Issuu on Google+

VII Salón do Libro Infantil e Xuvenil de Pontevedra A Natureza VII Salón del Libro Infantil y Juvenil de Pontevedra La Naturaleza 7th Pontevedra Children’s Book Fair Nature

Febreiro 2006


VII Sal贸n do Libro Infantil e Xuvenil de Pontevedra A Natureza

Febreiro 2006


Edita Concello de Pontevedra e Dirección Xeral de Consellería de Cultura e Deporte da Xunta de Galicia Coordinación da edición Helena Torres Blanco e Manuel Lourenzo González Fotos Xosé Luís Alonso e Xaquín Soliño Texto Manuel Lourenzo González Deseño e maquetación Ovo Publicidade Impresión Gráficas Anduriña Depósito Legal PO-122/2006


Índice

9

Saúda do alcalde

11

Saúda da conselleira de Cultura e Deporte

13

Saúda da concelleira de Cultura

15

VII Salón do Libro Infantil e Xuvenil de Pontevedra

16

Un ano máis, o Salón do Libro

17

A Natureza

18

O pasado

20

Organización

22

www.salondolibro.org

23

A sé

24

Os escenarios

28

Mostras e exposicións

31

Cousas da natureza

38

Os libros

40

Contamos coa Natureza

46

O Salón sae de Pontevedra

47

Pregón e homenaxe

48

Inauguración

49

Actividades concertadas

52

Cursos para adultos

54

Programa aberto

57

Clausura

58

Valoración

60

O futuro

63

Textos en castellano

73

English text




O Salón do Libro volveu ser en 2006 un referente para a cultura urbana de Pontevedra e unha vez máis demostrou o cariño desta cidade polos libros, a literatura, a sensibilidade, e en definitiva, por conseguir un futuro mellor. Desta volta foi a natureza a protagonista dos agradábeis espazos polos que pasaron tantas nenas e nenos, escoitando da man de ledos personaxes centos de contos case asubiados co cariño e a consideración que merecen os máis novos de entre nós. Foi tamén unha boa ocasión de lembrar a constancia, a amizade e o valor que para Pontevedra tivo o paso pola vida dun ser tan marabilloso como María Victoria Moreno, unha vocación como poucas dedicada á incesante tarefa de construir un mundo no que cada vez mereza máis a pena vivir. Quero agradecer un ano máis, e nunca me cansarei de facelo, a todas cantas persoas dedican un espazo do seu tempo e o seu maxín a este Salón, contribucións sen as que sería imposíbel chegar tan alto. O salón de 2007 está xa tocándonos á porta, co seu espléndido desfile de historias e persoeiros. Ben vidos sexades de novo, amigas e amigos. Miguel Anxo Fernández Lores Alcalde de Pontevedra

Saúda do alcalde




Seica unha nave espacial aterrou sobre o Pazo da Cultura. Dentro viñan varios amigos meus. Menudo grupo que reunimos hoxe aquí!! A todos os coñecín de cando nena. Non mentín nunca porque podía converterme en pau coma Pinocho; para non me perder sabía que facendo un carreiro de farangullas de pan podía atopar o meu destino; asegúrovos que era revoltosa como Pipi Calzaslargas; e adoraba Heidi e Pedro na súa vida na montaña. Son todos e todas amigos da miña infancia. Atopeinos nos libros e acompañáronme durante moito tempo. Para dicir verdade, aínda hoxe veñen conmigo, en especial a este marabilloso espazo que é o Salón do Libro Infantil e Xuvenil de Pontevedra. Vivía nos meus primeiros anos nunha cidade, pero conseguín ter, tamén a través dos libros, unha relación moi directa coa natureza. Apaixonábanme os bosques pola súa frondosidade, pero tamén porque agochadas entre as árbores podía haber historias fascinantes; soñaba co mar, pero coa súa profundidade, e fixen máis dunha viaxe de vinte mil leguas nun submarino; coñecía cada un dos animais da selva e non lle temía nin a un león nin a un tigre. A natureza apareceu nos libros, en moreas de contos, en centos de ilustracións que construían prodixiosas historias. Hai imaxes de entón que nunca darei esquecido. Como tampouco vós borraderes da vosa memoria os extraordinarios libros e os xeniais relatos que estes días teredes nas vosas mans. Recoméndovos que os collades, que os leades con atención, que llos contedes aos vosos amigos e amigas, e que os convidedes a compartiren os vosos propios libros. Desexo que estes días, nos que a natureza e os libros son os protagonistas sexan inesquecíbeis. Que estean sempre xuntos e que vaian convosco durante toda a vida. Porque pode ser que non haxa nada mellor que ler un libro baixo unha árbore, a escoitar os paxaros como banda sonora. Que teñades moitos momentos coma ese.

Saúda da conselleira de Cultura e Deporte

Ánxela Bugallo Rodríguez Conselleira de Cultura e Deporte da Xunta de Galicia

11


O barco que chegou a Pontevedra en 1999, ancorou no Pazo da Cultura, viña cargado de ilusión, fantasía e sementes que agromaron, naceron as arbores e no 2006 apareceron os froitos máxicos, os libros, por iso este ano o tema do Salon do Libro Infantil e Xuvenil de Pontevedra foi A Natureza. Festexámolo durante todo o mes de febreiro, a nosa vila viviu envolta nunha nube, da que todas as mañás , pola fresquía, caían unhas pingas que regaban o bosque encantado. Nunha época de sequía, o Salón representou un ano máis a frescura da vida cultural, na que toda a cidadanía participou. Coa palabra, a ilustración e a música transmitimos as nosas inquedanzas polo planeta que habitamos, berramos coas letras, cos debuxos e coas notas sobre a necesidade de protexer o noso entorno, coa finalidade de garantir a súa pervivencia. A natureza, tema universal da literatura e nomeadamente das historias dos nenos e das nenas, invadiu as paredes do Pazo . O embruxo dos espazos sumerxíunos nun mundo de fadas e gnomos, as letras paseaban en liberdade e as ilustracións das páxinas cobraban vida escapando por un intre das follas dos libros. Da man dos contacontos, nos nervios das follas e nos vos dos paxaros adiviñamos os secretos da Natureza, que se mostra inqueda polo consumismo atroz que pode rachar o seu equilibrio. Foron moitos meses de traballo, de planificación, de encontros, de contactos, preparando esta VIIª edición. Este libro fala de ilusións, de emocións, de soños, pretende ser un pequeño recordo de todo o que aconteceu no noso bosque encantado. Grazas ao traballo entusiasta e desinteresado dun gran equipo humano e ás colaboracións de numerosas entidades e institucións o barco segue a navegar e nesta cita anual trae a fórmula máxica que convirte a Pontevedra nunha cidade viva e dinámica, ollando cara un futuro cheo de ilusión.

Saúda da concelleira de Cultura

Mª Xesús López Escudeiro Concelleira de Cultura de Pontevedra

13


VII Sal贸n do Libro Infantil e Xuvenil de Pontevedra


Un ano máis, o Salón do Libro Na semana do 5 ao 11 de febreiro, celebrouse o VII Salón do Libro Infantil e Xuvenil de Pontevedra. Trátase dunha cita anual co mundo dos libros que se espera e se vive de xeito singular na cidade. Durante unha semana, a literatura dedicada aos máis pequenos convértese na verdadeira protagonista. Exposicións, intervencións artísticas, obradoiros, contacontos, teatro, actuacións musicais, danza, maxia, títeres, cursos, conferencias, presentacións de libros, encontros, homenaxes, etc., constitúen un abano de actividades no que se implican colexios, institucións, colectivos de todo tipo e cidadáns e cidadás de todas as idades. E non só en Pontevedra cifra a súa repercusión, pois, tras sete anos consecutivos de existencia en continuo desenvolvemento, o Salón do Libro Infantil e Xuvenil de Pontevedra está a ser considerado un dos principais eventos do seu ramo no Estado.

16


A Natureza

Nesta edición, o Salón tivo como tema central “a natureza”. A natureza como paisaxe das emocións no eido da poesía, como escenario no que transcorren as historias, e tamén como protagonista de relatos. Vales, desertos, lagos, montañas, ceos, subterrráneos, galaxias, árbores, animais, flores, mareas, ventos, menceres. As estacións, os climas, os ciclos da existencia. As paisaxes do espírito. Tamén a destrución do medio e a necesidade dun desenvolvemento sostíbel. A natureza observada, vivida, recreada. A decoración dos espazos do Salón, as exposicións, os traballos dos colexios e o conxunto das actividades nutríronse desta presencia da natureza na literatura infantil e xuvenil. A ilustración do cartel, que tamén incide no tema, é obra de Patricia Castelao. Desde o mundo dos libros, foi a nosa contribución ao obxectivo de conseguirmos un mundo máis fermoso, máis san e máis natural.

17


O pasado

I Sal贸n: A voz da memoria 1999

18

II Sal贸n: O ritmo da palabra 2000

III Sal贸n: A arte de inventar historias 2001


IV Salรณn: As viaxes 2003

V Salรณn: Fauna mรกxica 2004

VI Salรณn: Os clรกsicos 2005

19


Organización

Un dos sinais identificadores do Salón

na Asociación Máislibros e na Asociación

do Libro de Pontevedra, que mantén des-

Socio-Pedagóxica Galega (AS-PG) e conta

de a súa orixe e que o fan único entre os

coa participación de máis dunha trintena

eventos do seu tipo, é o seu carácter aber-

de institucións e colectivos, así como de

to e participativo, pois concíbese como

profesionais de todos os ámbitos, que

unha actividade aglutinadora da enerxía

aportan o seu traballo, ideas e entusias-

creativa da sociedade no seu conxunto

mo a un proxecto que se define como

arredor do libro infantil e xuvenil. Promo-

plural, integrador e expansivo.

vido polo Concello de Pontevedra desde

No apartado económico, está sufraga-

a Concellaría de Cultura, está organiza-

do pola Concellaría de Cultura do Con-

do por un grupo de persoas integrados

cello de Pontevedra, a Dirección Xeral de Creación e Difusión Cultural da Consellaría de Cultura de Deportes da Xunta de Galicia, que colabora este ano por primeira vez, o Pazo da Cultura de Pontevedra e a Fundación Caixagalicia. A responsábel da coordinación foi Helena Torres Blanco.

20


Promove Concellaría de Cultura do Concello de Pontevedra Organizan Asociación Máislibros Asociación Socio-Pedagóxica Galega (AS-PG) Entidades colaboradoras Asociación de Libreiros de Pontevedra Asociación Española de Amigos do Libro Infantil e Xuvenil Asociación Galega de Editores

Profesionais

Asociación Galega de Profesionais da Ilustración (AGPI)

Escola de Tempo Libre Paspallás, ambientación e xenialidades varias

Biblioteca Virtual Galega (BVG)

Gonzalo Reboredo, carpintaría e solución de problemas irresolúbeis

Biblos Clube de Lectores

Kiko da Silva, asesoramento no ámbito da ilustración

Centros educativos da comarca

Ovo Publicidade, tarefas gráficas e o sitio web

Conservatorio Profesional de Música Manuel Quiroga

Patricia Castelao, cartel

Domingos do Principal

Teresa Cuíñas, gabinete de prensa

Editoriais

Xosé Luís Alonso, o ollo fotográfico do Salón

Escola de Canteiros

Xurxo Cortázar, labor escenográfico

Facultade de Belas Artes Facultade de Ciencias Sociais e da Comunicación Facultade de Tradución e Interpretación Federación de Libreiros de Pontevedra Fundación Casa-Museo Rosalía de Castro Fundación Germán Sánchez Rupérez

Entidades patrocinadoras Concellaría de Cultura do Concello de Pontevedra Dirección Xeral de Creación e Difusión Cultural da Consellaría de Cultura de Deportes da Xunta de Galicia Pazo da Cultura de Pontevedra Fundación Caixagalicia

GÁLIX Grupo de Bacharelato Artístico do IES A Xunqueira I

Coordinación

IES Carlos Oroza

Helena Torres Blanco

Museo de Pontevedra Orquestra de Cámara Lira QuartoEscuro Teatro Residencia de Estudiantes de Madrid Revista Fada Morgana Seminario Permanente de Jazz

21


www.salondolibro.org

O sitio web do Salón pasou de ter unha presenza esporádica na rede a manterse de modo permanente ao longo de todo o ano. A súa función reborda o referente á exposición da programación anual para cobrar dúas novas dimensións. A primeira, actuar como canle de comunicación aberta cos centros escolares e demais entidades colaboradoras, o cal inclúe unha área de xestión restrinxida para o uso da organización. A segunda, servir de punto de encontro para todo o referente á literatura infantil e xuvenil e ao libro en xeral; a tal fin, habilitaranse seccións de noticias, encontros, crítica, informacións, axenda, foros de opinión, etc.

