Page 1

culturele a tlas brabant monitor professionele kunsten 2013


culturele a tlas brabant monitor professionele kunsten 2013

samenstelling en redactie Nathalie Jansen Jenneke Harings

uitgave bkkc brabants kenniscentrum kunst en cultuur


2

culturele atlas brabant

reflectie


inhoud voorwoord

5

Nathalie Jansen

verantwoording

7-9

Nathalie Jansen

naar een goed ge誰nformeerde, zelfbewuste culturele infrastructuur

11 - 15

Hans Mommaas

op weg naar een ambitieus cultuursysteem

17 - 21

Chris van Koppen

deel 1

trends&ontwikkelingen 2011-2013

de brabantse culturele infrastructuur in feiten en cijfers

25 - 55

Nathalie Jansen

deel 2

sectoranalyses

beeldende kunst, vormgeving en architectuur

59 - 65

Jos Wilbrink

av/multimedia

67 - 73

Iduna van de Ven

letteren

75 - 85

Jenneke Harings

muziek

87 - 91

Gosuin van Heeswijk & Rick Hoedemaker

theater en dans Nathalie Jansen

93 - 99


4

culturele atlas brabant

reflectie


Nathalie Jansen

voorwoord Als culturele sector zijn we de afgelopen jaren diverse malen aangelopen tegen de onvolledige en eenzijdige kennis van politici en bestuurders, hetgeen direct van – nadelige – invloed is geweest op besluitvorming. Het gaat dan om het ontbreken van kennis over bijvoorbeeld de bedrijfsvoering van culturele instellingen, over productieprocessen, over internationale erkenning van organisaties en over het belang van productiemiddelen. bkkc krijgt regelmatig het signaal dat er bij de Brabantse overheden een grote behoefte bestaat aan een overzicht van de infrastructuur en van (cijfermatig) Er zijn, in vergelijking met andere economische sectoren, weinig kwantitatieve onderzoeksgegevens over de culturele sector in Brabant voorhanden. Het verkrijgen van dergelijke gegevens is vaak een ad-hocaangelegenheid en van vergelijkend onderzoek (met bijvoorbeeld de Randstad) en/of onderzoek met een langetermijnperspectief is nauwelijks sprake. Op landelijk niveau is de handschoen opgepakt door de Boekmanstichting en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP): eind dit jaar verschijnt de Cultuurindex Nederland . In een artikel over de Cultuurindex in NRC Handelsblad op 5 juni 2013 zegt Cas Smithuijsen, directeur van de Boekmanstichting, dat men hoopt dat de index bijdraagt aan een debat over cultuur dat meer dan voorheen is gebaseerd op feiten. Niet alleen op landelijk maar ook op provinciaal niveau is het van groot belang politici, beleidsmakers en andere personen op strategische posities te (blijven) voorzien van actuele gegevens. Met de Monitor professionele kunsten willen we eens in de twee jaar bieden over de professionele kunsten in Noord-Brabant. Deze eerste keer doen we dat met de blik gericht op 2011 en 2013 en op de ontwikkelingen die in de tussenliggende periode hebben plaatsgevonden. Over twee jaar doen we dit opnieuw, wellicht op basis van meer instellingen en uitgebreidere gegevens. Samen met de ‘bloementuin’ (www.cultureleatlasbrabant.nl) vormt deze monitor de Culturele atlas Brabant. Waar we in de bloementuin een, vooralsnog beperkt, overzicht geven van de culturele infrastructuur in Brabantstad, willen we met deze monitor op een objectieve manier zaken signaleren en analyseren. Graag willen we op deze plek alle instellingen die hebben deelgenomen aan dit onderzoek heel hartelijk bedanken voor hun tijd en inzet. We realiseren ons dat het invullen van vragenlijsten een extra belasting is waarvoor niet altijd gelegenheid is. Tegelijkertijd hopen we andere instellingen met deze publicatie te overtuigen van de noodzaak ‘munitie’ te verzamelen waarmee we als sector een gefundeerd signaal kunnen afgeven. Tot slot gaan we graag in gesprek met iedereen die na het lezen van deze monitor vragen en/of opmerkingen heeft. culturele atlas brabant

