Page 1


Κίμων Τσατσάκης

ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ Για τους εκπαιδευτικούς, τους μαθητές και τους γονείς

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΟΚΙΜΑΚΗΣ


Ένα μικρό δώρο στους συνεχιστές της ύπαρξής μου, στα παιδιά μου Αντώνη και Στέλλα.


Copyright: Κίμων Τσατσάκης e-mail: ktsatsa@gmail.com Eπιμέλεια εξωφύλλου: Πορτοκαλάκη Κέρυ, Σταματάκης Μανώλης

EΚΔΟΣΕΙΣ ΔΟΚΙΜΑΚΗΣ Τ. Τζουλάκη 8, Ηράκλειο Κρήτης, τ.κ. 71202 Τηλ.: 2810 288544 / Fax: 2810 285541 e-mail: sales@dokimakis.gr website: www.dokimakis.gr www.bigbook.gr ISBN: 978-960-98766-6-7


Η

παιδική ηλικία είναι για το παιχνίδι, για πειραματισμό, για φαντασία, για εξερεύνηση. Τα πάντα

είναι αξιοπερίεργα. Λίγοι από εμάς μπορούν να απο-

φύγουν τη γοητεία (και την απογοήτευση), να παρατηρούν ένα παιδί να εξερευνά. Κανένας χώρος δεν είναι υπερβολικά επικίνδυνος, κανένα αντικείμενο εξαιρετικά πολύτιμο, κανένα εμπόδιο ανυπέρβλητο. Ψηλαφούν το δρόμο τους ανήσυχα βλέποντας, ακούγοντας, αντιδρώντας. Το μυστήριο που αναζητεί το παιδί είναι ο εαυτός του. Το κλειδί του μυστηρίου βρίσκεται στη δεκτικότητα του παιδιού. Αν η αναζήτησή του εμποδίζεται ή αποκλείεται, το παιδί θα ξεφωνίσει ματαίωση. Η φύση του παιδιού απαιτεί εμπειρία, οργάνωση, επιβεβαίωση και ολοκλήρωση. ΛΕΩΝ ΜΠΟΥΣΚΑΛΙΑ Προσωπικότητα και ολοκλήρωση (σελ. 54-55)


ΠΡΟΛΟΓΟΣ............................................... 11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ............................................... 15 Α’ ΜΕΡΟΣ 1.Λίγα λόγια για τη Γλώσσα ............................ 17 2.Τι είναι Έκθεση ή Γραπτός Λόγος ..................... 23 2.1 Λέξεις .......................................... 26 2.2 Πρόταση ......................................... 27 2.3 Παράγραφος ...................................... 28 2.4 Λέξεις-κλειδιά .................................. 34 3.Τα μέρη της Έκθεσης ................................. 35 4.Εκφραστικά στοιχεία ................................. 38 5.Αναγκαιότητα της διδασκαλίας της Έκθεσης ............ 40 6.Προφορικός και γραπτός λόγος ........................ 41 7.Διαδικαστικό-δομικό μοντέλο γραπτού λόγου ........... 45 8.Είδη Γραπτού Λόγου .................................. 54 9.Περίληψη ............................................ 59 10.Λεξιλόγιο .......................................... 62 11.Παραμύθι ........................................... 65 Β’ ΜΕΡΟΣ............................................... 70 1.Τεχνικές δημιουργίας Ιστοριών και Παραμυθιών ........ 71 2.Ενδεικτικοί τρόποι προσέγγισης ...................... 81 3.Επεξεργασία ......................................... 90 4.Πορεία διδασκαλίας αφηγηματικής παραγωγής ........... 94 5.Δραστηριότητες Δημιουργικής γραφής ................. 108 6.Κείμενα ανάλυσης κοινωνικών καταστάσεων ............ 118 7.Προσεγγίσεις κειμένων .............................. 131 8.Λέξεις ............................................. 168 Σχεδιαγράμματα ....................................... 175 Επίλογος ............................................. 183 Βιβλιογραφία ......................................... 185


ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ - ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ

Πρόλογος

Γ

ια χρόνια στη διδασκαλική μου σταδιοδρομία, προσπαθούσα να κατανοήσω, γιατί τα παιδιά-μαθητές μου, όταν ήταν ν’ ασχοληθούν

