Page 1

[interview] Paul en Menno de Nooijer

'WIJ PASSEN NERGENS

Paul en Menno de Nooijer zijn dezer dagen 'artists in focus' op de Filmmuseum Biënnale. Het oeuvre van vader en zoon beweegt zich op het snijvlak van film, fotografie en beeldende kunst. 'Het is niet zo dat we eigenwijs zijn'. Door Jan Pieter Ekker ls de intercity station Goes binnenrijdt, staat Paul de Nooijer al te wachten. Geen probleem, had hij telefonisch al laten weten. Sinds hun verhuizing van Middelburg naar Baarsdorp, wonen ze dan wel twintig kilometer dichterbij Amsterdam, met het openbaar vervoer kom je er niet. Hun kolossale, 17de-eeuwse herenhuis in het hart van Middelburg hebben ze moeten verkopen, vertelt De Nooijer als hij zijn Volkswagenbusje in de richting van Baarsdorp stuurt, een paar huizen en boerderijen die onder 's-Heer Arendskerke vallen. Het was zo groot en zo duur, dat alles wat ze verdienden opging aan onderhoud en gemeentebelastingen. 'We deden bijna alleen nog maar opdrachten. Terwijl ons streven juist is meer vrij werk te maken. Hier lukt dat hopelijk beter.' Zijn zoon Menno en diens vrouw en dochtertjes wonen al in de immense boerderij. Hijzelf slaapt met zijn vrouw Françoise al een jaar in een stacaravan in de buurt, waar ze zich dagelijks wassen met een emmer water. Maar dat duurt niet lang meer; eigenlijk zou de hele boerderij twee weken geleden al opgeleverd worden. Hij werkt er al wel en dat bevalt hem goed. 'Een andere omgeving levert ander werk op. Wij raken altijd erg geïnspireerd door de plek waar we wonen. In de tuin groeien achttien oude appelrassen, er is een labyrint van beukenhagen. . . Ja, dat roept direct iets bij ons op.' Paul (1943) en Menno de Nooijer (1967) zijn artists in focus op de derde editie van de Filmmuseum Biënnale, die woensdagavond is begonnen. Tijdens de Biënnale is een selectie te zien uit hun internationaal gerenommeerde oeuvre,

A

[6] DONDERDAG 12 APRIL 2007 DE VOLKSKRANT

prijs voor de beste computer generatedfilm,voor een filmpje waarin geen enkel computershot zat. 'Kunstenaar is de term die de lading nog het beste dekt', meent Paul de Nooijer. 'Beter dan filmmaker of fotograaf. Het gaat ons om het concept. Om reeksen, bijna nooit om die ene foto. We maken wel animatie, maar ik heb geen animatieprogramma. Ik stel het beeld voor beeld samen. Met digitale foto's - dat is wel een belangrijk verschil met vroeger, maar het blijft monnikenwerk.' Paul de Nooijer studeerde aan de Academie voor industriële Vormgeving in Eindhoven. Zoon Menno wilde eigenlijk naar de landbouwHet oeuvre van de De Nooijers be- school ('Nu werk ik toch nog op weegt zich op het snijvlak van film, een boerderij'), maar toen hij zakfotografie en beeldende kunst. Ver- te voor natuurkunde ging hij alsvreemding en erotiek, humor, ab- nog naar de Academie voor Beelsurdisme en surrealistische ver- dende Vorming in Tilburg. Hij stubeeldingskracht zijn de terugke- deerde sculptuur en deed vervolrende elementen in hun werk. De gens in de Verenigde Staten een stilering is ver doorgevoerd, de vervolgstudie film en fotografie. beeldcompositie is verzorgd en de Toen hij klein was, poseerde decors zijn uiterst gedetailleerd. Menno al vaak, en hielp hij zijn vaVeel van hun filmpjes zijn ge- der met opbouwen. 'Heel vrijblijmaakt in hun karakteristieke vend. Als ik geen zin had, deed ik beeld-voor-beeld opnametechniek gewoon niet mee.' en met pixellation: door middel In 1989 maakten ze samen hun van animatie worden 'echte' men- eerste film, Nobody Had Informed sen - meestal Paul en Menno zelf- Me. Menno de Nooijer: 'Ik moest in hun bewegingen gemanipu- een opdracht doen voor een saai leerd en objecten tot leven gewekt. vak op de Academie. Paul moest Veel wordt gedaan met schaar en een toespraak houden voor de Folijmpot. Toch wonnen ze ooit een tobiënnale, waar hij ook geen zin in had. Toen besloten we samen een filmpje te maken dat we allebei konden gebruiken. Sindsdien pro'WE STUREN ONZE beren we het altijd zo te draaien dat we iets kunnen maken dat we FILMS NAAR zelfwillen. Op onze eigen manier.' FESTIVALS, ALS WE Dat is niet altijd even makkelijk. Paul: 'Dat geld hè.' Menno: 'Maar MAAR GEEN het is een bewuste keuze. Geld is voor ons nooit doorslaggevend geINSCHRIJVINGSGELD weest.' Ooit hadden ze de kans HOEVEN TE BETALEN.' naar Amerika te gaan; ze hadden

