Issuu on Google+

ÑÚÄÚÐÆÀÍÈÅ ñòð. 3 Êëóá “Îáåêòèâ” Ìåäèèòå ïðåç 2008: Íåÿñíà ñîáñòâåíîñò, íîâè èãðà÷è, íàòèñê âúðõó ìåäèèòå, ëåãèòèìàöèÿ íà æúëòàòà ïðåñà ñòð. 14 Ïðîâàëúò ñ äèñêðèìèíàöèîííîòî ãîâîðåíå Êðàñèìèð Êúíåâ ñòð. 15 Ìåäèèòå íå ìîãàò äà ñà ïî-äîáðè îò îáùåñòâîòî, â êîåòî ðàáîòÿò Çîðàí Àðáóòèíà

ñòð. 16 “Ðåïîðòåðè áåç ãðàíèöà”: Áúëãàðñêàòà ïðåñà ñå îòêàçâà îò ñúïðîòèâà ñòð. 16 Êðèçèñíèòå öåíòðîâå çà äåöà - ñîöèàëíà óñëóãà èëè íåçàêîííî çàäúðæàíå Ñòàíèìèð Ïåòðîâ ñòð. 17 Ïèñìî íà Ìèõàèë Èâàíîâ äî ÷ëåíîâåòå íà ÁÕÊ ñòð. 21 Âèðîãëàâèòå îïèòè çà åëåêòðîííî ñëåäåíå Àëåêñàíäúð Êàøúìîâ ñòð. 22-23 Çàùî ïîëèöèÿòà îñâèðåïÿ? Áîðèñ Ìèòîâ ñòð. 24-25 Êëàóñ ßíñåí: Áúëãàðñêàòà ïîëèöèÿ îùå íå ñå ñõâàùà êàòî ãàðàíò íà ïðàâàòà íà ãðàæäàíèòå èíòåðâþ íà Äðàãîìèð Èâàíîâ ñòð. 27 Äúðæàâíàòà ìàøèíà âïðåãíàòà çà çàêðèâàíåòî íà åäèí áèçíåñ è åäèí âåñòíèê ñòð. 28 “Îâåðãàç” ùå ñúäè âåñòíèöèòå íà Èðåíà Êðúñòåâà çà êëåâåòà ñòð. 29 .. Vergangenheitsbewaltigung Àëåêñàíäúð Àíäðååâ ñòð. 30  òúðñåíå íà äîí Ìàòå Ìàðòà Ìåòîäèåâà ñòð. 31 “Ãàðäèúí”: Êàìåðèòå çà íàáëþäåíèå íàðóøàâàò ïðàâàòà íà ÷îâåêà ñòð. 32 ×åíãåòà-æóðíàëèñòè, ìåíòåòà-òåðîðèñòè Äàíàèë ÁÐÅÇΠñòð. 33-38 Êàòî íà ïðàçíèê Ìèõàèë Èâàíîâ

Áúëãàðñêè õåëçèíêñêè êîìèòåò Ñîôèÿ 1504, ï.ê. 146 òåë/ôàêñ: (02) 943 48 76 åë. ïîùà: bhc@bghelsinki.org http://www.bghelsinki.org

2 ÎÁÅÊÒÈÂ

Áúëãàðñêè õåëçèíêñêè êîìèòåò å íåçàâèñèìà íåïðàâèòåëñòâåíà îðãàíèçàöèÿ çà çàùèòà ïðàâàòà íà ÷îâåêà. Îáðàçóâàí å íà 14 þëè 1992 ã. Ïðåäñåäàòåë: Êðàñèìèð Êúíåâ Çàì.-ïðåäñåäàòåë: Ìàðãàðèòà Èëèåâà ×ëåíîâå: Àëôðåä Êðèñïèí , Àíòîàíåòà Íåíêîâà, Áîéêî Êþ÷óêîâ, Âàñèë ×àïðàçîâ, Âúëêî Ñòàíåâ, Ãåîðãè Òîøåâ, Äàíàèë Äàíîâ, Äàíèåëà Ìèõàéëîâà, Äåñèñëàâà Ñèìåîíîâà, Äèìèòðèíà Ïåòðîâà, Äèìèòúð Êàìáóðîâ, Åêàòåðèíà Éîñèôîâà, Åìèë Êîåí (ñïåö. êîðåñïîíäåíò), Åìèëèÿíà Æèâêîâà, Çåëìà Àëìàëåõ, Èáðàõèì Òàòàðëú, Èëèàíà Ñàâîâà, Éîíêî Ãðîçåâ, Êàëèíà Áîçåâà, Êèðèë Êîñòàäèíîâ, Ìàðèÿ Áàêúðäæèåâà, Ìàðòà Ìåòîäèåâà, Ìèõàèë Èâàíîâ, Ïðàâäà Ñïàñîâà, Ïåòúð Ñëàáàêîâ, Ïëàìåí Áîãîåâ, Ðàäîñò Íèêîëàåâà, Ðàìàäàí Êåõàéîâ, Òàíÿ Ìàðèí÷åøêà, Þëèàíà Ìåòîäèåâà (ãëàâåí ðåäàêòîð íà “Îáåêòèâ”). Ñïèñàíèåòî ñå èçäàâà ñúñ ñúäåéñòâèåòî íà Èíñòèòóò “Îòâîðåíî îáùåñòâî” - Áóäàïåùà

Ïðåäïå÷àòíà ïîäãîòîâêà: Äîíêà Ìàíãà÷åâà Àäðåñ íà ñï. “Îáåêòèâ”: Ñîôèÿ 1504, óë. “Âúðáèöà”

Ïå÷àò: ÅÒ “Åêñïðåñ ïðèíò” 7


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ”

ÌÅÄÈÈÒÅ ÏÐÅÇ 2008: Íåÿñíà ñîáñòâåíîñò, íîâè èãðà÷è, íàòèñê âúðõó ìåäèèòå, ëåãèòèìàöèÿ íà æúëòàòà ïðåñà ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Ïîâîäúò çà ñðåùàòà íè å äà íàïðàâèì îöåíêà íà ñúñòîÿíèåòî íà ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî ïðåç 2008 ã.  êðàÿ íà âñÿêà ãîäèíà ïîäãîòâÿìå ãîäèøåí äîêëàä çà ñúñòîÿíèåòî íà ïðàâàòà íà ÷îâåêà, âàæíà ÷àñò îò êîèòî å ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî. Òîçè ïðîáëåì ñå èçîñòðè ïðåç èçòåêëàòà ãîäèíà. Ïðåäëàãàì âè äà îáñúäèì ïðîáëåìèòå, ñâúðçàíè ñ íà÷èíà, ïî êîéòî ðàçëè÷íè ïîëèòè÷åñêè è èêîíîìè÷åñêè êðúãîâå âëèÿÿò âúðõó åëåêòðîííèòå ìåäèè. Òîâà âêëþ÷âà íàìåñà íà äúðæàâíè îðãàíè, ïîëèòèöè èëè õîðà, êîèòî ôîðìàëíî íå çàåìàò íèêàêâà äëúæíîñò, íî èìàò ïîëèòè÷åñêè âðúçêè, êàêòî è íàìåñàòà íà íà÷àëíèöè íà ìåäèè. Êàêâî å âëèÿíèåòî èì êîé äà áúäå êàíåí, êàêâè òåìè äà ñå îáñúæäàò, êàêâî äà íå ñå èçëú÷âà? Êàêâà å ðîëÿòà èì ïðè íàçíà÷àâàíå è óâîëíÿâàíå íà æóðíàëèñòè? Âòîðèÿò âúïðîñ å êàêâà å íàìåñàòà íà áèçíåñ èíòåðåñè âúðõó ñúäúðæàíèåòî íà ïðåäàâàíèÿòà è âúðõó òåìàòè÷íèòå êðúãîâå - ïðÿêî, ÷ðåç ðåêëàìè, ÷ðåç ïàðòíüîðè, ÷ðåç âëèÿíèåòî çà óâîëíåíèåòî è íàçíà÷àâàíåòî íà æóðíàëèñòè? Êàêâè ñà âàøèòå íàáëþäåíèÿ âúðõó òåìàòè÷íèÿ îáõâàò íà ïðåäàâàíèÿòà íà åëåêòðîííèòå ìåäèè? Êîè ñà ïðè÷èíèòå çà ïðîìÿíàòà ìó îò ïîëèòè÷åñêè êúì ïî-çàáàâíè èëè êúì ïðåìàõâàíåòî íà òåìè è ïðåäàâàíèÿ. Òîâà ñå íàáëþäàâà è â ïå÷àòíèòå ìåäèè. Äðóã òåìàòè÷åí êðúã ñà íàêàçàòåëíèòå ãðàæäàíñêè äåëà çà îáèäà è êëåâåòà, ïðåäìåòúò íà òåçè äåëà, ñàíêöèèòå è ÷åñòîòàòà èì êàòî òåíäåíöèÿ ïðåç 2008 ã. Íåêà îáñúäèì è ñàíêöèèòå îò Ñúâåòà çà åëåêòðîííè ìåäèè (ÑÅÌ) è îò Êîìèñèÿòà çà çàùèòà îò äèñêðèìèíàöèÿ - îò ãëåäíà òî÷êà íà îáîñíîâàíîñò, íà ñêðèòè ïîëèòè÷åñêè èëè êîðïîðàòèâíè öåëè, íà ÷åñòîòàòà è ðàçìåðèòå íà ñàíêöèèòå. Âàæíà òåìà å êîíòðîëúò âúðõó èíòåðíåò - êàêâè ñà èçòî÷íèöèòå ìó, öåëèòå ìó, êàê ñå îñúùåñòâÿâà. Äðóã òåìàòè÷åí êðúã ñà íàñèëèåòî è çàïëàõèòå êúì æóðíàëèñòè. Äà ïîãîâîðèì è çà ñàíêöèîíèðàíåòî íà âðàæäåáíîòî ñëîâî - êàêúâ òèï âðàæäåáíà ðå÷ ñå ñàíêöèîíèðà è äàëè òîâà èçîáùî ñå ñëó÷âà. È íå íà ïîñëåäíî ìÿñòî - ïðåç òàçè ãîäèíà áÿõà ëè åôåêòèâíè îðãàíèòå íà ñàìîðåãóëàöèÿ? Êàêâà áåøå

ðîëÿòà íà ïðîôåñèîíàëíèòå îáåäèíåíèÿ íà æóðíàëèñòèòå? ËÈËÈ ÐÀÉ×ÅÂÀ: Êîãàòî ãîâîðèì çà íîâèòå óñòîé÷èâè òåíäåíöèè â ìåäèéíàòà ñðåäà, çà ñàìîðåãóëàöèÿòà è ðîëÿòà íà ïðîôåñèîíàëíèòå ñäðóæåíèÿ, ñìÿòàì, ÷å òðÿáâà äà áúäå çàñåãíàò âúïðîñúò çà ïðîôåñèîíàëíèòå ñòàíäàðòè íà æóðíàëèñòèòå, êàêòî è çà äåïðîôåñèîíàëèçàöèÿòà íà æóðíàëèñòè÷åñêàòà ïðîôåñèÿ, çà òåíäåíöèÿòà êúì àâòîöåíçóðà. Ïðåíåáðåãâà ñå è ãîëÿìàòà òåìà çà ó÷àñòèåòî íà àóäèòîðèÿòà. Ìåäèéíàòà ñðåäà ôóíêöèîíèðà, çà äà áúäå â óñëóãà íà òàçè àóäèòîðèÿ. Ïî êàêúâ íà÷èí îáà÷å ñå ïðåõâúðëÿò ìîñòîâå êúì àóäèòîðèÿòà? ÑÍÅÆÀÍÀ ÏÎÏÎÂÀ: Ñòàòóêâîòî îò ïðåäèøíèòå ãîäèíè, îñîáåíî â åëåêòðîííèòå ìåäèè, î÷åâèäíî å óäîáíî çà òâúðäå ìíîãî ñóáåêòè â Áúëãàðèÿ è çàòîâà ñå ïîääúðæà - êîíöåíòðàöèÿ ïðè âñå òàêà íåÿñíà è äîðè îùå ïî-íåÿñíà ñîáñòâåíîñò. Íàñêîðî èìàøå èçêàçâàíå íà ïðåìèåðà, ÷å ñîáñòâåíîñòòà ùå áúäå îïîâåñòåíà ïðåäè èçáîðèòå. Íå ìè ñå âèæäà èçïúëíèìî. Çà ìåí òîâà å áàçàòà, âúðõó êîÿòî ñå ðàçãðúùà âñè÷êî. Èìà íåãëàñåí êîíñåíñóñ ìåæäó íàé-ãîëåìèòå ìåäèéíè ñîáñòâåíèöè çà ñòàòóêâîòî êàòî öÿëî è òîâà ñå ïîäêðåïÿ - ïðåç èíñòèòóöèè äî âëàñò. Íàñêîðî ñïîäåëèõ ñ Ëèëè Ìàðèíêîâà, ÷å òîâà ðåôëåêòèðà âúðõó ïðîôåñèÿòà.

ÄÎÁÐÈßÒ ÆÓÐÍÀËÈÑÒ ÑÅ ÏÐÅÂÐÚÙÀ  ÐÀÇÓÇÍÀÂÀ× Íå ìó îñòàâà âðåìå çà òîâà, êîåòî èçèñêâà æóðíàëèñòè÷åñêàòà ïðîôåñèÿ. Òîâà å ïðåâúïëúùåíèå íà ïðîôåñèÿòà íà òàçè áàçà è òî îò ìíîãî ãîäèíè. Ðåôëåêòèðà è âúðõó ðåãóëàòîðà, çàùîòî äà ñè ðåãóëàòîð, òîâà îçíà÷àâà äà èìàø ïîäðåäåí õîðèçîíò. Àç íå ðàçëè÷àâàì íÿêàêâî ãîëÿìî óñëîæíÿâàíå íà ñèòóàöèÿòà â åëåêòðîííèòå ìåäèè, à íàïðåäâàíå íà ïðîöåñè, êîèòî îáñúæäàìå îòäàâíà. Óñëîæíåíèÿòà ñå çàäàâàò ñ áúäåùèòå öèôðîâè ìðåæè. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Êàêâî îáõâàùà êîíöåíòðàöèÿòà íà ñîáñòâåíîñòòà?  êàêâà ñòåïåí ñå îòíàñÿ òÿ çà åëåêòðîííèòå è çà ïå÷àòíèòå ìåäèè? ÎÁÅÊÒÈ 3


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” ÑÍÅÆÀÍÀ ÏÎÏÎÂÀ: Çà åëåêòðîííèòå ìåäèè òîâà å áåçóñëîâíî. ÍÅËÈ ÎÃÍßÍÎÂÀ:  ìîìåíòà êîíöåíòðàöèÿòà â îáëàñòòà íà ìåäèèòå ñå ðåãëàìåíòèðà íà îáùî îñíîâàíèå îò êîíêóðåíòíîòî ïðàâî. Êîãàòî ñòàâà äóìà çà åëåêòðîííè ìåäèè, èìà äîïúëíèòåëíà ïðåöåíêà íà ìåäèéíèÿ ðåãóëàòîð - ïðè ëèöåíçèðàíåòî íà íîâè îïåðàòîðè òîé òðÿáâà äà ñëåäè è çà ìåäèéíèÿ ïëóðàëèçúì. Çà ñúæàëåíèå, èìà ïîâñåìåñòíà êîíöåíòðàöèÿ - è ïðè ïå÷àòà, è ïðè åëåêòðîííèòå ìåäèè. Èìà ãðàäîâå, â êîèòî êàáåëíèòå ìðåæè ñà èçêóïåíè îò åäèí èëè äâàìà ñîáñòâåíèöè, êîåòî

