Page 1

“MET ANDERE OGEN”

Dominique de Jong 01-02-2004


Inhoudsopgave: Blz.

03

Inleiding

Blz.

05

Naaktfotografie

Blz.

10

Kunst of Porno?

Blz.

16

Inleiding vrouwen en mannen

Blz.

17

Diana Blok

Blz.

19

Marlo Broekmans

Blz.

21

Cornelie Tollens

Blz.

23

Anna Beeke

Blz.

25

Conclusie vrouwelijke fotografen

Blz.

27

Paul Kooiker

Blz.

29

Arno Nollen

Blz.

31

Erwin Olaf

Blz.

33

Gerard Fieret

Blz.

35

Conclusie mannelijke fotografen

Blz.

36

Inleiding enquête niet-fotografen

Blz.

37

Enquête niet-fotografen

Blz.

38

Conclusie niet-fotografen

Blz.

43

Eindconclusie : “Fotograferen vrouwen anders dan mannen en kun je dat zien in fotografie?”

Blz.

44

Bijlage interviews

Blz.

50

Bronnen

2


INLEIDING Het is geen nieuwtje dat vrouwen ook fotograferen. Het aantal vrouwen dat een opleiding fotografie volgt neemt enorm toe. Onze eindexamen klas van de afdeling fotografie St. Joost bestaat uit twintig personen, waarvan negentien vrouwen en één man. Al deze vrouwen worden begeleid door mannelijke medewerkers. Hierdoor komt bij mij dan de vraag waarom alleen mannen hier les geven en of wij als vrouwen dan anders fotograferen. De mannelijke medewerkers hebben op mijn vraag laten weten dat het moeilijk is om vrouwelijke fotografen te vinden die bereid zijn om als lerares te fungeren. Volgens mij hebben vrouwen waarschijnlijk niet de behoefte om andere personen hun visie te laten zien. Ondertussen dat ik deze scriptie aan het schrijven ben is er op de fotografie afdeling Claudette van de Rakt en Karin Krijgsman aangenomen om les te geven aan het tweede en derde jaar. Lidwien van de Ven gaat onze eindexamenklas begeleiden. Het heeft blijkbaar veel discussies gekost maar dan eindelijk hebben we vrouwelijke medewerkers op de fotografie afdeling. Hierop navolgend vraag ik me af; Bestaat er een vrouwelijke visie? En zo ja, waarin verschilt deze dan van de mannelijke kijk via de camera. Of is er in deze tijd helemaal geen verschil te zien door het feminisme. Mijn vraagstelling luidt dan ook als volgt: “Fotograferen vrouwen anders dan mannen en kun je dat zien in fotografie?” Deze stelling wil ik onderzoeken binnen één genre van de fotografie. Als ik de keuze van het onderwerp toespits in één genre van de fotografie heb ik meer kans om de verschillen te vinden tussen mannen en vrouwen. Of als ik klaar ben met het onderzoek, geen verschillen zal constateren. Ik heb gekozen voor de naaktfotografie. Naar mijn mening verschilt de vrouwelijke visie op het naakte lichaam van de mannelijke visie. Omdat ik vrouw ben, denk ik dat ik anders naar een vrouwelijk lichaam kijk dan een man. Dit aangezien naar mijn mening je anders naar je eigen sekse kijkt dan naar het andere geslacht.En, om het nog verder toe te spitsen in het onderzoek, alleen Nederlandse fotografen. Voor de seksuele revolutie van de jaren 60 was “het naakt” fotograferen in Nederland meer een taboe dan in bijvoorbeeld de Verenigde Staten. . In onze nog streng door christelijk normen en waarden bepaalde cultuur van de jaren 40 en 50 was het menselijk lichaam een zwaar beladen onderwerp. Je had toen veel kritiek van confessionele groeperingen. streng christelijke personen, feministen en degelijk. Sinds de jaren 60 zijn wij zijn dankzij reclame, films en tijdschriften in zekere zin gewend geraakt aan afbeeldingen van naakte en vooral halfnaakte vrouwen. Van blote borsten kijkt niemand nu meer van op. Juist omdat er nu wel veel aandacht is voor het menselijk lichaam en omdat er (bijna) geen taboes over het naakt bestaan wil ik in dit genre mijn onderzoek doen.

3


Vrouwelijke fotografen maken tuttige, lieve of schattige foto’s en mannen hebben een bikkelharde benadering, wat dat ook betekenen mag. Dit zijn de bekende vooroordelen in de naaktfotografie tussen mannen en vrouwen. Maar is dit ook de realiteit? Is de aanpak en de uitwerking zo overduidelijk verschillend. Misschien was er vroeger (voor het feminisme) een duidelijk verschil maar is dit verschil nu nog te zien? Eerst zal ik de ontwikkeling van de naaktfotografie onderzoeken. De camera registreert alles heel duidelijk en zeker het naakt. De stap van schilderkunst naar fotografie was voor de toeschouwer te groot . Veelvuldig werden en worden naaktfoto’s in verband gebracht met pornografie. Het onderwerp pornografie kwam weer naar boven. Wanneer is het pornografisch of kunstig naakt. Is het nu nog zo’n issue? Aansluitend introduceer ik vier vrouwelijke- en vier mannelijke fotografen die actief zijn in de naaktfotografie. De vrouwelijke fotograferen die ik uitgekozen heb zijn: Cornelie Tollens, Marlo Broekmans (en Diana Blok) Anne Beeke en Petra Gall. En de mannelijke fotografen zijn: Paul Kooiker, Arno Nollen, Gerard Fieret en Carli Hermès. Om de verschillen van deze tijd naar voren te halen, heb ik voor hedendaagse fotografen gekozen. Tegenwoordig heb je weinig tot geen taboes meer als je over het naakt praat. Hierbij wil ik me richten op hun werkwijze, keuze van thema en techniek. Dit wil ik gaan onderzoeken door de fotografen onder andere te interviewen. Verder wil ik ook weten hoe ze in de naaktfotografie zijn gerold. In mijn onderzoek wil ik mijn niet alleen beperken tot de visie van de fotografen. Zelf heb ik gekozen om deze visie in een bredere context te onderzoeken door middel van een enquête. Tijdens mijn onderzoek wil ik dan ook enkele niet-fotografen betrekken. Dit wil ik op de volgende wijze uitvoeren:een aantal personen, die helemaal niets met fotografie te maken hebben, toon ik een aantal naaktfoto’s. Ze weten alleen dat het door een man of vrouw werd gefotografeerd. Ze moeten dan uitleggen waarom ze denken dat het door een man of vrouw gemaakt is. Hieruit hoop ik dan een conclusie te kunnen trekken.

4


DE NAAKTFOTOGRAFIE Het naakt heeft door de eeuwen heen altijd een aparte plaats gehad in de kunst. Er bestaat namelijk géén naaktstudie die geen sensueel of erotisch element in zich heeft, hoe nuchter de kunstenaar – of kijker - ook denkt te zijn. Als je een naakte man en vrouw in één afbeelding ziet wordt dit meestal geassocieerd met seks. Een afbeelding van een naakte vrouw kan een opwinding veroorzaken bij het mannelijk geslacht. En andersom ook. Omdat vrijwel iedereen seksuele ervaringen heeft associeert men naakt met seks. Hierdoor kijkt men anders naar “net” naakt dan naar andere onderwerpen in de kunst. De opkomst van de fotografie in de negentiende eeuw heeft het kijken naar naakt nog verder gecompliceerd Het naakte menselijke lichaam is hét onderwerp dat fotografen, theoretici en geschiedschrijvers heeft beziggehouden sinds de introduktie van de camera van meer dan 150 jaar geleden. Geen ander onderwerp is altijd zo aanwezig geweest en heeft, ondanks alle veranderingen van mode, techniek en esthetische voorkeuren, meer discussie losgemaakt. Geen ander onderwerp heeft ook meer interpretaties en variaties voortgebracht als de erotische fotografie. De naakte menselijke figuur en de menselijke zinnelijkheid zijn in de kunst altijd aanwezig geweest. Sinds de uitvinding van de fotografie is er echter véél veranderd. In 1826 slaagde de Fransman Nicéphore Niepce er in met een gevoelig gemaakt laagje asfalt op een tinnen plaatje en een 8-uur durende opname, een "foto" te maken. In 1834, de Engelsman Henry Fox Talbot die proeven maakte met papiernegatieven en in 1837, Louis Jacques Mandé Daguerre die een procédé voor eenmalige foto's had, genaamd Daguerreotype. De officiële datum dat de fotografie werd uitgevonden is echter 1839, omdat onder druk van de academies van wetenschap en schone kunsten in Parijs, de Franse staat het door Daguerre aangevraagde patent op zijn uitvinding opkocht, en aan de wereld schonk. Wetenschap, kunstenaars en intelligentsia zagen, ondanks de lange opnametijden en het gebrek aan kleur, meteen de mogelijkheden voor toepassingen in de archeologie, astronomie, het documenteren van kunst, gelijkende portretten en verslaggeving van verre reizen. Gek genoeg is in deze tijd nooit de erotische fotografie genoemd. Wat op zich wel begrijpelijk is, er heerste toen een nogal kuis Victoriaanse moraal, een periode van preutse ingetogenheid, die duurde tot aan het begin van 1900. De fotografie maakte de erotiek echter in al zijn vormen toegankelijk voor een groot publiek. De datum van de eerste foto van een naaktmodel (waarschijnlijk toch wel vrouwelijk) is niet precies bekend. Tussen 1844 en 1849. De eerste fotografische afbeelding van een menselijke figuur stamt uit 1839. Vergeet niet dat de belichtingstijden voor opnamen toen nooit korter waren dan 10 minuten. Zelfs met verbeterde lenzen en gevoeligere emulsies duurde het in 1840 toch nog minimaal 30 seconden. Fotografen van die tijd waren bijzonder inventief als het ging om scherpe portretten te maken. Met wit poeder werden de gezichten bewerkt en met vastzetten en vastsnoeren van lichamen, lieten fotografen hun modellen, minutenlang in een gloeiend-hete zon, zo bewegings- en daardoor emotieloos, staan. De fotostudio's schoten rond 1845 als paddestoelen uit de grond. Ook de schilders ontdekten de mogelijkheden van de

5


gevoelige plaat, ze maakten foto's van hun naaktmodellen in plaats van ze uren te laten poseren. Dat bespaarde moeite, kosten en tijd. Hoewel de beslotenheid van de studio het model en de fotograaf ongekende vrijheden bood was het een tijdrovende aangelegenheid. . Het maken van naaktfoto's vergde eigenlijk nog meer inventiviteit en was eigenlijk net zo lucratief, zoniet meer. Accenten werden ook gelegd door houdingen; voeten in een bak met koud water lieten de tepels beter uitkomen. Hoe zou men in die tijd gereageerd hebben, om onbekende maar zeker levensechte blote of halfgeklede dames te zien, die toentertijd onder de toonbank bij opticiens, instrumentmakers en kunstverkopers te vinden waren. Waren ze gefascineerd, geĂŻrriteerd of geschokt? Hoewel er toch al geruime tijd afbeeldingen waren van naakte dames, was er echt wel een fundamenteel verschil tussen de traditionele kunst en dit nieuwe medium. Een buitengewoon realistische techniek met sprookjesachtige, lijfelijkescherpte en delicate nuances; was een van de reacties van critici in die tijd. Maar een aspect dat nog verder reikte dan de techniek was de psychologische verbinding met het afgebeeldene. Konden schilders en in mindere mate beeldhouwers altijd nog verder borduren op hun mentale verbeelding, fotografen waren afhankelijk van de realiteit, in wat voor vorm dan ook. Om met de Spaanse schilder Goya te spreken, toen hij zijn schilderij "De naakte Maja" maakte; ik schilderde en ontklede haar eerst in mijn geest, en daarna op het linnen. In tegenstelling tot de schilderkunst kon de beschouwer van een daguerreotype of andere fotografische techniek er altijd zeker van zijn, dat er iemand voor de foto geposeerd had. De anonieme gefotografeerde schoonheid kon dus ook nog ergens rondlopen . Misschien wel een prostituee uit de warme buurt, een lenige danseres uit de een of andere show of een onopvallend verveeld huishoudstertje of dienstertje uit een rijke buitenwijk. De kijker bestempelde zich zo dus tot een voyeur. Neerkijkend op een onbekend maar levensecht naakt lichaam. Door de echtheid van de foto werden toentertijd bijna alle andere erotische kunstvormen, hoe knap en realistisch gemaakt ook, op dit onderwerp tot nul gereduceerd. De erotische foto's brachten bij de kijker de fantasie op hol en justitie in rep en roer. Vanaf het begin werd geen rang, stand of standje overgeslagen, want de daguerreotype kunstenaars van die tijd begonnen meteen toevlucht te zoeken tot motieven, waarin zij hun verborgen erotische dromen en fantasieĂŤn konden waarmaken. De werken varieerden van liggende naakte figuren op de rug gefotografeerd in de stijl van de kunstacademiemodellen of foto's waarin zonder schaamte de geslachtsdelen werden getoond, tot vrijende lesbische stelletjes en heteroseksuele seksspelletjes. Mannen werden soms op de cruciale plek afgedekt. Het retoucheren van de foto's leek een overgave voor de kuisheid maar was soms net zo zinnenprikkelend. De fotografen bleven beter anoniem, degene die het waagden hun werk te signeren riskeerden boetes of gevangenisstraf. Reeds In 1850 werd een fotograaf veroordeeld wegens het in bezit hebben van deze foto's en veroordeeld tot een jaar gevangenisstraf en een boete van 500 francs. Vanaf 1850 was de stereoscopische fotografie, zowel als daguerreotype als papierafdrukken, erg populair. Foto's lieten zich 3- dimensionaal bekijken wat een sensatie teweeg bracht in de toch al populair geworden naaktfotografie. Ook de handelaren waren blij, men had nu twee exemplaren in plaats van een. Wat de handel natuurlijk lucratiever maakte. De eerste naaktfotografen; Belloc, Berthier, Braqueais, Olivie en Vallou de Villeneuve waren schilders of boekdrukkers, die fotograaf werden omdat de vraag naar geschilderd werk afnam. Of gewoon omdat het nieuwe medium opriep tot experimenteren. Vooral in hun eerste werk