22


A sé

O Pazo da Cultura de Pontevedra é a

lación co tema. O obxectivo é conseguir

sé do Salón do Libro. Trátase dun moder-

un Salón artístico e literario, divertido,

no e singular edificio construído na beira

suxerente, instrutivo, que case roce o

do Lérez que contén salas de exposicións,

máxico.

auditorios e locais para diversas actividades. Desde varias semanas antes da súa apertura, a organización acondiciona os múltiples espazos para convertelos en escenarios atractivos que reproduzan as paisaxes e os ambientes dos libros en re-

23


Os escenarios

Catro locais foron transformados en

para contrastar a beleza inesgotábel da

espazos literarios a través de instalacións

natureza e as nefastas consecuencias da

artísticas realizadas por outros tantos

intervención destrutiva dos humanos.

equipos de colaboradores. O Grupo de

A Escola de Tempo Libre Paspallás ocu-

Bacharelato Artístico do IES A Xunquei-

pouse da ambientación xeral do Salón, a

ra I recreou con gran detalle un escenario

través de niños xigantes e de bosques de

de As viaxes de Marco Polo. QuartoEscuro

árbores que producen libros, a partir das

Teatro reproduciu un suxestivo cadro so-

ideas de Estefanía Alonso e Alba Gonzá-

bre o tema literario do naufraxio. A alum-

lez, así como murais con escenas da natu-

na de Belas Artes Raquel Martínez ideou

reza e decenas de elementos espallados

un máxico bosque de letras. A Escola de

por todo o Salón.

Canteiros elaborou unha eficaz alegoría

24


25


26


27


Mostras e exposicións

Noutras salas, as exposicións artísticas achegaron ao público infanto-xuvenil o marabilloso mundo da ilustración a través de obras de diversos autores. Nesta edición, contamos coas seguintes mostras: A natureza do Merlín, serie de portadas da colección Merlín, cedida por Edicións Xerais de Galicia; Palabra de crocodilo, orixinais do relato do mesmo título publicado por OQO Editora; Non hai color, ilustracións de Pablo Amargo; Contando con imaxes, obras de Noemí López; A contar ovellas, creacións de Kiko da Silva. Unha exposición didáctica co título A palabra viva, producida pola AS-PG, lem-

O artista ourensán Moxom amosou

braba a vida e a obra do poeta Manuel

unha colección das súas esculturas feitas

María.

sobre raíces e pólas co título Obradoiro

Especialmente reseñábel foi a expo-

de madeira.

sición Plantando libros, formada por

Do alumnado da facultade de Belas

orixinais de membros da Asociación Ga-

Artes, expuxéronse as maquetas elabora-

lega de Profesionais da Ilustración (AGPI)

das como proxectos de instalación e unha

acompañados por textos de diversos au-

serie de libros obxecto, un dos cales será

tores, que abre unha liña de colaboración

publicado.

permanente entre esta asociación e o Sa-

28

lón do Libro.


29


30


Cousas da natureza

1 Serpentes A partir daquela primeira que tivo tanto unha longa tradición literaria, velaí O libro da

Tras o descubrimento das ruínas de Troia, o

peixe e a serpente, O dente da víbora, Malmou,

arqueólogo alemán Heinrich Schliemann reci-

as lendas de serpes aladas, mariñas, xigantes...

biu o encargo do goberno irlandés de buscar a

Atribúenselles poderes sobre atributos tan dis-

cidade de Liliput, capital do imperio do mesmo

tintos como a sexualidade, a saúde ou a sabe-

nome, que se supuña sepultada baixo un man-

doría, asuntos con evidente relación entre si, se

do de vexetación nalgunha parte do país.

Cousas da natureza. É de destacar o enor-

A misión foi catalogada como secreta debido ao carácter máxico da cidade, polo que,

A que se exhibe na vitrina, procedente da

oficialmente, se descoñecen os resultados. Con

serra do Barbanza e en estado de hibernación,

todo, algúns dos achados acabaron por saír á

ten unha historia que aínda non foi contada.

luz no mercado negro das antigüidades, como

Convertido xa nun costume, a Asocia-

de obxectos literarios baixo o nome de

4 Cidades ananas

selva, O Principiño, A serpe das sete cabezas, O

dade demoníaca.

volveu aportar unha peculiar exposición

concedeu Tolkien en O señor dos aneis.

protagonismo na Biblia, a serpente mantén

ben certos idearios relixiosos a asocian á mal-

ción Máislibros, organizadora do Salón,

de Fangorn, mercé ao protagonismo que lles

por exemplo este pórtico dun templo no que

2 Fósiles O mundo antigo deixa as súas pegadas na

aínda inzan as plantas. Tamén existe a posibilidade de que sexa unha falsificación.

solidificación dos seres vivos, que quedan a miúdo soterrados en diversas capas da tona

5 As armas do dragón

terráquea. O periplo do profesor Otto Lidden-

No reino animal, os diversos tipos de dragóns

me esforzo que supuxo reunir elementos

brock, o mozo Axel e o guía Hans en dirección

pertencen todos á clase dos réptiles, singulari-

dispersos polo mundo como a caveira do

ao centro da Terra seguindo un escrito do sabio

zándose entre eles, entre outras características,

ollo de vidro, o Camiño de Quita e Pon,

islandés Arne Saknussem, periplo que nos foi

pola posesión de unllas, poutas, dentes e col-

narrado por Jules Verne, permitiunos sacar á

millos moi desenvolvidos que se converten en

luz algúns destes fósiles.

armas de defensa e ataque cando cómpre.

pezas de construción das cidades invisíbeis, unhas fabas máxicas, unha planta

Unha sinxela reflexión levaranos a non es-

Amósanse na vitrina pezas de diferentes

andadora, un ovo da galiña dos ovos de

quecer a posibilidade de que sexamos nós os

animais que foron doadas á Sociedade Crip-

ouro e outros obxectos de ouro únicos no

fósiles do futuro.

tozoolóxica de Londres por un cazador que

mundo, colmillos de dragón, restos de cidades ananas... Velaquí os textos explicativos de cada Cousa.

aseguraba ter descuberto un cemiterio de dra-

3 Misterios da evolución

góns. Os expertos non dan moito creto a esta

A fisonomía e características de certos vexe-

afirmación, que máis ben semella unha varian-

tais permítennos remontarnos á época na que

te da lenda nunca verificada do cemiterio de

as plantas posuían a facultade de camiñar so-

elefantes.

bre a terra. Como mostra, este exemplar de Eichhornia crassipes, vulgarmente chamado

6 A proba das mazás

xacinto de auga, cuxos apéndices filamentosos,

Na Academia de Formación de Profesionais

que actualmente cumpren en exclusiva a fun-

da Maxia Arkana, comunmente coñecida como

ción de raíces, foron na anterior etapa da súa

a Arkandemia, o alumnado debe superar unha

evolución patas semellantes ás dunha araña.

serie de rigorosos exames. Entre eles, destaca a

Dentro da tradición das árbores móbiles e,

“proba das mazás”, que consta de dúas fases:

ademais, falantes, acadou sona na literatura o

1. Para a adimisión do aspirante no centro,

vello carballo Bárbol e demais árbores da fraga

pídeselle que adiviñe cal das mazás, de entre

31


32


as nove que lle ofrecen, é a que está envelenada; como demostración,

cesíbel ou as que lle permitiron ao barón de Munchausen chegar á Lúa.

debe probar calquera das outras.

Cultívanse exclusivamente nunha rexión de Baviera (Alemaña) e na súa

2. Para obter a licenciatura, de novo se lle presentan nove mazás; debe adiviñar cal é a quen non está envelenada e probala a continuación.

7 O camiño de quita e pon

exportación débese manter unha precaución extrema debido á súa delicadeza, polo que chegan a acadar prezos prohibitivos no mercado. Como se pode ver, presentan unha aparencia de fabas normais.

10 Auga adiviñatoria

No interior deste canuto de metal gárdase, coidadosamente enro-

Nos arredores de Kabul, capital de Afghanistán, entre as ruínas

lado, o famoso Camiño de Quita e Pon. Ten a propiedade de se poder

deixadas polos bombardeos da recente guerra, consérvase o pozo que

estender entre dous lugares afastados para viaxar por el cando un o

os meigos solomnitas utilizan desde vello para exercitar as artes pro-

necesite.

féticas. A auga chega a ras da superficie emitindo burbullas nas que o

Segundo conta don Álvaro Cunqueiro en Merlín e familia, foi traído

cliente debe chimpar algún obxecto persoal. Segundo o obxecto volva

de Bretaña a Galiza polo propio Merlín. Na mesma novela, advírtese de

ou non a flote, o tempo que tarde e as condicións nas que volva, así

que o Camiño de Quita e Pon encolleu ata non medir máis alá de catro

serán os diferentes augurios.

légoas como consecuencia de permanecer un tempo no sobrado da súa

O goberno da cidade de Kabul cedeulle ao Salón do Libro de Pon-

casa en Esmelle e de enferruxar o canuto que o gardaba. Actualmen-

tevedra unha mostra desa auga adiviñatoria, na que se pode apreciar

te, tras unha concienzuda restauración, pode chegar a acadar dezaseis

o comportamento con diversos sólidos depositados por diferentes per-

leguas e media.

soas. O que non está ao alcance da organización é interpretar o sentido dos vaticinios.

8 Materiais de construción A exaustividade do catálogo de cidades invisíbeis de Italo Calvino

Entre as propiedades desta auga atópase a de non saír nas fotografías.

queda en entredito ao non se citar Eneumeia, a vila portuguesa na que se refuxiaron os reis de Hungría cando a invasión dos mongois no

11 Bosque sagrado

século XIII. Os monarcas mantiveron o boato da súa corte e dotaron a

Moito se ten escrito sobre a fraga de Boceliande, na Bretaña france-

vila de castelos e xardíns que foron o asombro de todo o occidente. Foi

sa, desde que se correu a voz de que era no seu interior escuro onde se

en 1821 cando se constatou a misteriosa desaparición da cidade, se ben

escondía o Grial. O rei Arturo, Xenevra, o sabio Merlín, os Cabaleiros da

aínda hoxe se seguen oíndo as conversas dos seus cidadáns, o gurgullo

Mesa Redonda, Viviana, a Dama do Lago, a Cidade de Cristal, a fonte

das súas fontes e o rechouchío das súas aves.

de Barenton, o castelo de Comper, constitúen toda unha constelación

Na vitrina reuníronse algúns dos materiais usados comunmente na fábrica das cidades invisíbeis: á esquerda, dous tixolos de baquetil, un

de personaxes e lugares que brillan na saga histórico-literaria máis célebre do mundo occidental.

vermello, outro pardo-verdoso; no medio, diante, anacos de tiflú só-

Entre as pequenas lembranzas traídas de Broceliande expresamente

lido, usado como recebo; detrás, tellas de arxila panártica; á dereita,

para o Salón, pódese observar unha póla de carballo con visgo, tan

tubo de indo, especial para as conducións de aire; pendurada, unha

apreciado polos druídas galos, dos que o máis popular foi, sen dúbida,

andórquina ruzada, imprescindíbel nas casas de máis luxo.

Panorámix.

Non é a primeria vez que o Museo das Artes Imaxinarias de Tánxer (Marrocos), que posúe a maior colección de obxectos invisíbeis do mundo, cede os seus fondos para as exposicións do Salón do Libro, e é intención de ambas as partes manter a colaboración no futuro.