ÏÎÑÒÀÂß ÇÐÈÒÅËÈÒÅ ÎÒ ÒÎÂÀ ÍÀÑÅËÅÍÎ ÌßÑÒÎ ÏÎÄ ÈÍÔÎÐÌÀÖÈÎÍÅÍ ÌÎÍÎÏÎË Àêî ïðîãðàìàòà íå ñúîòâåòñòâà íà èíòåðåñèòå íà ñîáñòâåíèêà íà êîíñîëèäèðàíàòà êàáåëíà ìðåæà, òÿ å ëèøåíà îò ðàçïðîñòðàíåíèå. Èìà êîíñîëèäàöèÿ è ïðè ïðîãðàìèòå ñ íàçåìíî ðàçïðîñòðàíåíèå - òîâà ñå îòíàñÿ ïîâå÷å çà ðàäèîòî, íî ñîáñòâåíèöèòå íà íàöèîíàëíèòå ÷àñòíè òåëåâèçèè ïðîèçâåæäàò è êàáåëíè ïðîãðàìè, íÿêîè èìàò ïå÷àòíè èçäàíèÿ. Çà îãðîìíî ñúæàëåíèå, èçìåíåíèÿòà â ÇÐÒ âúâ âðúçêà ñ öèôðîâèçàöèÿòà îòíîâî äîïðèíàñÿò çà îãðàíè÷àâàíå íà ïëóðàëèçìà, êàòî îãðàíè÷àâàò áðîÿ íà ñîáñòâåíèöèòå íà öèôðîâè ìðåæè. Åäíà íàöèîíàëíà ÷àñòíà òâ ïðîãðàìà íÿìà äà èìà èçáîð êîé äà ÿ ðàçïðîñòðàíÿâà íà ïúðâà ôàçà - ñïîðåä çàêîíà ùå ñå èçäàâà ñàìî åäíî ðàçðåøåíèå çà îïåðàòîð íà öèôðîâà íàöèîíàëíà ìðåæà. ÌÈÒÊÎ ÍÎÂÊÎÂ: Ñåãà èìà åäèí îãðîìåí åëåêòðîííîìåäèåí êîíãëîìåðàò - òåëåâèçèè ïîä åäíà ñîáñòâåíè÷åñêà øàïêà. Òàêèâà ïðèìåðè ñà “Äèåìèòå”, êàêòî è “Ò 2” è “Ðèíã”. Òîâà å îãðîìíà êîíöåíòðàöèÿ íà ìåäèéíî âðåìå, êîåòî äàâà âúçìîæíîñò çà ðàçãðúùàíå íà àãðåñèâíà èíâàçèÿ ïî îòíîøåíèå íà ðåêëàìíèÿ ïàçàð, êàêòî ÂÀÖ-îâèòå èçäàíèÿ ñà íàòèñíàëè ðåêëàìíèÿ ïàçàð íà ïå÷àòíèòå ìåäèè. Ìíîãî âàæíî å êàêâî ùå ñòàíå ñúñ ñäåëêàòà çà “áÒ”. ÂÅÑÈÑËÀÂÀ ÀÍÒÎÍÎÂÀ: Òÿ íÿìà äà ñå ñúñòîè. Ñäåëêàòà íå å çàìðàçåíà, à å ïðåêðàòåíà. È “Êàïèòàë” âå÷å ïèñà çà òîâà. ÌÈÒÊÎ ÍÎÂÊÎÂ: Òðÿáâà äà ãîâîðèì çà êîíöåíòðàöèÿòà íà ìåäèåí ðåñóðñ â íÿêîè áèçíåñ ãðóïè, êîÿòî ìîæå äà ïðåâúðíå öÿëîòî ïîëå íà åëåêòðîííèòå ìåäèè â íåùî, êîåòî å áëèçî äî ìîíîïîëà. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Âúïðîñúò ñ êîíöåíòðàöèÿòà îïèðà äî èêîíîìè÷åñêè èíòåðåñè. Íå ìîæå åäíà ìåäèÿ äà òðúãíå ïðîòèâ èíòåðåñà íà ñîáñòâåíèêà ñè.  òîçè ñìèñúë ãîâîðèì çà îãðàíè÷åíîñò íà îíîâà, êîåòî òÿ ùå èçëú÷è. Àêî òåëåâèçèèòå ñà ìàëêè, áåç ãîëÿìî âëèÿíèå â ìåäèéíîòî ïðîñòðàíñòâî, òî òîëêîâà ñåðèîçåí ëè å åôåêòúò îò êîíöåíòðàöèÿòà? ËÈËÈ ÐÀÉ×ÅÂÀ: Êîíöåíòðàöèÿòà íà ìåäèèéíàòà 4 ÎÁÅÊÒÈÂ

ñîáñòâåíîñò ó íàñ íàïîñëåäúê ñå ðàçâèâà êàòî òåíäåíöèÿ, âúïðåêè ÷å ïî ïðèíöèï íå å íîâî ÿâëåíèå.  ñâåòîâåí ìàùàá ïðåç ïîñëåäíèòå 25 ãîäèíè ãîëåìèòå ìåäèéíè êîíãëîìåðàòè îò 50 ñà ñå ñâèëè íà 6-7.  Áúëãàðèÿ ñëåäâà äà ñå î÷àêâà îùå ïî-ãîëÿìà êîíöåíòðàöèÿ, êîÿòî äà âêëþ÷âà íå ñàìî ìåäèè, à è ðàçâëåêàòåëíàòà èíäóñòðèÿ, ñïîðòíè îòáîðè, òîåñò äà îáõâàíå êàòî ïðåäìåò íà äåéíîñò îâëàäÿâàíåòî íà ñâîáîäíîòî âðåìå. Ìàêàð è ïîçàêúñíÿëà, òàçè òåíäåíöèÿ âñå ïî-îò÷åòëèâî ñå òðàñèðà â ìåäèéíàòà íè ñðåäà. ×àñò îò íàøèòå ìåäèè âå÷å ñà ñîáñòâåíîñò íà íÿêîè ãîëåìè òðàíñíàöèîíàëíè êîìïàíèè. Ïðåäè íÿêîëêî ãîäèíè â Ñúâåòà íà Åâðîïà áåøå ïóáëèêóâàíî ãîëÿìî èçñëåäâàíå âúâ âðúçêà ñ âëèÿíèåòî íà ìåäèéíàòà êîíöåíòðàöèÿ âúðõó ìåäèéíèÿ ïëóðàëèçúì, êîåòî íå îò÷åòå êàòåãîðè÷íî äàëè ìåäèéíàòà êîíöåíòðàöèÿ âëèÿå íåãàòèâíî âúðõó ïëóðàëèçìà. Ïðåä ïðèêëþ÷âàíå å ïðîåêò íà Åâðîïåéñêàòà êîìèñèÿ, ÷èÿòî öåë å äà ôîðìóëèðà èíäèêàòîðè çà èçìåðâàíå íà ìåäèéíèÿ ïëóðàëèçúì. Âñå îùå íÿìà êàòåãîðè÷åí îòãîâîð, ïîòâúðäåí åìïèðè÷íî, äàëè òåíäåíöèèòå êúì êîíöåíòðàöèÿ èëè òåçè êúì êîíêóðåíöèÿ èìàò ïî-ãîëÿì åôåêò çà ìåäèéíèÿ ïëóðàëèçúì.  òîçè ñìèñúë å âàæåí âúïðîñúò äîêîëêî íàøàòà ìåäèéíà ñðåäà å ïîäãîòâåíà çà òåçè ïðîöåñè. Òðÿáâà äà ñå îò÷èòà è ôàêòúò, ÷å ìåäèèòå â Áúëãàðèÿ ñåãà ñå ðàçâèâàò â ðàçëè÷íè òåõíîëîãè÷íè óñëîâèÿ â ñðàâíåíèå ñ íà÷àëîòî íà ïðåõîäà. Ìåäèéíàòà êîíâåðãåíöèÿ ñëèâà íÿêîè îò ñïåöèôè÷íèòå áåëåçè íà òðàäèöèîííèòå ìåäèè. Íàáëþäàâà ñå è òåíäåíöèÿ êúì íàâëèçàíåòî íà íîâè ñîáñòâåíèöè áåç ñúùåñòâåí ìåäèåí îïèò â òåðèòîðèÿòà íà æóðíàëèñòèêàòà, êîåòî å ïðåäèçâèêàòåëñòâî êúì ïðîôåñèîíàëíèòå ñòàíäàðòè, êúì ðàçìèâàíåòî íà ãðàíèöèòå ìåæäó æóðíàëèñòèêà, PR è ðåêëàìà. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Åäíè è ñúùè õîðà ëè êóïóâàò ìåäèè? ËÈËÈ ÐÀÉ×ÅÂÀ: Íèå ñìå â íà÷àëîòî íà òîçè ïðîöåñ. Ùîì å îáåêò íà äèñêóñèÿ, îçíà÷àâà, ÷å òîâà å îáåçïîêîèòåëíà òåíäåíöèÿ. Òðÿáâà äà ñå ïðåöåíè êàêâà è íà êàêâî ðàâíèùå äà å ðåàêöèÿòà. Íàøàòà ñòðàíà ìíîãî çàêúñíÿâà ïî îòíîøåíèå íà åâðîïåéñêèòå ñè àíãàæèìåíòè â ìåäèéíàòà îáëàñò, íàïðèìåð ñ öèôðîâèçàöèÿòà.  àêòóàëíè åêñïåðòíè äîêëàäè äîðè ëèïñâà èìåòî íà ñòðàíàòà íè çà òîçè ïðîöåñ, çàùîòî íèùî ñúùåñòâåíî íå ñå å ñëó÷èëî ïðåç ïîñëåäíàòà ãîäèíà. Íàïðîòèâ, ïîëàãàò ñå âñÿ÷åñêè óñèëèÿ äà ñå çàïàçè ñúùåñòâóâàùîòî ñòàòóêâî. Öèôðîâèçàöèÿòà ùå äàäå âúçìîæíîñò çà ñúçäàâàíå íà ïîâå÷å, åôèðíî èçëú÷âàíè â íàöèîíàëåí ìàùàá, òåëåâèçèîííè ïðîãðàìè.  Áúëãàðèÿ íÿìà òîëêîâà ìíîãî êàïèòàëè, òà âìåñòî ñåãàøíèòå òðè, äà ñå ðàçïðîñòðàíÿâàò ïðèìåðíî 15 åôèðíè òåëåâèçèè, êàòî 14 îò òÿõ (çàùîòî ÁÍÒ å ñ äúðæàâíà ñóáñèäèÿ) äà ñå èçäúðæàò îò ðåêëàìè. Ïðåäñòîè ñúùåñòâåíî ïðåñòðóêòóðèðàíå íà ïàçàðà. Êîãàòî òîçè ïðîöåñ òðúãíå íîðìàëíî, ìîæå áè ùå èìà ñúòðåñåíèÿ. Çàñåãà ñúùåñòâóâà èíñòèòóöèîíàëíà çàêîíîòâîð÷åñêà è ðåãóëàòîðíà èíåðòíîñò è íàðàñòâàùà ëèïñà íà àäåêâàòíà


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” ÷óâñòâèòåëíîñò ñðåä ãèëäèÿòà. Ãîëÿìà ÷àñò îò æóðíàëèñòèòå ïðåäïî÷èòàò áèòíîñòòà íà íàåìíè ðàáîòíèöè, âìåñòî íà íåçàâèñèìè ïðîôåñèîíàëèñòè. Íàïîñëåäúê òàçè òåíäåíöèÿ ñå óñèëâà â òúðãîâñêèòå ìåäèè, êúäåòî æóðíàëèñòèòå ñà ïîâå÷å èçëîæåíè íà îïàñíîñò äà ñå ðàçäåëÿò ñ ðàáîòàòà ñè, àêî íå ñúáëþäàâàò ïîëèòèêàòà íà ìåäèÿòà. Ñòðàííî å ñàìîòî îïðåäåëåíèå “ïîëèòèêà íà ìåäèÿòà”. Ïðîôåñèîíàëíàòà ïîëèòèêà íà âñÿêà ìåäèÿ å äà áúäå êîðåêòèâ íà âëàñòèòå è ãëàñ íà îáùåñòâîòî. Îáåçïîêîèòåëíà å è òåíäåíöèÿòà êúì èíåðòíîñò íà æóðíàëèñòèòå êàòî îáùíîñò ùî ñå îòíàñÿ äî ïðèäúðæàíåòî êúì ïðîôåñèîíàëíèòå ñòàíäàðòè è ãàðàíòèðàíåòî íà îáùåñòâåíàòà îòãîâîðíîñò íà çàíàÿòà. ÂÅÑÈÑËÀÂÀ ÀÍÒÎÍÎÂÀ: Òúé êàòî äîö. Ëèëè Ðàé÷åâà âå÷å íå å â ðîëÿòà ñè íà ÷ëåí íà ìåäèéíèÿ ðåãóëàòîð, ìîëÿ äà çàñåãíå âúïðîñà çà èíåðòíîñòòà íà ñàìèÿ ðåãóëàòîð. À òîé å èíñòèòóöèÿ, êîÿòî ó÷àñòâàøå â ïèñàíåòî íà ïðîìåíèòå â Çàêîíà çà ðàäèîòî è òåëåâèçèÿòà. Àêî ÑÅÌ èñêàøå äà ïîêàæå êàê ïàçàðúò òðÿáâà äà ñå ðàçâèâà ïðàâèëíî, ìîæåøå äà èìà ïî-àêòèâíà, äîðè ëîáèñòêà, ðîëÿ ïðè ïèñàíåòî íà çàêîíà. Äîðè ñåãà, êîãàòî íèå äåáàòèðàìå è îáñúæäàìå Çàêîíà çà èçìåíåíèå è äîïúëíåíèå íà Çàêîíà çà ðàäèîòî è òåëåâèçèÿòà, èìà èçâúíðåäíî çàñåäàíèå íà ìåäèéíàòà êîìèñèÿ â ïàðëàìåíòà, íà êîåòî ñå îáñúæäàò ïîñëåäíèòå ïðîìåíè â òîçè êëþ÷îâ çà ïàçàðà çàêîí. Äà ñå âúðíåì íà íà÷àëîòî. Àç îòêðèâàì ìíîãî ãîëåìè ðàçëèêè ìåæäó 2007 è 2008 ã. Ïðåç 2008 ã. íÿìàõìå òîëêîâà èçðàçåíè ïðèçíàöè íà èêîíîìè÷åñêà êðèçà, èìàøå îòíîñèòåëíà èêîíîìè÷åñêà ñòàáèëíîñò. Ïðè òúðãîâñêèòå ìåäèè êðèçàòà äàâà âúçìîæíîñò íà íåïðîôåñèîíàëíèòå èãðà÷è íà òîçè ïàçàð (ñëó÷àéíè èçäàòåëè, ñëó÷àéíè ìåäèéíè ñîáñòâåíèöè) äà ñè îòèäàò îò íåãî. “Ò 7”, âúïðåêè âèäèìèòå ñè êà÷åñòâà íà ïî-äîáðà òåëåâèçèÿ, íîñåøå ñåðèîçíè çàãóáè íà ñîáñòâåíèêà ñè è òîâà å åäèí îò ìîòèâèòå, íî íå îñíîâíèÿò, äà áúäå ïðîäàäåíà íà äðóã èãðà÷. Äðóãàòà ñåðèîçíà ðàçëèêà ìåæäó ïîñëåäíèòå äâå ãîäèíè å, ÷å ñå çàáåëÿçâà “ðåâîëþöèîííî ïðåãðóïèðàíå è ðàçìåñòâàíå íà òîçè ïàçàð”. Âëÿçîõà “íîâè” èãðà÷è, êîèòî íå ñà íåïîçíàòè çà ïàçàðà, çàùîòî ñà ïðîÿâÿâàëè èíòåðåñ êúì íåãî îùå îò çîðàòà íà ëèöåíçèðàíåòî íà íîâèòå òåëåâèçèè ñëåä ïðåêðàòÿâàíå ìîíîïîëà íà äúðæàâíàòà ÁÍÒ. Òàêúâ ïðèìåð å ñêàíäèíàâñêàòà Modern Times Group (MTG), êîÿòî ñåãà å ñîáñòâåíèê íà “Íîâà òåëåâèçèÿ”, SBS Broadcasting Group, êîèòî ïðèäîáèõà íÿêîëêî ðàäèîñòàíöèè, ñðåä êîèòî ðàäèî è òåëåâèçèÿ “Âåñåëèíà”. Êàòî íîâ èãðà÷ â åëåêòðîííèòå è ïå÷àòíèòå èçäàíèÿ ñå ïîÿâè Èðåíà Êðúñòåâà ñ àìáèöèè äà êóïè è ðàäèî, è îùå îíëàéí ìåäèè. Åäèí îò íàé-ðàçïðîñòðàíåíèòå ñëóõîâå å, ÷å ñòàâà äóìà çà ðàäèî “Ìåëúäè” (ïðåäè “Âèâà”), çà êîåòî â ìîìåíòà Èëèÿíà Áåíîâñêà ñïîðè ñ Âàñèë Äèìèòðîâ - ñîáñòâåíèê íà “Äæàç FM”, “Êëàñèê FM”. Áåíîâñêà ñïå÷åëè ñïîðà çà ñîáñòâåíîñòòà íà èíñòàíöèÿ Âúðõîâåí àäìèíèñòðàòèâåí ñúä. Îò ïðîó÷âàíèÿòà, êîèòî ñúì ïðàâèëà, ñå îêàçâà, ÷å

âñúùíîñò òÿ íå èñêà äà âçåìå òîâà ðàäèî, çà äà ãî ðàçâèâà, à çàùîòî èìà ïîäõîäÿù êàíäèäàò, íà êîéòî áè ãî ïðîäàëà. Äðóãàòà ñúùåñòâåíà ðàçëèêà å, ÷å ïî ñâîáîäà íà ñëîâîòî íÿêîëêî àâòîðèòåòíè ìåæäóíàðîäíè îðãàíèçàöèè, ñðåä êîèòî è