6


zag je gewoon het plezier van het experiment. Dit kwam tot uitdrukking kwam in verlichting, decors, poses en compositie. Een serie foto's van Delacroix en Durieu gemaakt in 1853 komt 142 jaar later nog steeds charmant en elegant over. Het is grappig om te zien dat als amateurfotografen de seks ontdekken zij net zo knullig te werk gaan als de fotografen in het begin van deze 21ste eeuw. Maar het heeft wel wat, het ongekunstelde poseren voor de amateur is soms spannender dan de mooist uitgelichte foto. Rond 1860, de meeste in Parijs, moesten er al zo'n 5000 daguerreotypes zijn gemaakt. Daguerreotypes waren een eenmalig soort direkt klaar diapositieven, en waren erg duur en klein, slechts 5x7cm. Veel was er dus niet te zien, maar de foto's werden wel steeds gewaagder. Technische vorderingen maakten de belichtingstijden inmiddels korter, die het makkelijker maakten voor de modellen om te poseren in uitdagende houdingen. Vanaf 1870 verscheen ook de fotobriefkaart van 10x15cm die al snel een ruil- en verzamelaarobject werd. De erotische werkjes raakten namelijk met de post nogal eens de weg kwijt. Door verbetering van drukprocessen, d.m.v. halftoontechniek in 1880, werden er daarna meer drukwerkjes verspreid en minder foto's. De pin-ups foto’s verschenen toen ook al meer in de populaire bladen van die tijd. Een enkele naaktfoto vertegenwoordigde toen een investering van een gemiddeld weeksalaris. Met als gevolg dat deze werkjes dus eigenlijk alleen bij de upperclass te vinden waren en dan hoofdzakelijk in een exclusieve herenclub of in hun privé-vertrekken. Dat kwam de moraalridders van toen eigenlijk wel goed uit. Zolang het maar in een exclusief clubje bleef en achter gesloten deuren viel de zaak nog wel te tolereren. Echter toen het verbeterde negatief/ positief procédé in zwang kwam en er dus massaproductie gemaakt kon worden en de prijzen daalden, was er ineens een probleem in het preutse Victoriaanse tijdperk. Een latere generatie, opgegroeid met het medium was meer geïnteresseerd in het economische potentieel. Dit kwam door technische ontwikkelingen waardoor de exclusiviteit afnam en men tot massa- productie kon overgaan, in het bijzonder voor portretten en naakten. Een politie rapport in 1850 berichtte dat precies 60 naaktfoto’s waren gevonden. Tien jaar later waren er al 1000 stereokaarten geconfisqueerd. In 1875 waren meer dan 130.000 foto’s en 5000 negatieven met bedenkelijke motieven in het bezit van de Parijse politie. Er werd rond 1930 geschat dat alleen in Frankrijk al 20 miljoen briefkaarten met naakten en erotische scènes in omloop waren. Hoe professioneler de fotografie, hoe meer erotisch werk er op de markt verscheen. Eastman Kodak ontwikkelde in 1888 de populaire boxcamera, nu kon iedereen zelf thuis aan de slag. Hoewel er in Europa en de Verenigde Staten volop erotische foto's werden gemaakt was de verkoop tot in de jaren '60 van de twintigste eeuw streng verboden. Alles wat verkocht werd gebeurde uitsluitend onder de toonbank. Met de komst van de kleinbeeldcamera in 1924 werden de foto's van nog betere kwaliteit. Ongebruikelijke houdingen en ongehoorde seksuele variaties deden hun intrede. Allerlei facetten van de erotiek, die altijd onuitgesproken waren geweest, kwamen daardoor in het volle licht te staan. Van alle tijden is het, zij het wat in onbruik geraakte genre van de fotoroman, die in zekere zin de voorloper van de pornofilm is geweest. Ook de hollywood droomfabrieken leverden in de jaren 20 al een flinke bijdrage in de pin-up en erotische fotografie. Rond 1930 werd een eerste serieuze poging ondernomen om het verschijnsel erotische fotografie intellectueel en wetenschappelijk te verklaren. In 1931 verscheen het boek (Die erotik in der Photograpie, Die geschichtliche Entwicklung des Aktphotos und des erotischen Lichtbildes und seine Beziehung zur Psycopatia sexualis) oftewel, Erotiek in de fotografie, De historische ontwikkeling van naakten en erotische motieven in de fotografie en de verbinding

7


met de 'Psycopathia sexualis' geschreven door o.a. Eric Stenger van het Weense kultuurontwikkelingsinstituut, geldt nog steeds als het standaardwerk over deze materie. De onderdrukking van Nazi-Duitsland, de tweede wereldoorlog en de schuchtere naoorlogse jaren hielden verdere ontwikkelingen in deze richting echter tegen. Vanaf 1936 was er een keerpunt, omdat de kleurenfotografie en in 1947 de direct klaarfotografie hun intrede deden, alles werd nu nog realistischer. Vooral in de roerige jaren 60 werd het naakt steeds meer gebruikt in grote reclamecampagnes, om producten met een erotische belofte aan te prijzen. Vooral snelle auto's en aftershave werden daardoor beter verkocht. De huidige bladen, zoals playboy en penthouse, die toen met pin-ups in de bladen kwamen hebben tegenwoordig meer last van concurrentie, dan van censuur of beschuldiging van pornografie. Dat gebeurde ook met de onverbloemde masturbatiefoto’s van Fotografe en model Anna Beeke, die zelfs in het begin van de jaren 70 nog behoorlijk opzien baarden. Door de vrouwen- en homobeweging in de jaren 70 werd het klassieke beeld van mannetje fotografeert vrouwtje, veranderd. Pas in de jaren 80 verschenen er weer enige wetenschappelijke onderzoeken. Het basisidee was om over een periode van 150 jaar alle verschijningsvormen, zowel van tentoonstellingen als de gedrukte vormen van de naakt- en erotische fotografie te categoriseren. Het vastleggen in categorieën was problematisch want waarden veranderen door de jaren heen. Men kwam in de periode 1940 tot 5 verschillende categorieën. 1 Artistiek naakt, 2 erotische- en 3 pornografische interpretaties van het menselijk lichaam en werken die betrekking hadden op 4 wetenschap en 5 sport. Uiteraard waren er voldoende vormen te noemen die elkaar overlapten, denk aan nudisme, dans en bodybuilding. Studies in bewegingsvormen (b.v. Muybridge's Human locomotion uit 1872) vielen ergens tussen wetenschap en sport. De artistieke naaktfoto vraagt totale naaktheid met een bepaalde afstandelijkheid. Artistieke naakten worden teruggebracht tot karakteristieke basisvormen wat ze tot onpersoonlijke symbolen van het lichaam maakt, totdat het niets meer zijn dan compositie-elementen. Gelaatsuitdrukkingen ontbreken en men elimineert erotische effecten met het vasthouden van het klassieke Romeins/ Griekse schoonheidsideaal. Artistieke naakten maken naar de kijker geen beloftes. De essentie van de erotische foto ligt in de charme van de gekleedheid. Schoenen en kousen, draperieën en half verhullende kleding, decors en props geven meer het imago van de boudoirfotografie, een alternatief voor het gluren door het sleutelgat, en is altijd daar om naar gekeken te worden. Erotiek is een spanningsveld, waarin allerlei dingen samenkomen of zouden kunnen samenkomen, vaak wat je verlangt of hoopt, of het gebeurt is niet zo belangrijk. Het is ook een groot fantasiegebied, het gaat over lichamen, over aanraken en aangeraakt worden. Erotiek heeft vaak te maken met de persoonlijke visie van de fotograaf. Intiem en dichtbij en een glimlach met uitdagende en uitnodigende oogopslag is het verschil met het artistieke naakt. Erotiek ligt tussen sensualiteit en seksualiteit. Daarvoor hoeft het model niet eens bloot te zijn. Het moet een herinnering geven aan iets wat in het verleden gebeurd is of iets waar je naar verlangt. Zowel hersenen als onderlijf moeten een tevreden gevoel krijgen. Het is de vervolmaking van iemands eigen fantasie, het blijft de ultieme drijfveer bij het maken van, en kijken naar, erotische beelden. Foto's zijn erotisch of ze zijn het niet. Iedere erotische foto moet prikkelen, hoe dan ook, anders is het een saaie foto en ga je eraan voorbij. Kortweg, erotiek is verbeeldend, suggestief en laat veel ruimte voor fantasie. Erotische naakten maken dus eigenlijk beloftes.

8


De vraag blijft; waar houd de erotiek op en begint de pornografie. Niet ieders fantasie blijkt door suggestie te kunnen worden gestimuleerd. Die grenst verschuift. In grote lijnen; pornografie is afbeeldend, direct, laat de geslachtsdaad zien en laat nauwelijks enige ruimte voor fantasie. Je hoeft er niets bij te verzinnen want er valt niets bij te verzinnen. Wie niet bij machte is zijn fantasie op enigerlei wijze gestalte te geven is aangewezen op de verbeelding van anderen, de porno-industrie ontleent er haar bestaan aan. Dat dat wel goed gaat blijkt uit het feit dat de seksindustrie meer omzet maakt dan de muziek- en filmindustrie samen. Veel van wat in die business gemaakt wordt is fantasieloze recht toe recht aan rommel waar niets meer te raden valt. Obscene en pornografische opnamen laten er geen twijfel over bestaan, zodat veel kijkers ze eerder afstotend dan aantrekkelijk vinden.

De fotografie kent veel kunstenaars die proberen vast te leggen wat werkelijk erotische momenten zijn, die mensen alleen of samen met anderen beleven. Veel fotografen hebben van erotiek een wezenlijk onderdeel van hun werk gemaakt. Dat levert een keur van persoonlijke interpretaties op, want iedereen heeft natuurlijk een andere visie. Vanaf 1980 kan dan men ook spreken van de nieuwe onoverzichtelijkheid. Niet meer harmonie, maar een veelheid van ideeĂŤn. Taboes worden met geweld afgebroken (Jeff Koons), Het ideaalbeeld van de perfecte mens (Herb Ritts, Bruce Weber), het homo-erotische beeld (Mapplethorpe), of het totaal verminkte mensbeeld (Joel Peter Witkin), naaktzelfportretten om de fantasie weer te geven (Marlo Broekmans) en geĂŤnsceneerde erotische spanning (Bettina Reims) en de vrouw niet langer als lijdend maar leidend voorwerp (Helmut newton).