με το ΄΄ Σκέφτομαι και γράφω΄΄ αντιδρούσαν μ’ ένα παράξενο τρόπο που με προβλημάτιζε. Πολλές φορές μάλιστα μου έδιναν την εντύπωση ότι τα περισσότερα- για να μην πω όλα- πραγματικά υπόφεραν όταν βρισκόταν μπροστά στο θέμα τους, ενώ στα άλλα μαθήματα η όρεξη και η συνεργασία ήταν πολύ καλή και ευχάριστη. Συχνά ένιωθα μέσα μου ότι κάτι έφταιγε, ότι έπρεπε να βοηθήσω, ν’ ανακαλύψω την αιτία του προβληματισμού αυτού κι έτσι να δώσω ένα αποτελεσματικό τρόπο προσέγγισης. Επίσης το ίδιο διαπίστωσα σε μια μικρή έρευνα που πραγματοποίησα, σαν Σχολικός Σύμβουλος, στην περιφέρειά μου. Στο ερωτηματολόγιο που τους έδωσα, στην ερώτηση πώς νιώθουν όταν είναι να γράψουν ΄΄Σκέφτομαι και γράφω΄΄, απάντησαν με εκφράσεις που κανένα μας δεν τιμούν, αλλά αντίθετα μας προβληματίζουν και μας κάνουν να νιώθουμε άσχημα και αμήχανα. Μερικές από τις λέξεις αυτές είναι: Απαίσια, τρέμω ολόκληρη, δεν ξέρω πώς να γράψω αυτά που σκέφτομαι, μανία, θυμό, καλά, καθόλου καλά, νευριάζω, δεν με ενδιαφέρει καθόλου. Σιγά- σιγά διαπίστωσα ότι ενώ σ’ όλα τα μαθήματα ακολουθούσαμε κάποια μέθοδο, κάποια οργάνωση και πορεία, στο μέρος αυτό της γλώσσας, ενώ είναι το πιο δύσκολο και σπουδαίο, το αντιμετωπίζαμε σαν μια απλή και συνηθισμένη άσκηση: παιδιά γράψετε το ΄΄Σκέφτομαι και γράφω΄΄. Το έγραφαν στο σχολείο ή στο σπίτι, το παίρναμε, το διορθώναμε, κυρίως ορθογραφικά που είναι το πιο εύκολο, βολικό και ανώδυνο για το δάσκαλο αλλά επώδυνο για το μαθητή, μερικοί έβαζαν και σκληρούς βαθμούς και το επιστρέφαμε στα παιδιά.

11


Αυτό ήταν. Ούτε διδάξαμε κάποια μέθοδο συγγραφής, ούτε σωστή επεξεργασία γινόταν, ούτε ανατροφοδότηση λάβαινε μέρος, ούτε τονίζαμε τα θετικά σημεία, μόνο σκληρότητα και αρνητικά αφήναμε στις ψυχές των μαθητών μας. Έτσι εφάρμοσα δικό μου πρόγραμμα-ξεχωριστή ώρα- με οργάνωση και σύστημα, αφού διάβασα και μερικά βιβλία. Τα αποτελέσματα ήταν πολύ ενθαρρυντικά. Το κλίμα άλλαξε εντελώς. Χαιρόταν ν’ ασχολούνται μ’ αυτό το αντικείμενο. Για το λόγο αυτό, συναισθανόμενος την ευθύνη και την προσφορά, αποφάσισα να εργαστώ λίγο παραπάνω, να γράψω αυτή την εργασία, αποσκοπώντας στη βοήθεια των μικρών μαθητών μας κι έτσι να πάψουν να υποφέρουν μπροστά στο γραπτό λόγο. Αρχίζοντας όμως να καταγράφω τις σκέψεις μου στη συγκεκριμένη εργασία, αναρωτιόμουν αν πραγματικά θα βοηθήσω αυτούς στους οποίους απευθύνομαι ή θα τους προξενήσω κάποια ζημιά. Θα μου πείτε, τίποτα δεν πάει χαμένο. Όλα κάτι προσφέρουν, όλα κάτι δίνουν. Έκανα αυτές τις σκέψεις, γιατί η προσφορά αυτή εξαρτάται από τον τρόπο που ο αποδέκτης θα προσλάβει τις πληροφορίες. Έχει δηλαδή μεγάλη σημασία ο τρόπος που ο αναγνώστης θα προσπαθήσει να εκμεταλλευτεί και να αξιοποιήσει τις πληροφορίες που του δίνονται. Μερικοί θα τις προσλάβουν χωρίς αρκετή περίσκεψη, χωρίς κατανόηση, χωρίς κόπο, χωρίς ουσιαστική ωφέλεια. Άλλοι πάλι θα αρπάξουν το έτοιμο και δε θα κινητοποιήσουν τη σκέψη τους. Είναι μεγάλο λάθος να προσλαμβάνουμε το έτοιμο χωρίς αποκωδικοποίηση, χωρίς κινητοποίηση της σκέψης, χωρίς να προσθέτουμε τίποτα το καινούριο στη γνώση μας, αλλά το παίρνουμε γιατί μας το ζητάνε ή γιατί έτσι επιβάλλεται. Το έτοιμο μαραζώνει το πνεύμα, επαναπαύει τη σκέψη και ο άνθρωπος που δε σκέφτεται χάνει τον προσανατολισμό του, τον ίδιο τον εαυτό του, την αυτοπεποίθηση, τη δυναμική του και την αυτοεικόνα του. Χρειάζεται επεξεργασία, ανάπτυξη, σύνθεση, κατανόηση και τέλος εσωτερίκευση. Μόνο έτσι οικοδομούμε τη νέα γνώση, ενσωματώνοντάς την πάνω στην παλιά.