dat in Nederland (veel) minder bekend is: korte vrije films, videoclips, commercials, leaders en bumpers voor MTV-Non-Stop en hun enige lange speelfilm Exit (1997), een Faustiaanse vertelling over een fotograaf die terugdenkt aan de tijd dat hij in opdracht van een Amerikaanse artdirector een commerciële videoclip maakte. Er zijn opgeblazen stills te zien uit verschillende De Nooijer-films, net als de video-installatie 100 Jaar schoonheid (2002). Bij de opening van de tentoonstelling verzorgen de De Nooijers de performance Zoete Paradijs, met muziek van het duo Bosgraaf & Elias.


Menno en Paul de Nooijer in Naspel. 'We proberen het altijd zo te draaien dat we iets kunnen maken dat we zelf willen. Op onze eigen manier.'

de virtuoze, korte film At One View (1989) gemaakt. Menno: 'Toen waren wij even wereldberoemd. In een klein wereldje, maar toch. We kregen aanbiedingen om commercials en video's te maken, ook van grote bedrijven uit Hollywood. We konden direct naar Los Angeles komen, de miljoenencontracten lagen klaar. Maar daarin stond ook precies vermeld hoeveel clips we moesten maken, met de lengtes erbij'. 'We kregen een plan gefaxt voor een commercial, dat tot op de seconde was uitgeschreven. Het was wel gebaseerd op werk van ons, maar al helemaal bedacht door een reclamebureau. Maak het dan ook maar zelf, dachten wij.' Paul: 'Het is niet dat wij zo eigenwijs zijn. We weten gewoon dat 't het beste resultaat oplevert als we in vrijheid kunnen werken. Voor ons én voor de opdrachtgever.' ls voorbeeld noemen de De Nooijers de opdrachtfilms die ze maken voor het Zeeuws Gemeentemuseum in Middelburg. De directeur vroeg hen een filmpje te maken over de bijzondere collectie streekdrachten. Hij vertelde hoe hij het voor zich zag, met een voice-over van een oma die uitleg geeft over de kleding. Menno: 'Toen we thuiskwamen, dachten we: gatsiedarrie. Zo moet het in ieder geval niet.' Ze bedachten een filmpje waarin een jongen en een meisje zich, in de vorm van een choreografie, uitkleden, zodat vanzelf zichtbaar wordt welke lagen er allemaal schuilgaan onder een 19de-eeuws Walchers kostuum. Aan het einde zijn de twee enkele seconden bloot te zien, waarmee duidelijk wordt gemaakt dat er destijds geen ondergoed werd gedragen. De direc-

teur was zeer tevreden, maar het filmpje was een doorn in het oog van een raadslid van de Middelburgse SGP. Menno: 'Het museum is voor een belangrijk deel afhankelijk van geld van de provincie, en in Zeeland is de macht van de religieuze partijen groot. We hebben een vertoning en een debat georganiseerd in een kerk, waarbij we een kunsthistoricus hebben uitgenodigd om uitleg te geven. Na afloop gaf het raadslid toe dat het wel meeviel, maar hij zei er wel bij dat hij er toch niet achter kon staan. Het ging niet alleen om het bloot, maar ook om de blik in de ogen. Hoe dan ook: het heeft veel publiciteit opgeleverd. Als hij zijn mond had gehouden, had er waarschijnlijk geen haan naar gekraaid.' Stripshow 1850, zoals het werk-