“ÐÅÏÎÐÒÅÐÈ ÁÅÇ ÃÐÀÍÈÖÈ”, ÏÎÑÒÀÂÈÕÀ ÁÚËÃÀÐÈß ÏÎ-ÍÀÄÎËÓ Â ÊËÀÑÀÖÈßÒÀ ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Òîâà îñíîâàòåëíî è ñïðàâåäëèâî ëè å? ÂÅÑÈÑËÀÂÀ ÀÍÒÎÍÎÂÀ: Àç è êîëåæêàòà ßíà Áþðåð Òàâàíèå ïèøåì çà â. “Êàïèòàë”, íî íå ñìå æóðíàëèñòè îò “Êàïèòàë”. Àêî åäèí æóðíàëèñò äúðæè íà èìåòî ñè, âúïðîñúò íå å êúäå ïèøå, à êàêâî êàçâà. Çàòîâà âúïðîñúò çà àâòîöåíçóðàòà å ìíîãî âàæåí. Àç íå áèõ êàçàëà, ÷å èìàì çàáðàíè èëè îãðàíè÷åíèÿ êàêâî äà ïèøà. Ïîëèòèêàòà íà â. “Êàïèòàë” ñå îïðåäåëÿ îò âúòðåøåí åòè÷åí êîäåêñ. Êîãàòî åäèí æóðíàëèñò ïîñòúïâà íà ðàáîòà âúâ âåñòíèêà, ìó ñå ïðåäëàãà äîãîâîð, â êîéòî íÿìà çàáðàíè - äà íå ïèøå ïðèìåðíî çà ÁÑÏ èëè äðóãè ïàðòèè, äà íå ãîâîðè çà äàäåí ïîëèòèê è ò.í. Êîëåãèòå îò ïîëèòè÷åñêèÿ è èêîíîìè÷åñêèÿ îòäåë ìîãàò äà êàæàò äàëè èìàò íÿêàêâè îãðàíè÷åíèÿ. Íà ìåí íå ìè ñå å ñëó÷âàëî. Âñåêè, êîéòî íå å ñúãëàñåí ñ îíîâà, êîåòî ïèøå â äîãîâîðà, íå å äëúæåí äà ãî ïîäïèøå è íÿìà äà ðàáîòè â òîçè âåñòíèê. Çà ñåáå ñè ñúì ïðåöåíèëà, ÷å èçäàíèåòî, çà êîåòî ðàáîòÿ, èìà â ïúòè ïî-ìàëêî íåäîñòàòúöè, îòêîëêîòî äðóãè èçäàíèÿ. È ðåäàêöèîííà ïîëèòèêà, êîÿòî äúðæè íà êà÷åñòâåíàòà æóðíàëèñòèêà è ïðîâåðêàòà íà ôàêòèòå îò íÿêîëêî èçòî÷íèêà. Ñ ìíîãî êîëåãè è ïðèÿòåëè ñúì ñïîäåëÿëà, ÷å íå áèõ ñè ñìåíèëà èçäàíèåòî, çà êîåòî ðàáîòÿ, çàùîòî ïðåç ïîñëåäíèòå ïåò ãîäèíè ñúì èìàëà âúçìîæíîñò äà ãîâîðÿ ñ èçäàòåëè è ñîáñòâåíèöè íà ìåäèè è äà ñè èçãðàäÿ âïå÷àòëåíèÿ êàêâî ñå ñëó÷âà èçâúí “Êàïèòàë”. ÌÈÒÊÎ ÍÎÂÊÎÂ: Çíà÷è ìîæåì äà ãîâîðèì çà ñòåïåíè íà ñâîáîäà â ìåäèèòå. ÂÅÑÈÑËÀÂÀ ÀÍÒÎÍÎÂÀ: ßíà Áþðåð Òàâàíèå áåøå àâòîð íà Âúòðåøåí åòè÷åí êîäåêñ íà â. “Êàïèòàë”. Íå çíàì äàëè â êðàéíà ñìåòêà òîé áåøå ïðèåò, íî àç áÿõ îò êðúãà æóðíàëèñòè, êîèòî ãî îáñúæäàõà. Òîé å ðàçëè÷åí îò îáùèÿ Åòè÷åí êîäåêñ íà ìåäèèòå è å ïîîáøèðåí. ËÈËÈ ÐÀÉ×ÅÂÀ: À òîçè Åòè÷åí êîäåêñ ÷àñò ëè å îò Âàøèÿ òðóäîâ äîãîâîð? ßÍÀ ÁÞÐÅÐ ÒÀÂÀÍÈÅ: Îáùèÿò Åòè÷åí êîäåêñ å ìíîãî ñõåìàòè÷åí. ËÈËÈ ÐÀÉ×ÅÂÀ: Íî çà íàïèñâàíåòî íà íåãîâèòå 4 ñòðàíèöè áÿõà óñâîåíè 400 õèë. åâðî ïî ïðîãðàìà ÔÀÐ! ÌÈÒÊÎ ÍÎÂÊÎÂ: Íàïèñâàíåòî ìó îò ñòðàíà ïðåäèìíî íà ñîáñòâåíèöè è ãëàâíè ðåäàêòîðè íà âåñòíèöè áåøå èìåííî çàðàäè òåçè 400 õèë. åâðî! ÎÁÅÊÒÈ 5


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” ËÈËÈ ÐÀÉ×ÅÂÀ: Êîãàòî åäèí æóðíàëèñò å çàïëàøåí äà áúäå óâîëíåí, ÷å å çàñåãíàë òåìè èçâúí ïîëèòèêàòà íà ìåäèÿòà, äîêîëêî Åòè÷íèÿò êîäåêñ ïàçè æóðíàëèñòà îò ñîáñòâåíèöèòå íà ñúùàòà òàçè ìåäèÿ, ïîäïèñàëà êîäåêñà? ßÍÀ ÁÞÐÅÐ ÒÀÂÀÍÈÅ: Åòè÷íèÿò êîäåêñ òðÿáâà äà ïàçè íå æóðíàëèñòà, à ñòàíäàðòèòå íà ïðîôåñèÿòà. Íî êàêòî êàçàõ, òîé å ìíîãî ñõåìàòè÷åí. Åòè÷íèÿò êîäåêñ íà “Íþ Éîðê Òàéìñ” íàïðèìåð, å 60 ñòðàíèöè è çàñÿãà âñåêè ìîìåíò îò ðàáîòàòà íà æóðíàëèñòà. Òîâà íå å òàêà ñ áúëãàðñêèÿ Åòè÷åí êîäåêñ. Òîé ñå ïîäðàçáèðà îò ñàìî ñåáå ñè è íà ïðàêòèêà å íåíóæåí. Íî îñíîâíèÿò ïðîáëåì â Áúëãàðèÿ å íå ñàìèÿò Åòè÷åí êîäåêñ, à òîâà, ÷å äîðè è òoëêîâà ñõåìàòè÷åí, òîé íå ñå ñïàçâà. Òî÷íîñò. Äèñêðèìèíàöèÿ. Ðàçãðàíè÷àâàíå íà ïëàòåíîòî îò ðåäàêöèîííîòî ñúäúðæàíèå. Âñè÷êî òîâà íå ñå ñïàçâà è å ãîëÿì ïðîáëåì. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Åòè÷íèÿò êîäåêñ íå å ïîäïèñàí îò ìíîãî ìåäèè. Íåêà äà ïîãîâîðèì ñåãà ðåàëíè ëè ñà î÷àêâàíèÿòà ìíîãî æóðíàëèñòè äà áúäàò èçõâúðëåíè çàðàäè èêîíîìè÷åñêàòà êðèçà? ÂÅÑÈÑËÀÂÀ ÀÍÒÎÍÎÂÀ: Äà, ùå èç÷åçíàò îò ïàçàðà, çàùîòî íå ôóíêöèîíèðàò íà ïàçàðåí ïðèíöèï. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Êàêâî îçíà÷àâà “ïðîôåñèîíàëåí èãðà÷” â áúëãàðñêèòå ìåäèè? ÂÅÑÈÑËÀÂÀ ÀÍÒÎÍÎÂÀ: Âåñòíèê “Êåø” âå÷å å ôàëèðàë, êàêòî è ñïèñàíèå “Bussines Week”. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Òåëåâèçèÿ “ÑÊÀÒ” è âåñòíèê “Óèêåíä” ïðîôåñèîíàëíè èãðà÷è ëè ñà íà ìåäèéíèÿ ïàçàð? Êàê èêîíîìè÷åñêàòà êðèçà çàñÿãà òåõíèÿ æèâîò? ÂÅÑÈÑËÀÂÀ ÀÍÒÎÍÎÂÀ: Ïðîôåñèîíàëåí èãðà÷ å îíçè, íà êîãîòî çíàåø ñîáñòâåíèêà íà ìåäèÿòà, çíàåø ôèíàíñîâè äàííè çà ïðèõîäè, ðàçõîäè, çàãóáè. Âàæíî å äà ñå çíàå äàëè å ïîäïèñàë Åòè÷íèÿ êîäåêñ è ñúîáðàçÿâà ëè ñå ñ íåãî. “Óèêåíä” å ìíîãîòèðàæåí âåñòíèê, ñ åäèí îò íàé-ãîëåìèòå òèðàæè. Ïðåç ïîñëåäíàòà ãîäèíà òîé ïðåæèâÿ äîñòà îïàñíà òðàíñôîðìàöèÿ. Ï��ñòåïåííî æóðíàëèñòèòå çàïî÷íàõà äà ñå ïîäïèñâàò ñ èñòèíñêèòå ñè èìåíà è äà ïðåòåíäèðàò, ÷å ïðàâÿò ðàçñëåäâàíå. Óâàæàâàíè ïóáëè÷íè ëè÷íîñòè çàïî÷íàõà äà äàâàò èíòåðâþòà çà òîçè âåñòíèê è ïî òîçè íà÷èí ãî ëåãèòèìèðàò. Ìèíàëàòà ãîäèíà îò òîçè âåñòíèê òðúãíàõà òðè ñêàíäàëà, êîèòî ïî-íàòàòúê áÿõà ïîåòè îò ïî-ñåðèîçíè èçäàíèÿ. Óâîëíåíèåòî íà Ãåîðãè Êîðèòàðîâ òðúãíà îò “Óèêåíä”. Ôàêòúò, ÷å åäèí æúëò âåñòíèê íàâëèçà ñ áàâíè, íî ñèãóðíè êðà÷êè â ñôåðàòà íà ïî-ñåðèîçíîòî çà ìåí âå÷å å ïðîáëåì. Òîçè âåñòíèê å ñåðèîçåí èãðà÷, çàùîòî èìà îãðîìåí òèðàæ.

ÑÎÁÑÒÂÅÍÎÑÒÒÀ ÌÓ ÓÆ Å ßÑÍÀ, ÍÎ ÍÈÊÎÉ ÍÅ ÇÍÀÅ ÊÎÉ ÃÎ ÔÈÍÀÍÑÈÐÀ Ñúþçúò íà èçäàòåëèòå ùå èìà ñåðèîçíè ïðîáëåìè, çàùîòî èìà íàìåðåíèå äî ïðîëåòòà äà èçðàáîòè 6 ÎÁÅÊÒÈÂ

ðåãèñòúð ñúñ ñîáñòâåíîñòòà íà ìåäèèòå. Èìà äâà ïóíêòà, ïî êîèòî íÿìà ïîëåçåí õîä - àêöèèòå íà ïðèíîñèòåë â ñîáñòâåíîñòòà íà ìåäèÿòà è ãðóïà ôèçè÷åñêè ëèöà - ñîáñòâåíèöè. Ìíîãî ÷åñòî, êàòî âëåçåø â ðåãèñòúðà è ïðî÷åòåø çà ñîáñòâåíèöèòå - “àêöèè íà ïðèíîñèòåë” èëè “ãðóïà ôèçè÷åñêè ëèöà”, ñå ÷óäèø êàêâî äà ïðàâèø. Îáÿâÿâàíåòî íà ñîáñòâåíîñò å âúïðîñ íà ëè÷íî ðåøåíèå. Äðóã ñåðèîçåí ïðîáëåì, êîéòî ùå âúçíèêíå ïðåä òîçè ðåãèñòúð, å äàëè òîé íÿìà äà áúäå êîìïðîìåòèðàí îùå ñúñ ñàìîòî ñè ïóáëèêóâàíå, êàêòî å êîìïðîìåòèðàí ðåãèñòúðúò íà òåëåâèçèèòå è ðàäèîñòàíöèèòå â Ñúâåòà çà åëåêòðîííè ìåäèè, êîéòî íå ñå îáíîâÿâà. Òîé å ðåãèñòúð íà ñîáñòâåíîñòòà, íî êîãàòî æóðíàëèñòúò îòâîðè èíôîðìàöèÿòà, íå ñå ÷óâñòâà êàòî èíôîðìèðàí æóðíàëèñò, à êàòî ðàçñëåäâàùî êó÷å, çàùîòî òðÿáâà äà âèäè êîé ñòîè çàä òàçè ôèðìà, äàëè òÿ å èñòèíñêàòà ôèðìà è äàëè íåùî â ïîñëåäíèÿ ìîìåíò íå ñå å ïðîìåíèëî. È èçâåäíúæ ñòèãà äî äðóãà ñîáñòâåíîñò. Êîãàòî âëÿçà â ðåãèñòúðà íà èçäàòåëèòå, èçâàäÿ ñîáñòâåíîñòòà íà äàäåí âåñòíèê è ñå óâåðÿ, ÷å òÿ íå å èñòèíñêàòà ñîáñòâåíîñò, èçëèçà, ÷å ðåãèñòúðúò å áóòàôîðåí. ÍÅËÈ ÎÃÍßÍÎÂÀ: Èìà òðóäíîñòè äà ñå îòãîâîðè íà âúïðîñà êîé êóïóâà ìåäèè, çàùîòî íÿìà ÿñíîòà îòíîñíî ñîáñòâåíîñòòà. Íàèñòèíà ÇÐÒ èçèñêâà ðåãèñòúð è ïðè åëåêòðîííèòå ìåäèè òàêúâ ñúùåñòâóâà îùå îò 1998 ã., íî âèíàãè å áèëî ïðîáëåìàòè÷íî äàëè âïèñàíèòå òàì ñà ðåàëíèòå ñîáñòâåíèöè. Ïðåç ãîäèíèòå ñå å óñòàíîâÿâàëî, ÷å íå å òàêà. Îò äðóãà ñòðàíà, ìíîãîíàöèîíàëíèòå êîìïàíèè êóïóâàò - îò òîçè ìîìåíò ñîáñòâåíîñòòà ñòàâà ÿñíà è ñå çàòâàðÿ ñòðàíèöàòà íà ïîëóëåãàëíîòî âëàäååíå, íà ôàçàòà “èìàì ìåäèè, íî íÿìà äà êàæà, çàùîòî çàêîíúò ìè çàáðàíÿâà”. Èçëèçà, ÷å êîéòî å íàðóøàâàë çàêîíà, ñåãà ïðîäàâà è ïå÷åëè. ÑÍÅÆÀÍÀ ÏÎÏÎÂÀ: Æúëòàòà ïðåñà ñå áîðè çà íîâà ïîçèöèÿ, òî÷íî çà âèä ëåãèòèìàöèÿ. Ïðåäè âðåìå òÿ íå îïðàâäàâàøå åòèêåòà ñè, íå ñúäúðæàøå ñîáñòâåíà èíôîðìàöèÿ ïîðàäè ïúëíàòà íåâúçìîæíîñò èíôîðìàöèÿòà äà áúäå ðàçëè÷íà. Ñåãà íàèñòèíà ñòàâà äóìà çà ïðîáëåì. Íàçâàíèåòî íà òîçè òèï ïðåñà, íàéîáùî êàçàíî, íå ãóáè íåãàòèâíèòå ñè âíóøåíèÿ, íî âå÷å å íàëèöå îòêðîèì èíôîðìàöèîíåí ïðîäóêò. È âúïðîñúò êàê ñå äîáèâà òàçè èíôîðìàöèÿ âñå ïî-ìàëêî ñå çàäàâà. Íå ñòàâà äóìà çà èçòî÷íèöèòå, à çà âúçìîæíèòå îáâúðçàíîñòè - çà âúçìîæíîñòòà äà ñå äàâà åäíà èíôîðìàöèÿ, à äðóãà äà ñå ñêðèâà, äà ñå äúðæè çà ïîäõîäÿùèÿ ìîìåíò, äà ñëóæè çà íå÷èå “ïðèòèñêàíå”. Ïðèòåæàâàíåòî íà òðóäíà çà äîáèâàíå èíôîðìàöèÿ âèíàãè å ñòðàøíî ïîäîçðèòåëíî. Òîçè ïðîáëåì çàñëóæàâà ñïåöèàëåí ïðîôåñèîíàëåí äåáàò, èíà÷å æóðíàëèñòèòå ùå ñå îêàæàò îñíîâíèòå ëåãèòèìàòîðè íà íåÿñíè ïðîöåñè èçâúí ïóáëè÷íîñòòà. Òàêà ÷å íàèñòèíà ïðîáëåìúò ñ èçÿñíÿâàíåòî íà ñîáñòâåíîñòòà íà ìåäèèòå íå çàòâàðÿ ñòðàíèöàòà, äàæå ñúâñåì íå ÿ çàòâàðÿ. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Êàê ñå îòðàçÿâà ïðåãðóïèðàíåòî íà ñîáñòâåíîñòòà è íàâëèçàíåòî íà íîâè èãðà÷è


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” âúðõó ïëóðàëèçìà, âúðõó ñâîáîäàòà íà èçðàçÿâàíåòî? Íîâèòå èãðà÷è ñâúðçàíè ëè ñà ñ ïîëèòè÷åñêè è èêîíîìè÷åñêè êðúãîâå, êîèòî èçêëþ÷âàò ñúîòâåòíè òåìè îò îáùåñòâåíèÿ äåáàò? ÂÅÑÈÑËÀÂÀ ÀÍÒÎÍÎÂÀ: Åäíî îò îñíîâíèòå íåùà, êîèòî ñå ó÷àò âúâ Ôàêóëòåòà ïî æóðíàëèñòèêà, å çà îòíîøåíèåòî ìåæäó ñúîáùèòåëÿ è ñúîáùåíèÿ. Òîåñò, íàé-âàæíî å êîé ñúîáùàâà. Ïîÿâàòà íà èãðà÷ êàòî Èðåíà Êðúñòåâà íà ìåäèéíèÿ ïàçàð (çàùîòî òÿ âå÷å íå å ñîáñòâåíèê ñàìî íà âåñòíèöè, à è íà òåëåâèçèÿ) íè êàðà ñåðèîçíî äà ñå çàìèñëèì êàêâà èíôîðìàöèÿ ùå íè ïîäíàñÿ òîçè èãðà÷,

Ñ ÊÀÊÂÀ ÖÅË ÑÅ ÊÓÏÓÂÀÒ ÒÅÇÈ ÂÅÑÒÍÈÖÈ Äîñåãà íèêîé íå å îïðîâåðãàë âðúçêàòà ìåæäó Èðåíà Êðúñòåâà è ÄÏÑ. Äðóã å âúïðîñúò, ÷å òÿ å äîñòà èíòåðåñåí èãðà÷ è ïîðàäè ôàêòà, ÷å å áèëà øåô íà Ñïîðòíèÿ òîòàëèçàòîð ïî âðåìåòî, êîãàòî ñïîðòåí ìèíèñòúð áåøå Âàñèë Èâàíîâ-Ëó÷àíî, à ÍÄÑ è ÄÏÑ áÿõà â óïðàâëåíèåòî. ÌÈÒÊÎ ÍÎÂÊÎÂ:  òàçè âðúçêà ìîãà äà äàì êîíêðåòíè ïðèìåðè îò êîëåãè, êîèòî ñà ðàáîòèëè âúâ â. “Ïîëèòèêà”. ÂÅÑÈÑËÀÂÀ ÀÍÒÎÍÎÂÀ: Êîãàòî ñúîáùàâàø íåùî ïðåä æóðíàëèñòè, çíàåø, ÷å íÿìà êàê äà íå èçëåçå íà áÿë ñâÿò. Äîñòà ïðèòåñíèòåëíî å, ÷å ïðåä êàáèíåòà íà ã-æà Êðúñòåâà âå÷å èìà îõðàíèòåëè. ÌÈÒÊÎ ÍÎÂÊÎÂ: Âå÷å å ÿñíî, ÷å â òåçè èçäàíèÿ íå ìîæå äà ñå ïèøå íèùî ñðåùó ÄÏÑ. Ïî îòíîøåíèå íà ïîêóïêàòà íà “Ò 7” ïàê îò Èðåíà Êðúñòåâà îò ñåäìèöà âå÷å íå òå÷å ïðåäàâàíåòî “Ãîâîðåùè ãëàâè”. Èìà îáåùàíèå, ÷å òî ùå òðúãíå ïàê. Íî çàùî ãî ñïèðàò, ïúê ïîñëå îòíîâî äà ãî ïóñêàò, èçîáùî íå å ÿñíî. Ñïîðåä ìåí ßâîð Äà÷êîâ èçïðåâàðè ñúáèòèÿòà, òðúãâàéêè ñè îò “Ò 7”. ÂÅÑÈÑËÀÂÀ ÀÍÒÎÍÎÂÀ: ßâîð Äà÷êîâ áåøå êîëóìíèñò íà â. “Ìîíèòîð” è â. “Ïîëèòèêà”, êîèòî Êðúñòåâà êóïè. Íå îòêðèâàì ïðÿêà âðúçêà ìåæäó íàïóñêàíåòî íà ßâîð Äà÷êîâ è Èðåíà Êðúñòåâà.  êðàéíà ñìåòêà òîé å äîñòàòú÷íî ñâîáîäåí æóðíàëèñò è ìîæå äà ðåøè äà ñå ìàõíå îò ìåäèÿòà, àêî íå å äîâîëåí îò óñëîâèÿòà è ñâîáîäàòà, êîÿòî òÿ ìó äàâà. Êîãàòî Ëþáîìèð Ïàâëîâ áåøå ñîáñòâåíèê íà “Ò 7” è êîãàòî òÿ áåøå óïðàâëÿâàíà îò Äèëÿíà Ãðîçäàíîâà, íà åäèí äîñòà ïîïóëÿðåí æóðíàëèñò ñ ïî-ñêàíäàëåí èìèäæ ìó áåøå çàáðàíåíî ëè÷íî îò Äèëÿíà Ãðîçäàíîâà äà êàíè êàòî ñúáåñåäíèê â ïðåäàâàíåòî ñè Èâàí Êîñòîâ. Êîãàòî îáà÷å áåøå ïðîìåíåíà ñîáñòâåíîñòòà, ïúðâîòî íåùî, êîåòî íàïðàâè òîçè æóðíàëèñò, áåøå äà ïîêàíè Èâàí Êîñòîâ â ñòóäèîòî. ÍÅËÈ ÎÃÍßÍÎÂÀ: Ïðåãðóïèðàíåòî â ìåäèéíàòà ñîáñòâåíîñò å íåñúìíåíî ñâúðçàíî ñ íåçàâèñèìîñòòà íà ìåäèèòå è ñ ïëóðàëèçìà íà ãëåäíè òî÷êè. Ïðè åëåêòðîííèòå ìåäèè, êúäåòî èìà ïî-äåòàéëíî ðåãóëèðàíå, åäíè èëè äðóãè ñîáñòâåíèöè ìîãàò äà ñå

íàñúð÷àâàò îùå îò çàêîíîäàòåëÿ, ÷ðåç ñàìèÿ çàêîí. Íàïðèìåð, ñïîðåä ñåãà ïðèåìàíèòå èçìåíåíèÿ â ÇÐÒ çàäúëæèòåëíî ùå áúäàò ðàçïðîñòðàíÿâàíè íå ñàìî ïðîãðàìè íà ÁÍÒ è äâåòå íàöèîíàëíè - “áÒ” è “Íîâà òâ”, íî è ïðîãðàìàòà íà “Ò 2” - êîÿòî íÿìà íàöèîíàëíî ïîêðèòèå, íèòî èìà äàííè çðèòåëèòå äà íàñòîÿâàò çà çàäúëæèòåëíîòî é öèôðîâî íàçåìíî ðàçïðîñòðàíåíèå. Òàêà

ÏÐÀÂÈÒÅËÑÒÂÅÍÀÒÀ ÏÎÄÊÐÅÏÀ ÍÀ ÅÄÍÀ ×ÀÑÒÍÀ ÒÅËÅÂÈÇÈß (çàùîòî ïðàâèòåëñòâîòî å âíîñèòåë íà èçìåíåíèÿòà â ÇÐÒ) ùå áúäå ôèêñèðàíà è â çàêîí. Åñòåñòâåíî ïîäêðåïàòà ùå èìà öåíà. ËÈËÈ ÐÀÉ×ÅÂÀ: Íà åäíà íîâà òåíäåíöèÿ òðÿáâà äà ñå îáúðíå âíèìàíèå - ïðåìåñòâàíå íà èíòåðåñà íà ïîëèòèöèòå îò îáùåñòâåíèòå ìåäèè, êîèòî ñå ñòðåìÿõà ïðåäè âðåìå äà îâëàäåÿò, êúì òúðãîâñêèòå. Òîâà ñå ñëó÷âà, îñîáåíî ïî îòíîøåíèå íà òåëåâèçèîííèòå îïåðàòîðè, çàðàäè ïî-âèñîêèòå èì ðåéòèíãè. Èìåííî â ÷àñòíèÿ ñåêòîð ñå íàáëþäàâà íàé-âå÷å ðàçìèâàíåòî íà ãðàíèöèòå ìåæäó æóðíàëèñòèêà, PR è ïîëèòè÷åñêè ïðîäóêòîâ ïëàñìåíò ïðåäè îùå íîâàòà Äèðåêòèâà çà àóäèîâèçóëíè óñëóãè áåç ãðàíèöè äà å âêëþ÷åíà â Çàêîíà çà ðàäèîòî è òåëåâèçèÿòà. ÂÅÑÈÑËÀÂÀ ÀÍÒÎÍÎÂÀ: Ïîëèòèêàòà íå èçëèçà îò òúðãîâñêèòå ìåäèè. Âëèÿíèåòî ìîæå äà áúäå òúðñåíî ïðåç íîâèíèòå. Ïðîáëåìúò íà íîâèòå ñîáñòâåíèöè íà ìåäèè å, ÷å òå èäâàò îò äðóãè ïàçàðè, êúäåòî íàé-âàæíîòî íåùî å ðàçâëå÷åíèåòî - “åíòúðòåéìúíòúò”. Çàòîâà òå âêàðâàò ïðåäèìíî òàêîâà ñúäúðæàíèå â òåçè ìåäèè. Òàì íå ñå âèæäàò ÿñíî äèôåðåíöèðàíè ñèëíè ïîëèòè÷åñêè ïðåäàâàíèÿ. Êîãàòî óâîëíèõà Ãåîðãè Êîðèòàðîâ, àç ñå ñðåùíàõ ñ íåãî è ðàçãîâàðÿõìå äúëãî. Ñìÿòàì, ñïîäåëèõ òîâà ñ íåãî, ÷å çàäàâàøå èçáèðàòåëíî ñêàíäàëíè âúïðîñè, èçõîæäàéêè îò ñîáñòâåíèÿ ñè èíòåðåñ â ìîìåíòà. Âèæäàòå, ÷å ñóòðåøíèÿò áëîê íà

“ÍÎÂÀ Ò” ÂÅ×Å Å ÈÇ×ÈÑÒÅÍ ÎÒ ÂÑßÊÀÊÂÈ ÏÎËÈÒÈ×ÅÑÊÈ ÒÅÌÈ Ñëåä íåãî ùå ñëåäâà øîóòî “Íà êàôå” íà Ãàëà. Ñòðåìåæúò íà òåëåâèçèÿòà å äà ñòàíå ðàçâëåêàòåëíà. Òàì îñòàâà ñàìî Öâåòàíêà Ðèçîâà. ÄÅÍÈÖÀ ÑÀ×ÅÂÀ:  åëåêòðîííèòå ìåäèè èçîáùî íÿìà êà÷åñòâåíî ñúäúðæàíèå.  òÿõ íå ìîæå äà ñå ãîâîðè çà ñâîáîäà íà ñëîâîòî. Íå îñòàíàõà èíôîðìàöèîííè ðàäèîñòàíöèè ñ èçêëþ÷åíèå íà Áúëãàðñêîòî íàöèîíàëíî ðàäèî è “Äàðèê”, à ïóáëèöèñòè÷íè ïðåäàâàíèÿ âúîáùå íÿìà. Îñòàíàõà ñàìî “Ñåèçìîãðàô”, “Ïàíîðàìà” è Öâåòàíêà Ðèçîâà. Òîâà å ñåðèîçíà òåíäåíöèÿ. Èíôîðìàöèîííîòî ñúäúðæàíèå èç÷åçíà îò åëåêòðîííèòå ìåäèè çà ñìåòêà íà ðàçâëåêàòåëíîòî. ÎÁÅÊÒÈ 7


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Îùå ïðåç 2007 ã. êîíñòàòèðàõìå òàçè òåíäåíöèÿ. Òÿ îáà÷å ïðîäúëæè ëè ïðåç 2008 ã.? ÄÅÍÈÖÀ ÑÀ×ÅÂÀ: Îïðåäåëåíî! ÌÈÒÊÎ ÍÎÂÊÎÂ: Íå ñúì íàïúëíî ñúãëàñåí ñ òîâà, çàùîòî ñå ïîÿâèõà ïóáëèöèñòè÷íè òåëåâèçèè - íàïðèìåð “Re: TV”, “Åâðîïà”, äî íÿêàêâà ñòåïåí “Ò 7”, ìàêàð ÷å íå çíàÿ êàê ñåãà ùå ñå ðàçâèå òÿ ñëåä ñìÿíàòà íà ñîáñòâåíèêà é. ÄÅÍÈÖÀ ÑÀ×ÅÂÀ: Íèå ãîâîðèì çà òåëåâèçèèòå, êîèòî äúðæàò âèñîê ðåéòèíã, êîèòî èìàò âèñîêî îáùåñòâåíî âëèÿíèå. Ñèãóðíî è “Èêîíîìèêà Ò” èìà ñâîåòî âëèÿíèå, “Åâðîïà” - ñúùî, íî òîâà ñà öåëåâè òåëåâèçèè ïî îòíîøåíèå íà àóäèòîðèÿòà. Ïðàâè âïå÷àòëåíèå, ÷å ïî-ãëåäàåìèòå è ïî-ñëóøàåìèòå åëåêòðîííè ìåäèè ñúùåñòâóâàò ïî-ñêîðî çàðàäè ïàðè, à

ÏÅ×ÀÒÍÈÒÅ ÌÅÄÈÈ ÑÚÙÅÑÒÂÓÂÀÒ ÏÎ-ÑÊÎÐÎ ÇÀÐÀÄÈ ÂËÈßÍÈÅ Íå ìîãà äà ñè ïðåäñòàâÿ, ÷å èìà ïå÷àòíè ìåäèè, êîèòî ñå ñàìîèçäúðæàò è ïå÷åëÿò, ÷å ñà áèçíåñ â êëàñè÷åñêèÿ ñìèñúë íà äóìàòà. ËÈËÈ ÐÀÉ×ÅÂÀ: Òåíäåíöèÿòà, êîÿòî ñå óñèëâà íàïîñëåäúê, å íàëè÷èåòî íà âñå ïîâå÷å PR-ïóáëèêàöèè, ïðåäñòàâåíè êàòî æóðíàëèñòè÷åñêè ìàòåðèàëè, êîèòî âåðîÿòíî ñå çàïëàùàò íà ìåäèÿòà îò çàèíòåðåñóâàíèòå ëèöà. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Çíà÷è, àêî èìà ñòàòèÿ îò æóðíàëèñò, òè çíàåø, ÷å å ïëàòåíà îò íÿêàêâà àãåíöèÿ? ÄÅÍÈÖÀ ÑÀ×ÅÂÀ: Êàçâàò íè íàïðèìåð: “Íàøàòà òàðèôà å 5000 ëâ. ïëþñ 50 % çà PR-ïóáëèêàöèÿ”. Ìàòåðèàëúò èçëèçà äîáðå íàïðàâåí, â ïîçèòèâåí òîí, íî íèêúäå íå ïèøå, ÷å òîâà å ïëàòåíà ïóáëèêàöèÿ. ×èñòî çàêîíîâî âñè÷êî å íîðìàëíî, íî íà ïðàêòèêà ÷èòàòåëÿò å èçëúãàí, çàùîòî íå å ïîëó÷èë íåïðåäóáåäåíà èíôîðìàöèÿ. Òîâà ñúùåñòâóâàøå è ïðåç 2007 ã., íî ñåãà å ïî-çàñèëåíî.  ìîìåíòà â ïî÷òè íèòî åäèí âåñòíèê íå ìîæå äà ñå ïóáëèêóâà íåùî, êîåòî ïðåäñòàâëÿâà íîâèíà (èìàì ïðåäâèä îò ãëåäíà òî÷êà íà èêîíîìè÷åñêèÿ è êîðïîðàòèâíèÿ ñâÿò). Íàâñÿêúäå ñå èñêà ïúðâî ðåêëàìàòà. Èìàì êóïèùà ñúîáùåíèÿ â ïîùàòà ñè, ñ êîèòî ìå êàíÿò íà íàé-ðàçëè÷íè ñðåùè, çà äà îáñúäèì âúçìîæíîñòòà çà PR-ïðèñúñòâèå â ñúîòâåòíèòå ìåäèè. Òîâà îçíà÷àâà “äàéòå äà ñå ðàçáåðåì êîëêî ïàðè ùå íè ïëàòèòå, çà äà ïóñêàìå íàéðàçëè÷íè íåùà çà õîðàòà, çà êîèòî âèå ðàáîòèòå”. Âúâ âðúçêà ñ ïðåäñòîÿùèòå èçáîðè òîçè ìîìåíò ùå ñå çàñèëè çíà÷èòåëíî. Äðóãà òåíäåíöèÿ å ðàáîòàòà íà

ÌÅÄÈÈÒÅ ÊÀÒÎ PR ÀÃÅÍÖÈÈ Â ðàçëè÷íè ìèíèñòåðñòâà òúðãîâå ñå ïå÷åëÿò îò ìåäèè, êîèòî ïîëó÷àâàò ïàðè, çà äà èçâúðøâàò ñúîòâåòíà 8 ÎÁÅÊÒÈÂ

ïîïóëÿðèçàöèÿ. ÌÈÒÊÎ ÍÎÂÊÎÂ:  òàçè âðúçêà ìíîãî ñìåøíî èçãëåæäà, êîãàòî íÿêîå äúðæàâíî âåäîìñòâî äàâà íàãðàäà íà æóðíàëèñò. ßÍÀ ÁÞÐÅÐ ÒÀÂÀÍÈÅ: Íå å ñìåøíî, ÷å ñå äàâàò òàêèâà íàãðàäè. Ñìåøíî å, ÷å êîëåãèòå ãè ïðèåìàò. ÄÅÍÈÖÀ ÑÀ×ÅÂÀ: Ïðîãðàìà, êîÿòî ïðÿêî è êîñâåíî ôèíàíñèðà ìåäèè, å îïåðàòèâíàòà ïðîãðàìà “Àäìèíèñòðàòèâåí êàïàöèòåò” (ÎÏÀÊ). Âñè÷êè çíàÿò çà êàêâî ñòàâà âúïðîñ, íî ïîíåæå âñè÷êè ñà îáõâàíàòè îò òàçè ïðîãðàìà, íèêîé íå êàçâà íèùî. Âñè÷êè ìúë÷àò. Äîðè Íàöèîíàëíèÿò ñúâåò ïî æóðíàëèñòè÷åñêà åòèêà ñïå÷åëè ïðîåêò çà áëèçî 300 õèë. ëâ. ßÍÀ ÁÞÐÅÐ ÒÀÂÀÍÈÅ: Óñèëåíî ñå ãîâîðè, ÷å òàì èìà ñòðàøíî ìíîãî êîðóïöèÿ. ÄÅÍÈÖÀ ÑÀ×ÅÂÀ: Âñè÷êè ïðîãðàìè ïî ëèíèÿ íà Åâðîïåéñêèÿ ñúþç èìàò çàäúëæèòåëíî êîìóíèêàöèîíåí åëåìåíò. Òîçè åëåìåíò å èëè âúòðå â ïðîåêòà, èëè ïðîåêòúò ñå ñúïúòñòâà îò îòäåëåí òúðã, êîéòî å ñàìî çà äåéíîñòè ïî èíôîðìàöèÿ è ïóáëè÷íîñò. Êîãàòî íÿêîé ðàáîòè ïî òàçè ïðîãðàìà è òðÿáâà äà íàïðàâè íåùî ïî ñúîòâåòåí ïðîåêò, íà íåãî ìó ñå êàçâà, ÷å òðÿáâà äà ñå äàäàò îïðåäåëåíè ïàðè.

ÒÅÕÍÈ×ÅÑÊÈÒÅ ÇÀÄÀÍÈß, ÊÎÈÒÎ ÈÇËÈÇÀÒ ÎÒ ÈÍÑÒÈÒÓÖÈÈÒÅ, ÑÀ ÑÊÀÍÄÀËÍÈ Â åäíî îò ïîñëåäíèòå òåõíè÷åñêè çàäàíèÿ, ïî êîèòî êàíäèäàòñòâàõ, èìàõ èçèñêâàíåòî äà íàïèøà ïðåäâàðèòåëíî êúäå ùå èìà ïóáëèêàöèÿ, ïóáëèêàöèÿòà äà áúäå ñúãëàñóâàíà ñ âúçëîæèòåëÿ, êàòî ïðåäâàðèòåëíî çàÿâÿ êàêâî ùå áúäå ñúîòíîøåíèåòî ìåæäó ñíèìêè è òåêñò â ðàìêèòå íà ìàòåðèàëà. Ñëåä êàòî íÿêîé â èíñòèòóöèèòå ïèøå òåçè çàäàíèÿ, òîâà îçíà÷àâà, ÷å òå èìàò òàêúâ îïèò è ïðàêòèêà. Òåçè èíñòèòóöèè èìàò PR ñëóæèòåëè, êîèòî ñà æóðíàëèñòè. Ñëåäîâàòåëíî, òå ñà ÷àñò îò õîðàòà, êîèòî ïèøàò òåçè çàäàíèÿ. Çíà÷è èìàò ïðåïðàòêà îò ñîáñòâåíàòà ñè ïðàêòèêà. Òàêà ÷å ðàáîòàòà íà ìåäèèòå êàòî PR ñå çàñèëâà. Ìåäèèòå, êîèòî àïåëèðàò çà íàé-ìíîãî ïðîçðà÷íîñò, âñúùíîñò ñà íàé-íåïðîçðà÷íèòå. Íå ñúì âèäÿëà ìåäèÿ, ÷èéòî ãëàâåí ðåäàêòîð äà ñè å îáÿâèë äàíú÷íàòà äåêëàðàöèÿ, äà ñè å îáÿâèë ôèíàíñîâèÿ îò÷åò, äà å íàïèñàë îò÷åò çà ðåêëàìîäàòåëèòå. Êîãàòî òðÿáâà äà çàùèòàâàìå íÿêàêúâ òèï ïàðòíüîðñòâî, äà ó÷àñòâàìå ïî ïðîåêòè, äàâàìå îãðîìíà äîêóìåíòàöèÿ çà íàñ, íî íèùî íå çíàåì çà ìåäèèòå, çà õîðàòà, êîèòî ñòîÿò çàä òÿõ. Äîðè íèå äà èìàìå íÿêàêâà èíôîðìàöèÿ, ÷èòàòåëÿò ÿ íÿìà. Ìåäèèòå ñà èçêëþ÷èòåëíî çàòâîðåíî îáùåñòâî. Êîãàòî ñå äèñêóòèðàò ïðîáëåìè íà ìåäèèòå, òàì íå ó÷àñòâàò äðóãè õîðà îñâåí ìåäèéíè åêñïåðòè. Íàé-ëåñíèÿò íà÷èí äà ñå âèäè, ÷å ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî å îãðàíè÷åíà, å ñúäúðæàíèåòî. Åäíà îò ìîèòå îáëàñòè íà ñïåöèàëèçàöèÿ å çäðàâåîïàçâàíåòî.


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” Íèå ïðàâèì íàé-ãîëåìèÿ çäðàâåí ìîíèòîðèíã íà çäðàâíà òåìà â Áúëãàðèÿ. Ãîäèøíî èìà ñðåäíî îêîëî 100-150 õèëÿäè ïóáëèêàöèè íà çäðàâíà òåìà. Òåíäåíöèèòå ïðåç ïîñëåäíèòå ãîäèíè ñà, ÷å èìà ìíîãî ïîìàëêî àíàëèçè, ìíîãî ïî-ìàëêî êðèòè÷íè ìàòåðèàëè â ñðàâíåíèå ñ ïðåäè, ïîâå÷åòî íåùà ñà õðîíèêè è èíòåðâþòà. Èìà ìíîãî ïîâå÷å èíòåðâþòà íà ìèíèñòðè è çàìåñòíèê-ìèíèñòðè, îáèêíîâåíî ñå èíòåðâþèðàò åäíè è ñúùè õîðà, ìíîãî ðÿäêî èçëèçàò íîâè ëèöà, íå ñå òúðñÿò äðóãè ãëåäíè òî÷êè. Âñè÷êî òîâà ãîâîðè çà çàòâîðåíîñò íà ñèñòåìàòà. ßâíî íÿêîé óïðàæíÿâà íàòèñê. Íÿìà íèòî åäèí êîðóïöèîíåí ñêàíäàë ñ ãîëÿìî ñâåòèëî - ëåêàð. Ïèøå ñå çà äðåáíè íåùà - ïðèìåðíî íÿêîé âçåë 50 , 100 èëè 150 ëâ. Íå ÷å òîâà òðÿáâà äà áúäå îïðàâäàíî, íî íå ìîæå äà íå ñå ñïîìåíàâà íèêúäå è íèùî çà îíçè, êîéòî êðàäå 100, 200 èëè 300 õèëÿäè ëåâà. Ïî-âíèìàòåëíèÿò àíàëèç íà ñúäúðæàíèåòî íà îíîâà, êîåòî èçëèçà, ïîêàçâà, ÷å èìà îãðàíè÷åíèå íà ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî. ÂÅÑÈÑËÀÂÀ ÀÍÒÎÍÎÂÀ: Èìà îòêàç íà æóðíàëèñòèòå äà ïðàâÿò ñåðèîçíî ðàçñëåäâàíå íà äàäåí ïðîáëåì, òîåñò îòêàç äà ñå âèäÿò âñè÷êè âúçìîæíè ãëåäíè òî÷êè ïî äàäåí êàçóñ. Íàáëþäàâàì òîâà â ïîâå÷åòî áúëãàðñêè ìåäèè. ËÈËÈ ÌÀÐÈÍÊÎÂÀ: Èìà ïðîìÿíà â ìåäèéíàòà îáñòàíîâêà.  ãðàíäèîçíàòà áèòêà íà åâðîïåéñêèòå èíñòèòóöèè ñðåùó êîðóïöèÿòà ìèíàëàòà ãîäèíà â óâîëíåíèåòî íà Ðóìåí Ïåòêîâ ó÷àñòâàõà ñâåòîâíè ìåäèè. Êàòî ÷å ëè òîâà å íîâàòà âåëèêà ðîëÿ íà èíòåãðàöèÿòà. Îáâèíåíèåòî ñðåùó ãðóïàòà ñ ïðåñòúïíè íàìåðåíèÿ, êúäåòî ôèãóðèðà Ëþäìèë Ñòîéêîâ îò Ïåðíèê, áåøå ðàçäðîáåíî, çàùîòî íàøàòà ñúäåáíà ñèñòåìà ïðèëàãà ðàçëè÷íè ìåõàíèçìè, çà äà îìàëîâàæè è ñìà÷êà íÿêîå ïðîèçâîäñòâî, âúïðåêè ÷å æóðíàëèñòèòå ìíîãîêðàòíî ñà èçëàãàëè ôàêòîëîãèÿ. Âèæäàìå ñèëàòà íà ìåæäóíàðîäíèòå èíñòèòóöèè, çàùîòî ïðàâÿò íåùî, êîåòî àáñîëþòíî ëèïñâà â Áúëãàðèÿ. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Ïî-ðàçëè÷íî ëè å áèëî ïîëîæåíèåòî ïðåç 2006 è 2007 ã.? Íå ñè ñïîìíÿì ìåäèèòå äà ñà áèëè òîëêîâà êðèòè÷íè, âêëþ÷èòåëíî è ìåæäóíàðîäíèòå ìåäèè. ËÈËÈ ÌÀÐÈÍÊÎÂÀ: Èìàìå óâîëíåíèå íà ìèíèñòúð çàðàäè êîðóïöèÿ - íåùî, êîåòî íèå íå óñïÿõìå äà èçâúðøèì. Òîâà ìîæå äà áúäå ñðàâíåíî è ñ äðóãèÿ ìèíèñòúð, êîéòî ñè îòèäå - Ðóìåí Îâ÷àðîâ. Òîé áåøå îòñòðàíåí, íî ïàê å â èãðàòà. Òàêúâ å íà÷èíúò, ïî êîéòî ñå óïðàæíÿâà èçïúëíèòåëíàòà âëàñò â Áúëãàðèÿ. Òÿ íå ìîæå äà ïðèåìå ñâîèòå ïîðîöè, äà ãè ïðèçíàå ïóáëè÷íî è äà èçëåçå î÷è â î÷è ñ ïóáëèêàòà. Òîâà ïîñòàâÿ æóðíàëèñòèêàòà â ìíîãî íåóìåñòíî ïîëîæåíèå. À æóðíàëèñòèêàòà íå ìîæå äà áúäå íåùî ïî-ðàçëè÷íî îò äðóãèòå ñèñòåìè. Âñå ïàê òÿ äåéñòâà â îáëàñòòà íà ìîðàëà, à íîðìèòå òóê íå ðàáîòÿò. Ñïîìåíàâàíåòî íà ïðîáëåìà ñ êîíöåíòðàöèÿòà íà êàïèòàëà è îãðîìíèòå ìàòåðèàëíè èíòåðåñè ïîìàãà äà ñòèãíåì äî ïîëîæåíèåòî, â êîåòî å äîâåäåíà èíäèâèäóàëíàòà âîëÿ íà æóðíàëèñòà. Íåãîâîòî äîêîñâàíå äî òåçè îãðîìíè èíòåðåñè ìîæå äà ãî íàêà-

ðà ñàìî äà êàïèòóëèðà. Íàé-÷åñòî òîé íÿìà ÿñíî ñõâàùàíå çà èíòåðåñèòå íà ñîáñòâåíèêà. Îò äðóãà ñòðàíà, äîêîñâàíåòî äî òåìè, ñâúðçàíè ñ åíåðãåòèêàòà, âîåííèòå ïîðú÷êè è ò.í., ãî êàðà äà ñå ÷óâñòâà áåçïîìîùåí. Òóê ñòèãàìå äî òîâà, êîåòî êàçà ïðîô. Ñíåæàíà Ïîïîâà - çà

ÆÓÐÍÀËÈÑÒÀ ÊÀÒÎ ÏÐÈËÅÏÀËÎ, äîáëèæàâàù ñå äî íÿêàêâà âëàñò, êîéòî îáèêíîâåíî çàïî÷âà äà ÿ óïîòðåáÿâà, çà äà îöåëåå, äà ñå çàêðåïè â óæàñíàòà ìåëíèöà. Âñåêèäíåâíàòà åëåêòðîííà ìåäèÿ å ëàìÿ. ×àñò îò æóðíàëèñòèòå ñå ëóìïåíèçèðàò, ñòàâàò ìîì÷åòà è ìîìè÷åòà çà äðåáíè ïîðú÷êè, îò êîèòî ìîæåø äà ñå îñâîáîäèø âñåêè ìîìåíò. Ó òÿõ îáà÷å ñúùåñòâóâà ìå÷òàòà è ñè ìèñëÿò äàëè è òå êàòî ïîëèòèöèòå íÿìà äà ñå äîáåðàò äî çàâåòíîòî “Äàé ìèëèîí” êàêòî òàçè ñàãà ñúùåñòâóâà çà åäèí èçâåñòåí âîäåù. “Ñâëà÷èùåòî”, êîåòî òîé îñúùåñòâè âúâ âñåêèäíåâíàòà ñè àóäèòîðèÿ, å ìíîãî ïîòèñêàùî è ïàãóáíî. Òîâà å ãåðîÿò íà âðåìåòî. Åòî ãî Îñòàï îò ìåäèÿòà. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Ìîæå ëè òîâà äà ñå êàæå çà ñðåäíèÿ, çà ìàñîâèÿ æóðíàëèñò? ÌÈÒÊÎ ÍÎÂÊÎÂ: Ñåòèõ ñå äà äðóã Îñòàï - Ñòåôàí Ãàìèçîâ ñ ïðîåêòà ìó “Èäåàëèñò”. Òîé ñúáðà åêèï è ïðàâåøå “ñóõè òðåíèðîâêè”. Ñëåä òîâà ðàçêàðà õîðàòà è òî òî÷íî ïðåäè Êîëåäà, áåç äà èì ïëàòè çà öåëè äâà ìåñåöà ðàáîòà. ËÈËÈ ÌÀÐÈÍÊÎÂÀ: Áåçñïîðíî òîçè ÷îâåê å ìåæäèííà ôèãóðà. Ñòðàíåí õèáðèä ìåæäó áèçíåñìåí, åêñïåðò ïî êîðóïöèÿòà è èçäàòåë. Âçåìåòå íàïðèìåð çíàìåíàòåëíîòî çàãëàâèå “Èäåàëèñò”. Òðÿáâà äà ñè ìíîãî íàèâåí, çà äà ñå õâàíåø ñ òàêúâ ÷îâåê. Òîé íå îñúùåñòâè ïðîåêòà, íî äàäå ðàçëè÷íè îáÿñíåíèÿ çà ïðîâàëà. Íå îòêðèë ÷åñòíî îáùåñòâî, êîåòî áè ìîãëî äà èçäúðæà ïîäîáíî èçäàíèå. Òîåñò òâúðäå îãðàíè÷åí å êîíòèíãåíòúò íà ïî÷òåíèòå. Áåç äà èñêà îáà÷å, òîé êàçâà åäíà èñòèíà. Êàêúâ å ïðîáëåìúò íà îáùåñòâåíàòà ìåäèÿ, ïîñòàâåíà äî äðóãèòå ïàðòíüîðè èëè êîíêóðåíòè? Òÿ èñêà äà æèâåå íà ãúðáà íà àóäèòîðèÿòà íà ñðåäíîñòàòèñòè÷åñêèÿ áúëãàðèí èëè íà ìèíóâà÷à ïî óëèöàòà, çàòîâà èñêà äà ìó ñå õàðåñà. Âúîáðàçÿâà ñè, ÷å ÷îâåêúò, îáëú÷åí ñ ïðîáëåìàòèêàòà íà ñåðèîçíèòå, óæàñíèòå, áåçèçõîäíèòå âúïðîñè, å çàèíòðèãóâàí îò òîâà? Íèùî ïîäîáíî. Òîé èñêà äà ÷óå çà áîãàòèòå, óñïåëèòå, ïðåóñïåëèòå. Âèæäàòå êàê ñå èçìåíèõà êîëîíêèòå íà ÂÀÖ-îâèòå âåñòíèöè - ïèøå ñå êàêâî ñå ñëó÷âà íà ëè÷íîñòòà Õ, Y, Z. Òÿ å “ïðèëåïàëîòî”, çà äà êðúæè íàøàòà æóðíàëèñòèêà.  Áúëãàðèÿ ïðîáëåìúò å ñ àóäèòîðèÿòà, áåçêðàéíî óìîðåíà è äåïðåñèðàíà îò èäèîòñêèÿ ïðåõîä, êîãàòî äîðè è äà ãðîìèø îãðîìíèòå âúïðîñè íà âñåêèäíåâèåòî, ñòèãàø äî òî÷êà “íóëà”. Ïîðàäè òîâà ñå ÿâÿâà ôåíîìåíúò íà æúëòèÿ ñåäìè÷íèê, êúäåòî ìàíèïóëàöèÿòà âå÷å å èçìèñëåíà. Äîêîëêî��î ðàçáèðàì, è òîçè ñåäìè÷íèê íå âèñè â ïðîñòðàíñòâîòî, òîé ñúùî å õèáðèä è å çàëåïåí çà åäíà îò ÎÁÅÊÒÈ 9


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” âúçìîæíèòå èíñòèòóöèè, åäíà îò âúçìîæíèòå ãðóïèðîâêè íà ÷åíãåòà, êîèòî äàâàò ñâåäåíèÿ. Èìà è äðóãè âàæíè çà àíàëèç íåùà. Íàïðèìåð, Ãåîðãè Ñòîåâ â ñâîèòå îïèòè çà ëèòåðàòóðà ïðåäèçâåñòè ñâîÿòà ñìúðò. Òîé íàïàäíà ñðåäè, êîèòî ñà îòìúñòèòåëíè. Òîâà îáà÷å íå ïðåäèçâèêà îñîáåíè âúëíåíèÿ èëè ñúòðåñåíèÿ ñðåä ÷åòÿùèòå. Òîé ñúùî áå ñõâàíàò êàòî åëåìåíò îò ïîäçåìíèÿ ñâÿò. Èìà ìðúñîòèè, îò êîèòî íå ìîæåø äà èçëåçåø. Âåñòíèê “Óèêåíä” å çäðàâî ñâúðçàí ñúñ ñàéòà “Îïàñíèòå íîâèíè”. Ñúîáùåíèÿòà â “Îïàñíè íîâèíè” ñà, ÷å ñ íèùî íå ìîæåø äà äîêîñíåø íàøèòå äúðæàâíèöè, îñâåí àêî íå ãè îáèäèø ñ íàé-èäèîòñêè íåùà. Ìîæåòå äà èì êàæåòå: “Âèå çàùî ñòå îùå äúðæàâíèê èëè ìèíèñòúð? Èìàòå ïîïóëÿðíîñò 10% - ðàâíà íà èíôëàöèÿòà. Çàùî îùå ñòîèòå íà òîçè ïîñò?!” Íî è äà ìó ãî êàæåòå, êàêâî îò òîâà?! Òî îòìèíàâà. À æúëòèÿò âåñòíèê ãî óäðÿ íà ãîëåìè êëåâåòè, äîðè íà èäèîòñêè îáèäè - òàêà ñå îïèòâà äà ïðîáèå. Ñïîðåä ìåí òîâà å ïúëíàòà êàïèòóëàöèÿ íà ìåäèÿòà, âúïðåêè ÷å îò òîâà áåçñïîðíî ñå ïå÷åëè, äîêîëêîòî ðàçáèðàì îò ñàìîõâàëíèòå èì òèðàæè. Òðÿáâà äà ñïîìåíåì óæàñíèÿ âúïðîñ çà ïîêóøåíèåòî âúðõó Îãíÿí Ñòåôàíîâ. Ìèòèíãúò â íåãîâà ïîäêðåïà áåøå ñïîíòàíåí, íî äîòàì âñè÷êî ñâúðøè. Äóìàòà “êàïèòóëèðàì” ñúäúðæà äóìàòà “êàïèòàë”. Íî êàêâî ìîæåø äà íàïðàâèø íà õîðà, êîèòî ñà òàêà íåèçâåñòíè è òàêà òàéíñòâåíè? Êîé èñêà äà ïèøå ñðåùó Àëåêñåé Ïåòðîâ? Èìà ëè ìíîãî æåëàåùè? ÍÅËÈ ÎÃÍßÍÎÂÀ: Àêî çà ñâîáîäàòà â èíòåðíåò 2007à ñå ñâúðçâà ñ ïðèâèêâàíåòî íà áëîãúð â ÌÂÐ, çà äà áúäå ïðåäóïðåäåí “äà íå õóëèãàíñòâà”, 2008-à ñå ñâúðçâà íåñúìíåíî ñúñ ñúáèòèÿòà îêîëî ñàéòà “Îïàñíèòå íîâèíè”. Âàæíîòî â ñëó÷àÿ å îñâåòÿâàíåòî íà ìåõàíèçìà, ïî êîéòî âëàñòòà “îòáðàíÿâà” îïðåäåëåíè ïóáëè÷íè ôèãóðè îò ñëîâîòî â èíòåðíåò. Ñïîðåä äåïóòàòè å èìàëî ïîäñëóøâàíå, âêëþ÷èòåëíî íà æóðíàëèñòè, ïî ò.íàð. ðàçðàáîòêà “Ãàëåðèÿ”. Êúì æóðíàëèñòà Îãíÿí Ñòåôàíîâ, ãëàâåí ðåäàêòîð íà ñàéòà “Ôðîãíþç”, ñà ïðèëàãàíè ÑÐÑ. Ñëåä ðåàêöèÿòà, ÷å àêî èìà êëåâåòà íà ïóáëè÷íè ôèãóðè, òðÿáâà äà ñå ðåàãèðà ÷ðåç äåëî îò ÷àñòåí õàðàêòåð, à íå ÷ðåç ÄÀÍÑ, ñå ïîÿâè âåðñèÿòà çà èçíàñÿíå íà “åëåìåíòè íà êëàñèôèöèðàíà èíôîðìàöèÿ”. Íå ñòàíà ÿñíî êàêâà êëàñèôèöèðàíà èíôîðìàöèÿ èçíàñÿ ñàéòúò “Îïàñíèòå íîâèíè”. Íå ñòàíà ÿñíî â êîè ñëó÷àè è êîé ïðåöåíÿâà “îïåðàòèâíàòà íåîáõîäèìîñò” îò ïîäñëóøâàíå è ïðîñëåäÿâàíå. Òàêà èëè èíà÷å,

ÖÅÍÒÐÀËÅÍ ÑÒÀÍÀ ÂÚÏÐÎÑÚÒ ÇÀ ÑÂÎÁÎÄÀÒÀ ÍÀ ÀÍÎÍÈÌÍÎÒÎ ÑËÎÂÎ Ìîæå äà ñå î÷àêâà, ÷å ùå èìà íîâè îïèòè òàçè ñâîáîäà äà áúäå îãðàíè÷àâàíà. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Ïðåç 2008 ã. ñòàíà ïîêóøåíèå10 ÎÁÅÊÒÈÂ

òî ñðåùó Ãåîðãè Ñòîåâ. Ìîæå áè ãî çàñòðåëÿõà, çàùîòî ïèøåøå. ÌÈÒÊÎ ÍÎÂÊÎÂ: Îïèòàõà ñå äà íàáèÿò Àñåí Éîðäàíîâ. ËÈËÈ ÌÀÐÈÍÊÎÂÀ: Çà ÁÍÐ èìàøå ïîëîæèòåëíè ñòðàíè, çàùîòî íàøèÿò îñíîâåí êîíêóðåíò “Äàðèê” ïîå ëèíèÿòà íà ïîïóëÿðèçàöèÿ íà îòäåëíè ïðàâèòåëñòâåíè ïðîåêòè èëè ñå îòêóïóâà âðåìå çà íÿêîé èíñòèòóöèîíàëåí ÷èíîâíèê, êîéòî ñå õâàëè çà íåùî. Ïëàòåíè ëåãàëíè äîãîâîðè. Íå ðàçâèõà ìåäèÿòà ïî ïîñîêà íà êîðåêòèâ íà âëàñòòà. Êîãàòî äúðæàâíèÿò ñàìîëåò, êîéòî ïúòóâàøå êúì Ìåêñèêî, ñå ïîâðåäè, òîãàâà ñå âèäÿ êîé ñå å êà÷èë íà íåãî. Âñè÷êè ãëàâíè ðåäàêòîðè ñà ïðè äúðæàâíàòà èëè ïðè èçïúëíèòåëíàòà âëàñò. Òå òàêà áëèçêî ñè æèâåÿò, ÷å íå ìîãàò äà çàïàçÿò äèñòàíöèÿ, çà äà áúäàò îñòðè è êðèòè÷íè. Êîãàòî âàøèÿò äèðåêòîð èëè ãëàâåí ðåäàêòîð å íÿêúäå è âèå çíàåòå çà òîâà, íÿìà íóæäà îò ìíîãî âúîáðàæåíèå, çà äà çíàåòå êàêâî ùå áúäå íàïèñàíî. ßÍÀ ÁÞÐÅÐ ÒÀÂÀÍÈÅ: Ïðîåêòúò “Èäåàëèñò” å äèàãíîçà çà ñúñòîÿíèåòî íà ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî â Áúëãàðèÿ. Çàìèñëåòå ñå - çàùî òåçè æóðíàëèñòè - ãîëÿìà ÷àñò îò òÿõ ìíîãî äîáðè èìåíà, îòèäîõà òàì? “Èäåàëèñò” íå äàâàøå ïàðèòå, çà êîèòî ñå ãîâîðåøå. Òàì ñå äàâàõà ïàðè, ïîäîáíè íà îíåçè, êîèòî ñå äàâàõà â “Êàïèòàë” è “Äíåâíèê”. Íî çàùî õîðàòà íàïóñíàõà äîðè “Êàïèòàë” è “Äíåâíèê”, äà íå ãîâîðèì çà äðóãèòå ìåäèè? Çàðàäè îáåùàíèåòî. Îáåùàíèåòî çà èñòèíñêà ñâîáîäíà ìåäèÿ, çà ïúëíà íåçàâèñèìîñò íà ðåäàêöèÿòà îò èçäàòåëÿ. “Èäåàëèñò” óñïÿ íà ôîíà íà òîòàëíàòà êðèçà íà êàäðè äà ïðèâëå÷å òîëêîâà êà÷åñòâåíè õîðà èìåííî çàðàäè òîâà îáåùàíèå. Ìíîãî õîðà äîéäîõà â “Èäåàëèñò” âúïðåêè ëè÷íîñòòà íà Ñòåôàí Ãàìèçîâ, çàðàäè ëè÷íîñòòà íà Õàðàëàí Àëåêñàíäðîâ êàòî ñúèçäàòåë. ÂÅÑÈÑËÀÂÀ ÀÍÒÎÍÎÂÀ: Âèíàãè ñúì ðàçãðàíè÷àâàëà ñâîÿòà ïîçèöèÿ îò îáùàòà ïîçèöèÿ íà “Êàïèòàë”. Çà ìåí åäíî îò íàé-îïàñíèòå íåùà å, ÷å òî÷íî òåçè äîáðè ïðîôåñèîíàëèñòè ñå ïîäâåäîõà è ïîâÿðâàõà íà Ñòåôàí Ãàìèçîâ. Íåãîâàòà áèîãðàôèÿ â ïóáëè÷íîòî ïðîñòðàíñòâî (äîðè òàéíàòà ìó áèîãðàôèÿ) áè òðÿáâàëî äà áúäå ÷åðâåíà ëàìïè÷êà, êîÿòî äà ïðåäóïðåæäàâà, ÷å òîçè ÷îâåê íå å èñêðåí. ßÍÀ ÁÞÐÅÐ ÒÀÂÀÍÈÅ: Êîãàòî ñå ñúçäàâàøå “Èäåàëèñò”, Ñòåôàí Ãàìèçîâ íÿìàøå ò.íàð. “òàéíà áèîãðàôèÿ”. Òÿ ñå ïîÿâè ïî-êúñíî. Âúïðîñúò îáà÷å å, ÷å òåçè õîðà ñå ñúáðàõà, íàïðàâåíî áå íàé-êà÷åñòâåíîòî îáó÷åíèå íà áúëãàðñêè åêèï æóðíàëèñòè, çà êîåòî ñúì ÷óâàëà. Åäèí ìåñåö îò ñóòðèí äî âå÷åð. Èìàõìå îáó÷èòåëè îò “Ãàðäèúí”, èìàõìå ÷óæäåñòðàííè åêñïåðòè ïî ðàçñëåäâàùà æóðíàëèñòèêà. Çà òðè ìåñåöà è ïîëîâèíà íèå ñúçäàäîõìå åäèí “äîáðå ñìàçàí” åêèï è çàïî÷íàõìå äà ïðàâèì áëîã, êîéòî áåøå íàøà òðåíèðîâú÷íà ïëàòôîðìà. Ïðåç òîâà âðåìå íèêîé íå íè ñå å ìåñèë â ðàáîòàòà, íå å èìàëî íàòèñê âúðõó íàñ. “Èäåàëèñò” ñå ðàçïàäíà ïðåäè åäèí ìåñåö, íî íèòî åäèí îò ÿäðîòî íà åêèïà (äåñå-


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” òèíà äóøè) íÿìà íàìåðåíèå äà ñå âðúùà â íÿêîÿ îò áúëãàðñêà ìåäèÿ. Êîãàòî íà 1 ñåïòåìâðè åêèïúò ñå ñúáðà, âñåêè òðÿáâàøå äà îáÿñíè çàùî å äîøúë â ïðîåêòà. Åòî òàì ñå ãîâîðåøå çà íàòèñê, çà îãðàíè÷àâàíå íà ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî. Âñåêè, íåçàâèñèìî îò êîÿ ìåäèÿ áåøå äîøúë, ðàçêàçâàøå ñòðàøíè ïðèìåðè. “Èäåàëèñò” áåøå ïúðâàòà ìåäèÿ ñúñ ñîáñòâåí ïóáëè÷åí Åòè÷åí êîäåêñ. Àç ñúì àâòîð íà ïúðâèÿ Åòè÷åí êîäåêñ íà “Êàïèòàë”. Íàïèñàõ ãî, àêî íå ãðåøà, ïðåäè 4 ãîäèíè. Äîêîëêîòî çíàì, òîé âñå îùå íå å â ñèëà, íî ñúñ ñèãóðíîñò íå å ïóáëèêóâàí íà ñàéòà íà âåñòíèêà, çà äà ìîãàò ÷èòàòåëèòå äà ñëåäÿò çà ñïàçâàíåòî ìó. Áåøå ñïîìåíàòî, ÷å å áèëî íàèâíî äà îòèäåì â “Èäåàëèñò”. Äà, â êðàéíà ñìåòêà ñå îêàçà òàêà, íî å òúæíî íåïðåìåííî äà áúäåø îêà÷åñòâÿâàí êàòî íàèâåí, àêî ñè ïîâÿðâàë íà îáåùàíèÿ çà ñâîáîäíà ìåäèÿ â Áúëãàðèÿ. ËÈËÈ ÐÀÉ×ÅÂÀ: Ïî÷òè ñúùèòå äóìè áÿõà èçðå÷åíè è ïðè ñòàðòà íà â. “Ñòàíäàðò” ïðåäè ïîâå÷å îò 15 ãîäèíè îò Ìàêñèì Áåõàð âúâ ôèëìà “Âåñòíèêàðñêàòà âîéíà” íà Íèêîëàé Âîëåâ. Íîðìàëíî å ñîáñòâåíèêúò äà èñêà äà ïå÷åëè. Æóðíàëèñòèòå ñà òåçè, êîèòî òðÿáâà äà ñïàçâàò îáùåñòâåíèÿ ìîðàë, à íå äà ñå ïðåâðúùàò â PR-àãåíòè èëè äà ðàáîòÿò â ïîëåòî íà

ÎÁÙÅÑÒÂÅÍÎ ÈÍÒÅÐÅÑÍÎÒÎ, ÂÌÅÑÒÎ Â ÈÍÒÅÐÅÑ ÍÀ ÎÁÙÅÑÒÂÎÒÎ Âñúùíîñò æóðíàëèñòèòå ïðåäïàçâàò ìåäèéíèòå ñîáñòâåíèöè îò ôàëèò ÷ðåç ïîäìÿíàòà íà îòíîøåíèåòî ñè è îòãîâîðíîñòòà ñè êúì ïðîôåñèÿòà. Òîâà ÿâëåíèå - ïðåâðúùàíåòî íà æóðíàëèñòèêàòà â ñòîêà, å èäåíòèôèöèðàíî â ñòðàíèòå îò Öåíòðàëíà Åâðîïà îùå ïðåäè 15 ãîäèíè. Íî ìåäèèòå ó íàñ èçáÿãâàò äà äèñêóòèðàò ïðîôåñèîíàëíèòå ñè ïðîáëåìè. Ãèëäèÿòà ìúë÷è çà òðàåêòîðèÿòà íà ñîáñòâåíîòî ñè áúäåùå. Åòè÷íèòå êîìèñèè ñà ñúñ çàêúðíåëè ôóíêöèè. È âúïðåêè òîâà, íå ñà ìàëêî æóðíàëèñòèòå, ÷èèòî èìåíà èìàò ìíîãî ïî-ãîëÿìà ñòîéíîñò, îòêîëêîòî èìåíàòà íà ãëàâíèòå ðåäàêòîðè íà èçäàíèÿòà, çà êîèòî ïèøàò èëè íà ñîáñòâåíèöèòå. Ñòèëúò íà òåõíèòå ïóáëèêàöèè å ðàçïîçíàâàåì. Ïîíÿêîãà òå ïðîäàâàò öÿëîòî èçäàíèå, êîåòî å ïîëîæèòåëåí çíàê çà æèçíåíîñòòà íà ïðîôåñèÿòà. Ïåñèìèñòè÷íà å ïåðñïåêòèâàòà çà íàâëèçàíå íà êîìåðñèàëíîòî â îáùåñòâåíèòå ìåäèè. Òå íå òðÿáâà äà òè÷àò â åäèí êîðèäîð ñ òúðãîâñêèòå ìåäèè. ÂÅÑÈÑËÀÂÀ ÀÍÒÎÍÎÂÀ: Íåïðèÿòíî ìè å, ÷å òîëêîâà ìíîãî æóðíàëèñòè áÿõà óïîòðåáåíè îò åäèí óæàñåí ÷îâåê. ßÍÀ ÁÞÐÅÐ ÒÀÂÀÍÈÅ: Åòî çàùî íèêîé îò íàñ íå èñêà äà ñå âðúùà â áúëãàðñêà ìåäèÿ.  ìîìåíòà ïðàâèì íàøå ñîáñòâåíî ñäðóæåíèå. Áÿõìå èçëúãàíè, íî ñìå íàñúáðàëè åíåðãèÿ çà èñòèíñêà ñâîáîäíà ìåäèÿ. Èñ-

êàìå äà ïèøåì òåêñòîâå, çà êîèòî íå ñå íàëàãà äà ñå ñúîáðàçÿâàìå ñ íèêîãî, îñâåí ñ íàøèòå ñîáñòâåíè öåííîñòè. Âñè÷êî òîâà å äèàãíîçà çà ñúñòîÿíèåòî íà ïàçàðà. È àç èñêàì äà ïîïèòàì ùå èìà ëè íÿêîãà â Áúëãàðèÿ ìåäèÿ êàòî “Ãàðäèúí”, êîÿòî ñå èçäàâà îò òðúñò, êîéòî íå òúðñè ðåàëíà ïå÷àëáà, à çàùèòàâà êà÷åñòâåíàòà ïðåñà? Ùå ñå ïîÿâÿò ëè è òóê õîðà, êîèòî èñêàò äà ïîäêðåïÿò èñòèíñêàòà ñâîáîäíà æóðíàëèñòèêà? ËÈËÈ ÐÀÉ×ÅÂÀ: Íî çàùî òðÿáâà ñàìî äà ñå çàäàâàò ðåòîðè÷íè âúïðîñè, à äà íå ñå ïðåäïðèåìàò äåéñòâèÿ îò ñàìàòà ãèëäèÿ? ÌÈÒÊÎ ÍÎÂÊÎÂ: Íå òðÿáâà äà êàçâàìå, ÷å ïóáëèêàòà íè å êðèâà, òà çàòîâà è ìåäèèòå ñà òàêèâà. ÑÍÅÆÀÍÀ ÏÎÏÎÂÀ: Íå å ëè âúçìîæíî äà å áèëî ïðåäâàðèòåëíî èçâåñòíî êàê ùå çàâúðøè öÿëàòà èñòîðèÿ îêîëî “Èäåàëèñò”? Íå å ëè âúçìîæíî òÿ äà å åòþä, çà äà áúäàò îòâëå÷åíè îò ïðîáëåìèòå ñïîñîáíè æóðíàëèñòè? ÂÅÑÈÑËÀÂÀ ÀÍÒÎÍÎÂÀ: Êîãàòî ãðóïà ìîè êîëåãè ðåøèõà äà îòèäàò è äà ðàáîòÿò â “Èäåàëèñò”, ìè ñå îáàäèõà. Àç áÿõ â ðåäàêöèÿòà íà “Êàïèòàë”. Ïîêàíèõà ìå íà ñðåùà è êàçàõà, ÷å óâàæàâàò ìîåòî ìíåíèå, çàùîòî ñëåäÿ ïàçàðà îòäàâíà, ïîïèòàõà ìå çà ìíåíèåòî ìè çà ïðîåêòà, çàùîòî òðÿáâàëî äà âçåìàò âàæíî ðåøåíèå. Êàçàõ èì, ÷å ùå èì îòãîâîðÿ êàòî ïðèÿòåë, à íå êàòî æóðíàëèñò, êîéòî ðàáîòè â “Êàïèòàë”. Êàçàõ èì, ÷å àêî àç òðÿáâà äà îòèäà äà ðàáîòÿ íà òîâà ìÿñòî, íÿìà äà ãî íàïðàâÿ ïî îïðåäåëåíè ïðè÷èíè è èì ãè èçðåäèõ. Îñíîâíîòî, êîåòî íàé-ìíîãî ìå ïðèòåñíÿâàøå, áå, ÷å õîðàòà, êîèòî ãè êàíÿò äà ðàáîòÿò â “Èäåàëèñò”, íå ïîåìàò íèêàêâà îòãîâîðíîñò çà òÿõ. Êàçàõ èì, ÷å èñêàò äà âçåìàò èìåíàòà èì è îïèòà, êîéòî èìàò, íî â çàìÿíà íà òîâà íå èì äàâàò íèùî. Íå ñòàâà äóìà çà ïàðè. Íå èì äàâàò íèêàêâè ãàðàíöèè çà òÿõ êàòî æóðíàëèñòè ñ êà÷åñòâà. Âúïðåêè òîâà, òåçè õîðà âçåõà ñâîåòî ðåøåíèå. Ã-í Ãàìèçîâ ñè ïðèçíà ïðåä Öâåòàíêà Ðèçîâà, ÷å å îáâúðçàí ñ åíåðãèéíè ïðîåêòè. Êîéòî ðàáîòè çà åíåðãèéíè ïðîåêòè, íÿìà êàê äà íå ñå å ñðåùàë è äà íå ñå å îïèòâàë äà ðàáîòè ñ Êîâà÷êè. ßÍÀ ÁÞÐÅÐ ÒÀÂÀÍÈÅ: Íÿêîè õîðà ãîâîðåõà, ÷å ñìå ñâúðçàíè ñ Êîâà÷êè, íî òå î÷åâèäíî íå ñà ÷åëè ñòàòèèòå ñðåùó Êîâà÷êè â áëîãà íè. Êúì íàñ íèòî â åäèí ìîìåíò íå å èìàëî íàòèñê. À çàùî ïðîåêòúò ñå ïðîâàëè? Î÷åâèäíî íå å áèë êàëêóëèðàí. Íèå áÿõìå îãðîìåí åêèï çà ñòàðòèðàùà ìåäèÿ, îêîëî 50 ÷îâåêà. Àç íå èñêàì äà çàùèòàâàì ìîåòî ðåøåíèå äà îòèäà â “Èäåàëèñò”. Íÿêîé êàçà, ÷å ÷àñò îò èñòèíñêèÿ ïðîôåñèîíàëèçúì å äà ìîæåø äà ïðåäâèæäàø ðèñêîâåòå. Çà ìåí èñòèíñêèÿò ïðîôåñèîíàëèçúì å íèêîãà äà íå ïðàâèø êîìïðîìèñ ñúñ ñâîèòå æóðíàëèñòè÷åñêè ïðèíöèïè. ËÈËÈ ÌÀÐÈÍÊÎÂÀ: Ïðåäè ãîäèíè áÿõ â “Ñâîáîäíà Åâðîïà”. Ñìÿòàõ, ÷å òàì ùå áúäå ìíîãî ñâîáîäíî, íî òàì èìàøå õîðà, êîèòî ñå äúðæàõà êàòî ÷å ëè ñà âúâ Âåðìàõòà. Ïîñëå ñå îêàçà, ÷å ãîëÿìà ÷àñò îò òÿõ ñà áèëè ÷åíãåòà. Ó íàñ âèíàãè èìà ïðåêëîíåíèå ïðåä ÷óæÎÁÅÊÒÈ 11


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” äåñòðàííèòå îáðàçöè, ïðåä ãðóïèðîâêè, ïðåä ñâîáîäàòà, êîÿòî êàòî ÷å ëè ùå ïàäíå îò íåáåòî. Âñúùíîñò íèå îòèâàìå òàì ñúñ ñúùèòå ñâîè èíòåðåñè, çàâèñèìîñòè è íåñâîáîäè, êàêòî è ñ ðàçáèòè î÷àêâàíèÿ. Ìîìåíòúò å ñâúðçàí ñ òîâà äàëè èìà ÷èñòè êàïèòàëè çà ìåäèèòå. ÄÅÍÈÖÀ ÑÀ×ÅÂÀ:  íà÷àëîòî íà íàøèÿ ðàçãîâîð ßíà Áþðåð Òàâàíèå êàçà, ÷å åäèí îò ìîòèâèòå çà ñúçäàâàíåòî íà “Èäåàëèñò” å áèëà ëè÷íîñòòà íà Õàðàëàí Àëåêñàíäðîâ. Êàêâà å íåãîâàòà ðîëÿ çà ïðîâàëà íà òîçè ïðîåêò? ÌÈÒÊÎ ÍÎÂÊÎÂ: Ùå ðàçøèðÿ âúïðîñà: êàê òàêèâà àâòîðèòåòíè ôèãóðè (æóðíàëèñòè) â ïóáëè÷íîòî ïðîñòðàíñòâî ëåãèòèìèðàò ìåäèéíè ïðîåêòè, êîèòî èìàò òúìíè çàâèñèìîñòè? Äàëè òîâà íå ñå äúëæè íà ôàêòà, ÷å “âñè÷êè ÿäåì”? ßÍÀ ÁÞÐÅÐ ÒÀÂÀÍÈÅ: Õàðàëàí èç÷åçíà ñëåä âòîðèÿ ìåñåö. Ïðîáëåìúò å, ÷å ñåãà òîé ó÷àñòâà â ñúçäàâàíåòî íà ãðàæäàíñêàòà ëèãà íà Ñòåôàí Ãàìèçîâ. Ïðîáëåìúò å ìîðàëåí, çàùîòî ñëåä êàòî âèäÿ êàê ñå ñëó÷è âñè÷êî, ïðîäúëæàâà äà ðàáîòè ñ íåãî. Íèå íèêîãà ïîâå÷å íÿìà äà ïðàâèì íèùî ñ òîçè ÷îâåê. À ãðàæäàíñêàòà ëèãà íà Ãàìèçîâ ñèãóðíî ùå ñå ïðåâúðíå â ïàðòèÿ â îïðåäåëåí ìîìåíò. Çàòîâà íàïðàâèõìå âñè÷êî âúçìîæíî, òà õîðàòà äà íå âÿðâàò íà Ãàìèçîâ. Òúæíî å, ÷å õîðà êàòî Õàðàëàí Àëåêñàíäðîâ ãî îâëàñòÿâàò, äàâàò ìó îðåîë è åíòóñèàçúì. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Òîçè âúïðîñ ïîâäèãà ïðîáëåìà ñúñ çàùèòåíîñòòà íà æóðíàëèñòèòå. Ìîëÿ äà êîìåíòèðàòå ðîëÿòà íà æóðíàëèñòè÷åñêèòå àñîöèàöèè ïðåç 2008 ã. ÂÅÑÈÑËÀÂÀ ÀÍÒÎÍÎÂÀ: Ñïîðåä ìåí òå íÿìàò íèêàêâà ðîëÿ â òîâà îòíîøåíèå. È íèêîãà íå ñà èìàëè.  ïåðèîäà, â êîéòî ñúì ðàáîòèëà â Íàöèîíàëíîòî ðàäèî (ïî âðåìåòî íà Èâàí Áîðèñëàâîâ), íè óâîëíÿâàõà. Êîé íè çàùèòè, çà äà ñïå÷åëèì äåëîòî? Êîëåãèòå îò äðóãèòå ìåäèè. ËÈËÈ ÌÀÐÈÍÊÎÂÀ: Êîãàòî ðàçêðèõà äîñèåòàòà, âèäÿõìå, ÷å åäíà ÷àñò îò òåçè õîðà ñà ñâúðçàíè ñ Äúðæàâíà ñèãóðíîñò è ñà áèëè èíñòðóìåíò íà öåíçóðàòà. ÌÈÒÊÎ ÍÎÂÊÎÂ:  åäèí ðàçãîâîð-èíòåðâþ ñúñ Ñâåòëà Ïåòðîâà çà âåñòíèê “Êóëòóðà” (çà ñúæàëåíèå íå áåøå ïóáëèêóâàí) òÿ íè ðàçêàçà çà ñâîÿòà ðàáîòà â íÿêàêúâ Ñúâåò íà åëåêòðîííèòå ìåäèè ïî Åòè÷íèÿ êîäåêñ, êîéòî ðåøàâà âçàèìîîòíîøåíèÿòà íà êîíêðåòíà åëåêòðîííà ìåäèÿ, àêî íÿêîé ñå å ïî÷óâñòâàë çàñåãíàò. Çàïî÷íàëè ìíîãî åíòóñèàçèðàíî, íî ïðåç àïðèë ìèíàëàòà ãîäèíà âñè÷êî çàìðÿëî è îòòîãàâà íÿìàò íèêàêâà ñáèðêà. Çà ïðåñàòà ïî÷òè íå å èìàëî ñáèðêè. ËÈËÈ ÌÀÐÈÍÊÎÂÀ: Ðàçãëåæäàëè ñìå ìíîãî æàëáè. Âúïðåêè ÷å å èìàëî æóðíàëèñòè÷åñêè ïðîâåðêè, êîèòî ñà áèëè íà ðúáà íà îêëåâåòÿâàíåòî íà íÿêîãî, âèíàãè ñìå ñå ïàçèëè äà íå èçãëåæäàìå êàòî öåíçóðåí èíñòðóìåíò. Äðóã å âúïðîñúò, ÷å íÿêîè êàçâàò: “Íèå ñìå îáèäåíè. Çàùî íå çàñåãíàõòå äðóãèòå?!” ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: À íå äàâàòå ëè âúçìîæíîñò íà 12 ÎÁÅÊÒÈÂ

äðóãè èíñòðóìåíòè â îáùåñòâîòî äà äåéñòâàò ïî ñúùèÿ íà÷èí? Àêî ñúì îêëåâåòåí, îáúðíàë ñúì ñå êúì Ñúâåòà çà åòèêà â åëåêòðîííèòå ìåäèè è íå ñúì ïîëó÷èë óäîâëåòâîðåíèå, åñòåñòâåíî å äà çàâåäà äåëî çà êëåâåòà ñðåùó òîçè, êîéòî ìå å îêëåâåòèë. Íèìà ðåøåíèå íà ñúäà, ñ êîåòî å íàëîæåíà íàêàçàòåëíà ïðèñúäà íà òîçè, êîéòî å îêëåâåòèë, ùå áúäå ïî-ìàëêî ñäúðæàùî, îòêîëêîòî ðåøåíèå íà òîçè ñúâåò? ËÈËÈ ÌÀÐÈÍÊÎÂÀ: Èìàøå õîðà, æåëàåùè äà ñå îáúðíàò êúì òàçè Êîìèñèÿ ïî åòèêà, çàùîòî åäèíñòâåíî äúðæàò ñúçäàòåëèòå íà åäíî èëè äðóãî ñúîáùåíèå èëè ïðåäàâàíå äà èì ñå èçâèíÿò. Íåùàòà áÿõà â îáëàñòòà íà ÷åñòòà, à íå äà ñå òúðñÿò ïî-ñåðèîçíè îáåçùåòåíèÿ. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Àêî ñå äåéñòâà ïî íàêàçàòåëåí ðåä, òàì íÿìà èçâèíåíèÿ, à èìà íàêàçàòåëíè ïðèñúäè è îáåçùåòåíèÿ. ËÈËÈ ÐÀÉ×ÅÂÀ: Ïðåäè íÿêîëêî äíè Ñúâåòúò çà åëåêòðîííè ìåäèè èíèöèèðà ïóáëè÷íà äèñêóñèÿ çà óñèëâàùàòà ñå òåíäåíöèÿ êúì âðàæäåáíà ðå÷ â ïðàêòèêàòà íà åëåêòðîííèòå ìåäèè. Èìàøå ìíîãî èçêàçâàíèÿ, íî çà ñúæàëåíèå íå ñå ñòèãíà äî êîíñåíñóñ ñëåäâàùàòà ñðåùà äà ñå ôîêóñèðà îêîëî êîìåíòàðè íà ïðåäëîæåíèÿ çà ìåðêè çà ðåøàâàíå íà ïðîáëåìà â ïîëåòî íà ñàìîðåãóëàöèÿòà. Êîãàòî ëèïñâà ñàìîðåãóëàöèÿ, î÷åâèäíî å, ÷å