12 Natureza morta O esquelete que nos conta as súas memorias en Un ollo de vidro, no momento en que rematou de compoñelas, decidiu abandonar o cemiterio para se reincorporar ao mundo dos vivos, que non lle parecía

9 Fabas máxicas

moi distinto do dos mortos. Tras algúns intentos fracasados por recupe-

As fabas máxicas que serviron a Xián (noutras versións, Xorxiño ou

rar á súa vida anterior, terminou atopando un posto de traballo como

Xacobe) para subir ao castelo do xigante son do mesmo tipo cás que

material de estudo e prácticas na facultade de Medicina de Santiago.

utilizou o cabaleiro catalán Tirant lo Blanc no episodio do castelo inac-

Recoñécese facilmente entre os demais esqueletes polo ollo de vidro.

33


34


A exhibición da súa caveira nesta mostra foi posíbel grazas á mediación do colectivo Triple E (Excitantes Estudantes Esmorgantes), cos que

ros ilustres como Marco Polo e Simbad o Mariño din que levantaba elefantes no aire para dárllelos de comer ás crías.

o esquelete mantén unha profunda amizade.

17 Flores parlantes 13 Minerais

No País das Marabillas son continuadas as ocasións que temos de

As riquezas do subsolo espertaron a cobiza dos humanos en todas

asombrarnos, pola dimensión extraordinaria que colle canto alí hai e

as épocas e todos os lugares. Metais nobres e pedras preciosas coas

ocorre. Unha mostra témola neste grupo de flores capaces de falar e

que confeccionar alfaias foron obxecto de busca, comercio, roubo, vio-

de razoar con pensamentos agudos, se ben a súa relación cos humanos

lencia, conciliación e distinguido agasallo. A súa variedade é inmensa,

non é fácil polo carácter arisco delas e os nosos hábitos antropocén-

como tamén o son as maneiras de traballalas.

tricos.

Os míticos ananos sempre tiveron fama de excelentes mineiros. Pre-

Faise mención delas tanto en libros científicos, por exemplo no Dios-

cisamente, as que se expoñen pertencen a unha familia do noroeste

córides de Font Quer sobre a farmacopea vexetal, coma en libros de

de Dinamarca que se instalou con comercio de xoiaría na nosa cidade

creación, así as aventuras da nena Alice que escribiu Lewis Carroll. En

de Pontevedra.

calquera dos dous, precísase que as flores parlantes só aceptan conversar con humanos se elas queren e nos momentos nos que lles apetece.

14 O doce recendo das herbas Entre a inmensa variedade de plantas que nos ofrece a natureza, o mundo científico, a través dos tempos, catalogou algunhas como medicinais e outras como aromáticas.

18 Varas máxicas Ao longo da historia, moitas foron as pólas de árbores diversas que, convertidas en variñas, bastóns, caxatos e caduceos, foron imbuídas de

Na literatura, o universo dos recendos aparece máis vencellado á

poderes para o exercicio da maxia. Merlín, Gandalf, Marlaia, Simón,

poesía ca á prosa, con especial presencia naquelas creacións líricas que

Mago de Oz, Dreonde, Smy e Eksatix foron algúns dos persoeiros cuxas

teñen na sensorialidade unha das súas características máis notábeis,

imaxes pasaron á posteridade co complemento do bastón ou caxato

como poden ser as obras dos parnasianos, modernistas, simbolistas e

sagrado. Celeste, Gyration, Pari Baru, Ibrahim, Falena, fada Benaina,

decadentistas.

Lindaluna, Sirinx e Harry Potter locen nas súas estampas cadansúa va-

Un verso de Rimbaud inspirou a confección do conxunto que se expón, que inclúe un artístico tarro das esencias. Convidamos a estudantes e persoas interesadas a localizar ese verso.

15 Paxariños piadores A poesía é o territorio literario que mellor relación mantén coa natureza. Dentro desta exposición de elementos naturais de ascendencia libresca, e como homenaxe á poeta nacional por excelencia, unha representación dos paxariños dos que tamén se despedía xunto cos ríos, as fontes, os regatos pequenos, a hortiña, a figueiriñas, os prados, ríos e arboredas, os pinares que move o vento.

16 Ovos O ovo é o comezo grave e concentrado das vidas de numerosas especieis animais. A filosofía e a literatura a partes iguais convertéreno en símbolo de vida e evolución, habendo quen mantén que, tal coma un

riña máxica. As pezas que se presentan na panoplia pertenceron, de esquerda a dereita: • a Ibrahim, meigo oriental descendente directo do bíblico Melchor;

• a Solúa, a fada que fixo durmir cen anos todos os habitantes do palacio da Fermosa Dormente;

• a Gandalf, na súa etapa de estudante;

• á cortesana Dreonde, cuxa torpeza causou o lume que devastou Atenas en 1214;

• ao sabio Popetcus, que era capaz de mover as nubes e os cursos dos ríos;

• a Mellis Adsé, o célebre adestrador de cisnes;

• a dona Épira, que, tras unha vida azarosa, chegou a coroa se duquesa de Albania.

A panoplia pertence a unha coleccionista de varas máxicas cuxo nome non pode ser desvelado a petición propia.

ovo, así é a forma do universo. A variedade de ovos é practicamente infinita. Aquí amosamos, a modo de mostra, un ovo xigante pertencente á ave Roc, da que viaxei-

35


36


19 Cogomelos No mesmo libro de Alice aparecen citados os cogomelos como luga-

e poeta galego Paio Gómez Chariño e cedidos para a exposición polos seus descendentes.

res preferidos polas eirugas para fumar en narguile. Aínda está por estudar a intensa relación dos cogomelos coa literatura, pois a atención dos cogomelistas ata agora preferiu centrarse nas súas aplicacións gastronómicas.

20 O milagre civilizador Así foi cualificada a aventura de Robinsón Crusoe e a súa pervivencia na afastada illa que hoxe leva o seu nome. Durante a estancia, o heroe tivo que se adaptar a difíciles condicións de vida nun medio salvaxe, reinventando día a día a súa relación co medio vital. Cando foi rescatado, quixo conservar consigo algunhas dos aparellos que construíra el mesmo para as súas actividades diarias. A súa contemplación debera servir de cura de humildade para nós nun momento histórico no que o exceso de bens de consumo non logra colmar a nosa sensación de continua necesidade.

21 Natureza de ouro O ouro é un metal que sempre atraeu a atención dos creadores literarios e deu lugar a numerosas historias. Para esta exposición, conseguiuse xuntar, por primeira vez, oito pezas relevantes procedentes de distintas coleccións públicas e privadas: • unha mazá das que roubou Herakles no xardín das Hespérides;

• un novelo de fío de ouro do obtido polo anano saltareiro a partir de palla;

• varias noces na noceira sagrada dos elfos escandinavos;

• peite de ouro que foi da moura de Penadabade (Ourense) e que foi conseguido polo pastor Pedro Meirás; • un ovo da galiña dos ovos de ouro;

• fita de ouro que luciu como diadema a princesa Brancaflor o día da súa voda co rei da foresta;

• un recipiente que, sendo orixinalmente de ferro, foi convertido en ouro polo alquimista Parmigianino;

tableta de chocolate que se empezou a converter en ouro no momento en que o rei Midas a colleu para comela.

22 Fondos mariños Debaixo das augas dos océanos, lagos e ríos existen verdadeiros tesouros naturais que foron e son o escenario onde viven as súas vidas nereidas, tritóns, sereas mariñas, hipocampos, narvais, edos, dragóns de auga, lumias, polbos, centolos e outros animais extraordinarios. As cunchas e corais que se amosan foron recollidos polo almirante

37


Os libros

Como non podía ser menos, a exposi-

en franxas de idades recomendadas e ro-

ción de libros constituíu un dos centros

deados dos traballos escolares da mostra

esenciais do Salón. Editoriais de todo o

Contamos coa natureza.

Estado ceden os seus fondos e últimas

Tamén se contou cun posto de venda,

novidades, especialmente as obras rela-

atendido pola Asociación de Libreiros de

cionadas co tema, para que os visitantes

Pontevedra.

as coñezan e as lean. Nalgún caso, incluso os ceden de xeito definitivo, de xeito que, pouco a pouco, o Salón vai construíndo unha valiosa biblioteca. Os libros ofrécense nunha ampla sala, organizados

38


39


Contamos coa Natureza

Sen dúbida, a exposición máis admirábel do Salón foi a formada polos traballos que realizaron alumnas e alumnos dos centros escolares da comarca nos meses previos e que constitúe a primeira actividade co público escolar. Arredor do tema “a literatura e a natureza”, propuxéronse actividades de elaboración de libros e confección de murais. A realización destes traballos é condición necesaria para participar nos obradoiros que ofrece o Salón. Ao mesmo tempo, outórganse senllos premios aos mellores traballos por ciclos. Neste apartado, o Salón quere destacar o traballo que, de xeito anónimo, realizan profesoras e profesores desde os seus centros de ensino, traballo que esixe un enorme esforzo e creatividade e que vai máis alá do estrito cumprimento das súas funcións educativas. Nas páxinas seguintes amósanse imaxes dalgúns dos traballos presentados.

40


1

2

3

4

5

6

1� CEIP Alvarez Limeses 2� CEIP Armenteira 3� CEIP Barcelos 4� CEIP Cabanas 5� EEI Calvo Sotelo 6� CEIP Campolongo 7� EEI Os Campos 8� CEIP Carballedo

7

8

41


9

10

11

12

13

14

9� EEI Crespo Rivas Rivas 10� CEP Espedregada 11� IES Frei Martín Sarmiento 12� CEIP Froebel 2 13� CEIP A Laxe 14� IES LuÍs Seoane 15� CPI Manuel Padín Truiteiro 16� CEP Monte Porreiro

15

42

16


17

18

19

20

21

22

17� CEIP Paio Gómez Chariño 18� CEIP Pontesampaio 19� CEIP A Reigosa 20� CEP Riomaior 21� CEIP San Benito de Lérez 22� CEIP San Martiño 23� IES Sánchez Cantón 24� CEIP Santo André De Xeve

23

24

43


25

26

27

28

29

30

25� CPR Los Sauces 26� CEIP Sequelo 27� IES Torrente Ballester 28� IES Valle Inclán 29� EEI Verducido 30� CEIP Vidal Portela 31� CRA Vilaboa 32� CEIP Vilaverde

31

44

32


33

34

33� CEIP Viñas 34� CEP A Xunqueira II 35� CEIP A Xunqueira I 36� IES A Xunqueira

35

36

45


O Salón sae de Pontevedra

En consonancia coa repercusión que está a ter no Estado, o Salón do Libro de Pontevedra desprazouse a Madrid o día 12 de xaneiro para se dar a coñecer diante dos medios de comunicación, empresas e colectivos culturais, autoras e autores e persoas amantes dos libros. Pola mañá, realizouse unha presentación aos medios nas dependencias da histórica Residencia de Estudiantes, na que participaron Helena Torres, coordinadora do Salón, Mª Xesús López Escudeiro, concelleira de Cultura do Concello de Pontevedra, Luís Bará, director xeral de

nientes do acto da mañá, participaron a

Creación e Difusión Cultural da Xunta de

escritora Mariasun Landa, o musicólogo

Galicia, o ilustrador Kiko da Silva, o es-

Polo Vallejo, a ilustradora Patricia Caste-

critor Antonio Rodríguez Almodóvar e o

lao, a contadora Tareixa Alonso, do colec-

escritor e editor Xosé Antón Neira Cruz,

tivo Pavís Pavós, e o lobo Orbil.

que actuou como coordinador. Pola tarde, realizouse unha presentación aberta de carácter lúdico-literario na Casa de Vacas, situada no parque do Retiro, como parte dos actos do Salón del Libro Infantil y Juvenil de Madrid. Ademais dos intervi-

46


Pregón e homenaxe

Como quedou establecido na anterior

labras, foron os seus lectores, representa-

tuma do Salón do Libro de Pontevedra á

edición, o Salón nomeou unha persoa de

dos por un grupo de alumnas e alumnos

admirada escritora.

traxectoria relevante no mundo da litera-

do CEP A Xunqueira II, os que leron tex-

tura infantil e xuvenil para que exercese

tos dos seus libros.

Asemade, no acto de clausura, proxectaríase un audiovisual sobre a autora ela-

a función de pregoeira. Foille solicitada

A exposición A natureza dos senti-

borado polo alumnado da facultade de

tal honra á escritora María Vitoria Mo-

mentos fai un percorrido pola súa vida, a

Ciencias Sociais, o escritor e editor Xosé

reno, quen, tras aceptar con entusiasmo

súa obra e a pegada que deixa tras de si.