9


KUNST OF PORNO? Zoals in het vorige hoofdstuk besproken, wil ik nu verder ingaan op de vraag; wanneer is een foto pornografisch of kunstig naakt? Bij elke naaktfoto kun je deze vraag stellen. Ondanks de afbeeldingen van naakte en vooral half naakte vrouwen, die we allemaal te zien krijgen in reclames, films en tijdschriften blijft het menselijk lichaam ook vandaag nog een zwaar beladen onderwerp. Pornografie – Erotiek De definitie die ik in mijn scriptie voor pornografie hanteer is: “beelden die als doel hebben de kijker seksueel te prikkelen en voor de verkoop zijn.” Maar daar zal niet iedereen het mee eens kunnen zijn. Streng christelijke personen zijn zeker tegen naaktfotografie omdat het zondig zou zijn. Feministen zijn er tegen, omdat het onderdrukken van de vrouw is, terwijl de naturisten juist weer enthousiast zijn over de naaktfotografie. De grootste vergissing die mensen maken is dat alleen mannen deze foto’s maken, hetgeen in deze tijd helemaal niet meer van toepassing is. Het zijn juist vrouwen die zich bezig houden met naaktfotografie en erotische foto’s. Erotiek mag wel, pornografie niet. Dat komt, omdat pornografie een negatieve betekenis heeft. Het wordt geassocieerd met clichématigheid zoals seksisme, commercie, uitbuiting en andere weinig kunstzinnige bedoelingen. Het is zeker niet onterecht dat men zo denkt want de pornobladen hebben geen originaliteit, subtiliteit of goede smaak. De modellen lijken allemaal op elkaar, met de perfecte lichaamsmaten, een huid zonder oneffenheden, weinig uitstraling in het gezicht, geen spoor van ouderdom, kortom, ieder teken van iemands persoonlijkheid wordt vermeden. De locatie is altijd luxueus en nooit in een normale omgeving. De houdingen en de belichting zijn vrij wel altijd hetzelfde. Weinig variatie. In het bovenstaande heb ik getracht aan te geven hoe mijn definitie en interpretatie uitziet ten opzichte van pornografie. De definitie van pornografie in het woordenboek (dikke van Dale) luidt: “Literatuur,film enz. met een sterke nadruk op seksualiteit om iemand erotisch te prikkelen of het maken van dergelijke literatuur.” Een ieder dient voor zichzelf uit te maken in hoeverre mijn definitie overeenstemt met hun eigen definitie. Aan de hand van enkele voorbeelden zal ik trachten aan te geven waar voor mij het verschil ligt. De grens is hier net zo moeilijk te trekken als tussen literatuur en lectuur, tussen kunst en kitsch; objectieve maatstaven kunnen nauwelijks worden gegeven. Ik heb kozen voor een foto van Rineke Dijkstra en van Jeff Koons om mijn vergelijking kunst – porno te verklaren het onderscheid porno – kunst Rineke Dijkstra en Jeff Koons zijn beide kunstenaars. Beide beticht van porno in de media.

10


Rineke Dijkstra ‘Castricum aan zee’

Op de foto van Rineke Dijstra zie je een meisje die op een strand zit en op de achtergrond zie je de zee. Ze zit een beetje voorover gebogen. Op die manier staat haar onderlichaam iets naar voren en zit met haar benen wijd. Ze kijkt niet in de camera maar naar iets wat achter de camera gebeurd. Ze heeft een koekje in d’r hand. Heel onschuldig. Bijna alle ouders hebben zelf zo’n kiekje in het familiealbum zitten. Als ik aan de hand van deze foto wil uitleggen of ik dit kunst of porno vind grijp ik even terug naar mijn definitie van porno. “Beelden die als doel hebben de kijker seksueel te prikkelen.” Als je een beetje het werk van Rineke Dijstra kent, weet je dat zij geen porno foto’s maakt. Zij wil een emotie vastleggen van onzekerheid of onschuld. In deze foto is geen vleugje sensualiteit te vinden. Voor Rineke en kunstliefhebbers niet. Maar voor een pedofiel mogelijk wel. De intentie van de maker kan op gespannen voet verkeren met die van de kijker. Kunstwerken kunnen op verschillende manieren worden geinterpreteerd. Rineke Dijstra heeft niet de intentie om de kijker seksueel te prikkelen. Je moet inderdaad voorzichtig met blote kinderen omgaan. Je moet ervoor zorgen dat het in een esthetische vorm blijft.

11


Volgens de Engelse tabloid “The Sun” ging het om een walgelijke, aan kinderporno grenzende foto. Een overtrokken mening, want ze vallen gewoon over het feit dat het meisje voorover gebogen zit en op die manier haar onderlichaam naar voren komt en ze met haar benen wijd zit. Je kunt ook het geslachtsdeel van het kleine meisje zien.Veel mensen zien dit als kinderporno. Het meisje is inderdaad naakt, maar als je naar het strand gaat zie je dit tafereel vaker! Als dit door een porno fotograaf was gemaakt was het veel platter gefotografeerd. Als er iemand bijv. met een peniskoker bij zou staan is er de intentie om de kijker seksueel te prikkelen.Terwijl kunstfotografen een beeld proberen te maken dat gelijk staat aan poëzie.

Ik ga nu aan de hand een foto van Jeff Koons uitleggen waarom in dit porno vind. Het gaat om de foto “Glass Dildo,1991” In 1991 trouwde Jeff Koons met de Italiaanse softporno actrice Illona Staller, ook wel ‘Cicciolina’ genoemd. In die tijd concentreerde hij zich op het zonder enige terughoudendheid vastleggen van hun extatische wijze om de liefde te bedrijven. In grote foto’s en sculpturen. Op deze foto zie je Illona Staller met haar benen wijd zitten en ze heeft een glazen dildo in haar vagina. Jeff Koons is daarbij haar oraal aan het bevredigen. Bij deze foto kom je er niet onderuit dat Jeff en Illona seks hebben. Het heeft net als in pornobladen een luxueuse locatie. Volgens Jeff Koons zit er een religieuze betekenis in. Zijn foto’s zijn ook verwant aan de schilderijen van Manet. Namelijk de schilderijen ‘dejeuner sur l’herbe’ en ‘olympia’. Onverbloemde naakte van echt bestaande Parijse vrouwen, die je beiden brutaal aankijken. Dat was shockerend in die tijd. Voor de hedendaagse Parijse blik waren de vrouwen onmiddellijk herkenbaar als prostituées. Jeff Koons heeft volgens mij een hedendaagse versie van ‘dejeuner sur l’herbe trachten neer te zetten. Manet had in die tijd voor een groot schandaal gezorgd, want de vrouwen op de schilderijen van ‘dejeuner sur l’herbe’ en ‘olympia’ zijn onmiskenbaar het portret van een prostituée – en in alle opzichten brutaler en levensgroot geschilderd.Olympia verschilt van de voorgangers. Haar opgeheven hoofd en de ogen van de kat kijken de toeschouwers aan of hij de kamer heeft betreden. Ze houdt zijn blik vast, reageert erop alsof ze de mannelijke begeerte ‘betekenis geeft’. Jeff Koons heeft in zijn tijd de mensen geshockeerd door zelf met zijn vrouw in beeld te komen. Dit keer is het geen prostituée maar een softporno actrice. Ook deze beelden zijn levensgroot afgebeeld. Op die manier is het beeld nog confronterender. Bij Olympia wordt je bij de scène van het schilderij betrokken doordat de vrouw je aankijkt. Bij Jeff Koons wordt je er ook bij betrokken door de grootte van de foto. Je stapt als het ware in hun wereld, alleen ben je bij een privé aangelegenheid beland. Je ziet alles heel gedetailleerd, ook dingen die je misschien niet wil zien. Maar als dat zo is moet je helemaal niet naar zijn foto’s kijken.

12


13


Als ik hier mijn definitie weer op toepas. “Beelden die als doel hebben de kijker seksueel te prikkelen.” Kom ik meteen tot de conclusie dat dit beeld voor mij porno is. Jeff Koons wil de mensen shockeren om deze porno foto’s in een museum te plaatsen. Op deze manier krijgt de foto inderdaad een andere betekenis. Illona Staller heeft ook maagdelijke lieve vlindertje in d’r haren, maar het feit blijft, dat ondanks dat het in een museum is wordt getoond, ik dit porno vind. Je weet dat Illona Staller een softporno actrice is geweest, dus de link naar porno is snel gelegd. Illona Staller houdt ervan om mensen seksueel te prikkelen. Dat heb je in de media kunnen zien. Bij het minste en geringste liet ze haar borsten zien. Maar zij is slechts een model. En Koons gebruikt zijn artistiek kwaliteiten om een overtuigend beeld te maken. Voor mij is het porno en kunst. Zoveel hoofden, zoveel meningen, want voor iedereen zijn de grenzen van wat wel en wat niet erotisch is anders. Elke poging daarvoor normen te stellen is tot mislukken gedoemd, want de menselijk fantasie laat zich niet in hokjes duwen. Daarom is de vraag wat nu een erotisch beeld is, ook moeilijk te beantwoorden. Ieder moet en mag voor zichzelf vaststellen in hoeverre hij of zij zich door de fotograaf mee laat voeren in de suggestie van wat er in de foto te zien is. Vragen over de seksuele identiteit, die vooral door homo- of feministische bewegingen aangezwengeld worden, openbaarheid versus privé/publiek en de vraag van lichaamsschoonheid, bodybuilding, cosmetica en esthetische chirurgie blijven punten van discussie. Er is in de erotische fotografie een zekere verharding zichtbaar. Het is niet nieuw, maar wat meer in de openbaarheid is gekomen in de jaren 80, is de homo-erotische fotografie.

14


Het werk van de Amerikaanse fotograaf Robert Mapplethorpe is zeer hard en aanstootgevend. Kunstenaars reageren op de taboes (zoals kinderporno en extreem realistisch geweld) en zwengelen de discussie over pornografie nog verder aan, om nog maar te zwijgen van de nieuwe digitale media, video, internet en cybersex, waarvan de mogelijkheden nog niet aan het eind zijn. Kortom het menselijk lijf en het omzetten van het menselijk lichaam in een afbeelding, blijft het object van onze passie, en de gemoederen bezighouden. Misschien dat erotische fotografie zich het mooist laat omschrijven als het nastreven van een onvervuld verlangen.

15


INLEIDING VROUWEN EN MANNEN Aangezien ik mijn scriptie toespits op de naaktfotografie vond ik het van belang om de professionele mening van de fotografen in de naaktfotografie naar voren te halen. Dit aangezien deze fotografe al jaren in het vak zitten en al de nodige ervaringen hebben opgebouwd. Vandaar dat ik met acht fotografen in contact ben gekomen om een interview met hen af te leggen. De ge誰nterviewde van de vrouwen zijn: Diana Blok, Marlo Broekmans, Cornelie Tollens en Anna Beeke. En de mannelijke ge誰nterviewde: Paul Kooiker, Arno Nollen, Gerard Fieret en Erwin Olaf. In dit interview wilde ik graag de mening van de naaktfotografie naar voren te halen. Tevens was ik benieuwd naar de vraag of de fotografen van mening waren dat je kunt zien of een foto door een man of een vrouw is gemaakt. Om een objectief beeld te krijgen heb ik evenveel mannen als vrouwen ge誰nterviewd. In mijn scriptie zal ik eerst de interviews van de vrouwen behandelen. Daaraansluitend weergeef ik de meningen en conclusies uit deze interviews. Hierna zal ik dezelfde procedure over mannelijke interviews behandelen. Ik heb er bewust voor gekozen om de mannelijke en vrouwelijke interviews gescheiden te houden. Dit zodat ik beide visies kan vergelijken.

16


DIANA BLOK Uruguay 1952 – Amsterdam Diana Blok werd in 1952 in Montevideo, Uruguay, geboren als dochter van een Nederlandse diplomaat en een Argentijnse moeder ze bracht haar jeugd door in verschillende Zuid- en Middenamerikaanse landen. Het is dan ook niet vreemd dat Diana Blok ze zich door de bijbel laat inspireren. Vooral in Mexico zien Maria en Christus er heel anders uit; gruwelijk in hun leiden en daardoor indrukwekkend. Een bijbels motief dat haar het meest inspireerde is de Piëta. De piëta’s van de middeleeuwen zijn weer heel anders dan de piëta’s in de zestiende eeuw. De tijd heeft die kunstwerken nodig, zij hebben een statement gemaakt en daar maken wij nog steeds gebruik van. De typische barokke lichtval, het licht donker contrast en de dramatiek. Haar werk is, behalve op bijbelse verhalen, geïnspireerd op thema’s uit de kunstgeschiedenis. Diana vind het belangrijk om zelf iets in te brengen bij het portret. Dat kan zijn door het toevoegen van attributen, zodat de foto neigt te gaan lijken op een klassiek thema uit de kunstgeschiedenis. Dit is ook gebeurd bij de foto van moeder en dochter, die naakt poseren voor een aan de muur geprikte flamingojurk. De foto doet uiteindelijk denken aan de Venus van Botticelli. (Modern Madonna, 1985) Diana ziet haarzelf meer als een studio fotografe, want ze werkt meestal binnenshuis. Niets kan haar dan afleiden en alles is controleerbaar. Diana werkte in haar begin periode alleen binnenshuis, maar nu werkt ze ook op locatie bij de mensen thuis. De beschikbare werkruimte is heel bepalend voor haar werk. Nadeel, als je dan op locatie bent of in een onbekende ruimte, is dat je voor iedere sessie oneffenheden en scheuren in de muren eventueel moet bedekken. Op deze manier manipuleert ze de foto’s. Een citaat van Diana Blok ‘De kracht van de fotografie is dat je de werkelijkheid kunt manipuleren.’ Diana Blok wil met haar foto’s mensen niet seksueel prikkelen. Volgens haar kan een bloem al sensueel zijn. Sensualiteit zit wel in haar foto’s, evenals veel gevoel en schoonheid. Als naakt esthetisch wordt gefotografeerd, accepteert Diana de foto wel. Maar zo snel liefdeloze of kwetsende foto’s worden gemaakt van naakte mensen vind Diana het absoluut niet kunnen in de naaktfotografie. Daar hoort pornografie ook bij. Ze geeft hier niet bij aan dat mannen of vrouwen alleen dit soort fotografie doen. Volgens Diana kan je het verschil niet zien. Helaas heeft ze zich daar dan te weinig in verdiept. Ze wil daar eigenlijk geen uitspraak over geven maar aan het einde van het interview kwam toch naar voren dat zij géén verschil kan zien. Diana Blok en Marlo Broekmans in 1979 met een serie vrouwenfoto’s begonnen die ze eerst als briefkaarten uitgaven. Hun gezamenlijk project resulteerde in het fotoboek Invisible Forces 1983. Invisible Forces is zo krachtig geworden, omdat het werken met Marlo heel sterk was. Ze waren allebei rijp voor datgene wat eruit is gekomen. Het had er misschien ook mee te maken dat Diana en Marlo in die periode ook een relatie hadden met elkaar. Voor en achter de camera. De foto’s voor Invisible Forces lijken gefotografeerd in monumentale ruimtes, maar het tegendeel is waar. De foto’s zijn in werkelijkheid gemaakt in een kamertje van 3 bij 4 meter. Dat bedoelt Diana met de werkelijkheid manipuleren. Uiteindelijk heeft de beperking van de ruimte goed gewerkt in de foto’s. Je probeert dan aan alle kanten er iets uit te halen want die kamer is het enige wat je hebt. De mensen die naakt figureerde voor Diana en Marlo waren meestal mensen die ze kenden. Marlo en Diana poseerde ook voor elkaar en soms ook beide op de foto als ze niemand voor het idee konden krijgen of als ze dachten, dat niemand behalve hun het uit konden beelden wat ze wilde vertellen. Voor beide fotografen was het ook een zelfonderzoek. Voor Diana was