5


Figuur 1 Stand van zaken infrastructuur september 2013

43

28 12

14

22

19

08 29

24

09 16 23 15

02

06 03

04 05

meerjarig ondersteund, vaak minder budget geen activiteiten, opgehouden te bestaan onder (zware) druk; doorstart en/of nieuwe organisatievormen (zie ook p.28) culturele atlas brabant

feiten en cijfers

34

45 38

17

26

36

35 33

31

10

01

27

21

20

07

40 39

37

44

18

13

30

25

26 11

41

42

32


48 54 50

55

52 51 53

47

49 46

57

56

Instellingen index Breda 01. Noisivision 02. IDFX 03. KOP 04. Lokaal 01 05. CBK West-Brabant 06. LeineRoebana 07. Stichting De Stilte Tilburg 08. Argument 09. Fundament 10. Podium T 11. NIAf 12. Playgrounds Festival 13. Stichting Zuidelijke Dansvoorziening (Danshuis Station Zuid) 14. Stichting Trash 15. Kostic stg. Hedendaagse kunst 16. Stichting Vloeistof 17. Tilburg Dansstad 18. DansBrabant 19. Stichting Muzieklab Brabant 20. Stichting Alfa (International Gipsy Festival) BKV/AV

theater

dans

festival

21. Stichting Paul van Kemenade Quintet 22. Stichting Cappella Pratensis 23. Lunapark 24. Stranger than Paranoia 25. Ambiance Tracks 26. Stichting Incubate 27. Festival Mundial 28. Het Zuidelijk Toneel 29. Stichting Drie Ons Theater Produkties 30. Het Zuidelijk Toneel/De Studio's ‘s - Hertogenbosch 31. CBK 's-Hertogenbosch 32. KW14 33. EKWC 34. Panama Pictures 35. LaMelis 36. Stichting November Music 37. Internationaal Vocalisten Concours 38. Slokdarmfestival 39. Stichting Festival Cement 40. Stichting Theaterfestival Boulevard 41. Stichting Theater Artemis 42. Stichting Matzer Theaterproducties

43. Circo Circolo 44. Het Groote Hoofd 45. Stiching Productiehuis Brabant Eindhoven 46. CBK Krabbedans 47. Onomatopee 48. MU 49. STRP 50. Stichting Tegentijd (United-C) 51. Het Brabants Orkest 52. Stichting Storioni International Chamber Music Festival 53. Stichting Tromp Muziek BiĂŤnnale 54. Afslag Eindhoven 55. Stichting Het Paard dat vliegt Helmond 56. Cacaofabriek 57. Stichting RAZ dansvoorziening van het Zuiden

muziek feiten en cijfers

culturele atlas brabant

27


Toelichting figuur 10.1 een substantieel deel een educatief karakter heeft. De onderliggende cijfers laten zien dat dit met name van toepassing is bij de producenten podiumkunsten, de musea en in iets mindere mate bij de podia (poppodia uitgezonderd).

Figuur 10.2 Verhouding spreiding activiteiten producenten podiumkunsten in 2011: uitgesplitst naar speellocatie en naar geografische bepaling

Locaties

Geografisch

overig 5%

buitenland 13%

standplaats 17%

podia 46% 39% scholen

41% Nederland

29% provincie Noord-Brabant

10% festivals

Toelichting figuur 10.2 Interessant te zien is dat de producenten podiumkunsten met hun voorstellingen niet alleen in de eigen standplaats maar vooral daar buiten zichtbaar zijn. Het aandeel speelbeurten buiten Brabant, dus in de rest van Nederland is veruit het hoogste. Ook in het buitenland vinden naar

Brabant. Van enkele instellingen, te denken valt aan De Stilte en T.R.A.S.H., is bekend dat zij deze rol al gedurende langere tijd succesvol spelen in het buitenland. 50

culturele atlas brabant

feiten en cijfers


Bezoekers Figuur 11 Gemiddelde bezoekersaantallen in 2011 per instelling uitgesplitst naar groep

Producenten podiumkunsten Presentatieinstellingen BKV/AV Festivals Musea Poppodia Overige podia