Antón Neira Cruz pronunciaría un sen-

o ofrecemento, non o puido cumprir por

Elaborada por Inés Márquez e Alejandra

tido discurso e o seu compañeiro Pedro

resultar tristemente falecida en datas an-

Soto e financiada por Gálix, esta mostra,

Ferriol recibiría no seu nome o agasallo

teriores. No acto de inauguración, non

que logo percorrerá colexios e institu-

do Salón: unha reprodución en madeira

querendo o Salón prescindir das súas pa-

cións, converteuse nunha homenaxe pós-

do lobo Orbil.

47


Inauguración

A semana do Salón abriuse o domingo

Como prólogo e epílogo musicais, con-

día 5 co acto de inauguración. Conducido

touse coa participación dun quinteto de

pola actriz Comba Campoy, escoitáronse

corda de alumnos do Conservatorio de

as intervencións da coordinadora, Hele-

Música Manuel Quiroga, e as actuacións

na Torres Blanco, quen fixo un repaso da

de Uxía Senlle e a señora Carme, do gru-

traxectoria do Salón, os seus obxectivos

po Malvela.

e contidos que desenvolve; a represen-

A continuación, abríronse as portas

tante da Fundación Caixagalicia, María

do Salón e o numeroso público asistente

Encinas, quen expresou a vontade desa

percorreu os seus espazos e escoitou os

institución en seguir colaborando co Sa-

contos que narraron Raquel, Golfiños e

lón; a conselleira de Cultura e Deportes

Pavís Pavós.

da Xunta de Galicia, Ánxela Bugallo, que fixo un emotivo achegamento ao mundo da literatura infantil e xuvenil para realzar a súa importancia na formación integral da persoa; e o alcalde de Pontevedra, Miguel Anxo Fernández Lores, quen valorou a traxectoria do Salón do Libro dentro da política cultural do Concello e apostou polo seu futuro. O esperado pregón de María Victoria Moreno foi substituído, de xeito simbólico e emotivo, pola lectura dos seus textos.

48


Actividades concertadas

Dentro dun plano de actividades con-

pal, ofrecéronse os espectáculos teatrais

certadas, o Salón foi visitado por un total

Hijos de las estrellas, por Date Danza, De

de 3706 alumnos e alumnas de diferen-

fábula, por Artello, Titirifauna, por Cala-

tes centros educativos. Dado o enorme

mar Teatro, e La leyenda del hada, por

número de solicitudes que se recibe cada

Cuentos con Encanto.

ano, o criterio de selección foi a partici-

Finalmente, entre o mércores 15 de

pación na actividade Contamos coa na-

febreiro e o venres 3 de marzo, aínda se

tureza.

realizaron outras 30 visitas guiadas para

As visitas realizáronse en varias quendas simultáneas en horario de mañá des-

grupos de escolares que non participaron na campaña anterior.

de o luns día 6 ata o mércores 22. Ademais de percorreren as diferentes exposicións, o alumnado asistiu a actividades impartidas no interior das instalacións artísticas e en aulas: obradoiros de escrita creativa, a cargo do colectivo Tagen Ata; obradoiros de ilustración, dirixidos por Noemí López e Kiko da Silva; obradoiros de medio ambiente, co colectivo Papaventos; contacontos de Educación Infantil e Primaria, con Raquel, Pavís Pavós e David Pernas; contacontos de Educación Secundaria, cos regueifeiros Luís e Pinto. Asemade, ao longo da semana princi-

49


50


51


Cursos para adultos

Un dos obxectivos do Salón é a reflexión sobre o feito literario e a súa relación con outras expresións astísticas. Para cumprir con el, organizáronse catro cursos dirixidos a educadores, pais e nais e persoas interesadas en xeral. Foron: Contamos coa natureza, de animación á lectura, con Cristina Novoa, Ana Romero Yebra e Ana García Castellanos; A natureza: un conto, de achegamento ao universo da escrita, con Ramón Caride, Antonio Rodríguez Almodóvar, Dora Batalim, Antonio Reigosa e Francisco Fernández Naval, As palabras non pintan nada, de ilustración, con Pablo Amargo, e A música tras da pintura, sobre música e literatura, con Miquel Desclot.

52


53


Programa aberto

A programación aberta do Salón des-

pal, as representacións teatrais Os soños

envolveuse polas tardes, en distintas

na gaiola, por Trinke-Trinke, e La leyen-

franxas horarias, cun amplo número de

da del hada, de Cuentos con Encanto, e

actos de signo diverso que se dirixía a un

o espectáculo de títeres Titirifauna, por

público variado de todas as idades.

Calamar Teatro.

Desenvolvéronse obradoiros infantís,

Xela Armas disertou sobre A poesía

con Titirixogo, e contacontos por parte

infantil de Manuel María: tradición e no-

de rapaces e rapazas.

vidade. Seguiulle unha actuación musical

Realizouse o espectáculo de danza Hi-

54

de Tino Baz.

jos de las estrellas, con Date Danza, en

Ana María Matute fixo gala da súa sa-

colaboración co ciclo Domingos do Princi-

bedoría e vitalidade literarias nun intenso


diálogo sostido cun numeroso público.

incluíu unha narración de contos de Ana

tarde, tras a actuación deste último gru-

Presentáronse os libros Trobalinguas,

García Castellanos, a actuación do Semi-

po, tivo lugar un encontro lúdico no que

coa participación de Miquel Desclot, An-

nario Permanente de Jazz de Pontevedra

participaron os asistentes aos cursos de

tonio García Teijeiro, Juan Kruz, Ana Ro-

e un animado refrixerio.

adultos e outros invitados.

mero Yebra e Tesa González, Rosalía, da

Contouse cunha degustación das deli-

colección Tres Pitas Brancas, Fedorenta,

cias culinarias que preparou o alumnado

unha meiga porcallenta, editada por Bi-

da Escola de Hostelaría Carlos Oroza.

blos, a unidade didáctica de Os soños da

O sábado 11 pola mañá, previamente

gaiola, e o sitio web Galicia Encantada,

ao acto de clausura, o Salón despediuse

por Antonio Reigosa.

co espectáculo musical Canciones para el

Grolos de voz e música foi un acto que

bolsillo, de Luís Pescetti. O venres pola

55


56


Clausura

O acto oficial de clausura tivo lugar o sábado 11. Tras a actuación musical da orquestra de cámara Lira, foron desfilando polo escenario todas as persoas que conforman a organización para facer un percorrido lúdico, ameno e dinámico do que foi o Salón, as súas dificultades e satisfaccións, os agradecementos a todas as persoas e institucións que colaboraron co mesmo e os desexos de continuar o labor nos anos vindeiros co mesmo entusiasmo e a mesma creatividade. As intervencións oficiais correron a cargo do escritor e editor Xosé Antón Nei-

bro que contemple a infancia e a xuven-

ra Cruz, que lle dedicou unhas palabras

tude como os alicerces do futuro.

á homenaxeada María Victoria Moreno,

Como remate festivo, contouse coa

María Xesús López Escudeiro, concelleira

participación dun personaxe moi que-

de Cultura do Concello de Pontevedra,

rido dos pequenos, que estivo presente

quen renovou o compromiso do Concello

durante todo o Salón: a súa mascota, o

por manter o seu apoio total ao Salón do

lobo Orbil.

Libro Infantil e Xuvenil, e Luís Bará Torres, director xeral de Creación e Difusión Cultural da Xunta de Galicia, que avogou por unha política cultural no eido do li-

57


Valoración

Na hora de facer unha valoración do VII Salón do Libro Infantil e Xuvenil de Pontevedra, as cifras son boas indicadoras da súa repercusión e interese. 32 foron os colexios de Educación Primaria e 6 os institutos de Secundaria que participaron nas actividades concertadas, ao que hai que sumar os numerosos grupos de visitas guiadas. A presencia de público nos actos abertos e nos cursos foi desigual, segundo as diferentes idades e horarios, e a afluencia de visitantes nos días da semana foi continua, especialmente nos

58

días da inauguración e clausura. Suman-

respecto a edicións anteriores. A súa re-

A salientar algunhas cuestións que lle

do os diversos apartados, o número total

percusión na prensa estivo á altura des-

confiren esa significación especial:

de persoas que percorreron os espazos

ta valoración, tanto nos medios galegos

do Salón ou participaron nas súas activi-

coma na prensa especializada de fóra de

• O Salón segue a primar, por riba de

dades ao longo de case un mes estímase

Galicia. A estas alturas, existe a concien-

positiva, estática e ambiental, e a parte

nunhas 17.000 persoas.

todo, a súa estrutura bipolar: a parte ex-

cia certa de que o Salón de Pontevedra

activa, dinámica e experiencial, cada unha

Á par, considéranse as opinións que

é unha das citas máis relevantes que

rica en si mesma e, ao mesmo tempo, mu-

se manifestan sobre el, no particular e

arredor da literatura infantil e xuvenil se

tuamente implicadas. Esta perseverancia

no global e tanto o positivo coma o ne-

celebran no Estado español e, pola súa

dálle carácter ao Salón e mantén a súa

gativo, impoñéndose unha valoración

singularidade nalgúns aspectos, unha das

cohesión por riba dos lóxicos cambios e

altamente positiva e de superación con

máis interesantes de Europa.

innovacións que se producen cada ano.


• O traballo en equipo vólvese amosar

de dos traballos presentados. O Salón do

ser mellor aproveitados. Unhas e outras

un valor seguro a seguir cultivando. O

Libro xa é un evento co que se conta cada

chatas son retos a superar nas vindeiras

enorme conxunto de persoas e colectivos

ano e que se inclúe con naturalidade nas

edicións, como corresponde a un espírito

que participan na elaboración do Salón,

programacións escolares.

de traballo baseado na enerxía creativa e

cun maior ou menor grao de implicación,

• A elección dos temas nucleares en cada

na superación.

edición, que responden aos intereses e

Como conclusión, por riba dos fallos

que lle son propias e todos dentro dun

preocupacións compartidas na literatura

e os acertos, necesarios tanto uns coma

diálogo harmonioso e enriquecedor, son

e fóra da literatura, conectan coa sen-

outros, o que prevalece é a satisfacción

o maior garante da súa vitalidade, plura-

sibilidade do público e serven de eixo a

pola culminación dun labor intenso que

lidade e enraizamento na realidade so-

un entramado variopinto de escenarios e

logrou reunir durante uns días varios mi-

cial e cultural.

actividades.

lleiros de nenas, nenos e persoas adultas

cada un dentro do ámbito de actividades

• O esmero na selección das persoas e

No lado negativo, os fallos constatados

arredor dos libros e a lectura, e a segu-

grupos que realizan as actividades pro-

tiveron que ver sobre todo coa imposi-

ridade de que ese encontro é o comezo

gramadas, entre os que figuran nomes

bilidade de atender todas as solicitudes

dunha relación fluída e constante. Eis o

de gran nivel, multipremiados e de rele-

de participación por parte de centros

obxectivo central do Salón do Libro In-

vancia máis alá das nosas fronteiras. Ase-

escolares, as dificultades para prever a

fantil e Xuvenil de Pontevedra.

made, o abano de facetas que se tocan,

asistencia a determinados actos e, en

todas relacionadas co mundo dos libros: a

consecuencia, de manter os horarios pre-

creación, a ilustración, a edición, a crítica,

vistos, e un certo grao de improvisación

a animación á lectura, a música, o teatro,

nalgúns asuntos. Resultou inexplicábel,

a plástica, librarías, bibliotecas, etc.

así mesmo, a falta de colaboración por

• A implicación dos centros educativos,

parte dalgunhas editoriais na cesión

que cada ano se manifesta superior, o

dos seus libros, e houbo común acordo

que se bota de ver na cantidade e calida-

en que os cursos para adultos podían

59


O futuro

60

Os traballos de recollida do Salón e as

á súa fronte dun grupo de persoas, a au-

serie de colectivos e institucións sociais,

reunións que realizan os seus responsá-

tonomeada “organización”, que, malia

creándose un entramado cultural alta-

beis co gallo de avaliar a experiencia,

as altas e baixas que se producen, mante-

mente proveitoso.

corrixir erros e expoñer novas propostas,

ñen o espírito de equipo para realizaren

En tanto se manteña este espírito de

veñen significar tamén, paralelamente, o

un traballo arduo ao longo de varios me-

equipo e se manteñan as condicións so-

inicio da preparación da edición seguin-

ses facendo gala dun entusiasmo e unha

ciais e culturais que o fomentan, haberá

te.

xenerosidade pouco comúns.

futuro para o Salón do Libro Infantil e

Un dos peares fundamentais do Salón,

Por outro lado, este equipo funciona

que explican a súa coherencia, viveza, di-

dentro dunhas condicións de apoio e mu-

namismo, pluralidade e o cultivo dunha

tua correspondencia coas institucións pú-

peculiar personalidade, é o mantemento

blicas de goberno, así como dunha longa

Xuvenil de Pontevedra.