17


zelfonderzoek heel belangrijk. Ze kwam er op deze manier achter wie ze eigenlijk was. Diana fotografeert zowel mannen als vrouwen en heeft géén bepaalde voorkeur. Ze fotografeert mensen die zich aanbieden. Zoals haar zuster met wie ze een goed contact heeft, de rest van haar familie en vrienden. Diana ziet mannen en vrouwen ook op dezelfde wijze. Als mensen. Ik merk zelf ook in mijn project dat het moeilijk is om mensen te vinden die naakt voor je willen poseren. Je kunt namelijk zo kwetsbaar zijn als je naakt bent. Daarom is het ook makkelijker om vrienden en familie in te schakelen, want daar heb je al een vertrouwensband mee. Als je eenmaal het vertrouwen hebt gewonnen dan gaat de reclame van mond tot mond en komen er vanzelf mensen op je af, die dat wel een keertje interessant vinden om naakt te poseren. Op deze manier krijg je serieuze kandidaten en geen perverselingen. Diana zegt ook in een interview dat je een vertrouwen moet creëren, voordat je gaat fotograferen en op het moment dat ze aan het werk is. Het vereist een bepaalde sfeer en je moet fotografisch net iets meer zeggen, omdat het naakt zijn anders een verkeerd effect kan geven.

18


MARLO BROEKMANS Amsterdam Marlo Broekmans zegt dat zij autodidact is. Dit betekend dat ze fotograaf is geworden zoals je mens wordt, met vallen en opstaan zonder officiële scholing. Ze kwam via haar vader in aanraking met fotografie. Hij maakte prachtige foto’s van haar en kreeg van hem de liefde mee voor de fotografie. Hoewel ze dan geen formele opleiding heeft in de fotografie heeft ze wel vier jaar een opleiding psychologie gehad, waardoor ze ongetwijfeld leerde scherper te kijken naar het binnenste, naar het gemoed van de mens, die zij portretteerde. Marlo bedenkt haar eigen performance en daar maakt ze dan foto’s van. Het lijkt op een danser in het theatrale. Ze maakt veel geënsceneerde zelfportretten, waarbij ze gebruik maakt van dubbelopname. Alle foto’s die ze maakt, komen vanuit een droom, een visioen, waarmee de werkelijkheid wordt doordrenkt, een visioen van vrijheid, en van schoonheid. Ze kan op deze manier woordeloos communiceren met lichaamstaal, dat je zo een verhaal kunt vertellen over emoties, over spiritualiteit, over erotiek, over je eigen wezen, je menselijkheid en je beleving. Ze haalt haar inspiratie uit mythen en haar lichaam is het basismateriaal om de mythe uit te beelden. Haar foto’s zijn dan ook heel verhalend. Ze gebruikt daarom veel attributen om haar verhaal te versterken. Marlo fotografeert voornamelijk vrouwen, omdat ze creatiever met hun lichaam zijn, een vrouw is al gewend om bekeken te worden. En omdat Marlo een vrouw is vind ze het ook veel gemakkelijker om vrouwen te fotografen. Ze voelt zich ook erotisch aangetrokken tot het lichaam van een vrouw. Ook bij Marlo’s foto’s is het niet alleen de bedoeling om mensen seksueel te prikkelen, volgens haar vertellen haar foto’s meer dan dat. Zij wil levenslust uitbeelden en daar hoort ook erotiek bij. Op de eerste plaats wil ze mensen emotioneel raken met haar foto’s maar er zit zeker ook een zekere verleiding in. Het gaat Marlo zeker niet om het erotische aspect in haar foto’s. Wat ze absoluut niet vind kunnen in de naaktfotografie is als men mensen naakt fotografeert terwijl ze geen toestemming hebben gegeven. Marlo haalde even het incident met Karin Bloemen op een nudistenstrand aan. Er heeft iemand ongevraagd een foto gemaakt van Karin Bloemen toen zij op een nudistenstrand lag en ze hebben ook zonder toestemming de foto gepubliceerd. Je maakt op deze manier misbruik van de privacy mensen. En nog een groter probleem vind Marlo dat kinderen naakt worden gefotografeerd zonder de toestemming van de ouders. Maar ook als de ouders wel toestemming hebben gegeven voor pornofoto’s vind ze dit echt smakeloos. De zelfportretten van Marlo worden in een fotostudio gemaakt. Maar als ze diverse naaktportretten gaat maken gaat ze op locatie fotograferen. De mensen die ze nu portretteert hebben haar benadert om gefotografeerd te worden dat was voor die tijd anders. Dit is voor Marlo niet de reden geweest om zelfportretten te maken. Marlo was veel met zelfonderzoek bezig. Ze wilde weten wie ze was en hoe ze zich op dat moment voelde en Marlo uitte zich door middel van fotografie. Zij was net als Diana op deze manier naar haar seksualiteit op zoek. Hoewel Marlo en Diana samen hebben gewerkt en geliefde van elkaar zijn geweest, vind ik toch dat ze heel verschillend fotograferen. Ondanks dat ze in hetzelfde genre werken en dezelfde inspriratiebronnen hebben. Ze haalt net als Diana Blok veel inspiratie uit de Mythologie; echter op een heel andere manier dan Diana Blok. In vind de foto’s van Marlo

19


veel emotioneler. Door de dromerige beelden van haar. Diana Blok fotografeert veel gereserveerder en rationeler. Diana houdt zich steviger vast aan de mythologie. Terwijl Marlo uit zo’n verhaal het gevoel vist en dat in haar foto’s tot uiting brengt. Marlo wil op de eerste plaats met haar foto’s mensen emotioneel raken. Men hoeft niet te zien waar ze haar inspiratie voor de desbetreffende foto vandaan haalt. De foto’s die Diana Blok en Marlo samen maakten stralen een dromerige, zinnelijke sfeer uit. In 1979 zijn ze met een serie vrouwenfoto’s begonnen die ze eerst als briefkaarten uitgaven en die in 1983 in het boek “Invisible Forces” gepubliceerd werden. Al zijn de vrouwen naakt en concentreerden Diana en Marlo zich erop dat het vrouwelijk lichaam op een niet-traditionele manier overkomt, het was niet uitsluitend hun bedoeling om erotisch foto’s te maken. Om een tijdloos effect te bereiken, hebben de vrouwen geen kleding aan. Bij mijn project wil ik me niet alleen beperken tot het fotograferen van vrouwen; ook mannen wil ik erbij betrekken, ondanks het feit dat ik er een beetje voor huiver. Een man fotograferen is toch anders. Dat komt waarschijnlijk door zijn geslachtsdeel. Stel dat het model in een extase geraakt; dit is dan niet zichtbaar bij een vrouw en wel bij een man. Hoewel in foto’s geen seksuele handelingen voorkomen. Een ander punt is de meestal seksuele spanning tussen een man en vrouw. Dat heb je tussen twee vrouwen duidelijk minder. Ook willen mannen minder snel naakt poseren. Misschien wel om dezelfde reden waarom ik liever geen mannen naakt wil fotograferen. Marlo zegt ook dat als mannen naakt poseren zij gay zijn. Deze mannen zijn meer met hun lichaam bezig en willen ook bekeken worden. Maar dat kan een vooroordeel zijn. Volgens Marlo zijn vrouwen ook creatiever met hun eigen lichaam en hebben de mannen, die naakten fotograferen een standaard blik. Aan het einde van mijn scriptie kan ik vertellen of ik het met deze stelling eens ben.

20


CORNELIE TOLLENS Heemskerk 1964 – Amsterdam Cornelie Tollens, van wie zowel vrij werk als modefotografie te zien is, werkt onder andere voor Elle, Dutch en Blvd. Daarbij is ze autonoom kunstenaar die haar eigenwerk regelmatig exposeert en verkoopt. In haar bedachtzaam gecomponeerde foto’s strijden rauwheid en kwetsbaarheid om voorrang. Uitgekiend maakt ze daarbij gebruik van de verleidende kracht van kleur en licht, wat haar werk een sterk erotische ondertoon kan geven. Cornelie hanteert veelvuldig elementen uit de planten- en dierenwereld, daarmee verwijzend naar fundamentele driften in het menselijk bestaan – eten en gegeten worden, voortplanting, macht – die een tegenwicht vormen voor de uiterlijke schoonheid van de foto’s. De foto’s van Cornelie bezorgen mij gemengde gevoelens. Een bloedend hart gedrapeerd op een lapje roze zijde en gehuld in een sexy, doorschijnend slipje. Het ziet er minder luguber uit als je het in een open vitrine bij de slager zou zien liggen. Men zou het vies vinden. Maar nu er een doorschijnend slipje om zit is het ineens sexy geworden en zie je het hart niet meer als een orgaan. De beelden van Cornelie balanceren op de grens van perversie en onschuld. Een soort mysterie. Dat moet erin zitten, want anders gebeurt niet datgene wat zij hoopt. Haar nieuwste werk biedt daartoe volop gelegenheid. Uitdagende, intrigerende, suggestieve beelden. Min of meer voyeuristische momenten, geladen met het gevoel dat er iets in de lucht hangt dat niet helemaal deugt volgens de heersende opvattingen. Maar dat is toch niet het geval? Cornelie zet de tijd terug, laat ons denken binnen sferen en culturen, tijden en tradities die we nou juist achter ons hebben gelaten, afgeworpen vanwege de benepenheid. Cornelie is er van overtuigd dat je niet aan de foto kan zien of het door een man of een vrouw is gemaakt. Citaat Cornelie: “Dat kun je alleen zien als je het weet en dan lijkt het of je het kan zien.” Toch blijft haar vooroordeel tegenover vrouwelijke fotografen dat ze te tuttig naakt fotografen en dat de mannelijke fotografen smakeloos, dom of te nichterig fotograferen. Ook Cornelie heeft vrijwel altijd uitsluitend dames gefotografeerd maar de laatste tijd fotografeert ze ook veel mannen. Het geeft haar een extra dimensie aan haar leven. Zij vind het fotograferen van mannen spannend en stout. Citaat Cornelie: “Het is eerder sexy omdat het puurder is”. Net als de voorgaande besproken fotografen gebruikt Cornelie zichzelf af en toe als model. Dat doet ze omdat het makkelijk en bevrijdend is. Niet voor zelfonderzoek, zoals het bij Diana en Marlo het geval was. Vrouwen gebruiken zichzelf sneller als model omdat het vrouwenlichaam op zich al sexy is om te fotograferen. Bij een man heb je eerder een hoofd nodig en het ligt in de natuur zo vast dat vrouwen zich eerder lichamelijk openstellen dan mannen, meer de behoefte hebben om met hun lichaam te pronken. Voor Cornelie is haar bedoeling niet om mensen seksueel te prikkelen met haar foto’s; maar het is wel zo. Het is haar visie op de wereld. Cornelie voelt zich heel erg aangetrokken tot het dierlijke in de mens. Bij Cornelie kan en mag alles in de naaktfotografie. Daar heb je tenslotte kunst voor.