0

21.000

42.000

63.000

84.000

105.000

Toelichting figuur 11 per instelling bij poppodia het grootst is. Natuurlijk is een en ander afhankelijk van het aantal activiteiten, maar muziek blijft aantrekkelijk voor een grote groep bezoekers. Onderliggende cijfers laten zien dat spreiding van de bezoekers – waar komen de bezoekers vandaan: standplaats, Brabant, Nederland, buitenland – bij musea en festivals het meest evenwichtig is. Dit betekent dat met name de festivals en musea een belangrijke rol spelen ‘in het naar Brabant halen’ van bezoekers. Dit wordt bevestigd door cijfers van de landelijke branche organisatie voor festivals.13 Deze laten een top 25 zien, opgesteld naar het aantal bezoekers, voor zowel de entree heffende als de

13 VVEM,

Branchecijfers Festivals 2012.

gratis toegankelijke festivals in Nederland. In totaal komen op beide lijstjes zes Brabantse festivals voor, namelijk Dutch Design Week, Theaterfestival Boulevard, Paaspop, Decibel Outdoor, Breda Jazz Festival en Jazz in Duketown. We zien echter ook dat het antwoord op de vraag waar bezoekers vandaan komen voor veel instellingen niet bekend is. feiten en cijfers

culturele atlas brabant

51


uit Cultuur in beeld, de publicatie van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en een hoofdstuk zitten en de bibliotheken bij amateurkunst en cultuureducatie. Het is een interessante kwestie, want door het beleidsmatig ontkennen van een sector letteren dreigt de sector blijvend tussen wal en schip te vallen. Een legitimiteitsprobleem, dat zich al a priori afspeelt, met name op papier. In deze sectoranalyse spreken we over beide sectoren, die zich uiteraard tot elkaar kunnen, en vaak ook moeten verhouden.

Door het beleidsmatig ontkennen van een sector letteren dreigt de sector blijvend tussen wal en schip te vallen. Een legitimiteitsprobleem, dat zich al a priori afspeelt, met name op papier.

3 www.nrcnext.nl/

blog/2012/03/20/nextcheckt-een-miljoennederlanders-willenschrijver-worden

Het letterenveld als piramide Bij een poging het letterenveld als conclusie van het gehouden onderzoek te beschrijven, spelen verschillende zaken een rol. Een heel brede basis – er willen in Nederland blijkbaar nog steeds 60.000 mensen schrijver worden 3 – en een heel minimale top en alles daartussen. De brede basis bevindt zich op het gebied van de amateurkunst, waar heel veel gebeurt. Interessant is dat bibliotheken, maar ook kunstencentra en volksuniversiteiten, daar vaak van talentontwikkeling. Je zou kunnen zeggen dat de basislaag gevormd wordt door amateurschrijvers en instellingen voor amateurkunst, inclusief de bibliotheken. Hoewel deze basislaag niet in zijn volledigheid te kennen is en activiteiten zelden een bovenregionale uitstraling hebben, is het van belang deze goed te monitoren. Dat zou moeten gebeuren op gemeentelijk niveau, maar ook Cubiss en Kunstbalie kunnen en/of moeten daar een rol in spelen. Aan de bovenkant van de basislaag staan de amateurschrijvers (beginnende professionele schrijvers) die lokale bekendheid genieten, af en toe wat geld verdienen met hun schrijven, zo nu en dan ook literaire activiteiten organiseren, zich in elk geval in hun regio laten gelden als schrijver en in het gunstigste geval doorgroeien naar professioneel schrijverschap. Deze professionele schrijver publiceert, verdient (deels) zijn geld met schrijven, is betrokken bij lokale en regionale literaire activiteiten en groeit uiteindelijk mogelijk door naar de landelijk bekende top. Deze doorgroei is een moeilijk te maken stap. Het is wel de hybride en zelfs enigszins vage grens die de amateurschrijver van de professional onderscheidt.

