Page 1

Van der Elsken schrok niet terug voor flink snijden in eigen werk Van der Elsken schrok niet terug voor flink snijden in eigen werk ROTTERDAM - Nu Hongkong sinds 1 juli echt niet meer tot het oude Britse rijk behoort, vallen de Engelse elementen


op de foto's die Ed van der Elsken (1925-1990) er eind '59 en begin '60 maakte meer op dan ooit tevoren. Engelse auto's (Wolseley's overal; één keer, maar prominent, een Rolls), de bussen en de trammetjes (allen dubbeldeks), Blake Pier, bordjes als 'Please do not spit' - maximum penalty £ 500' en niet te vergeten de sfeer rond de derby geven de stad in al haar chineesheid iets Europees vertrouwds. Vertrouwds en daarmee ook iets weemoedigs, want het is voorbij. Maar Ed van der Elsken zou Van der Elsken niet zijn als hij er niet een andere draai aan had gegeven. Als er iemand geen fotograaf van de weemoed genoemd mag worden, dan hij wel. Hoewel zijn fotoreportages, variërend van 'Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés' (1956) en 'Sweet life' (1966) tot 'De ontdekking van Japan' (1988), achteraf altijd typische tijdsdocumenten blijken te zijn en dus vooral bij tijdgenoten nostalgische gevoelens oproepen, is het opvallende van Van der Elskens werk juist dat het zo direct en rauw is. Niks weemoed, het eerste dat bij de meeste (straat-)foto's opvalt, is dat ze geworteld zijn in het moment zelf. De mensen en dingen staan niet stil, maar bewegen. Veel mensen hebben haast, lopen langs of staan te kijken, te bedelen of iets te verkopen en soms zie je zelfs iemand met de billen bloot overboord van een woonprauw in de haven zijn behoefte in het water doen. Van der Elsken legde het dagelijkse leven van Hongkong in al zijn verschijningsvormen vast, zoals Lewis Hine dat aan het begin van de eeuw in New York deed. Geen verstild beeld dus, maar een bruisend beeld, dat (even) met de camera is stilgezet. In het vlak voor zijn dood in 1989 geschreven voorwoord van het nu eindelijk verschenen boek over Hongkong - tevens reden voor een tentoonstelling in Rotterdam -, schrijft Van der Elsken dan ook: “Treur niet om het oude Hong Kong. Weet dat leven verandering is. En over verandering gesproken: hopelijk zullen de vrije mensen van Hongkong na de overdracht van 1997 de starheid kunnen verzachten van het reusachtige China waardoor het wordt opgeslokt. Wie weet zal het nietige


Hongkong, met zijn aan vrijheid en individualisme gewend geraakte inwoners, een vloedgolf van liberalisering worden in de Volksrepubliek China. Waarom niet? Vrijheid zit in de lucht, deze laatste jaren van de twintigste eeuw!” De optimist. Behalve de donkere entourage (alle muren waaraan de foto's zijn opgehangen zijn zwart, en dat terwijl de foto's zelf vaak ook al zo hard en zwart zijn afgedrukt - dat samen is bijna te veel van het goede), valt op de tentoonstelling vooral het verschil op tussen de originele foto's (97 stuks) en de foto's zoals zij in het boek staan. Vaak komen uitsnede en formaat overeen, maar soms wijken ze sterk af. En dat leidt tot aardige contrasten. Neem bijvoorbeeld die vriendelijke 'Very British' gentleman, die met zijn pijpje de derby bijwoont. In het boek zie je hem (vierkant) vanaf de knieën in zijn wedstrijdboekje turen. Maar de originele foto is groter. Je ziet niet alleen zijn buurman, maar ook de sokken (prachtig ruitmotief) die hij zelf draagt en wat nog aardiger is: de hoog opgetrokken broekspijpen. Een ander voorbeeld is het straatbeeld van een 'wijk in Hongkong waar maar weinig westerlingen komen'. Je ziet een man met een glasplaat een donker maar levendig handelswijkje inlopen. Links valt nog een klein jongetje op dat naar de grond kijkt. Verder wekt de foto de indruk dat de huizen (vlak boven de eerste verdieping afgesneden - geen lucht te zien) heel hoog zijn. Zie je daarentegen het origineel, dan is de lucht wel zichtbaar. Twee verdiepingen, hoger zijn de huizen niet. Wat verder opvalt is de linkerkant van de foto. Daar is een hele 'nieuwe' strook te zien, met een ballustrade van een huis, en een snel lopende man in pak die dezelfde richting zoekt als de man met de glasplaat. Juist die extra strook, maakt het perspectief - en dus de compositie - van de foto sterker. Maar blijkbaar vond Van der Elsken dat voor de afdruk in het boek van minder belang. Anneke van der Elsken, de weduwe van de fotograaf die nauw bij de productie van het boek betrokken was, bevestigt het: “Ed sneed foto's als het nodig was vrij rigoureus af om ze in het boek het beste tot hun recht te laten komen. Daar was hij niet zo benauwd voor. Hij wist dat het formaat vierkant zou worden en had er geen enkele moeite mee het individuele kunstwerk ondergeschikt te maken aan het beeldverhaal van het boek.”


Wie goed kijkt, komt met deze wetenschap tot een nieuwe ontdekking: aan de onderkant van de foto-uitsnede in het boek zie je weer meer dan op het 'origineel': de glasplaatdrager draagt een horloge dat daar niet te zien is. Wat er dus allemaal op het negatief staat, blijft dus nog een klein raadsel. Een ander voorbeeld is de foto van een Rolls Royce, die zo straf afgeknipt is, dat de vrouw die er oorspronkelijk op de stoep naast stond niet eens meer te zien is. Niet iedere fotoliefhebber zal achteraf dus gelukkig zijn met de foto's zoals ze in het boek zijn terechtgekomen. In die zin wakkert de tentoonstelling vooral onbehagen aan over veel 'gemiste kansen'. En Van der Elsken zelf? Die zou er waarschijnlijk vooral veel plezier aan beleefd hebben, aan al die overwegingen. Want zoals gezegd: hij sneed niet zo benauwd. Dat boek, daar ging het om. De rest was bijzaak. Š Trouw 2011, op dit artikel rust copyright.

Hong Kong Ed van der Elsken Photography  

Hong Kong Ed van der Elsken Photography

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you