21


22


ANNA BEEKE Meppel 1944 - Amsterdam Net als Marlo Broekmans is Anna ook autodidact. Geboren te Meppel, ging ze aan het eind van de jaren vijftig werken bij de plaatselijke fotostudio Vonk. Doordat ze ging studeren aan de kunstnijverheidsschool in Amsterdam, maakte ze kennis met de ‘kunstenaarswereld’. Ze werkte onder andere als model voor de fotograaf Sanne Sannes. Door de samenwerking met Sannes kwam Anna in aanraking met erotische fotografie. Door het werken met Sannes had ze daar al wat ervaring mee. Sannes experimenteerde in het begin van de jaren zestig met erotische fotografie. Sannes laat ons meer raden dan dat je eigenlijk direct kunt zien. Na de geboorte van Anna’s tweede dochter (1970), begint ze aan het boek; “The Virgin Sperm Dancer” samen met een groep mensen uit de undergroundscène. Vormgegeven door haar toenmalige man Anthon Beeke. Het is een verslag over een jongen in Amsterdam die, een dag lang, een meisje is. De foto’s vertoonde veel bloot. Bij het maken van de Sperm Dancerfoto’s bleek het van belang te zijn dat er een vrouw achter de camera stond. De modellen hadden minder last van de directe gedachte dat de fotograaf ook seksuele belangstelling zou hebben. Alsof een vrouw dat niet zou kunnen hebben, maar goed, die gedachte drong niet onmiddellijk op de voorgrond. Dus hier komt het wel degelijk naar voren, dat modellen anders reageren op een mannelijke fotograaf als ze naakt moeten poseren. Het feit is dat het niet aan de fotografie ligt maar aan de houding van het model. Hierbij moeten we wel degelijk rekening houden met de seksuele geaardheid van de fotograaf. Anna Beeke is heteroseksueel en dat geeft dan geen extra spanning aan de modellen. Net als de voorgaande vrouwelijke fotografen heb ik hun gevraagd of ze zichzelf als model af en toe gebruiken. Maar omdat ik Anna niet heb kunnen bereiken moet ik deze informatie uit andere bronnen halen. Helaas staat er niet letterlijk in dat Anna zichzelf als model gebruikt in haar fotografie, maar ik kan het me voorstellen gezien haar achtergrond met Sannes, dat ze zichzelf wel eens uit gemak fotografeert. Ze is namelijk heel fotogeniek en ze weet wat ze op de foto wil. Waarom ook niet. Anna zei al in 1989 in de Focus dat het afgelopen moet zijn met de angst van vrouwen om in de fotografie rechtstreeks met de seksualiteit geconfronteerd te worden. De vrouwen hebben al genoeg gezeurd over donshaartjes in zijn nek of dat we de lichtval op zijn kontje of zijn biceps zo mooi vinden. Als zij denken dat een bepaalde lichtval op iemands bovenarm erotisch is, hoeft dat niet voor iedereen te gelden. Volgens Anna zijn homo-erotische fotografen daarin veel eerlijker, die weten wat ze willen laten zien en maken dat. De groep mensen waar Anna mee samenwerkte wilde iets tegenover de porno stellen en laten zien dat seks een onderdeel van het dagelijks leven is. Ze hebben dan ook een verhaal gemaakt in de Sperm Dancer waarin ze veel van hun eigen fantasieën stopte en waarin alles te zien was en er werd echt in gevreeën met gevoel, in tegenstelling tot in de pornografie. Het is dan ook heel duidelijk, dat ze wel met hun foto’s mensen seksueel willen prikkelen maar niet met onechte gevoelens op de foto. Anna vind dan ook “Liever naakt, dan namaak.” Bij de pornofoto’s acteren mensen en dat komt niet echt natuurlijk over. Je kan op deze manier de echte emoties niet zien. Ik denk, dat je in dat soort fotografie, eigenlijk niet veel verder komt dan het fotograferen van geslachtsdelen. Iets wat Anna en de andere leden van de groep wel wilden bereiken.

23


Natuurlijk heeft Anna meerder projecten gemaakt als fotografe, zoals een mooie serie over extreem dikke vrouwen, die naakt als abstracte sculpturale vormen poseerden. Maar om een duidelijk voorbeeld te geven bij mijn vraagstelling vond ik de Sperm Dancer een beter gegeven. Ik vond het heel jammer dat ik Anna niet heb kunnen bereiken om met haar over haar werk te praten. Maar uiteindelijk spreken haar foto’s voor zich. Zij maakt geen tuttige naakt foto’s, maar alles recht voor zijn raap. Anna dacht al in 1989 dat vrouwen daar rijp voor waren en ik denk dat we in 2004 daar zeker niet meer van schrikken.

24


CONCLUSIE over vrouwelijke fotografen. In eerste instantie was ik ervan overtuigd, dat er grote verschillen zouden zijn qua fotografie, tussen mannen en vrouwen. Maar nu ik zo mijn scriptie aan het schrijven ben is mijn mening wel veranderd. Mijn vooroordeel tegenover vrouwelijke fotografen was en is nog steeds, dat de vrouw als model heel mooi wordt gefotografeerd. Ze positioneren het model niet in een onaangename pose, zodat ze er onverdienstelijk uitzien. Alles wordt heel mooi en perfect uitgelicht. Kijk maar naar de foto’s van Cornelie Tollens. Er zijn géén storende vetrolletjes te bespeuren, hoewel ze mollige vrouwen fotografeerde. Er is ook géén overtollig schaamhaar te zien, want dat wordt weer gecamoufleerd door veren. Het model wordt altijd in een optimale pose gezet. Zelfs bij de serie extreem dikke vrouwen van Anna Beeke worden de vrouwen niet als hompen vlees gefotografeerd maar als mooie vormen. Bij Marlo Broekmans wordt het schaamhaar ook gecamoufleerd maar dan met licht. Bij Marlo is het niet de bedoeling geweest om door het licht het lichaam te verfraaien maar het werkt wel zo. Diana Blok fotografeert de mensen hoe ze in werkelijkheid zijn. Frommelde niets weg. Maar als de modellen niet naakt willen, omdat ze dan onzeker zijn gingen ze gewoon gekleed op de foto. Er wordt dus wel degelijk rekening gehouden met de modellen. Er wordt in de meeste gevallen wel vooraf overlegd wat mag en niet mag. Als ze het er niet mee eens zijn worden de foto’s niet gemaakt, althans bij Marlo en Diana in elk geval niet. Van Cornelie weet ik dat niet zeker. Zij heeft iets in haar hoofd en dat wordt zo gefotografeerd. Anne Beeke fotografeert weer heel anders. Zij fotografeert de mensen net als de andere niet op onverdienstelijke poses maar ze gaat een stap verder. Ze fotografeert mensen op een kwetsbare situatie. Ze heeft masturberende vrouwen gefotografeerd, maar weer in zo’n manier dat het mooi is. De vrouwen staan zonder oneffenheden of vetrolletjes op de foto. Je kunt bij deze vrouwen niet aan de foto’s zien wat de seksuele geaardheid is van de fotografen. Hoewel het naar mijn mening wel aan de modellen te zien zou kunnen zijn., maar dat is niet zo. Bij Marlo en Diana poseerden veel kennissen en die hadden er waarschijnlijk geen probleem mee, dat Diana en Marlo op vrouwen vallen. Deze modellen dachten er waarschijnlijk niet aan dat Marlo of Diana misschien wel seksuele belangstelling zouden hebben. Tijdens hun samenwerking hadden ze ook een relatie met elkaar dus was er geen interesse in andere dames. In hun foto’s zie je ook niet hun seksuele fantasieën; dus dan ook géén duidelijke aanwijzing naar hun geaardheid. Omdat Cornelie en Anna beide heteroseksueel zijn hebben de modellen geen last van die gedachte. Het is zelfs voor mij nog steeds moeilijk om een juiste inschatting te maken, welke foto door een vrouw of een man gemaakt is. De verschillen zijn minimaal. Je kunt wel vergelijkingen zien, maar je kunt het niet als verschil betitelen, want er zijn ook mannen die eveneens zo te werk gaan en vrouwen die als mannen fotograferen. Toevallig heb ik bij bovengenoemde vier fotografen een aantal vergelijkingen gevonden. Verder valt me wel op, dat de vrouwelijke fotografen, die ik besproken heb alle foto’s ensceneerden. Ze hadden voordat ze foto’s maakten een plan bedacht wat ze hiermee wilden bereiken. De vorm hadden zij reeds in hun hoofd. Dat wil niet zeggen, dat alleen mannen candid naaktfoto’s maken voor bijv. Story, Weekend etc. Natuurlijk liggen er ook vrouwen op de loer met een telelens, maar ik heb deze vier vrouwen besproken en deze zaken vallen me op.

25


Heel raar is, dat deze vrouwelijke fotografen weinig tot geen ervaring hebben met het mannelijk naakt fotograferen. De meeste naakten zijn vrouwen. Af en toe zit er misschien een man bij, maar het is voornamelijk vrouwelijk naakt wat gefotografeerd wordt. Citaat Cornelie Tollens: Ik vind dat het vrouwenlichaam op zichzelf al sexy is om te fotograferen. Bij een man heb je eerder een hoofd nodig en het ligt in de natuur zo vast dat vrouwen zich eerder lichamelijk openstellen dan mannen, meer de behoefte hebben om met hun lichaam te pronken.

26


PAUL KOOIKER Rotterdam 1964 – Amsterdam In al zijn series geeft Kooiker zijn fascinatie bloot aan de kijker. Telkens richt hij zich voor een langere tijd op één serie met een duidelijk thema. Hij begint met een duidelijk concept en dan bekijkt hij verder of hij op locatie of in de studio wil werken voor het beste resultaat. Kooiker gebruikt geen attributen alleen wat de omgeving hem bied en de aanwezige achtergronden. De sterkste fascinatie die Kooiker heeft is de amateur-, medische- en erotisch fotografie. Bij de erotische fotografie probeert hij de grens op te zoeken waar pornografie begint. Daarbij fotografeert hij liever vrouwen, omdat hij dan de grens eerder kan vinden tussen erotische en porno foto’s. Mannen fotografeert hij liever niet, omdat het hem niet inspireert en een nog duidelijker reden is dat hij heteroseksueel is. Hij vind mannen niet lustopwekkend. Het is bij Kooiker niet de bedoeling om met zijn foto’s mensen seksueel te prikkelen. Hij vind alleen dat kleding afleid van datgene wat hij met zijn foto’s wil zeggen. Als je hem de vraag stelt of je in de naaktfotografie kunt zien of een foto door een man of vrouw is gemaakt, zegt hij dat hij het kan zien. Mannen gaan anders met erotiek om dan vrouwen. Vrouwen gaan subtieler en gevoeliger met erotiek om. Maar er zijn altijd uitzonderingen. Volgens Kooiker gebruiken vrouwen zichzelf eerder als model omdat ze autobiografischer zijn. Vrouwen stellen zich eerder kwetsbaar op dan mannen. Mannen zijn afstandelijker en hebben geen behoefte om zichzelf te fotograferen, net zoals Kooiker. Wat Kooiker niet vind kunnen in de naaktfotografie is kinderporno. Maar in principe moet alles kunnen. Het hangt er van af wat de intentie is van de fotograaf, is het om het te verkopen dan vind Kooiker het niet kunnen. Er is een verschil om naakte kinderen in een museum of tentoonstelling te presenteren of de foto’s in een winkel te verkopen. Na de studie aan de Koninklijke Academie Beeldende kunst den Haag 1982 – 1986 en de Rijksacademie in Amsterdam 1990 – 1992, begon hij aan zijn eerste fascinatie voor orthopedisch schoeisel. Hij maakte een groot tableau van dertig opnames die close-up en haarscherp erg kleine menselijke onvolkomenheden in beeld brachten. Een kuit met een schaafwond, vrouwenhielen met gebarsten eelt, een teelbal die uit een natte zwembroek piept: klein leed waarop men de betreffende persoon meestal niet aan wil spreken. Hij heeft dat heel objectief en bijna medisch aangepakt. Wat weer past bij zijn andere fascinatie. Door zijn amateur fascinatie stelt Kooiker zijn camera niet meer scherp. Onscherpte die is veroorzaakt door bijvoorbeeld beweging, weinig licht of te heftig inzoomen. Door die onscherpte krijg je dan de spanning van droombeelden of spionageopname. Door de diversiteit van Kooiker foto’s kun je niet zien of hij een duidelijke mannelijke fotograaf is of niet. Als je naar zijn “medische” foto’s kijkt lijken het typische mannen foto’s doordat hij de menselijke onvolkomenheden vastlegt. Mannen kijken niet naar mooi dacht ik. Maar als je dan weer naar de foto’s kijkt van de wegrennende blote meisjes in de duinen zou ik denken dat deze foto’s door een vrouw zijn gemaakt. Het tegendeel is waar. Doordat het fotografisch impressionistisch is komen de foto’s bij mij heel romantisch over. Maar andere mensen denken weer aan een verzameling foto’s van een beroepsvoyeur. Paul Kooiker is een typische fotograaf die een uitzondering is van het typische mannelijke fotograaf.