61


62


Textos en castellano


Página 16

Un año más, el Salón del Libro Durante la semana del 5 al 11 de febrero se celebró el VII Sa-

Desde el mundo de los libros, fue nuestra aportación al objetivo de conseguir un mundo más hermoso, más sano y más natural.

lón del Libro Infantil y Juvenil de Pontevedra. Se trata de una cita anual con el mundo de los libros que se espera y se vive de

Página 18

manera singular en la ciudad. Durante una semana, la litera-

El pasado

tura dedicada a los más pequeños se convierte en la verdadera protagonista. Exposiciones, intervenciones artísticas, talleres, cuentacuentos, teatro, actuaciones musicales, danza, magia, títeres, cursos, conferencias, presentaciones de libros, encuentros, homenajes etc. constituyen un abanico de actividades en el que se implican colegios, instituciones, colectivos de todo tipo y ciudadanos y ciudadanas de todas las edades. Y no sólo en Pontevedra cifra su repercusión, puesto que, tras siete años consecutivos de existencia en continuo desarrollo, el Salón del Libro Infantil y Juvenil de Pontevedra se consi-

Si en esta edición el tema central fue la naturaleza, en las anteriores lo fueron: I Salón, año 1999: La voz de la memoria: la literatura de tradición oral. II Salón, año 2000: El ritmo de la palabra: la poesía. III Salón, año 2001: El arte de inventar historias: la obra de Gianni Rodari. IV Salón, año 2003: Los viajes: la literatura de viajes. V Salón, año 2004: Fauna mágica: los seres fantásticos. VI Salón, año 2005: Los clásicos: la gran literatura universal

dera una de las principales citas del Estado en su ámbito.

de todos los tiempos.

Página 17

Página 20

La naturaleza

Organización

En esta edición, el Salón tuvo a la naturaleza como tema

Una de las señales identificativas del Salón del Libro de Pon-

central. La naturaleza como paisaje de las emociones en el

tevedra, que lo hacen único entre los actos de su tipo, es su

campo de la poesía, como escenario en el que transcurren las

carácter abierto y participativo. Promovido por el Concello de

historias, y también como protagonista de relatos. Valles, de-

Pontevedra desde la Concellaría de Cultura, lo organiza un

siertos, lagos, montañas, cielos, subsuelos, galaxias, árboles,

grupo de personas integradas en la Asociación Máislibros y en

animales, flores, mareas, vientos, amaneceres. Las estaciones,

la Asociación Socio-Pedagóxica Galega (AS-PG) y cuenta con

los climas, los ciclos de la existencia. Los paisajes del espíritu.

la participación de más de una treintena de instituciones y co-

También la destrucción del medio y la necesidad de un desa-

lectivos, así como de profesionales de todos los ámbitos, que

rrollo sostenible. La naturaleza observada, vivida, recreada.

aportan su trabajo, sus ideas y su entusiasmo a un proyecto

La decoración de los espacios del Salón, las exposiciones, los

que se define como plural, integrador y expansivo.

trabajos de los colegios y todo el conjunto de actividades se

En el apartado económico, está sufragado por la Concella-

nutrieron de esta presencia de la naturaleza en la literatura

ría de Cultura del Concello de Pontevedra, la Dirección Xeral

infantil y juvenil.

de Creación y Difusión Cultural de la Consellería de Cultura y

La ilustración del cartel, que también abunda en el tema, es obra de Patricia Castelao.

Deportes de la Xunta de Galicia, que colabora este año por primera vez, el Pazo da Cultura de Pontevedra y la Fundación Caixa Galicia.

64


La responsable de la coordinación fue Helena Torres Blanco. Promueve Concellaría de Cultura del Concello de Pontevedra Organizan

Escuela de tiempo libre Paspallás, ambientación y genialidades varias Estela, Diana y Carlos, organizadores de masas infantiles Gonzalo Reboredo, carpintería y solución de problemas irresolubles

Asociación Máislibros

Kiko da Silva, asesoramiento en el ámbito de la ilustración

Asociación Socio-Pedagóxica Galega (AS-PG)

Ovo Publicidade, tareas gráficas y sitio web

Entidades colaboradoras

Patricia Castelao, cartel

Asociación de Libreiros de Pontevedra

Teresa Cuíñas, gabinete de prensa

Asociación Española de Amigos del Libro Infantil y Juvenil

Xosé Luís Alonso, el ojo fotográfico del Salón

Asociación Galega de Editores

Xurxo Cortázar, labor escenográfica

Asociación Galega de Profesionais da Ilustración (AGPI) Biblioteca Virtual Galega (BiVir) Biblos Clube de Lectores Centros educativos de la comarca Conservatorio Profesional de Música Manuel Quiroga Domingos do Principal Editoriales Escuela de Canteros

Entidades patrocinadoras Concellaría de Cultura del Concello de Pontevedra Dirección Xeral de Creación y Difusión Cultural de la Consellaría de Cultura y Deportes de la Xunta de Galicia Pazo da Cultura de Pontevedra Fundación Caixa Galicia Coordinación Helena Torres Blanco

Facultad de Bellas Artes Facultad de Ciencias Sociales y de la Comunicación

Página 22

Facultad de Traducción e Interpretación

www.salondolibro.org

Federación de Libreiros de Pontevedra

El sitio web del Salón ha pasado de tener una presencia es-

Fundación Casa-Museo Rosalía de Castro

porádica en la red a mantenerse de modo permanente du-

Fundación Germán Sánchez Rupérez

rante todo el año. Su función va más allá de lo referente a la

GÁLIX

exposición de la programación anual para cobrar dos nuevas

Grupo de Bachillerato Artístico del IES A Xunqueira I

dimensiones. La primera, actuar como canal de comunicación

IES Carlos Oroza

abierta con los centros escolares y las demás entidades cola-

Museo de Pontevedra

boradoras, lo que incluye un área de gestión restringida para

Orquesta de Cámara Lira

el uso de la organización. La segunda, servir de punto de en-

QuartoEscuro Teatro

cuentro para todo lo referente a la literatura infantil y juvenil

Residencia de Estudiantes de Madrid

y al libro en general; para tal fin se han habilitado secciones

Revista Fada Morgana

de noticias, encuentros, crítica, informaciones, agenda, foros

Seminario Permanente de Jazz

de opinión etc.

Profesionales Edu, el lobo que más queremos: Orbil

65


Página 23

medio de obras de distintos autores. En esta edición contamos

La sede

con las siguientes muestras: La naturaleza de Merlín, serie de

El Pazo da Cultura de Pontevedra es la sede del Salón del

portadas de la colección Merlín, cedida por Edicións Xerais de

Libro. Se trata de un moderno y singular edificio construido

Galicia; Palabra de cocodrilo, originales del relato del mismo

en la margen del Lérez y que alberga salas de exposiciones,

título publicado por OQO Editora; No hay color, ilustraciones

auditorios y locales para diversas actividades.

de Pablo Amargo; Contando con imágenes, obras de Noemí

Desde varias semanas antes de su apertura, la organización

López; A contar ovejitas, creaciones de Kiko da Silva.

acondiciona los múltiples espacios para convertirlos en esce-

Una exposición didáctica de título La palabra viva, produci-

narios atractivos que reproduzcan los paisajes y los ambientes

da por la AS-PG, recordaba la vida y la obra del poeta Manuel

de los libros en relación con el tema. El objetivo es conseguir

María.

un Salón artístico y literario, sugerente, instructivo, que casi roce lo mágico.

Especialmente reseñable fue la exposición Plantando libros, formada por originales de miembros de la Asociación Galega de Profesionais da Ilustración (AGPI) acompañados por textos

Página 24

de diversos autores, que abre una línea de colaboración per-

Los escenarios

manente entre esta asociación y el Salón del Libro.

Cuatro locales fueron transformados en espacios literarios

El artista orensano Moxom mostró una colección de escultu-

por medio de instalaciones artísticas realizadas por otros tan-

ras de su autoría realizadas sobre raíces y ramas, con el título

tos equipos de colaboradores. El Grupo de Bachillerato Artísti-

de Taller de madera.

co del IES A Xunqueira I recreó con gran detalle un escenario

El alumnado de la facultad de Bellas Artes expuso maquetas

de Los viajes de Marco Polo. QuartoEscuro Teatro reprodujo

elaboradas como proyectos de instalación y una serie de libros

un sugerente cuadro sobre el tema literario del naufragio.

objeto, uno de los cuales será publicado.

La alumna de Bellas Artes Raquel Martínez ideó un mágico bosque de letras. La Escuela de Canteros elaboró una eficaz alegoría para contrastar la belleza inagotable de la naturaleza y las nefastas consecuencias de la intervención destructivas de los humanos.

Página 31

Cosas de la naturaleza Como ya es costumbre, la Asociación Máislibros, organizadora del Salón, volvió a aportar una peculiar exposición de

La escuela de tiempo libre Paspallás se ocupó de la ambien-

objetos literarios con el nombre de Cosas de la naturaleza. Es

tación general del Salón, con niños gigantes y bosques de ár-

de destacar el enorme esfuerzo que supuso reunir elementos

boles que producen libros, a partir de las ideas de Estefanía

dispersos por el mundo, como la calavera del ojo de vidrio, el

Alonso y Alba González, además de con murales con escenas

camino de quita y pon, piezas de construcción de las ciudades

de la naturaleza y decenas de elementos salpicados por todo

invisibles, unas judías mágicas, una planta andarina, un hue-

el Salón.

vo de la gallina de los huevos de oro y otros artículos de oro únicos en el mundo, colmillos de dragón, restos de ciudades

Página 28

Muestras y exposiciones En otras salas, las exposiciones artísticas acercaron al público infantil y juvenil el maravilloso mundo de la ilustración por

66

de los enanos... Presentamos aquí los textos explicativos de cada cosa.


Página 38

Página 46

Los libros

El Salón sale de Pontevedra

Como no podía ser menos, la exposición de libros constituyó

En consonancia con la repercusión que cada vez más tiene

uno de los centros esenciales del Salón. Editoriales de todo el

en todo el Estado, el Salón del Libro de Pontevedra se des-

Estado ceden sus fondos y últimas novedades, especialmente

plazó a Madrid el día 12 de enero para darse a conocer ante

las obras relacionadas con el tema, para que los visitantes las

los medios de comunicación, empresas y colectivos culturales,

conozcan y las lean. En algún caso incluso los ceden de forma

autoras y autores y amantes de los libros.

definitiva, de manera que, poco a poco, el Salón va consti-

Por la mañana se realizó una presentación a los medios en

tuyendo una valiosa biblioteca. Los libros se ofrecen en una

las dependencias de la histórica Residencia de Estudiantes, en

amplia sala, organizados en franjas de edades recomendadas

la que participaron Helena Torres, coordinadora del Salón,

y rodeados de los trabajos escolares de la muestra Contamos

María Jesús López Escudeiro, Concelleira de Cultura del Con-

con la naturaleza.

celllo de Pontevedra, Luís Bará, Director Xeral de Creación y

También se contó con un puesto de venta, atendido por la Asociación de Libreiros de Pontevedra.

Difusión Cultural de la Xunta de Galicia, el ilustrador Kiko da Silva, el escritor Antonio Rodríguez Almodóvar y el escritor y editor Xosé Antón Neira Cruz, que actuó como coordinador.