76

culturele atlas brabant

letteren


Podium & talentontwikkeling

Stakeholders

internationale festivals

andere disciplines boekwinkels provincie erfgoed

bibliotheken

podia

gemeente

Top

uitgeverijen

professionele schrijvers

publicaties

literaire festivals

debat

letterenfonds

literaire tijdschriften steuninstellingen

opleiding

Midden

coaching

literaire avonden

semi-professionele schrijvers

schrijfwerkplaatsen

masterclasses boekhandels

vervolg- & verdiepingscursussen

Basis 2

bibliotheken

gevorderde amateurschrijvers

Basis 1

schrijfclubs

schrijfcursussen

amateurschrijvers

Aan deze piramide kunnen we de partners, stakeholders, literaire organisaties, instellingen en evenementen hangen. Wie spelen op welke plek een rol? We noemden de instellingen voor amateurkunst en de bibliotheken al. Centra voor kunsteducatie en leesclubs kunnen daar aan toegevoegd worden. In het middenveld – bovenin de basislaag tot de top – spelen literaire avonden een rol. Die worden georganiseerd in café’s, kleine theaters, ontmoetingscentra, bibliotheken en/of boekhandels. In de programmering is bij dit soort literaire avonden een plaats mogelijk voor lokale auteurs, lokaal talent. De inhoudelijke programmering van dit soort avonden groeit kwalitatief mee met de voor dit soort avonden beschikbare budgetten, zodat de literaire avond ook in de bovenste laag van het middenveld nog een belangrijke rol speelt. Vanaf de bovenste laag van het middenveld tot in de top spelen professionele landelijke uitgeverijen, landelijke literaire tijdschriften, grote literaire festivals, grote podia en het Letterenfonds een rol. Als we vanaf het middenveld spreken van de ‘professionele letteren’, dan is ook duidelijk wat voor soort partners en stakeholders er in deze sector te vinden zijn. Wat betreft talentontwikkeling – de leverancier van de piramide – kan nog een aantal partners en stakeholders aan de sector toegevoegd worden. Van cultuureducatie op scholen en allerhande schrijfcursussen aan diverse instellingen op het gebied van amateurkunst in de basislaag, via schrijfwerkplaatsen, masterclasses en kunstvakopleidingen in het middenveld, naar de top. Het kan een mooie keten zijn. letteren

culturele atlas brabant

77


colofon Culturele atlas Brabant. Monitor professionele kunsten 2013 is een publicatie van bkkc brabants kenniscentrum kunst en cultuur. Ook onderdeel van deze culturele atlas is de ‘Bloementuin’ die je vindt op www.cultureleatlasbrabant.nl. samenstelling en redactie Nathalie Jansen, Jenneke Harings auteurs Nathalie Jansen, Jenneke Harings, Gosuin van Heeswijk, Rick Hoedemaker, Chris van Koppen, Hans Mommaas, Iduna van de Ven, Jos Wilbrink ontwerp Edhv met dank aan Sanne Swinkels, Raijmakers & Hofmeester – adviseurs in cultuur, Edhv, Hans Mommaas, provincie Noord-Brabant, gemeente Eindhoven, gemeente Tilburg, gemeente Breda, gemeente ’s-Hertogenbosch, gemeente Helmond, alle meewerkende fondsen, culturele instellingen en organisaties. uitgave Eerste druk, november 2013 | oplage 1250 druk Drukkerij Hub. Tonnaer isbn 978-90-71092-75-6 nur 612 ©2013 bkkc brabants kenniscentrum kunst en cultuur alle rechten voorbehouden bkkc brabants kenniscentrum kunst en cultuur spoorlaan 21 i-k 5038 cb tilburg 013 750 8400 info@bkkc.nl www.bkkc.nl @bkkc_nieuws /brabantskenniscentrumkunstencultuur bkkc


Profile for bkkc

Preview: Bkkc culturele atlas brabant monitor professionele kunsten 2013  

Wil je weten hoe het ervoor staat met de kunst- en cultuursector in Brabant? Tijdens ons symposium Een nieuwe toekomst op 14 november 2013 p...

Preview: Bkkc culturele atlas brabant monitor professionele kunsten 2013  

Wil je weten hoe het ervoor staat met de kunst- en cultuursector in Brabant? Tijdens ons symposium Een nieuwe toekomst op 14 november 2013 p...

Profile for bkkc
Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded