggelopen, de dood ontsprongen, daarom ben ik nu zo oud.” De laatste decennia was het rustig rond haar persoon, al zorgen het Boekenweekgeschenk De Glazen brug (1986) en de Constantijn Huygens-prijs (2005) voor korte oplevingen. Nooit scoort ze meer een kraker als Het bittere kruid, dat in 1985 wordt verfilmd, al verzet Minco zich fel tegen deze versie omdat de hoofdpersoon hier vriendschappelijk omgaat met een NSB-gezin. Maar ook andere werken verdienen meer lezers, zoals de zwart-humoristische bundel Meneer Frits en andere verhalen uit de vijftiger jaren (1974), waar het absurdisme van afdruipt. EERBETOON Hoewel Minco sinds 1942 in Amsterdam woont – met oudste dochter Bettie – houdt ze een band met Breda. Vier jaar geleden zou ze bij de onthulling van een oorlogsmonument zijn. Het liep anders. “Ik ben niet in reisconditie”, tekende BN DeStem op. “Helaas. Ik draag de stad een warm hart toe en vind het een waar genoegen er rond te zwerven langs de plaatsen van mijn jeugd.” Of het er ooit nog van komt, is zeer de vraag. Dat Marga Minco niet helemaal vergeten is, blijkt uit het eerbetoon van Van Oorschot. Begin oktober verschijnt bij de uitgeverij de bundel Na de sterren met de beste verhalen, plus Een leeg huis (1966), samen met De val (1983) een andere, redelijk succesvolle roman. Een eer die eerder te beurt viel aan Carmiggelt en M.G. Schmidt. Het moet voor de hoogbejaarde schrijfster een bonus zijn. In De schaduw van de herinnering: “Ik ben zeventig jaar ouder geworden dan de bedoeling was.”

Tekst Dieter van den Bergh Illustratie Trumpstein & De Leijer 40

MEST nr 11

Mest#11  

September 2015. MEST is het tijdschrift over kunst en cultuur in Noord-Brabant. In deze editie lees je * Social label - Design dat levens ve...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you