Página 40

Por la tarde tuvo lugar una presentación abierta de carácter

Contamos con la naturaleza

lúdico-literario en la Casa de Vacas, sita en el Parque del Reti-

La exposición más admirable del Salón fue, sin duda, la for-

ro, como parte del Salón del Libro Infantil y Juvenil de Madrid.

mada por los trabajos que realizó el alumnado de los centros

Además de los intervinientes del acto matutino, participaron

escolares de la comarca en los meses previos, y que constituye

la escritora Mariasun Landa, el musicólogo Polo Vallejo, la

la primera actividad con el público escolar.

ilustradora Patricia Castelao, la contadora Teresa Alonso, del

En torno del tema “La literatura y la naturaleza” se pro-

colectivo Pavís Pavós, y el lobo Orbil.

pusieron actividades de elaboración de libros y confección de murales. La realización de estos trabajos es condición necesa-

Página 47

ria para participar en los talleres que ofrece el Salón. Al mismo

Pregón y homenaje

tiempo se otorgan premios a los mejores trabajos por ciclos.

Como quedó establecido en la anterior edición, el Salón

En este apartado, el Salón quiere destacar el trabajo que, de

nombró a una persona de trayectoria relevante en el mundo

manera anónima, realiza el profesorado desde sus centros de

de la literatura infantil y juvenil para que ejerciese de prego-

enseñanza, trabajo que exige una enorme dosis de esfuerzo y

nera. En esta ocasión se le solicitó tal honor a la escritora María

creatividad y que va más allá del estricto cumplimiento de sus

Victoria Moreno, quien, habiendo aceptado con entusiasmo el

funciones docentes.

ofrecimiento, falleció tristemente antes de poder cumplir con

En las páginas siguientes se muestran imágenes de algunos de los trabajos presentados.

él. En el acto de inauguración, al no querer el Salón prescindir de sus palabras, fueron sus lectores, representados por un grupo de alumnas y alumnos del CEP A Xunqueira II, quienes leyeron textos de sus libros. La exposición La naturaleza de los sentimientos hace un recorrido por su vida, su obra y la huella que deja tras de sí.

67


Elaborada por Inés Márquez y Alejandra Soto y financiada por

Página 49

Gálix, esta muestra, que luego recorrerá colegios e institucio-

Actividades concertadas

nes, se convirtió en un homenaje póstumo del Salón del Libro de Pontevedra a la admirada escritora.

Dentro de un plan de actividades concertadas, el Salón fue visitado por un total de 3.706 estudiantes de diferentes cen-

En el acto de clausura se proyectó asimismo un audiovisual

tros educativos. Dado el enorme número de solicitudes que se

sobre la autora elaborado por el alumnado de la facultad de

recibe cada año, el criterio de selección fue la participación en

Ciencias Sociales, el escritor y editor Xosé Antón Neira Cruz

la actividad Contamos con la naturaleza.

pronunció un sentido discurso y Pedro Ferriol, compañero de

Las visitas se realizaron en varios turnos simultáneos, en ho-

Vitoria, recibió en su nombre el regalo del Salón: una repro-

rario de mañana, desde el lunes día 6 al miércoles 22. Además

ducción en madera del lobo Orbil.

de recorrer las diferentes exposiciones, el alumnado asistió a actividades impartidas en el interior de las instalaciones artís-

Página 48

ticas y en aulas: talleres de escritura creativa, a cargo del co-

Inauguración

lectivo Tagen Ata; talleres de ilustración, dirigidos por Noemí

La semana del Salón se abrió el domingo día 5 con el acto de

López y Kiko da Silva; talleres de medio ambiente, con el co-

inauguración. Conducido por la actriz Comba Campoy, incluyó

lectivo Papaventos; cuentacuentos de Educación Infantil y Pri-

las intervenciones de la coordinadora, Helena Torres Blanco,

maria, con Raquel, Pavís Pavós y David Pernas; cuentacuentos

que hizo un repaso de la trayectoria del Salón, sus objetivos y

de Educación Secundaria, con los regueifeiros Luís y Pinto.

los contenidos que desarrolla; de la representante de la Fun-

A lo largo de la semana principal se ofrecieron además los

dación Caixa Galicia, María Encinas, quien expresó la volun-

espectáculos teatrales Hijos de las estrellas, de Date Danza, De

tad de esta institución de seguir colaborando con el Salón; de

fábula, de Artello, Titirifauna, de Calamar Teatro, y La leyenda

la Conselleira de Cultura y Deportes de la Xunta de Galicia,

del hada, de Cuentos con Encanto.

Ánxela Bugallo, que hizo un emotivo acercamiento al mundo

Finalmente, entre el miércoles 15 de febrero y el viernes 3

de la literatura infantil y juvenil para realzar su importancia

de marzo se realizaron otras 30 visitas guiadas para grupos de

en la formación integral de la persona; y del Alcalde de Ponte-

escolares que no habían participado en la campaña anterior.

vedra, Miguel Anxo Fernández Lores, que valoró la trayectoria

68

del Salón del Libro dentro de la política cultural del Concello

Página 52

y apostó por su futuro.

Cursos para adultos

El esperado pregón de María Victoria Moreno fue sustitui-

Uno de los objetivos del Salón es la reflexión sobre el he-

do, en un gesto simbólico y emotivo, por la lectura de sus tex-

cho literario y su relación con otras expresiones artísticas. Para

tos.

cumplir con él se organizaron cuatro cursos dirigidos a educa-

Como prólogo y epílogo musical se contó con la participa-

dores, padres y madres y personas interesadas en general. Los

ción de un quinteto de cuerda formado por alumnos del Con-

cursos fueron: Contamos con la naturaleza, de animación a

servatorio de Música Manuel Quiroga, y con las actuaciones

la lectura, con Cristina Novoa, Ana Romero Yebra y Ana Gar-

de Uxía Senlle y la señora Carme, del grupo Malvela.

cía Castellanos; La naturaleza: un cuento, de acercamiento al

A continuación se abrieron las puertas del Salón y el nu-

universo de la escritura, con Ramón Caride, Antonio Rodrí-

meroso público asistente recorrió sus espacios y escuchó los

guez Almodóvar, Dora Batalim, Antonio Reigosa y Francisco

cuentos que narraron Raquel, Golfiños y Pavís Pavós.

Fernández Naval; Las palabras no pintan nada, de ilustración,


con Pablo Amargo; y Música tras la pintura, sobre música y literatura, con Miquel Desclot.

El sábado 11 por la mañana, previamente al acto de clausura, el Salón se despidió con el espectáculo musical Canciones para el bolsillo, de Luís Pescetti.

Página 54

Programa abierto La programación abierta del Salón se desarrolló por las tar-

Página 57

Clausura

des, en distintas franjas horarias, con un amplio número de

El acto oficial de clausura tuvo lugar el sábado día 11. Tras la

actos de signo diverso que se dirigía a un público variado de

actuación musical de la orquesta de cámara Lira fueron desfi-

todas las edades.

lando por el escenario todas las personas que conformaban la

Se desarrollaron talleres infantiles, con Titirixogo, y cuentacuentos por parte de chicos y chicas.

organización, para hacer un recorrido lúdico, ameno y dinámico de lo que había sido Salón, sus dificultades y satisfacciones,

Se mostró el espectáculo de danza Hijos de las estrellas, con

expresar el agradecimiento a todas las personas e instituciones

Date Danza, en colaboración con el ciclo Domingos do Princi-

que colaboraron en él y el deseo de continuar la labor en años

pal, las representaciones teatrales Los sueños en la jaula, de

venideros con el mismo entusiasmo y la misma creatividad.

Trinke-Trinke, y La leyenda del hada, de Cuentos con Encan-

Las intervenciones oficiales corrieron a cargo del escritor y

to, así como el espectáculo de títeres Titirifauna, de Calamar

editor Xosé Antón Neira Cruz, que le dedicó unas palabras a

Teatro.

la homenajeada María Victoria Moreno; María Xesús López

Xela Armas disertó sobre La poesía infantil de Manuel Ma-

Escudeiro, Concelleira de Cultura del Concello de Pontevedra,

ría: tradición y novedad, a lo que siguió una actuación musical

que renovó el compromiso de la corporación con el manteni-

de Tino Baz.

miento de su apoyo total al Salón del Libro Infantil y Juvenil; y

Ana María Matute hizo gala de su sabiduría y vitalidad li-

Luís Bará Torres, Director Xeral de Creación y Difusión Cultural

terarias en un intenso diálogo sostenido con un nutrido pú-

de la Xunta de Galicia, que abogó por una política cultural en

blico.

el ámbito del libro que contemple a la infancia y la juventud

Se presentaron los libros Trobalinguas, con la participación

como los cimientos del futuro.

de Miquel Desclot, Antonio García Teijeiro, Juan Kruz, Ana

Como broche de oro se contó con la participación de un

Romero Yebra y Tesa González; Rosalía, de la colección Tres

personaje muy querido por los más pequeños, que estuvo pre-

Pitas Brancas; Fedorenta, unha meiga porcallenta, editada por

sente durante todo el Salón: su mascota, el lobo Orbil.

Biblos; la unidad didáctica de Os soños da gaiola; y el sitio web Galicia Encantada, de Antonio Reigosa. El acto Tragos de voz y música incluyó una narración de cuentos de Ana García Castellanos, la actuación del Seminario Permanente de Jazz de Pontevedra y un animado refrigerio.

Página 58

Valoración A la hora de hacer una valoración del VII Salón del Libro Infantil y Juvenil de Pontevedra, las cifras son buenas indi-

Se disfrutó de una degustación de las delicias culinarias que

cadoras de su repercusión e interés. Treinta y dos fueron los

preparó el alumnado de la Escuela de Hostelería Carlos Oro-

colegios de Educación Primaria y seis los institutos de Secun-

za.

daria que participaron en las actividades concertadas, a lo que hay que sumar los numerosos grupos de visitas guiadas. La presencia del público en los actos abiertos y en los cursos fue

69


desigual, dependiendo de las diferentes edades y horarios, y

bres de gran nivel, multipremiados y de una relevancia que va

la afluencia de visitantes a lo largo de la semana fue continua,

más allá de nuestras fronteras. Al mismo tiempo, el abanico de

además de especialmente nutrida en las jornadas de inaugu-

facetas que se tocan, todas relacionadas con el mundo de los

ración y clausura. Sumando los diversos apartados, el número

libros: la creación, la ilustración, la edición, la crítica, la anima-

total de personas que recorrieron los espacios del Salón o to-

ción a la lectura, la música, el teatro, la plástica, las librerías,

maron parte en sus actividades a lo largo de casi un mes se

las bibliotecas etc.

cifra aproximadamente en 17.000 participantes.

• La implicación de los centros educativos, que cada año se

Al mismo tiempo se consideran las opiniones manifestadas

los trabajos presentados. El Salón del Libro es ya una cita con

positivo como en lo negativo, imponiéndose una valoración

la que se cuenta cada año y que se incluye con naturalidad en

extremadamente positiva y de superación con respecto a edi-

las programaciones escolares.

ciones anteriores. Su repercusión en la prensa estuvo a la al-

• La elección de los temas nucleares en cada edición, que

tura de esta valoración, tanto en los medios gallegos como

responden a los intereses y a las preocupaciones compartidas

en la prensa especializada de fuera de Galicia. A estas alturas

dentro y fuera de la comunidad literaria, conectan con la sen-

existe la certidumbre de que el Salón de Pontevedra es una de

sibilidad del público y sirven de eje a un entramado variopinto

las citas más relevantes que se celebran en el Estado español

de escenarios y actividades.

en torno a la literatura infantil y juvenil y, por su singularidad, una de las más interesantes de Europa. A continuación se destacan algunos de los aspectos que le

En el lado negativo, los fallos constatados tuvieron que ver sobre todo con la imposibilidad de atender a todas las solicitudes de participación por parte de centros escolares, las

confieren esa significación especial:

dificultades para prever la asistencia a determinados actos y,

• El Salón sigue primando, por encima de todo, su estructura

en consecuencia, de mantener los horarios previstos, y cierto

bipolar de fondo: la parte expositiva, estática y ambiental, por

grado de improvisación en algunos asuntos. Resultó asimismo

un lado, y la parte activa, dinámica y experiencial, por el otro,

inexplicable la falta de colaboración por parte de algunas edi-

cada una rica en sí misma y, al mismo tiempo, implicada con la

toriales a la hora de ceder sus libros, y hubo común acuerdo

otra. Esta perseverancia da carácter al Salón y mantiene su co-

en que los cursos para adultos podían ser mejor aprovechados.

hesión por encima de los lógicos cambios e innovaciones que

Unos y otros defectos son retos que se habrán de superar en

se producen cada año.

venideras ediciones, como corresponde a un espíritu de traba-

• El trabajo en equipo vuelve a mostrarse como un valor segu-

jo basado en la energía creativa y en la superación.

ro que conviene seguir cultivando. El enorme conjunto de per-

Como conclusión, por encima de los fallos y los aciertos, ne-

sonas y colectivos que participan en la elaboración del Salón,

cesarios todos ellos, prevalece la satisfacción por la culmina-

con mayor o menor grado de implicación, cada uno dentro del

ción de una labor intensa que logró reunir durante unos días a

ámbito de actividades que le son propias y todos dentro de

varios miles de niñas, niños y personas mayores en torno a los

un diálogo armonioso y enriquecedor, son el mayor garante

libros y la lectura, y la seguridad de que ese encuentro es el co-

de su vitalidad, su pluralidad y su arraigo en la realidad social

mienzo de una relación fluida y constante. Este es el objetivo

y cultural.

central del Salón del Libro Infantil y Juvenil de Pontevedra.

• El esmero en la selección de las personas y grupos que realizan las actividades programadas, entre los que figuran nom-

70

manifiesta superior, algo patente en la cantidad y calidad de

sobre el Salón, en lo particular y en lo global, y tanto en lo


Página 60

El futuro Los trabajos de recogida del Salón y las reuniones que realizan sus responsables para evaluar la experiencia, corregir los errores y exponer nuevas propuestas constituyen al mismo tiempo y paralelamente el inicio de la preparación de la siguiente edición. Uno de los pilares fundamentales del Salón, que explican su coherencia, vitalidad, dinamismo, pluralidad y peculiar personalidad es la permanencia al frente de un grupo de personas, la autodenominada “organización”, que, a pesar de las altas y bajas registradas, mantienen el espíritu de equipo para realizar un trabajo arduo a lo largo de varios meses, haciendo gala de un entusiasmo y una generosidad poco comunes. Por otro lado, este equipo funciona al amparo de unas condiciones de apoyo y mutua correspondencia con el equipo de gobierno del Concello de Pontevedra y, actualmente, de la Xunta de Galicia, así como de una larga serie de colectivos e instituciones sociales, de forma que se crea un entramado cultural extremadamente provechoso. Mientras se mantenga este espíritu de equipo y se sostengan las condiciones sociales y culturales que lo fomentan, habrá futuro para el Salón del Libro Infantil y Juvenil de Pontevedra.

71


72


English text

73


Page 16

Once more this year, the Book Fair The week 5th - 11th February saw 7th Children’s Book Fair

themes were: 1st Year 1999: The voice of memory: the oral tradition in literature.

in Pontevedra. This is an annual event in the world of litera-

2nd Year, 2000: The rhythm of words: poetry.

ture which is hosted in a special way by the town. For a whole

3rd Year, 2001: The art of making up stories: the works of

week, children’s literature becomes the true protagonist. A

Gianni Rodari.

whole range of activities including exhibitions, artistic events,

4th Year, 2003: Journeys: travel writing.

workshops, story-telling, theatre, music performances, dance,

5th Year, 2004: Magical Fauna: fantasy creatures.

magic shows, puppet shows, courses, conferences, book pres-

6th Year, 2005: The Classics: the greatest literature of all

entations, meetings, tributes, etc., involving schools, institu-

time.

tions, all kinds of local groups and people of all ages. The effect of the fair is not only felt in Pontevedra, as after seven consecutive years, the event has become one of the major dates in its field on a national level.

Page 20

Organisation One of the key features of the Pontevedra Book Fair, making it unique among events of this kind, is its open participa-

Page 17

tion format. Promoted by the Concello de Pontevedra [Pon-

Nature

tevedra Town Council] through its Concellaria [Department]

This year, the Fair adopted Nature as a central theme. Na-

for Culture, it is run by members of the Asociacion Maislibros

ture: the emotional landscape in poetry, the backdrop for

[Morebooks Association] and the Asociacion Socio-Pedagoxica

stories, and focal point of tales. Valleys, deserts, lakes, moun-

Galega (AS-PG) [Galician Social-Pedagogical Association], and

tains, skies, undergrowth, galaxies, trees, animals, flowers,

involves over thirty institutions and groups and professionals

tides, wind, sunrise. Seasons, climates, and lifecycles. Spiritual

from all different sectors, who contribute with their work,

landscapes –and the damage caused to the environment and

their ideas, and their enthusiasm to this plural, all-encompass-

the need for sustainable development. Nature observed, lived,

ing and widespread event.

recreated.

In financial terms, the Fair is sponsored by the Concellaria

The decoration of the show area, exhibitions, school dis-

[Department] for Culture at the Concello de Pontevedra [Pon-

plays and all the activities as a whole drew on the use of Na-

tevedra Town Council], the Direccion Xeral [General Directo-

ture in literature for children and young people. The poster, also replete with this central theme, was illustrated by Patricia Castelao.

rate] for Cultural Creation and Dissemination at the Conselleria [Galician Ministry] for Culture and Sporting Activities at the Xunta de Galicia [Galician Autonomous Government],

This was the literary world’s contribution to the common

participating for the first time this year, the Pazo da Cultura

goal of achieving a more beautiful, healthier and more natu-

[Culture Centre] in Pontevedra and the Fundacion Caixa Gali-

ral world.

cia [Caixa Galicia Foundation].

Page 18

Promoter

Helena Torres Blanco was this year’s Coordinator.

Previous themes Just as Nature was the central theme this year, previous

74

Concellaria [Department] for Culture at the Concello de Pontevedra [Pontevedra Town Concil]


Organisers

School of Translation and Interpreting

Asociacion Maislibros [Morebooks Association]

Stone Art School

Asociacion Socio-Pedagoxica Galega (AS-PG) [Galician So-

The Art Class at the A Xunqueira I Secondary School

cial-Pedagogical Association] Collaborators Asociacion de Libreiros de Pontevedra [Pontevedra Booksellers Association] Asociacion Española de Amigos del Libro Infantil y Juvenil [Spanish Association of Friends of Children’s and Young Adult’s Books] Asociacion Galega de Editores [Galician Publishers Association] Asociacion Galega de Profesionais da Ilustracion [Galician Association of Professional Illustrators] Biblioteca Virtual Galega [Galician Virtual Library] Biblos Clube de Lectores [Biblios Readers Club] Carlos Oroza Secondary School District schools and education centres. Domingos do Principal [Sundays at the Principal]

The Jazz Permanent Seminar Professionals Paspallas pastime academy, settings and other strokes of genius. Gonzalo Reboredo, carpentry and resolving impossible problems Kiko da Silva, illustration advisor. Ovo Publicidade, graphics and website. Patricia Castelao, poster design. Teresa Cuiñas, press. Xose Luis Alonso, photographer. Xurxo Cortazar, scenery. Sponsors Concellaria [Department] for Culture at the Concello de Pontevedra [Pontevedra Town Council] Direccion Xeral [General Directorate] for Cultural Creation

Fada Morgana Magazine

and Dissemination at the Conselleria [Galician Ministry] for

Federacion de Libreiros de Pontevedra [Pontevedra Publish-

Culture and Sporting Activities at the Xunta de Galicia [Gali-

ers Federation] Fundacion Casa-Museo Rosalia de Castro [The Rosalia de Castro’s Museum House Foundation] Fundacion German Sanchez Ruperez [The German Sanchez Ruperez Foundation]

cian Autonomous Government] Pazo da Cultura [Culture Centre] in Pontevedra Caixa Galicia Foundation Coordination Helena Torres Blanco

GALIX [Galician Children’s and Juvenile Literature Association] Lira Chamber Orchestra Manuel Quiroga Music School

Page 22

www.salondolibro.org The Fair’s website has changed from being an occasional

Museum of Pontevedra

appearance on the net to having a permanent space all year

Publishers

round. Its purpose goes beyond offering the yearly pro-

QuartoEscuro Theatre Company

gramme for the event and has taken on two new dimensions.

Residencia de Estudiantes de Madrid [Madrid Student Resi-

The first is to act as an open channel of communication with

dence]

schools and other collaborators, including a restricted access

School of Fine Arts

area for use by the organisers. The second is as a meeting

School of Social Science and Media

point for all issues related to children’s and young people’s

75


literature in general; for this purpose sections have been set

a view of the marvellous world of illustration through works

up for news, meetings, reviews, information, agenda, discus-

by different authors. This year we offered the following dis-

sion forums, etc.

plays: The Nature of Merlin, a series of covers from the Merlin Collection, on loan from Edicions Xerais de Galicia; Crocodile

Page 23

Words, original drawings from the story of the same title

Venue

published by OQO Editora; No Colour, illustrations by Pablo

The Pazo da Cultura [Culture Centre] in Pontevedra is the venue for the Book Fair. It is a modern and unique building on the banks of the Lerez which houses exhibition areas, auditoria and facilities for numerous activities. For several weeks before the Fair opens, the organisers set

Amargo; Counting with Pictures by Noemi Lopez; Counting Sheep, created by Kiko da Silva. An educational exhibition entitled The Living Word, produced by the AS-PG, reviewed the life and works of the poet Manuel Maria.

up the different areas and convert them into an attractive set-

Of particular interest was the exhibition Planting Books,

ting for the backdrop and environment of the books related

consisting of original works by the members of the Asocia-

to the theme. The idea is to create a Fair which is artistic and

cion Galega de Profesionais da Ilustracion [Galician Profes-

literary, suggestive, educational and verging on the magical.

sional Illustrators Association] together with texts by different authors, marking the start of a permanent collaboration

Page 24

Scenery Four different areas where transformed into literary spaces

between this association and the Book Fair. The Ourense artist Moxom brought a collection of sculptures created on roots and branches, titled Wood Workshop.

using artistic installations created by several collaborating

The Fine Arts student body provided models made as instal-

teams. The Art Class at the A Xunqueira I Secondary School

lation projects and a series of object books, one of which is to

created detailed scenery from the Travels of Marco Polo. The

be published.

QuartoEscuro Theatre Group created an evocative painting on the literary theme of shipwrecks. Fine Arts student Raquel

Page 31

Martinez conceived a magical wood of letters. The Stone Art

Natural Things

School devised an effective allegory to contrast the unending

As has become traditional, the Asociacion Maislibros [More-

beauty of nature with the terrible consequences of destruc-

books Association], one of the organisers of the Fair, once

tive human behaviour.

more provided an unusual exhibition of literary items, under

The Paspallas pastime academy took charge of the overall

the name Natural Things. It is important to note the huge

environment of the Fair, with giant model children and woods

effort which went into collecting diverse items from around

full of trees bearing books, based on ideas from Estefania

the world, such as the glass-eyed skull, the removable path,

Alonso and Alba Gonzalez, and murals depicting nature scenes

building blocks from the invisible cities, magic beans, a walk-

and dozens of other features dotted all around the Fair.

ing plant, an egg laid by the golden egg laying chicken, and other world-unique gold items, dragons’ teeth, remains from

Page 28

Displays and Exhibitions In other areas, art exhibitions offered the younger public

76

dwarf villages‌ Below is an explanation of each item.


Page 38

Books

During the morning a press conference was held in the historical Residencia de Estudiantes [Student Residence] building,

As is to be expected, the book exhibition was a fundamen-

in which the following took part: Helena Torres, Event Coordi-

tal part of the Fair. Publisher from all over the country lent

nator, Maria Jesus Lopez Escudeiro, Culture Concelleira [Town

their collections and latest releases, in particular those related

Councillor] at the Concello de Pontevedra [Pontevedra Town

to this year’s theme, for visitors to discover and read. In some

Council], Luis Bara, Director General for Cultural Creation and

cases the works are donated, meaning that the Fair is gradu-

Dissemination at the Xunta de Galicia [Galician Autonomous

ally building up a valuable collection of books. The books are

Government], illustrator Kiko da Silva, author Antonio Rod-

presented in a large room, classified by recommended age-

riguez Almodovar and author and publisher Xose Anton Neira

range and surrounded by school work taken from the Count-

Cruz, who acted as coordinator. In the afternoon, there was

ing on Nature display.

an open leisure-literary presentation at the Casa de Vacas in

There was also a sales point, run by the Asociacion de Libreiros de Pontevedra [Pontevedra Publishers Association].

the Retiro Park, as part of the Madrid Children’s Book Fair. Those taking part in the morning session, were joined in this second event by author Mariasun Landa, musicologist Polo

Page 40

Vallejo, illustrator Patricia Castelao, story-teller Teresa Alonso

Counting on Nature

from the Pavis Pavos group, and Orbil the wolf.