12


ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ - ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ

Για το λόγο αυτό δε θα δώσουμε έτοιμο το γραπτό λόγο που ζητούν τα βιβλία, αλλά θα προτείνουμε τρόπους προσέγγισης οι οποίοι θα ωφελήσουν, εάν μελετηθούν προσεκτικά από τους ίδιους τους μαθητές και με τη βοήθεια των δασκάλων ή και των γονέων. Με τους προβληματισμούς που θα τεθούν σκοπεύουμε να πυροδοτήσουμε τη σκέψη και φυσικά τις γλωσσικές δυνατότητες ώστε τελικά να φτάσουμε στο προσδόκιμο αποτέλεσμα. Γλώσσα και σκέψη συμβαδίζουν, χέρι - χέρι, για να φτάσουν μαζί-αλληλοβοηθώντας – στην κορύφωση της προσωπικότητας του κάθε ατόμου. Αυτός που χειρίζεται καλά τη γλώσσα νιώθει ότι έχει πλεονέκτημα έναντι αυτών που την ξέρουν λιγότερο καλά. Οφείλουμε να ευχαριστήσουμε θερμά τους-τις εκπαιδευτικούς: Καψαλάκη Ζαχαρία, Αιρετό του ΑΠΥΣΠΕ Κρήτης, για τις πολύτιμες προτάσεις του, Βλάχου Βασιλική και Τσακαλίδου Μαρία, δασκάλες του 1ου Δ.Σ. Τυμπακίου, για τα δείγματα των διδακτικών τους προσεγγίσεων, καθώς επίσης και τη Λενακάκη Μαρία και Δαμιανάκη Αντιγόνη, δασκάλες του 1ου Δ.Σ. Μοιρών, για τη συνεργασία τους στις διδακτικές μας προσεγγίσεις.

13


ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ - ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του εγχειρήματός μας είναι να δώσουμε στα παιδιά, στους γονείς και δασκάλους μερικές ιδέες, κάποιες τεχνικές παραγωγής του γραπτού λόγου είτε αυτός αναφέρεται ως «σκέφτομαι και γράφω» είτε ως «έκθεση» είτε ως «γραπτός λόγος» ή «έκφραση-έκθεση». Αιτία της εκπόνησης της εργασίας αυτής είναι: α) Η διαπίστωση ότι τα παιδιά ενώ έχουν ιδέες και σκέφτονται, δυσκολεύονται να τις εκφράσουν και να τις διατυπώσουν πάνω στο χαρτί. Έτσι πολλές φορές παρατηρούμε ή ακούμε τα παιδιά, όταν τους δοθεί το θέμα ανάπτυξης, να μας ρωτούν ή να αναρωτιούνται: Τι θα γράψω; Πώς θα ξεκινήσω; Όμως αν τα βοηθήσουμε λίγο, γράφουν. β) Η πεποίθηση ότι η έκθεση είναι διδακτή και βελτιώσιμη, αν και δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν το έμφυτο ταλέντο. Όμως και το ταλέντο χρειάζεται καλλιέργεια. γ) Είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι ο γραπτός λόγος, η κριτική σκέψη και η σχολική γνώση βρίσκονται σε μια αμφίδρομη σχέση. (Ματσαγγούρας Η. 2000, σελ.477)

Για το λόγο αυτό είναι ανάγκη τα παιδιά να μάθουν να γράφουν, αναπτύσσοντας έτσι την κριτική τους σκέψη. Έτσι η σχολική γνώση γίνεται ενδιαφέρουσα, κατανοητή, αποδεκτή και η πρόσληψή της είναι αποτελεσματικότερη. Προσλαμβάνοντας με αποτελεσματικό και αποδοτικό τρόπο τις πληροφορίες που τους παρέχονται, τους δίνεται η δυνατότητα να βρίσκουν διέξοδο στ’ αδιέξοδά τους. δ) Οι κυριότεροι λόγοι που τα παιδιά “υποφέρουν” όταν γράφουν είναι: - Τα περισσότερα σκέφτομαι και γράφω ή εκθέσεις είναι έξω από τα ενδιαφέροντα και τα βιώματά τους: - δε διδάσκονται συστηματικά και οργανωμένα τρόπους παραγωγής

15


του γραπτού λόγου. - ο γραπτός λόγος στο Σχολείο δεν είναι επικοινωνιακός. Οι ασκήσεις που δίνονται, ακολουθούν, τις νέες οδηγίες και κατευθύνσεις που αναφέρονται στο Δημοτικό Σχολείο από τα Προγράμματα Σπουδών των Νέων Βιβλίων. Φυσικά δε θα σας δώσουμε έτοιμες εκθέσεις. Θα βασιστούμε στη δομή της πρότασης, της παραγράφου και των κειμένων, αναλύοντας και συνθέτοντας κείμενα από τη Νεοελληνική γλώσσα και Παιδική Λογοτεχνία, ακολουθώντας μια ορισμένη πορεία ανάλυσης και σύνθεσης. Επίσης θα σας βοηθήσουμε στην παραγωγή ιδεών, που με τη συστηματοποίησή τους, θα φτάσουμε στον προσδοκώμενο στόχο, που δεν είναι άλλος από την παραγωγή ενός ολοκληρωμένου κειμένου. Έτσι μ’ αυτά που θ’ ακολουθήσουν, θα σας δοθούν πληροφορίες: α) Γενικά περί της έκθεσης. β) Τρόποι παραγωγής γραπτού λόγου. γ) Ενδεικτική καθοδήγηση των κειμενικών ειδών Ο τρόπος και οι ιδέες βασίζονται στην πολύχρονη πείρα μας, που για αρκετά χρόνια έχουμε διδάξει στις δυο τελευταίες τάξεις του Δημοτικού Σχολείου. Για χρόνια εφαρμόσαμε ξεχωριστή ώρα για την έκθεση, ανεξάρτητα από το αναλυτικό πρόγραμμα. Πιστεύουμε ότι η καινοτομία αυτή ωφέλησε σε μεγάλο βαθμό τα παιδιά. Επίσης η εμπειρία μας ως Σχολικός Σύμβουλος μας παρέχει αρκετά στοιχεία που θα τροφοδοτήσουν και θα ολοκληρώσουν την παρούσα εργασία. Αισιοδοξούμε ότι η εμπειρία, σε συνδυασμό με τη θεωρητική κατάρτιση, θα μας δώσει τη δυνατότητα να σας βοηθήσουμε, ώστε οι σκέψεις, οι ιδέες και τα συναισθήματά σας να αποτυπωθούν σε γραπτό λόγο με συστηματικό και οργανωμένο τρόπο.

16


ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ - ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ

Α’ΜΕΡΟΣ 1 Λίγα λόγια για τη γλώσσα Αυτό που ξεχωρίζει τον άνθρωπο από τα υπόλοιπα όντα, είναι η πληρότητα του εγκεφάλου του, η οποία του εξασφαλίζει τη λογικότητα, το λόγο (προφορικό ή γραπτό) και τη σκέψη. Ο λόγος του εκδηλώνεται με δυο μορφές με τις οποίες οι άνθρωποι επικοινωνούν μεταξύ τους: τον προφορικό και το γραπτό. Ο προφορικός κάνει τη δουλειά του με τα φωνήματα (φθόγγους) και ο γραπτός με τα γραφήματα (γράμματα). Κάθε μορφή αποτελεί μια ξεχωριστή γλωσσική ποικιλία με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της, που όμως αλληλεπιδρούν και η καθεμία συμβάλλει στην κατάκτηση της άλλης. Πρώτα εμφανίζεται ο προφορικός και έπεται ο γραπτός. Έτσι όταν κάποιος έχει μάθει να μιλάει σημαίνει ότι έχει εφοδιαστεί με κάποιο λεξιλόγιο. Με τη διδασκαλία αντιλαμβάνεται ότι τα φωνήματα, αυτά δηλαδή που λέει, αντιστοιχούν σε σημαδάκια που μας κάνουν τα γράμματα, τα γραφήματα, τα οποία μπορούν ν’ αποτυπωθούν στο χαρτί. Έτσι τις λέξεις που λέει, έχει τη δυνατότητα τώρα πια να τις γράψει και να τις διαβάσει ή να διαβάσει κάτι που έγραψαν άλλοι. Διαβάζοντας αυτά που έχουν γράψει άλλοι, αποκτά νέο λεξιλόγιο, το οποίο τώρα μπορεί να το αναφέρει και να το χρησιμοποιήσει στον προφορικό και γραπτό του λόγο. Ο προφορικός είναι πιο απλός και σύντομος, παρέχει και στον πομπό και στο δέκτη άμεση ανατροφοδότηση και αντίδραση, καθώς επίσης και οι κινήσεις του σώματος και των άκρων, των εκφράσεων και των μορφασμών του προσώπου λειτουργούν σαν συνδετικοί κρίκοι, είναι τα μέσα πληροφόρησης, ανάμεσα στον πομπό, το περιεχόμενο και το δέκτη. Ο προφορικός λόγος είναι άμεσος, ΄΄ενδιάθετος, ζωογόνος και

17


έμψυχος΄΄, όπως αναφέρει ο Πλάτωνας στο Φαίδρο. Για το λόγο αυτό κατακτάται πολύ εύκολα από το παιδί, μέσα από τη καθημερινή χρήση του στο ευρύτερο και στενότερο περιβάλλον του, όπως στη γειτονιά, στο σχολείο, στην οικογένεια. Η ποιότητα του προφορικού λόγου που ακολουθείται στο περιβάλλον αυτό και κυρίως στο οικογενειακό, είναι καθοριστικής σημασίας για την καλλιέργεια, την ανάπτυξη και την αποτελεσματικότητα της μορφής αυτής του λόγου. Και είναι υψίστης σημασίας, γιατί αυτές οι δεξιότητες αργότερα θ’ αποτυπωθούν στην παραγωγή του γραπτού λόγου. Ο γραπτός λόγος είναι πολύ πιο δύσκολος και σύνθετος, γιατί πέρα του ότι τα φωνήματα θα πρέπει να μετασχηματιστούν σε γραφήματα, είναι απαραίτητο να αναγνωρίζουν και ν’ ακολουθούν τις ΄΄ορθογραφικές΄΄ συμβάσεις που ισχύουν κάθε φορά. Είναι πιο δύσκολο, οι ιδέες που εκφέρονται με τον προφορικό λόγο, να μεταφραστούν και να μεταγραφούν σε γραπτά σύμβολα: σε γραπτές λέξεις. Η γραπτή λέξη είναι η βασική μονάδα της γραπτής έκφρασης, το πρωταρχικό κύτταρο του σώματος που λέγεται γραπτό κείμενο. Το κείμενο αυτό για να είναι αποτελεσματικό, χρειάζεται κάθε φορά, ανάλογα με την επικοινωνιακή περίπτωση, να επιλεγεί το κατάλληλο λεξιλόγιο που να προκύπτει νόημα και αποτέλεσμα για το συγκεκριμένο λόγο που γράφτηκε. Ο πλούτος του λεξιλογίου μας αντιπροσωπεύει και την ποιότητα της έκφρασής μας. Όσο πιο πλούσιο λεξιλόγιο κατέχουμε τόσο πιο ευχάριστος και αποτελεσματικός είναι ο λόγος μας. Αυτόν τον πλούτο μπορούμε να τον αποκτήσουμε, με την ομιλία μας, τη γραφή μας, την ανάγνωση βιβλίων, με τη χρήση του λεξικού μας, με τα διάφορα οπτικοακουστικά μέσα, με τις εικόνες, κ.τ.λ. Για να χρησιμοποιήσουμε αυτό το λεξιλόγιο χρειάζεται να ξέρουμε τη νοηματική του και συγχρόνως να ξέρουμε να το εντάξουμε στην επικοινωνιακή του περίσταση, ανάλογα με τη λειτουργική χρήση του. Κατέχω μια λέξη σημαίνει ότι γνωρίζω το νόημά της και ξέρω να τη χρησιμοποιώ μέσα στο λόγο. (Βάμβουκας, Μ. 2004)

18


ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ - ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών της Νεοελληνικής Γλώσσας στο Δημοτικό Σχολείο(ΦΕΚ 93/10-2-93 τ.β) είναι το όχημα για το σύγχρονο σχολείο της κριτικής, δημιουργικής και συνθετικής σκέψης. Στηρίζεται στο γενικό σκοπό της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που αποβλέπει στο: ΄΄να συμβάλλει στην ολόπλευρη, αρμονική και ισόρροπη ανάπτυξη των διανοητικών και ψυχοσωματικών δυνάμεων των μαθητών, ώστε, ανεξάρτητα από φύλο και καταγωγή, να έχουν τη δυνατότητα να εξελιχθούν σε ολοκληρωμένες προσωπικότητες και να ζήσουν δημιουργικά΄΄. Για το σκοπό της διδασκαλίας της Γλώσσας ορίζει ότι: ΄΄αποσκοπεί στην ανάπτυξη της ικανότητας των μαθητών να χειρίζονται με επάρκεια και αυτοπεποίθηση, συνειδητά, υπεύθυνα, αποτελεσματικά και δημιουργικά το γραπτό και προφορικό λόγο, ώστε να συμμετέχουν ενεργά στη σχολική και την ευρύτερη κοινωνία τους΄΄. Για την επίτευξη του σκοπού αυτού υιοθετούνται επιλεκτικές και συνδυαστικές θεωρίες μάθησης με άξονα τις ανάγκες της διδακτικής. Στηρίζεται στις σύγχρονες θεωρίες προσέγγισης: στην ανακάλυψη, στη διερεύνηση, στην εποικοδόμηση, στη συμμετοχή. ΄΄Η Γλώσσα νοείται ως σύστημα επικοινωνίας με βάση τον αρθρωμένο λόγο. Ο χειρισμός της γλώσσας αποτελεί το μέσο προαγωγής της διανόησης και ειδικά, της δημιουργικής και κριτικής σκέψης΄΄ (ΔΕΠΠΣ Τ.Α σελ..21). Μέσα από τη χρήση της γλώσσας ο άνθρωπος δημιουργεί και μεταβάλλει την πραγματικότητα. Ο εκπαιδευτικός στη διδακτική του μεθοδολογία για τη Γλώσσα, έχει τη δυνατότητα να προσαρμόσει τα μέσα του, ανάλογα με τους στόχους που θέτει το συγκεκριμένο κεφάλαιο ή ενότητα. Έτσι γίνεται κατά κάποιο τρόπο σχεδιαστής του αναλυτικού προγράμματος με συστηματικές και σκόπιμες διδακτικές πρακτικές, σύμφωνα με τις αρχές: - Ο εκπαιδευτικός συνειδητοποιεί ότι ο μαθητής διδάσκεται τη γλώσσα για να κάνει πιο αποτελεσματικά τη δουλειά του με το λόγο. - Ο μαθητής να μάθει να χειρίζεται τα είδη του λόγου, όπως τον ανα-

19


φορικό (αφήγηση, περιγραφή) καθώς επίσης και τον κατευθυντικό (παράκληση, επιχειρηματολογία, οδηγία,), (ο.π.σελ.54,55). - Ο εκπαιδευτικός μπορεί να αντικαταστήσει κείμενα των εγχειριδίων με άλλα αυθεντικά, μέχρι 25%, που να ανταποκρίνονται όμως στους στόχους και στα ενδιαφέροντα των μαθητών του. (ο.π.σελ.55) - Στην ανάλυση των κειμένων γίνεται συστηματική αξιοποίηση των πληροφοριών, που ερμηνεύουν τη μορφή και το περιεχόμενο του κειμένου, οι οποίες μπορεί να είναι α) περικειμενικές (πομπός, δέκτης), διακειμενικές(σχετικές με άλλα κείμενα) και ενδοκειμενικές(γνωρίσματα του είδους). Κάθε είδος κειμένου χρειάζεται ειδική διδασκαλία για να γνωρίσουν οι μαθητές τα κειμενικά τους χαρακτηριστικά(δομή, γλώσσα, ύφος, σύνταξη, λεξιλόγιο).(ο.π.σελ.55) - Επίσης είναι ενδιαφέρουσα η πρόταση των Χαραλαμπόπουλου και Χατζησαββίδη σύμφωνα με την οποία ο σκοπός της γλωσσικής διδασκαλίας είναι διπλός. Από τη μια μεριά να ΄΄στοχεύει στη χρήση της γλώσσας΄΄ και από την άλλη στη ΄΄συνειδητοποίηση του μηχανισμού λειτουργίας της γλώσσας΄΄.(Επιστήμες Αγωγής 3/08, Δόδης, σελ.168) - Για να το επιτύχουν αυτό οι μαθητές, αρχικά είναι απαραίτητο να εξασκηθούν στην κατανόηση και παραγωγή προφορικού και γραπτού λόγου, μέσα στις περιστάσεις επικοινωνίας και αυτό θα επιτευχθεί με τις διάφορες εργασίες που θα κληθούν να υλοποιήσουν. Έπειτα να νιώσουν την ανάγκη, το λόγο που θα παράγουν, σύμφωνα με την περίσταση επικοινωνίας, να τον βελτιώσουν, ακολουθώντας τη φάση της επεξεργασίας του κειμένου τους, να διαπραγματευτούν δηλ. τα γραμματικά τους φαινόμενα.(0.π.σελ. 168-169) - Από τα παραπάνω γίνεται αντιληπτό ότι η γλωσσική διδασκαλία πρέπει να γίνεται μέσα από τη λειτουργική χρήση της και η παραγωγή γραπτού λόγου ν’ ανταποκρίνεται στις ανάγκες, στα ενδιαφέροντα και στη καθημερινότητα των μαθητών. Τα θέματα ας συζητιούνται μεταξύ δασκάλου και μαθητών και πάντα να είναι επικοινωνιακά, να έχουν κάποιο αποδέκτη και να μην απευθύνονται μόνο στο δάσκαλο, έτσι που να δημιουργείται κίνητρο στους μαθητές, να βάζουν τη θέση τους στη θέση

20


ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ - ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ

του αποδέκτη. Να νιώθουν ενδόμυχα την ανάγκη να εκφραστούν, να επικοινωνήσουν, να διατυπώσουν κάτι που τους συνέβηκε και να γίνεται για συγκεκριμένους στόχους. - Η διδακτική της κατανόησης και της παραγωγής προφορικού και γραπτού λόγου να γίνεται συστηματικά και σχεδιασμένα. Να βασίζεται στην αρχή της κατανόησης του κειμένου και στη συνέχεια της σύνθεσης ανάλογου κειμένου. Η διαδικασία παραγωγής κειμένου, είναι αποτελεσματικό να ακολουθεί τρία στάδια: α) της προετοιμασίας ή της προσυγγραφής, β) της συγγραφής και γ) της μετασυγγραφής και αναθεώρησης. (ΔΕΠΠΣ σελ.55) - Καθώς η γλώσσα νοείται ως σύστημα, εύλογα θα αποτελείται από τα μέρη που το απαρτίζουν. Αυτά τα μέρη είναι: η γραμματική, το λεξιλόγιο, η ορθογραφία, ο προφορικός και γραπτός λόγος, η σύνταξη, η λογοτεχνία και η διαχείριση της πληροφορίας.

21


Γραπτός Λόγος : Θεωρία και πράξη  

Επειδή πολλοί μαθητές υποφέρουν όταν βρίσκονται μπροστά στο "σκέφτομαι και γράφω". - Επειδή χρειάζονται κάποια καθοδήγηση για το πώς θα γράφ...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you