27


28


ARNO NOLLEN Ede 1964 – Amsterdam De Amsterdamse kunstenaar Arno Nollen maakt foto’s en films. Arno Nollen volgde de Rietveld academie, afdeling fotografie, waar hij in juni 1997 zijn eindexamen behaalde. Hij kreeg de Kroonopdracht 1997, een aanmoedigingsprijs fotografie. Hoewel Arno Nollen zijn werk maar tien procent uit naaktfotografie bestaat wilde ik hem er toch bij hebben, omdat hij toch een grote fascinatie heeft voor meisjes. Als hij met de naaktfotografie bezig is fotografeert hij toch liever vrouwen/meisjes dan mannen. Maar vooral meisjes die op de drempel van volwassenheid staan. Bijna zijn het ‘perfecte vrouwen’: zonder rimpels –zo natuurlijk mogelijke – zonder gemaakte lach. Vrouwen die maken veel meer gebruik van zelfonderzoek daardoor zijn ze makkelijker te vinden voor de naaktfotografie. Deze meisjes zijn op een dusdanige leeftijd dat ze toestemming kunnen geven om gefotografeerd te worden want, net als de rest van de fotograferen vinden ze dat mensen eerst toestemming moeten kunnen geven om te fotografeert te worden. Arno Nollen vind het ook niet in de naaktfotografie kunnen als fotografen zonder toestemming mensen toch fotograferen en zeker naakt. Denk maar aan kinderen, die nog niet de leeftijd hebben om toestemming te geven en zeker niet om naakt te poseren. Kinderporno kan niet in de naaktfotografie volgens Arno Nollen. Arno Nollen komt de tienermeisjes tegen op straat, en vraagt of hij ze mag fotograferen. Van alle kanten legt hij ze vast. Citaat Arno: “ Elke ruimte is mijn studio” en daar maakt hij genoeglijk gebruik van. Hij fotografeert de meisjes eerst ter plekke. Hij maakt gebruik van de dingen in de omgeving wat de ruimte hem geeft, zoals in een pashokje van een kledingzaak maar meestal fotografeert hij ze binnen in zijn eigen studio in Amsterdam. In sommige situaties, als Arno nog een paar negatieven op zijn film heeft, fotografeert hij zichzelf. Arno Nollen denkt net als de meeste fotografen niet dat je in de naaktfotografie verschil kan zien of een foto door een man of een vrouw is gemaakt. Hij legde wel uit dat elke fotograaf een eigen manier van fotograferen heeft dus ook eigen kenmerken heeft. Maar verschil tussen mannen en vrouwen in de fotografie nee dat kon hij niet aangeven als die er al zouden zijn.

29


30


ERWIN SPRINGVELD, alias ERWIN OLAF Hilversum 1959 – Amsterdam Olaf’s werk valt te kenmerken als ‘geënsceneerde fotografie’, oftewel kunstfotografie. Deze berust op filosofische en imaginaire waarheden, niet op de werkelijkheid. Thematiek, situaties en figuren die gerepresenteerd worden in beelden, zijn geïnterpreteerd en in die zin niet anders dan gedramatiseerde producties op de televisie. Ik zelf vind het ‘glamoureuze kitsch’. Het is de bizarre realiteit, die afstotelijk en aantrekkelijk tegelijk kan zijn. Je houdt van zijn foto’s of helemaal niet. Onvermijdelijk voegt hij fantasie, humor en erotiek aan de foto’s toe. Na zijn opleiding aan de School voor Journalistiek in Utrecht gaat Olaf als fotojournalist aan de slag en legt hij de levendige homoscene in Amsterdam vast. Deze foto’s werden gepubliceerd in internationale bladen zoals The Advocate en The Gay Times. Doordat hij in aanraking kwam met Hans van Manen die ook zijn baas in 1984 was werd hij ingewijd in de kunst van het monumentale studioportret. Dit heeft hem zo geïnspireerd dat hij zelf studioportretten en ensceneringen ging maken. Net als Arno Nollen zegt Erwin Olaf dat er wel degelijk verschillen tussen fotografen zijn. Olaf zegt eveneens als je alle fotografen hun naaktfotografie naast elkaar legt dat je wel verschil kan zien tussen mannelijke en vrouwelijke fotografen. Hij kan wel zeggen dat hij denkt dat vrouwen iets minder erotisch fotograferen en meer met humor in de foto werken. Tevens zegt hij, dat het er ook zeker aan ligt wat je seksuele voorkeur is. Daar kunnen namelijk ook verschillen in zitten. Een homoseksuele man kijkt anders naar naakte vrouwen dan een heteroseksuele man, en dat zou je in de fotografie terug kunnen zien. Omdat Olaf een homoseksuele man is vind hij het gemakkelijker om naakte vrouwen te fotograferen want er is een afstand. Er zit geen seksuele spanningen tussen de fotograaf en het model. Op deze manier kan Olaf zijn verhaal beter vertellen in zijn foto’s. Heteroseksuele mannen vinden het op een of andere manier heel vervelend om naar naakte mannen te kijken. Vrouwen kunnen wel naar naakte vrouwen kijken. Omdat Olaf heel vaak mensen vraagt om naakt voor hem te poseren, poseert hij eens in de tien jaar zelf naakt. Dit doet hij alleen uit respect voor alle modellen die voor hem naakt geposeerd hebben. Hij vind het niet kunnen om mensen wel altijd te vragen om naakt te poseren en zelf nooit te ervaren hoe dat eigenlijk is. Eerst was het een beetje een taboe als je zelf (als man) naakt poseerde, maar na de emancipatie van de vrouwen mag de man ook ijdeler zijn. Nu is niet alleen de vrouw een lust object maar een man ook. Hij mag nu zijn zachtere kant laten zien. Olaf Fotografeert altijd in de studio. Citaat Erwin:” Dan kan ik mijn eigen wereld creëren.” En dat lukt hem zeker met al die attributen die hij gebruikt. Ongeveer 10 jaar geleden gebruikte hij attributen alleen voor versiering van het beeld. Maar dat is nu wel anders. Nu is het ter ondersteuning van het beeld. Olaf wil met zijn foto’s wel degelijk iets vertellen en door middel van zijn attributen, die hij als symbolen gebruikt, lukt het hem. In sommige gevallen zijn attributen nodig om het model anoniem te maken. En als je een kind fotografeert is het soms nodig om er speelgoed bij te leggen. Die komen dan wel in het beeld. Wat bij Olaf zeker niet kan in de naaktfotografie is foto’s maken van kinderen waarmee seksuele handelingen worden verricht. Los naakt kan wel, maar zeker niet op een pornografische manier. Het is Erwin Olaf zijn bedoeling ook helemaal niet om mensen seksueel te prikkelen met zijn foto’s, ondanks dat het naaktfoto’s zijn.

31


32


GERARD FIERET Den Haag 1924 – Den Haag Gerard (Gerrit Petrus) Fieret is een meervoudig talent. Aan de Koninklijke Academie voor de Beeldende Kunsten in Den Haag volgde hij de opleiding tekenen/ schilderen (1939 – 1942). In 1950 is hij nog een opleiding gaan volgen aan de Vrije Academie Den Haag, en is in de fotografie een autodidact. Hij publiceerde meerdere dichtbundels, maar werd beroemd om zijn foto’s. De zwart/ wit opnamen zijn eigenzinnig zonder enige behaagzucht. Zijn foto’s laten zien hoe hij de werkelijkheid ervaart en laten zich door zijn manier van kijken, lezen als visuele gedichten. Altijd zijn het foto’s van een zeer intiem, persoonlijk karakter, dagboekfragmenten in de letterlijke zin van het woord, en zo moet het ook gelezen worden. Zij betekenen de werkelijkheid binnengehaald in Fierets strikt persoonlijke, eigenzinnige ervaringswereld: de werkelijkheid van die ervaringswereld. Zijn foto’s komen voornamelijk uit de jaren zestig, toen hij, als tekenaar en als dichter, de camera ontdekte en losbarste in een niet aflatende stroom zwart/ wit foto’s: straattaferelen, theaterfoto’s, zelfportretten en van vrouwen, vooral veel vrouwen. Bij veel vrouwen wist hij het vertrouwen te winnen om ze naakt te laten poseren. Deze foto sessies werden dan gewoon in zijn eigen atelier gemaakt. Het atelier heeft altijd een centrale plaats ingenomen. Stillevens al of niet met modellen gecombineerd wisselen elkaar in talloze variaties af. De foto’s werden op deze manier rommelig, omdat het niet over een egale ruimte gaat. Vaak waren het modellen en vriendinnen die hij fotografeerde en omdat hij ze dan al goed kende kreeg je ongedwongen speelse poses en uitdagende blikken die op deze manier de foto heel sensueel maakte. Fieret signeert zijn foto’s net als een schilder aan de voorzijde van de foto met een dikke zwarte stift of zijn copyrightstempel. Fieret heeft het de laatste jaren niet gemakkelijk want hij is een beetje paranoïde. Hij vermoed dat meerdere mensen zijn fotografische en literaire schatten wil stelen. Deze diefstallen heeft weer andere mensen geholpen om met zijn foto’s beroemd te worden. Gelukkig is dat niet waar. Heel erg zuinig op zijn foto’s is hij niet want hij bergt ze op in overvolle koffers. De meeste foto’s zijn gescheurd, verkleurd of verkreukeld. Dat komt vanwege zijn grote liefde voor dieren. Hij neemt elk dier mee naar zijn huis en ze mogen dan ook overal komen. Net als Anna Beeke heb ik ook Gerard Fieret niet kunnen bereiken. Het blijkt ook dat hij weinig tot geen interviews geeft. Gerard Fieret vind ik persoonlijk een echte mannelijke kijk hebben op fotografie. Je kunt namelijk de seksuele spanning van de naaktmodellen zien. De aandacht gaat naar de rondingen van de vrouw of naar de genitaliën.

33


34


CONCLUSIE over mannelijke fotografen. Mannen hebben een standaard harde blik. Dat is een van de vooroordelen die mensen hebben over mannelijke fotografen die naakten fotograferen. Is dat tegenwoordig ook zo? Een vooroordeel van verschillende vrouwelijke fotografen is dat als mannelijke fotografen zichzelf als naaktmodel gebruiken, ze waarschijnlijk homoseksueel zijn. In mijn scriptie is naar voren gekomen dat niet alleen homoseksuele mannen zichzelf naakt portretteren, maar de heteromannen ook. Alleen gebruiken ze de foto’s niet in hun series en de homoseksuele wel. De vrouwelijke fotografen dachten vrijwel allemaal dat, dat kwam doordat homoseksuele mannen ijdelere zijn. Maar dat is het niet. Heteroseksuele mannen hebben geen behoefte om zichzelf zo bloot te geven. Nog een vooroordeel is dat mannen erotischer fotograferen en vrouwen hebben er meer humor in. Ik moet eerlijk zeggen dat ik dat helemaal nergens heb kunnen zien dat vrouwen meer humor in hun erotische foto’s hebben. Het is me wel opgevallen dat je in sommige gevallen kunt zien dat er een spanning tussen model en fotograaf is. En dat vind ik het meest opvallend bij Gerard Fieret foto’s. Het lijkt ook of die dames van hem gecharmeerd zijn en dat ze het leuk vinden om door hem gefotografeerd te worden. De gedachte dat Fieret seksuele belangstelling heeft geeft voor deze vrouwen een extra spanning aan het model zijn. Die spanning zie je niet bij de vrouwelijke fotografen. Daar zit toch een afstand in. Een duidelijk verschil tussen de mannelijk fotografen is dat je heel goed aan de fotografie kunt zien of de fotograaf homoseksueel is of niet. En dan heb ik het nog niet over de biseksuele. Net als Erwin Olaf die fotografeert naakte mannen op een manier waar heteromannen niet naar willen kijken. Je ziet nogal wat erecties in het beeld. Heteroseksuele mannen fotograferen geen mannen, omdat ze daar geen behoefte aan hebben en ze vinden het niet lustopwekkend. Een ander verschil, wat ik dacht te zien, was dat vrouwelijke fotografen hun model in een optimale pose fotografeerde. Dat leek met deze vier vrouwen wel te kloppen, ongeacht hun geaardheid. Bij de mannen is het anders. De mannen fotograferen de vrouwen in elke pose, en gemoedstoestand. Ze laten zien hoe de vrouwen werkelijk uitzien. Niets meer niets minder. Is een vrouw heel dik laten ze dat ongegeneerd zien. Niets wordt er verbloemd. Helaas is het bij de homoseksuele mannen weer heel anders die hebben weer de neiging om het model mooi op de foto te zetten zodat het model tevreden naar zichzelf kan kijken. De homoseksuele man gaat anders met vrouwen om dan mannen. Bij de mannelijke modellen werkt hun seksuele voorkeur meer en komen er andere aspecten in beeld. Dan is er weer sprake van seksuele spanning tussen de fotograaf en model. De homoseksuele fotografen zijn veel eerlijker, ze weten wat ze willen. Hun fantasie laten ze gaan en maken het beeld die ze in gedachten hadden. Ongeacht wat eruit komt.