The most admirable exhibition of the event was, without a doubt, the collection of work by the students of schools in the

Page 47

district completed over the preceding months, constituting

Patron and Tribute

the first activity undertaken with local schoolchildren.

As in the previous year’s event, the Fair appointed a well-

Based on the theme “Literature and Nature”, the proposed

established figure from the world of children’s literature to

activities included creating books and painting murals. Partici-

act as Patron. This year the author Maria Victoria Moreno was

pation in this activity is a pre-requisite for taking part in the

invited to do us this honour, and she accepted the offer with

workshops on offer at the Book Fair. Prizes are also awarded

great enthusiasm, but sadly passed away prior to the event.

to the best entries per educational age-range.

The organisers did not wish to go without her words at the

Under this section, the Book Fair aims to highlight the work

opening ceremony, and her readers, represented by a group

carried out, anonymously, by teaching staff in schools, a job

of pupils from the A Xunqueira II Primary School, read extracts

which requires enormous amounts of effort and creativity and

from her work.

goes far beyond the basic limits of the teaching activity. The following pages show pictures of some of the entries.

The exhibition The Nature of Feelings takes a look at her life, her work, and the mark she left behind. Created by Ines Marquez and Alejandra Soto, and financed by GALIX, this dis-

Page 46

play, which will continue to be offered in schools and other

The Fair moves outside Pontevedra

institutions, became a posthumous tribute by the Pontevedra

In line with the momentum gathered around the country,

Book Fair to this greatly admired author.

the Pontevedra Book Fair moved to Madrid on 12th January

At the closing ceremony, film footage on the author was

for a presentation to the press, cultural businesses and groups,

shown, put together by students from the School of Social

authors and book-lovers.

Science; author and publisher Xose Anton Neira Cruz made a

77


moving speech, and Pedro Ferriol, Victoria’s partner, received

ent educational centres. Given the huge number of applicants

a gift from the Event in her name: a wooden model of Orbil

for the scheme each year, selection was based on participation

the wolf.

in the Counting on Nature project.

Page 48

ing shifts from Monday 6th to Wednesday 22nd. In addition to

Opening Ceremony

visiting all the different displays, the students attended the

The visits were completed in several simultaneous morn-

The Book Fair was opened on Sunday, 5th February with

activities taking place within the artistic installations and

the opening ceremony. Hosted by actress Comba Campoy,

classrooms: creative writing workshops, run by the Tagen Ata

the opening event of the Fair included a presentation of the

group; illustration workshops run by Noemi Lopez and Kiko

history of the Fair, it’s objectives and content by Coordina-

da Silva, environment workshops with the Papaventos group;

tor Helena Torres Blanco; a presentation by the Fundacion

storytelling for Kindergarten and Primary School children with

Caixa Galicia [Caixa Galicia Foundation] representative, Maria

Raquel, Pavis Pavos and David Pernas; storytelling for Second-

Encinas, who expressed the organisation’s desire to continue

ary School pupils with the regueifeiros (singing duellers) Luis

participating in the event; a speech by the Conselleira [Gali-

and Pinto.

cian Autonomous Minister] for Culture and Sporting Activities

Throughout the first week there were a number of theatre

at the Xunta de Galicia [Galician Autonomous Government],

performances on offer –Children of the Stars by Date Danza,

Anxela Bugallo, who painted an emotional picture of the

Fairytale by Artello, Puppetyfauna by Calamar Teatro and The

world of children’s literature in order to stress its importance

Fairy Legend, by Cuentos con Encanto.

in integral personal development; and another by the Mayor

Finally from Wednesday 15th February to Friday 3rd March

of Pontevedra, Miguel Anxo Fernandez Lores, who praised the

another 30 guided tours took place for school groups which

Book Fair contribution to the Concello’s [the town’s] cultural

had not taken part in the above scheme.

policy and supported its lasting future. The Patron’s Speech by Maria Victoria Moreno was substituted, in a symbolic and emotional gesture, by readings from her works.

Page 52

Courses for adults One of the objectives of the Fair is to reflect upon litera-

As a musical prologue and epilogue there was a perform-

ture and its relationship with other forms of artistic expres-

ance by a string quintet formed by students at the Manuel

sion. In order to meet this goal four courses were arranged

Quiroga Music School, and by Uxia Senlle and A Señora Carme

for teaching staff, parents and other affected parties. These

from the group Malvela.

courses were: Counting on Nature on encouraging reading,

After the ceremony the doors to the Fair were opened and

with Cristina Novoa, Ana Romero Yebra and Ana Garcia Cas-

the crowd were able to visit all the areas and hear stories told

tellanos; Nature: a Story, on promoting the world of writing,

by Raquel, Golfiños and Pavis Pavos.

with Ramon Caride, Antonio Rodriguez Almodovar, Dora Batalim, Antonio Reigosa and Francisco Fernandez Naval; Words

Page 49

Count, but Don’t Paint, on illustration, with Pablo Amargo;

Official Outings

and The Music Behind the Painting, on music and literature,

As part of an official educational outings schedule, the Book Fair was visited by a total of 3,706 students from differ-

78

with Miquel Desclot.


Page 54

Page 57

Open Programme

Closure

The open programme took place in the afternoons, during

The official closing ceremony was held on Saturday 11th

different time frames, with a large number of different events

February. After a performance by the Lira Chamber Orchestra

aimed at a varied public of all ages.

all those involved in the organisation of the event came up

This included children’s workshops with Titirixogo and storytelling by the children.

on stage to offer an entertaining and dynamic look at the event as a whole, the problems encountered and satisfactions

On offer were the dance performance Children of the Stars

gained, to thank all those who helped to make it happen and

by Date Danza, with the Domingos do Principal [Sundays at

to express the desire to continue with this work for years to

the Principal] cycle, the drama performances Dreams inside a

come with the same enthusiasm and creativity.

Cage by Trinke-Trinke, and The Fairy Legend, by Cuentos con

The official speeches were made by author and publisher

Encanto, plus the puppet show Puppetyfauna by Calamar Tea-

Xose Anton Neira Cruz, who spoke a few words as a tribute to

tro.

the late Maria Victoria Moreno; Maria Xesus Lopez Escudeiro,

Xela Armas gave a talk on Children’s Poetry by Manuel Mar-

Concelleira [Town Councillor] for Culture at the Concello de

ia: Tradition and Novelty, followed by a musical performance

Pontevedra, [Pontevedra Town Council] who reiterated the

by Tino Baz.

organisation’s commitment to the continued and full support

Ana Maria Matute displayed her literary wisdom and liveliness with an intense dialogue with a richly varied audience.

of the Children’s Book Fair; and Luis Bara Torres, Director Xeral [Director General] for Cultural Creation and Dissemination

There were also presentation of the books Tongue Trou-

for the Xunta de Galicia [Galician Autonomous Government],

bers, with the participation of Miquel Desclot, Antonio Garcia

who defended a cultural policy in literary matters which takes

Teijeiro, Juan Kruz, Ana Romero Yebra and Tesa Gonzalez; Ro-

children and youths into account as the social foundations for

salia, from the Tres Pitas Brancas collection; Fedorenta, unha

the future.

meiga porcallenta, the Galician translation of Pongwiffy: A

The finishing touch was added by the participation of a

Witch of Dirty Habits, published by Biblos; the educational

well-loved character among our young visitors, who had been

unit from Dreams inside a Cage; and the Magic Galicia website

seen throughout the event: the mascot, Orbil the wolf.

by Antonio Reigosa. The Tasters of Voice and Music event included narration by Ana Garcia Castellanos, a peformance by the Pontevedra Jazz Permanent Seminar and a lively cheese and wine. Tasters of culinary delights were served, prepared by the students at the Carlos Oroza Catering School.

Page 58

Assessment When assessing the Pontevedra Children’s Book Fair, the available figures are a good indicator of its outreach and interest generated. Thirty-two primary schools and six second-

On the morning of Saturday 11 , prior to the closing cer-

ary schools took part in the official outings scheme, in addi-

emony, the Fair offered a finale with the musical performance

tion to the numerous groups taking a guided tour. There was

Songs for your Pocket, by Luis Pescetti.

a variable public attendance at the open events and course,

th

depending on the different age-groups and times of day, and the influx of visitors during the week was steady, and particularly high on the first and last days of the Fair. In total, adding

79


up the different sections, approximately 17,000 people visited

event and fits naturally into the school curriculum.

the Fair or took part in different related event over the course

• The choice of central theme for each year, in line with inter-

of almost one month. At the same time, personal and overall feedback on the event is taken into account, showing an extremely positive

ests and concerns both inside and out of the literary community, connecting with public sensitivities and serving as a baseline for a richly interwoven variety of settings and activities.

view, even more so than in previous years. Press coverage was

On a negative side, the faults arising were above all due to

in line with this evaluation, both in the Galician media and

an inability to deal with applications received from schools, the

specialised publications outside the region. At this moment in

difficulty in forecasting attendance levels for certain activities,

time it is certain that the Pontevedra Fair is one of the most

and therefore, in keeping to schedule, and a certain amount

relevant events in Spain on children’s literature and, due to it’s

of improvisation in some areas. It was also inexplicable to find

unique format, one of the most interesting in Europe.

that some publishers were unwilling to lend their books, and

Some of the aspects which lead us to this conclusion are as

it was a generally held view that the courses for adults could

follows:

have been used more fully. These faults are challenges to be

• The Fair continues to maintain, above all, its basic two-axis

overcome in coming years, fitting for a work ethic based on

structure: on the one hand, the exhibition, static and pervasi-

creative energy and achievement.

ve, and on the other hand, the active, dynamic and experien-

In conclusion, over and above the number of faults and

tial part; each with individual value and yet at the same time

successes, all of which are necessary, there is a general feel-

intricately linked to the other. This consistency gives the Fair

ing of satisfaction after a lot of hard work, which for a few

character and maintains its cohesion over and above the ne-

days managed to gather thousands of children and adults

cessary alterations and innovations taking place each year.

around the world of books and reading, and a certainty that

• Teamwork once more proved to be a secure value to be

this event is just the beginning of a continuous and flowing

maintained and nurtured. The huge group of people and

relationship. This is the main objective of the Pontevedra Chil-

organisations who are involved in organising the event, to a

dren’s Book Fair.

greater or lesser degree, each one within the relevant area and all as part of a harmonious and enriching dialogue, are

Page 60

the greatest guarantee of its vitality and plurality, and its foo-

The Future

thold in social and cultural reality.

80

The roundup of the Fair and the meetings held by those in

• The careful selection of the groups taking part in program-

charge in order to evaluate the experience, correct mistakes

med activities, including highly-valued names, award winners

and put forward new proposals are at the same time the start

and personalities beyond our frontiers. At the same time, the

of preparations for the following year’s event.

wide range of facets dealt with, all relating to the world of

One of the main pillars of the Fair, which explain its coher-

literature: creation, illustration, publishing, criticism, encoura-

ence, vitality, dynamics, plurality and unique character, is the

gement to read, music, theatre, plastic arts, booksellers, libra-

firm leadership of a group of people, calling themselves “the

ries etc.

organisation”, who, in spite of the ups and downs encoun-

• The involvement of educational institutions, on the increa-

tered, keep up their team spirit in order to complete an ardu-

se each year, as can be seen in the quantity and quality of

ous task lasting several months, thus demonstrating an unu-

the work submitted. The Book Fair has become a fixed annual

sual level of enthusiasm and generosity.


Similarly, this team operates based on mutual support and interchange with the governing body of the Concello de Pontevedra [Pontevedra Town Council] and, currently, with the Xunta de Galicia [Galician Autonomous Government], in addition to a long list of other groups and social institutions, all forming part of an extremely beneficial cultural network. As long as this team spirit remains and the social and cultural conditions which promote it are in place, the Pontevedra Children’s Book Fair will continue.

81



salón do libro