heet, is vanaf 5 juni 2007 te zien in magazijn stond. In een ander het heropende Zeeuw Museum, sa- komt een eeuwenoude piemel op men met zestien andere filmpjes pootjes voorbij, en zijn ook de tevan de De Nooijers. Paul: 'Het mu- geltjes uit de huiskamer van de seum heeft een enorm depot en nieuwe boerderij van de De Nooijhet is niet zo erg groot. Dus vroeg ers te herkennen. Er is een drieluik de directeur ons een aantal aspec- van een catwalk, waar kinderen ten van de collectie in beeld te een modeshow lopen met oude én brengen. De filmpjes hoeven niets nieuwe kleding. In een vierde duiuit te leggen, er hoeven geen jaar- ken vanachter de labyrintische tallen bij, en er hoeft niet bij te beukenhaag in de tuin allemaal (oude) voorwerpen op die niets staan wat het is.' Menno: 'De directeur zei: als ik met elkaar te maken hebben: hier een ander vraag weet ik wat ik een Barbiepop, daar Menno's dochtertje - als Eva in het paradijs krijg. Bij jullie niet.' Op zijn Apple - met ernaast een met een appel in haar hand. Menstuk of tien harde schijven en een no: 'We hebben het helemaal onze enorme Griekse kruik- laat Menno richting op kunnen trekken.' de Nooijer nieuw werk zien. Eén Zo gaat dat bij de De Nooijers. van de filmpjes toont een man in Vlak voor de Biënnale moesten ze een grijs onderbroekje, verschil- nog even naar Gijon, om beelden lende prehistorische botten én de te maken bij vijf voorstellingen stofzuiger die toevallig ook in het met dansers en musici die ze niet

A

(Een jonge) Menno en Frangoise de Nooijer in How to make.

kenden. Paul: 'Twee jaar geleden hebben we iets soortgelijks gedaan in Madrid. We worden bijna altijd gevraagd op basis van een ander werk.' Ze hebben dan wel een naam opgebouwd, het blijft lastig, zeggen de De Nooijers. 'Ons werk is zo zelden te zien. We sturen onze films naar festivals, maar alleen als we geen inschrijvingsgeld hoeven te betalen. De omroepen? Wij passen nergens in. Televisie is heel erg in blokken, twintig minuten, vijftig minuten. Wij maken iets en als het klaar is, heeft het een bepaalde lengte. En dan? Tsja. Daar zijn we heel slecht in. We zijn vooral geïnteresseerd in het maken.' Maar over aandacht hebben ze nu eens niets te klagen. Tijdens de Biënnale brengt het Filmmuseum een dvd uit met veertien korte films,100%De Nooijer, en kort geleden was er in het CODA Museum in Apeldoorn een overzichtstentoonstelling met foto's en films, en verscheen een rijk geïllustreerde monografie van Paul de Nooijer.' Toeval', zegt Paul. 'Met het boek zijn ze jaren bezig geweest. Voor een dvd bestonden ook al heel lang plannen. Een jaar of tien geleden kwam er iemand van het Filmmuseum bij ons langs in Middelburg, en die schrok zich kapot dat al onze originelen gewoon bij ons binnen lagen. 's Winters en ook 's zomers als het dertig graden was. Daar is het te belangrijk voor, zei hij. Inmiddels is al ons werk veilig opgeslagen en geconserveerd.' • De Nooijer-compilatieprogramma, t/m 15 april in Filmmuseum Vondelpark. Tentoonstelling en de installatie zijn te zien t/m 13 mei. www.filmmuseum.nl/biennale. De monografie Paul de Nooijer is een uitgave van Focus Publishing in Haarlem. (ISBN 978 9072216 99 1).

DE VOLKSKRANT DONDERDAG 12 APRIL 2007 [7]

Paul and Menno de Nooijer Interview Photography  

Paul and Menno de Nooijer Interview Photography

Advertisement