35


INLEIDING ENQUETE Aangezien ik benieuwd ben hoe een leek aan kijkt tegen de naaktfotografie heb ik een enquête gehouden onder de niet-professionele fotografen. Dit om de naaktfotografie breder in beeld te zetten. Naar mijn mening kijken leken anders naar de naaktfotografie dan de professionele fotografen. Leken hebben nog een frisse blik, zodat ze misschien wel dingen zien die professionele fotografen over het hoofd zien. Een vereiste, die ik aan de ondervraagde meenam was, dat deze persoon nog nooit de voorgestelde foto’s hebben gezien en nog nooit van de fotografen hadden gehoord. Deze vereisten heb ik genoemd, zodat ze geen vooroordeel kunnen hebben. En dit sluit eventuele beïnvloeding uit. Na de enquête komt een eindconclusie met eventueel verrassende uitspraken. Ik heb gebruik gemaakt van 4 foto’s. Twee foto’s van Paul Kooiker om te laten zien dat een fotograaf op verschillende manieren kan fotograferen. En de andere twee foto’s van twee verschillende vrouwen namelijk Marlo Broekmans en Cornelie Tollens. Foto nummer 1: Marlo Broekmans Foto nummer 2: Paul Kooiker Foto nummer 3: Cornelie Tollens Foto nummer 4: Paul Kooiker Na aanleiding van het bovenstaande heb ik een analyse gemaakt. De analyse heb ik uitgedrukt in een totaal grafiek met vermelding van het aantal geënquêteerden. Met daarbij vermeld hoeveel geënquêteerden gekozen hebben voor mannenlijke/vrouwelijke fotograaf. Verder heb ik een opsplitsing gemaakt per foto ( foto1, foto 2, foto 3 en foto 4), waarin ik heb weergegeven het percentage dat de geënquêteerden heeft aangegeven wat zijn inziens door een man of vrouw gefotografeerd is.

36


ENQUETE

2.

1.

3.

4.

1.

Heeft u deze foto’s ooit gezien?

JA/NEE

2.

Kent u deze fotografen? Marlo Broekmans, Paul Kooiker en Cornelie Tollens.

JA/NEE

3.

Kunt u bij elke foto aangeven of u denkt dat de foto door een man of een vrouw is gemaakt.

4. Waaraan denkt u te kunnen zien dat de foto door een man of een vrouw is gemaakt. Kunt u bij elke foto aangeven waarom u denkt dat deze bovenstaande foto’s door een man of een vrouw is gemaakt. 5.

Denkt u dat vrouwen anders fotograferen dan mannen en kunt u dat zien in de fotografie?

37


CONCLUSIE

Analyse onderzoek man/vrouwelijke fotograaf

20 18 16 14 29 12 10 geënquêteerd 8 en 6 4 2 0

19

18 15

14

14

15 11

10

Foto 1

man vrouw

Foto 2

Foto 3

Foto 4

Voor deze enquête heb ik mensen gevraagd tussen de leeftijd 20-60. Aan de hand van de totaalanalyse kunnen we vaststellen dat met betrekking tot foto 1 en foto 4 de meerderheid van de geënquêteerden het bij het juiste eind hadden. Hier een paar kern opmerkingen van de geënquêteerden waarom zij tot deze keuze zijn gekomen.

VAAK VOORKOMENDE OPMERKINGEN: Een vaak voorkomende opmerking is dat vrouwen ‘zachter’ en ‘liever’ fotograferen. Daarbij verwijzen de meeste naar foto 2 van Paul Kooiker. Een wegrennende blote meisje in de duinen. Doordat het onscherp en romantisch uitziet denkt men dat dit een vrouw heeft gefotografeerd. “ Ik zou denken dat mannen eerder naakte vrouwen in het geheel fotograferen en vrouwen meer focussen op details zoals bij foto 1” Toevallig is het waar bij deze foto’s maar als je naar de foto’s van Diana Blok kijkt fotografeert ze naakte vrouwen in het geheel. “Ik denk niet dat er een strikte scheiding is. Mannen fotograferen anders en vrouwen ook. Een man kan vrouwelijke fotograferen en andersom. Er zijn volgens mijn weinig vrouwen die in een vrouwelijke prototype passen en voor mannen geldt hetzelfde.” Ik denk dat mannen meer direct fotograferen (zich meer richten op het te fotograferen onderwerp) terwijl vrouwen de omgeving meer bij de opname zullen betrekken en meer zoeken naar een totaal beeld. Ook denk ik dat vrouwen creatiever zijn, maar minder gevoel hebben voor dat ene moment. Bijv. actiefotografie.”

38


Marlo Broekmans zei ook dat vrouwen creatiever met hun eigen lichaam zijn dan mannen. Maar dat wil niet zeggen dat alle mannen niet creatief zijn met hun eigen lichaam kijk maar naar de zelfportretten van Erwin Olaf. Mensen die niet met fotografie te maken hebben, hebben het nog niet door dat ook in de fotografie de emancipatie is gekomen. Ze denken werkelijk dat de vrouwen niet actie foto’s kunnen maken maar het tegendeel is waar. Maar daar gaat mijn scriptie niet over. Ik richt me alleen tot de naaktfotografie. “Denk dat een vrouw misschien minder seksueel fotografeert en andere delen van de vrouw laat zien dan de borsten etc.” Erwin Olaf zeg dit ook als een vooroordeel. Hij dacht ook dat vrouwen minder erotisch fotograferen en meer humor in hun foto stoppen. Maar naar het einde van mijn scriptie heb ik dit gegeven nog steeds niet gezien. “Vrouwen proberen naaktheid als iets natuurlijks te fotograferen”. Deze opmerking zou dan het meest bij het werk van Anna Beeke passen. Zij wil ook laten zien dat seks iets heel natuurlijks is, het is een onderdeel van het dagelijks leven. Maar deze opmerking is niet bij iedere vrouwelijk fotograaf tot toepassing.

ANALYSE FOTO 1 Foto 1 : Mevr. Marlo Broekmans

34% man vrouw 66%

Bij de foto van Marlo Broekmans wisten de meeste het goed te raden. 66 procent had het goed en 34 procent had het bij het verkeerde eind van de 29 geënquêteerden.

OPMERKINGEN: “Vrouwen gaan meestal dieper op het onderwerp in.” “Naaktheid is niet storend.” “Dit is duidelijk een vrouw…kijk naar mijn buik!” De meeste mensen hebben bij deze foto puur op het gevoel gekozen. Men denkt dat vrouwen zo veel bezig zijn met hun gewicht. Hun obsessie met hun gewicht dat hier een reactie op is.

39


De geënquêteerden geven geen duidelijke reden waarom ze denken dat dit een vrouw is geweest die deze foto heeft gemaakt.

ANALYSE FOTO 2 Foto 2 : Hr. Paul Kooiker

48%

man 52%

vrouw

Bij de foto van Paul Kooiker kwamen de geënquêteerden er niet duidelijk uit. Wel was het 52 procent goed geraden en 48 procent had het mis, is het geen duidelijke uitslag.

OPMERKINGEN: “ Heel moeilijk, kinderlijk poëtisch en ik denk dat een vrouw dichter bij een kind meisje in de duinen staat.” “De naaktheid is niet storend dus daarom denk ik dat het door een vrouw is gefotografeerd.” “Vrouw, subtiel mooi in beeld gebracht. “Deze vrouw heeft een mooie pose in een mooie omgeving, lijkt me meer een toevallig moment waarbij de maker (mogelijk mannelijk partner) oog heeft gehad voor schoonheid van het moment.” De meeste geënquêteerden konden wel uitleggen waarom ze dachten dat deze gefotografeerd is door een vrouw alleen de geënquêteerden die dachten dat deze door een man was gefotografeerd konden geen reden aangeven. Waarschijnlijk was het voor hun puur een gok. Ik heb juist voor deze foto gekozen omdat het voor mij vrouwelijk aanvoelde, en om de geënquêteerden op het verkeerde been te zetten. Een man kan ook vrouwelijk fotograferen. Je ziet aan deze uitkomst dat het niet duidelijk is te zien of het door een man of vrouw is gefotografeerd.

40


ANALYSE FOTO 3 Foto 3 : Mevr. Cornelie Tollens

48%

man vrouw

52%

Bij de foto van Cornelie Tollens kwamen de geënquêteerden er niet duidelijk uit. Wel was het 52 procent goed geraden en 48 procent had het mis, is het geen duidelijke uitslag.

OPMERKINGEN: “Deze foto vind ik persoonlijk ‘bot’ waardoor ik misschien eerder toeschrijf aan een man dan een vrouw.” “Het zijn vooral de harde, strakke, bijna aërodynamische lijnen die mannelijk aandoen.” Persoonlijk vind ik dat Cornelie Tollens een mannelijke kijk heeft. De geënquêteerden die dachten dat deze foto door een vrouw is gefotografeerd konden net als de vorige foto niet uitleggen waarom ze dat dachten. Niemand kon duidelijke kenmerken aangeven waarom een vrouw- of waarom een mannelijke fotograaf.

ANALYSE FOTO 4 Foto 4 : Hr. Paul Kooiker

38% man vrouw 62%

41


Bij de foto van Paul Kooiker wisten de meeste het goed te raden. 62 procent had het goed en 38 procent had het bij het verkeerde eind van de 29 geënquêteerden.

OPMERKINGEN: “ Het is vooral de seks, drugs en rock ‘n’ roll die in de foto zit waardoor het beeld mij mannelijk overkomt. Blijkbaar zijn de peuk en flinke boezem belangrijker dan haar gezicht.” “Ik vind het een beetje ordinair, hoort een vies blad thuis.” “Vrouw, ongegeneerd vrouwenlichaam: geen supermodel maar wel erg naakt/ kaal/ realistisch/ koud neergezet” Ondanks dat het een duidelijk uitkomst is kan men niet zeggen wat de mannelijke kenmerk is. Ze komen niet verder dan dat ze ordinair fotograferen.

42


EINDCONCLUSIE Mijn eindconclusie op de vraag: “Fotograferen vrouwen anders dan mannen en kun je dat zien in fotografie?” luidt, dat ik géén verschillen heb kunnen vaststellen die deze vraagstelling onderbouwen. De vooroordelen die beschreven zijn in het begin van mijn scriptie zijn niet bevestigd door de conclusies van mijn enquête. Dit aangezien er te veel variaties in de antwoorden te vinden zijn. Ik kan hierdoor geen verband waarnemen tussen een bepaald oordeel en sekse. Wat wel heel duidelijk naar voren is komen, is dat je bij de mannelijke fotografen sneller de seksuele geaardheid van de fotograaf in zijn fotografie kan zien dan bij de vrouwen. Heteroseksuele vrouwen fotograferen mannen niet op dezelfde manier als homoseksuele mannen die mannelijke modellen fotografeert. Toch wordt er bij de homoseksuele man meer de nadruk op de penis dan op de gehele lichaam. Er laat weinig aan de fantasie over, maar niet op een pornografische manier. De vrouwen proberen het model toch mooi op de foto te zetten. De mannen daarentegen fotografeert de vrouw op elke wijze. In mijn fotografie probeer ik het ook, ik wil namelijk niet dat het model achteraf zegt dat ze zichzelf verschrikkelijk lelijk op de foto staat. Als een model heel erg mollig is kan ik haar niet slank maken maar ik kan ze wel op zo’n manier op de foto zetten dat het voor haar de optimale pose is. Maar dat die ik alleen als het nog bij mijn oorspronkelijke idee past. Waarschijnlijk is dat toch het ijdele van de vrouw die de man niet heeft. Mannen zijn ook ijdel maar daar letten ze niet op bij het model. Moet het model mooi op de foto dan kunnen de mannen dat ook, maar dan moet het. Toch blijft in de naaktfotografie de seksuele spanning een duidelijke rol spelen. Als een heteroseksuele man een vrouw fotografeert kan je de spanning zien. Ondanks dat de fotograaf geen interesse heeft in het model. Vrouwen zijn sneller op hun gemak bij vrouwelijke fotografen terwijl er ook lesbische fotografen zijn. Over de enquête: De omschreven vooroordelen waren wel van toepassing op de 4 foto’s maar waren niet sekse specifiek. Cornelie Tollens gebruikte de volgende uitspraak : ” Dat kun je niet zien, alleen als je het weet lijkt het of je het kan zien”, hetgeen ik nu ten volste kan onderschrijven.

43


DIANA BLOK Interview 1 Kunt u in de naaktfotografie zien of het door een man of een vrouw is gemaakt? Zo ja, hoe of waaraan kun je dat zien? Niet altijd. Ze wil daar geen mening over geven. Diana Blok houdt zich daar niet mee bezig. 2 Wat zijn jouw vooroordelen tegenover de mannen en vrouwen die nu als naaktfotograaf werken? Waaraan leid je dat af? GEEN 3 Fotografeer je liever mannen of vrouwen en waarom? Maakt niet uit. Ze fotografeert zowel mannen als vrouwen. 4 Gebruik je jezelf af en toe als model? Is daar een reden voor? Ja, zelfonderzoek. Toen Diana Blok in 1975 begon te fotograferen was ze heel erg met zelfonderzoek bezig. Wie ze was. Hoe ze is op dat moment. 5 Denk je dat vrouwen eerder zichzelf als model gebruiken als mannen? Zo ja, hoe zou dat komen? In Nederland gebruikt de man zich minder snel als model. Als mannen het doen zijn ze meestal gay. Maar over het algemeen zijn mannen en vrouwen even ijdel. 6 maak je gebruik van attributen en waarom? Nu niet maar vroeger wel. De attributen werden gebruikt om iets te associëren. Ze wilde fantasie wereld creëren. 7 Is het de bedoeling om met je foto’s mensen seksueel te prikkelen? Wat wil je met je foto’s zeggen? Mijn foto’s zijn niet gemaakt om mensen seksueel te prikkelen, maar als het een sensuele uitstraling heeft is het wel oké. Alles kan namelijk sensueel zijn, zelfs een bloem is sensueel. Naakt heeft een schoonheid. En schoonheid heeft een ziel als het esthetisch correct is. 8 Wat vind je absoluut niet kunnen in de naaktfotografie? Foto die liefdeloos zijn gemaakt. Eigenlijk pornografie.Of kwetsende foto’s van mensen die eigenlijk niet op de foto willen. 9 Werk je liever in een studio of niet en waarom? Vroeger werkte ze alleen op locatie maar in een studio vorm, maar nu doet ze beide. En in de studio werken en op locatie. Diana Blok werkt nu veel documentair. Ze fotografeert nu de innerlijke wereld tegenover de echte wereld.

44


MARLO BROEKMANS Interview 1 Kunt u in de naaktfotografie zien of het door een man of een vrouw is gemaakt? Zo ja, hoe of waaraan kun je dat zien? Nee, niet altijd. 2 Wat zijn jouw vooroordelen tegenover de mannen en vrouwen die nu als naaktfotograaf werken? Waaraan leid je dat af? Vrouwen zijn creatiever met hun eigen lichaam dan mannen. En mannen hebben een standaard blik. 3 Fotografeer je liever mannen of vrouwen en waarom? Voornamelijk vrouwen omdat ze zelf ook een vrouw is. 4 Gebruik je jezelf af en toe als model? Is daar een reden voor? Ze maakt veel zelfportretten. Marlo Broekmans is een performer en tijdens een performence maakt ze foto’s van haarzelf. Het is ook een weerslag van emoties. 5 Denk je dat vrouwen eerder zichzelf als model gebruiken als mannen? Zo ja, hoe zou dat komen? Ja, vrouwen zijn veel meer met hun lichaam bezig dan mannen. Ze maken een reflectie op hun lichaam. Vrouwen zijn het lichaam en mannen hebben een lichaam. Vrouwen zijn gewend om bekeken te worden. Als mannen zichzelf als model gebruiken zijn ze meestal gay. 6 maak je gebruik van attributen en waarom? Ja, ze maakt veel gebruik van spiegels want die versterken het verhaal wat ze vertellen wil. De spiegels werken ook als symbolen, schoonheid. 7 Is het de bedoeling om met je foto’s mensen seksueel te prikkelen? Wat wil je met je foto’s zeggen? Nee, maar er zit wel verleiding in. Haar foto’s zijn meer dan erotisch foto’s. In de eerste plaats wil Marlo mensen emotioneel raken met haar verhaal. En in de tweede plaats zijn haar foto’s wel sensueel. Ze gaat ook niet om de erotiek heen. 8 Wat vind je absoluut niet kunnen in de naaktfotografie? Misbruik maken van mensen die geen toestemming hebben gegeven om gefotografeerd te worden. Kinderfoto’s die in verkeerde handen zijn gekomen. Of stiekeme foto’s maken van mensen op nudistenstranden. Denk maar aan de foto’s van Karin Bloemen. 9 Werk je liever in een studio of niet en waarom? Ze werkt in een studio maar ook op locatie.

45


CORNELIE TOLLENS Interview 1 Kunt u in de naaktfotografie zien of het door een man of een vrouw is gemaakt? Zo ja, hoe of waaraan kun je dat zien? Nee, dat kun je niet zien alleen als je het weet lijkt het of je het kan zien. 2 Wat zijn jouw vooroordelen tegenover de mannen en vrouwen die nu als naaktfotograaf werken? Waaraan leid je dat af? Dat mannen vrijwel allemaal smakeloos en nogal dom of te nichterig naakt fotograferen, dat dames ook vaak te tuttig naakt fotograferen. 3 Fotografeer je liever mannen of vrouwen en waarom? Ik heb altijd vrijwel uitsluitend dames gefotografeerd ook bloot, de laatste tijd heb ik ook veel mannen gefotografeerd bijna allemaal bloot en ik vind het een extra dimensie aan mijn leven geven. Het is namelijk spannend en stout en het is eerder sexy omdat het puurder is. 4 Gebruik je jezelf af en toe als model? Is daar een reden voor? Ja, dat is makkelijk en leuk en bevrijdend. 5 Denk je dat vrouwen eerder zichzelf als model gebruiken als mannen? Zo ja, hoe zou dat komen? Ja, dat is omdat het vrouwenlichaam op zich zelf al sexy is om te fotograferen bij een vent heb je eerder een hoofd nodig en het ligt in de natuur zo vast dat vrouwen zich eerder lichamelijk openstellen dan mannen, meer de behoefte hebben om met hun lichaam te pronken. 6 maak je gebruik van attributen en waarom? Ik snap de vraag niet. 7 Is het de bedoeling om met je foto’s mensen seksueel te prikkelen? Wat wil je met je foto’s zeggen? Nee, maar het is wel zo, het is mijn visie op de wereld, ben erg aangetrokken tot sexy, het is het dierlijke in de mens wat mij aanspreekt en waar ik veel over wil en kan fantaseren. 8 Wat vind je absoluut niet kunnen in de naaktfotografie? Snap de vraag niet in de kunst moet alles kunnen daar is kunst voor. 9 Werk je liever in een studio of niet en waarom? Nee, locaties zin me even dierbaar de afwisseling is mijn ding.

46


PAUL KOOIKER Interview 1 Kunt u in de naaktfotografie zien of het door een man of een vrouw is gemaakt? Zo ja, hoe of waaraan kun je dat zien? Meestal wel. Autonome fotografie: een mannelijke fotograaf gaat anders met erotiek om dat vrouwelijke fotografen. Reclame fotografie: Vrouwen fotograferen subtieler en gevoeliger. 2 Wat zijn jouw vooroordelen tegenover de mannen en vrouwen die nu als naaktfotograaf werken? Waaraan leid je dat af? Géén vooroordelen tegenover mannen en vrouwen. 3 Fotografeer je liever mannen of vrouwen en waarom? Ik fotografeer liever vrouwen omdat ik een heteroseksuele man ben en op deze manier zie ik de grens beter tussen erotische foto’s en pornofoto’s. Mannen inspireren mij helemaal niet. 4 Gebruik je jezelf af en toe als model? Is daar een reden voor? Nee, heb niet de behoefte om mezelf te fotograferen. 5 Denk je dat vrouwen eerder zichzelf als model gebruiken als mannen? Zo ja, hoe zou dat komen? Ja, vrouwen durven autobiografische te zijn dan mannen. Vrouwen kunnen zich kwetsbaar opstellen dan mannen. 6 maak je gebruik van attributen en waarom? Nee, alleen de achtergrond als je dat attributen vind. 7 Is het de bedoeling om met je foto’s mensen seksueel te prikkelen? Nee, mijn inspiratie ligt bij het amateuristische, medisch en erotische fotografie. Ik zoek de grenzen in die genres op. Bijv. hoe ver kan ik in de erotische fotografie gaan tot het pornografie wordt. 8 Wat vind je absoluut niet kunnen in de naaktfotografie? Alles moet kunnen in de kunst maar het ligt er aan wat de intentie is van de fotograaf. Is het op de foto te verkopen of te tentoonstellen. 9 Werk je liever in een studio of niet en waarom? Hangt heel erg van het concept af waar ik mee bezig ben maar in de studio heb ik meer controle.

47


ERWIN OLAF Interview 1 Kunt u in de naaktfotografie zien of het door een man of een vrouw is gemaakt? Zo ja, hoe of waaraan kun je dat zien? Als je alle foto’s van alle fotografen bij elkaar hebt kan je het zien. 2 Wat zijn jouw vooroordelen tegenover de mannen en vrouwen die nu als naaktfotograaf werken? Waaraan leid je dat af? Vrouwen maken minder erotische foto’s dan mannen.. Bij vrouwen zit er meer humor in dan bij mannen. Het ligt er ook heel erg aan wat je seksuele voorkeur is. 3 Fotografeer je liever mannen of vrouwen en waarom? Vrouwen, want die zijn gemakkelijker te fotograferen. Er zit meer afstand tussen mij en de vrouwen en op die manier kan ik het verhaal beter vertellen. Vrouwen kunnen naar naakte vrouwen kijken, maar mannen kunnen niet naar naakte mannen kijken. 4 Gebruik je jezelf af en toe als model? Is daar een reden voor? Ik vraag heel vaak andere mensen om voor mij naakt te poseren, dan is het alleen eerlijk als ik eens in de zoveel tijd ook naakt poseer. 5 Denk je dat vrouwen eerder zichzelf als model gebruiken als mannen? Zo ja, hoe zou dat komen? Vroeger was dat inderdaad zo dat vrouwen zich eerder als model gebruikte maar door de emancipatie zijn de mannen ijdeler geworden en is het nu gemakkelijker voor hun als zichzelf als model te gebruiken. Ik deze tijd zijn mannen ook lustobjecten niet alleen de vrouwen. 6 maak je gebruik van attributen en waarom? Vroeger gebruikte ik attributen ter versiering, maar nu gebruik ik attributen ter ondersteuning van het beeld. Meer als symbool of om mensen anoniem te maken. Als je een kind fotografeert heb je speelgoed nodig om ze bezig te houden. 7 Is het de bedoeling om met je foto’s mensen seksueel te prikkelen? Nee, maar je kunt het niet tegenhouden want het is en blijft naakt. 8 Wat vind je absoluut niet kunnen in de naaktfotografie? Seksuele handelingen met kleine kinderen. Los naakt kan wel maar zo snel seksuele handelingen ontstaan kan het niet meer. 9 Werk je liever in een studio of niet en waarom? Studio, want dan kan ik mijn eigen wereld creëren.

48


ARNO NOLLEN Interview 1 Kunt u in de naaktfotografie zien of het door een man of een vrouw is gemaakt? Zo ja, hoe of waaraan kun je dat zien? - Nee 2 Wat zijn jouw vooroordelen tegenover de mannen en vrouwen die nu als naaktfotograaf werken? Géén 3 Fotografeer je liever mannen of vrouwen en waarom? Mijn foto’s spreken voor zich, maar mijn voorkeur ligt het meest bij de vrouwen/meisjes. 4 Gebruik je jezelf af en toe als model? Ja, bij de laatste negatieven van de film maar ik gebruik het niet in mijn serie. 5 Denk je dat vrouwen eerder zichzelf als model gebruiken als mannen? Vrouwen zijn meer bezig met zelfonderzoek. 6 maak je gebruik van attributen en waarom? Dat wat de ruimte me geeft. 7 Is het de bedoeling om met je foto’s mensen seksueel te prikkelen? 8 Wat vind je absoluut niet kunnen in de naaktfotografie? Alles kan in de kunst, als het in overeenstemming is van beide kanten. Kinderporno kan dus absoluut niet want kinderen kunnen geen overeenstemming geven. 9 Werk je liever in een studio of niet en waarom? Elke ruimte is mijn studio.

49


BRONNEN 1. Focus 1989 Nr1 “Fotograferen vrouwen anders?” 2. Focus 1989 Nr1 “Natuurlijk kunnen ook vrouwen erotische foto’s maken” 3. Life de Fotografie 1972 De Camera 4. Life de Fotografie 1973 De Hoofdthema’s 5. Perspectief 1986-1987 Nr30 “Pornografie of kunstig naakt?” 6. Fotografen in Nederland Een anthologie 1852 – 2002 7. Blvd September 2003 Cornelie Tollens 8. Perspectief 1991 Nr. 42 Paul Kooiker: PEK 9. Plaatwerk jaargang 4 1987 “Portret van Anna Beeke” 10. Focus 1991 Anna Beeke 11. “Blooties & Other Bonds” Diana Blok 12. Pf 1997 “Theatrale Dromen fotoportretten van Diana Blok” 13. Ruimte 1986 “Ik creeer een persoonlijke theater.” 14. Focus 1994 Nr. 3 p44 “Cornelie Tollens” 15. Cornelie Tollens “Wierd Nature” 16. Erwin Olaf “Chess Men” 1988 17. “Focus Elsevier Foto en film encyclopedie” Naaktfotografie p393

50

Naaktfotografie  

Naaktfotografie

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you