ÒÀÇÈ ÈÍÅÐÒÍÎÑÒ ÍÅÌÈÍÓÅÌÎ ÙÅ ÓÑÈËÈ ÐÎËßÒÀ ÍÀ ÐÅÃÓËÀÖÈßÒÀ  ñìèñúëà íà íîâàòà Äèðåêòèâà çà àóäèîâèçóàëíè ìåäèéíè óñëóãè, ñ îãëåä çàïàçâàíå ñìèñúëà íà äåìîêðàòè÷íîòî ñúùåñòâóâàíå íà ìåäèèòå, ÷óâñòâèòåëíîñòòà êúì ïîäîáíè îáùåñòâåíî çíà÷èìè ïðîáëåìè âúòðå â ñàìàòà ãèëäèÿ òðÿáâà äà ñå ïîâèøè. Íåêà äà ñè ïðèïîìíèì ñëó÷àÿ Íèê Ùàéí. Òúêìî ëèïñàòà íà ÷óâñòâèòåëíîñò íà ãèëäèÿòà â òåëåâèçèÿ “Äåí” ïðåäèçâèêà íàìåñàòà íà ðåãóëàòîðà, îò êîåòî “ñïå÷åëè” åäèíñòâåíî Íèê Ùàéí è ïðèåëàòà ãî â ïîñëåäñòâèå òåëåâèçèÿ “ÑÊÀÒ”. Êîìåðñèàëíîòî, ïðèâëè÷àíåòî íà àóäèòîðèÿ íà âñÿêà öåíà òîãàâà íàäâè ïðîôåñèîíàëíîòî ìåäèéíî ïîâåäåíèå. Äðóã å âúïðîñúò äàëè öÿëàòà òàçè áåçñìèñëèöà íå áå ïðåäíàìåðåíî äåéñòâèå íà ñîáñòâåíèöèòå íà òåëåâèçèÿ “Äåí”, êîèòî íåãëèæèðàõà ïðîôåñèîíàëíèòå êà÷åñòâà íà äðóãèòå ñè ïðåäàâàíèÿ çàðàäè åâòèíà ñåíçàöèîííîñò. Çà ñúæàëåíèå, òîâà îçíà÷àâà, ÷å ìåäèéíàòà íè ñðåäà å âñå îùå êðåõêà è íåäîñòàòú÷íî ïðîôåñèîíàëíî ïîäãîòâåíà çà ïðåäèçâèêàòåëñòâàòà íà ñâîáîäíàòà êîíêóðåíöèÿ. ÌÈÒÊÎ ÍÎÂÊÎÂ:  òàçè âðúçêà ïèòàì çà êîé ëè ïúò: çàùî ÑÅÌ îòêàçâà äà ñàíêöèîíèðà òåëåâèçèÿ “ÑÊÀÒ”? ËÈËÈ ÐÀÉ×ÅÂÀ: Îáåçïîêîèòåëíîòî â òîçè âúïðîñ


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” å, ÷å îòíîâî îïèðàìå äî ðåãóëàöèÿòà. Òåëåâèçèÿ “ÑÊÀÒ” èìà íåìàëêî âëåçëè â ñèëà íàêàçàòåëíè ïîñòàíîâëåíèÿ è òîçè ôàêò å ïóáëè÷íî èçâåñòåí. Òà íàëè ñìèñúëúò íà ðàçêðåïîñòÿâàíåòî íà ìåäèèòå, ðàçíîîáðàçÿâàíåòî íà èçòî÷íèöèòå, ãàðàíòèðàíåòî íà ïëóðàëèçìà ïðåäïîëàãàò îòãîâîðíîñò íà ìåäèèòå äà ñúáëþäàâàò òåçè äåìîêðàòè÷íè ñâîáîäè, ñàìè äà ãè îïàçâàò â èíòåðåñ íà îáùåñòâîòî. Ðåãóëàöèÿòà òðÿáâà äà èäâà åäâà òîãàâà, êîãàòî ñàìîðåãóëàöèÿòà íå å ïîñòèãíàëà íåîáõîäèìîòî â óíèñîí ñ ïðàâèëàòà è ïðîôåñèîíàëíîòî ïîâåäåíèå. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Äúðæàâàòà èìà ìåæäóíàðîäíî çàäúëæåíèå äà íàìàëè ñëó÷àèòå íà ïîäáóæäàíå êúì äèñêðèìèíàöèÿ íàïðèìåð. ËÈËÈ ÐÀÉ×ÅÂÀ: Íèå ñìå íà 59-î ìÿñòî ïî ñâîáîäà íà ñëîâîòî. Ñèíãàïóð å íà 146-î ìÿñòî ñïîðåä èíäåêñà “Ðåïîðòåðè áåç ãðàíèöè”. Íî Ñèíãàïóð å íà ïåòî ìÿñòî â ñâåòà ïî áðóòåí âúòðåøåí ïðîäóêò. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Òîâà ñå îòíàñÿ äî Ñàóäèòñêà Àðàáèÿ, Êàòàð è ò.í. ÌÈÒÊÎ ÍÎÂÊÎÂ: Íåêà íå áúðêàìå ðåãóëàöèÿòà ñ ïðàâèëà. Íà íàñ ïîâå÷å íè ëèïñâàò ïðàâèëà. ßÍÀ ÁÞÐÅÐ ÒÀÂÀÍÈÅ: Çà âðàæäåáíàòà ðå÷. Ñòàíà ìè òúæíî êàòî âèäÿõ, ÷å ðåãóëàòîðèòå òðÿáâàøå äà ïîêàíÿò õîðàòà, çà äà ñè ãîâîðèì çà âðàæäåáíàòà ðå÷. Òîâà èäâà ñëåä êàòåãîðè÷åí îòêàç íà Êîìèñèÿòà ïî åòèêà â ïå÷àòà äà ñå çàíèìàå ñ òåìàòà. Àç è êîëåãàòà ìè îò “Êàïèòàë” Àëåêñåé Ëàçàðîâ, ñëåä êàòî çàðàáîòè êîìèñèÿòà, èçïðàòèõìå ïèñìî îòíîñíî íàðóøàâàíåòî íà òî÷êè îò êîäåêñà, â êîèòî ñå çàñÿãàò âúïðîñè çà äèñêðèìèíàöèÿòà. Ïðèìåðèòå áÿõà îò âñè÷êè ìåäèè, ïîäïèñàëè êîäåêñà. Íå èñêàõìå íàêàçàíèÿ, èñêàõìå äà âèäèì, ÷å êîäåêñúò äåéñòâà, èñêàõìå êîìèñèÿòà äà ñå ñàìîñåçèðà. Ïðåç 2008 ã. àç è Àëåêñ èçïðàòèõìå ñúùîòî ïèñìî, ñàìî ñìåíèõìå ïðèìåðèòå. Íÿêîëêî ìåñåöà ïî-êúñíî êîìèñèÿòà èçëåçå ñ aáñóðäíà ïðåïîðúêà, â êîÿòî â îáùè ëèíèè îáÿñíÿâàøå, ÷å ñå ÷óâñòâà çàäúëæåíà äà ïàçè æóðíàëèñòèòå îò öåëåíàñî÷åíè íàïàäêè, öåëÿùè îãðàíè÷àâàíå ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî. Âìåñòî äà íàïèøå ñòåãíàòà ïðåïîðúêà îò 1 ñòðàíèöà, îò êîìèñèÿòà áÿõà íàïèñàëè 5 ñòðàíèöè, â êîèòî îáÿñíÿâàõà êàê íå ìîãàò äà ñå çàíèìàâàò äà ïðàâÿò ñïèñúê íà îáèäíèòå äóìè. Èäåÿòà íà òàçè êîìèñèÿ íå òðÿáâà äà áúäå äà çàùèòàâà æóðíàëèñòèòå. Åòè÷íàòà êîìèñèÿ òðÿáâà äà ïàçè ñòàíäàðòèòå íà ïðîôåñèÿòà íè. Ñëó÷àÿò ñ Êàëèí Ðóìåíîâ çà ìåí êàòî æóðíàëèñò å îáèäåí. Íî íå, ÷å ÷îâåêúò âçå íàãðàäà “×åðíîðèçåö Õðàáúð”. Òîé ñè ïèøå íÿêàêâè óæàñíè íåùà, íî íåêà. Íà íåãî ìó äàäîõà íàãðàäàòà. Íå å îòèøúë òàì äà ÿ âçåìå íàñèëñòâåíî. Èìàøå è äðóãè, àáñîëþòíî ñìèñëåíè íàãðàäåíè â ñúùèÿ êîíêóðñ. Âèçèðàì êîëåãèòå îò “Êàïèòàë” Èâàí Ìèõàëåâ è Íàäåæäà ×èïåâà. Çàùî îáà÷å îò “Êàïèòàë”, ìåäèÿ ñ òàêèâà öåííîñòè, íå êàçàõà íèùî ïî ñëó÷àÿ “Êàëèí Ðóìåíîâ”? Çàùîòî, çàäàâàéêè âúïðîña çàùî Ðóìåíîâ å áèë íàãðàäåí, ùå õâúðëÿò òúìíà ñÿíêà âúðõó íàãðàäèòå èçîáùî, îìàëîâàæàâàéêè ïî òîçè íà÷èí è ñâîèòå ñîáñ-

òâåíè? Çàùî ÷àê êîãàòî íàãðàäàòà íà Ðóìåíîâ áå îòíåòà, íÿêîè ìåäèè êàçàõà, ÷å òîâà å ïðàâèëíî? Äàæå ìíîãî íåòî÷íî áåøå ïðåäàäåíî, ÷å Òîøî Òîøåâ áèë ïîèñêàë äà ìó ÿ îòíåìàò. Ïîèñêàõà ãî îò ÂÀÖ Ãåðìàíèÿ. Òðÿáâàøå ïàê îòâúí äà äîéäå íàòèñêúò, çà äà âèäèì î÷eèçáîæäàùàòà èñòèíà -

ÊÀÊÂÈ ÀÁÑÓÐÄÍÈ ÍÀÃÐÀÄÈ ÑÈ ÐÀÇÄÀÂÀÌÅ ÄÅÍÈÖÀ ÑÀ×ÅÂÀ: Çà ìåí å ïðèòåñíèòåëíî, ÷å åòè÷íèòå êîìèñèè íà ìåäèèòå ñå ñòðàõóâàò äà íå áúäàò öåíçóðà. Ïî òîçè íà÷èí, áåç äà èñêàò, òå èëè ïîâå÷å äàâàò çàùèòà íà æóðíàëèñòà, èëè îùå ïî-ëîøîòî íÿìàò ïîçèöèÿ. Ðåøåíèåòî å ôîðìóëèðàíî òàêà, ÷å íå ìîæåø äà ðàçáåðåø çà êàêâî ñòàâà äóìà. ×åëà ñúì âñè÷êî, êîåòî å íà óåáñàéòà, íî òî å èçêëþ÷èòåëíî ìàëêî. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Íÿìàì íàáëþäåíèå âúðõó Êîìèñèÿòà ïî åòèêà, íî àêî àç ñúì çàñåãíàò, íå áèõ ñå îáúðíàë êúì íåÿ, à íàïðàâî êúì ñúäà. ËÈËÈ ÐÀÉ×ÅÂÀ: Òîâà å ìíîãî îáåçïîêîèòåëíî êàòî óñåùàíå. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Äåëàòà çà îáèäà è êëåâåòà ïðåç ïîñëåäíèòå ãîäèíè íå íàìàëÿâàò, íàïðîòèâ, óâåëè÷àâàò ñå - êàêòî íàêàçàòåëíèòå, òàêà è ãðàæäàíñêèòå. ËÈËÈ ÐÀÉ×ÅÂÀ: Íî ìåäèèòå ìúë÷àò çà òîâà. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Äà, ìúë÷àò. Òîâà îçíà÷àâà, ÷å îðãàíèòå íà ñàìîðåãóëàöèÿ íå äåéñòâàò, ÷å íå äåéñòâà è Ñúâåòúò çà åëåêòðîííè ìåäèè. ËÈËÈ ÐÀÉ×ÅÂÀ: ÑÅÌ íÿìà êàê äà çàìåíè èíåðòíîñòòà íà ñàìîðåãóëàöèÿòà. Ñúáèðàò ñå ãëîáè çà íåêîðåêòíî ïîâåäåíèå, íî íÿêîé äà å ïðîñëåäèë òîâà äàëè å ñïîìîãíàëî çà ïðîôåñèîíàëèçèðàíå íà ñðåäàòà? ÑÍÅÆÀÍÀ ÏÎÏÎÂÀ: Íàó÷àâàìå, ÷å èìà ìåäèè, êîèòî ïðîòèâíî íà èçèñêâàíèÿòà íà êîäåêñà ñêëþ÷âàò äîãîâîðè ñúñ ñëóæèòåëèòå ñè çà òðèìåñå÷íî ïðåäóïðåæäåíèå ïðè íàïóñêàíå. Íåñèãóðíîñòòà íàìèðà âñÿêàêâè ïðîëóêè. ÊÐÀÑÈÌÈÐ ÊÚÍÅÂ: Òîâà å íàðóøåíèå íà çàêîíà. ÑÍÅÆÀÍÀ ÏÎÏÎÂÀ: Ñïîðåä çàêîíà òðÿáâà äà èìà åäíîìåñå÷íî ïðåäèçâåñòèå. Òðèìåñå÷íîòî ïðåäèçâåñòèå íå å ëåãàëíî, íî å ñèëíî ïîêàçàòåëíî. È õîðàòà ïîäïèñâàò òåçè äîãîâîðè. Òîâà å ÷àñò îò íàøàòà êàðòèíà. ßÍÀ ÁÞÐÅÐ ÒÀÂÀÍÈÅ: Èêîíîìè÷åñêàòà êðèçà äàâà âúçìîæíîñò íà ðàáîòîäàòåëèòå äà ïðàâÿò êàêâîòî ñè èñêàò. Òåæêàòà ìè ïðîãíîçà çà 2009 ãîäèíà å, ÷å ùå èìà ñúêðàùåíèÿ è õîðàòà, çà äà çàïàçÿò ðàáîòàòà ñè, ùå ïðàâÿò ïîâå÷å êîìïðîìèñè ñúñ ñâîÿòà ïðîôåñèîíàëíà ñúâåñò. Oò äðóãà ñòðàíà, ùå èìà ñâðúõíàòîâàðâàíå íà îíåçè, êîèòî íå ñà ñúêðàòåíè. À ñâðúõíàòîâàðâàíåòî íå ïîçâîëÿâà çàäúëáî÷àâàíå. Ïðåäñòîè ïîâúðõíîñòíî îòðàçÿâàíå íà ñúáèòèÿòà, îùå ïî-ïîâúðõíîñòíî îò ïðåäè. ÎÁÅÊÒÈ 13


Ïðîâàëúò ñ äèñêðèìèíàöèîííîòî ãîâîðåíå Êðàñèìèð ÊÚÍÅÂ

Ï

ðåäè íÿêîëêî ñåäìèöè ïðåäñåäàòåëÿò íà Íàðîä íîòî ñúáðàíèå ã-í Ãåîðãè Ïèðèíñêè çàÿâè, ÷å ìåäèèòå ïðåäñòàâÿëè ïàðëàìåíòà ÷ðåç áþôåòà, ãàðàæà èëè îáëåêëîòî íà íàðîäíèòå ïðåäñòàâèòåëè è ïî òîçè íà÷èí íàñàæäàëè àíòèïàðëàìåíòàðèçúì è ðàçâðàùàâàëè îáùåñòâîòî. Êîãàòî ïîäîáíè âíóøåíèÿ ïîäðîíâàò âÿðàòà â ïàðëàìåíòàðíàòà ñèñòåìà, òå ìîæå áè íàèñòèíà èìàò ðàçðóøèòåëåí åôåêò âúðõó íàøàòà ïîëèòè÷åñêà äåìîêðàöèÿ è ñè ñòðóâà äà áúäàò âçåòè íà ñåðèîçíî. Íî îñâåí ìåäèèòå, òóê áåç ñúìíåíèå ðîëÿ èìàò è ñàìèòå íàðîäíè ïðåäñòàâèòåëè, êàêòî è ðúêîâîäñòâîòî íà ïàðëàìåíòà. Àêî áþôåòúò, ãàðàæúò èëè îáëåêëîòî íà íàðîäíèòå ïðåäñòàâèòåëè ñúçäàâàò ïðîáëåì è âíóøàâàò íåãàòèâíè íàãëàñè êúì ïàðëàìåíòàðèçìà, ñèãóðíî ùå áúäå íàé-äîáðå íåùî â òÿõ äà ñå ïðîìåíè. Íàïðèìåð öåíèòå â áþôåòà äà ñå èçðàâíÿò ñ ïàçàðíèòå, à ïîëçâàíåòî íà ëúñêàâè ëèìóçèíè îò ãàðàæà äà ñå îãðàíè÷è. Äà ñè ïðèçíàÿ, îòíîñèòåëíî ëåñíî æèâåÿ ñúñ çàäÿâêèòå è äîðè ñ õóëèòå íà ìåäèèòå ñðåùó ïîëèòèöèòå, äîðè êîãàòî ñà íåîñíîâàòåëíè. Êàêâî äðóãî áè ãè ñòèìóëèðàëî â ïî-ãîëÿìà ñòåïåí êúì ïðîìÿíà? Êîãàòî îáà÷å ìåäèèòå ñúçäàâàò ñòåðåîòèïè, íåãàòèâíè íàãëàñè è ïîäáóæäàò êúì äèñêðèìèíàöèÿ ñïðÿìî õîðàòà ñ ðàçëè÷íà åòíè÷åñêà ïðèíàäëåæíîñò, óâðåæäàíå, âúçðàñò, ïîë èëè ñåêñóàëíà îðèåíòàöèÿ, òàì íèùî íå ìîæå äà ñå ïðîìåíè, îñâåí íàãëàñèòå è ïðàêòèêèòå íà ñàìèòå ìåäèè. Çà ñúæàëåíèå, òîâà ó íàñ íå ñå ñëó÷âà. Íàïðîòèâ, ïðåç ïîñëåäíèòå íÿêîëêî ãîäèíè ðàñèñòêàòà âðàæäåáíà ðå÷ â ìåäèèòå ñå óâåëè÷è. À õîìîôîáèÿòà è ñåêñèñòêîòî ñòåðåîòèïèðàíå âèíàãè ñà áèëè ñèëíî çàñòúïåíè â òÿõ. Èçòî÷íèê íà ïîäîáåí ðîä ãîâîðåíå ñòàíàõà íå ñàìî ïîëèòèöè è îáùåñòâåíè äåéöè ñ êðàéíè íàöèîíàëèñòè÷åñêè âúçãëåäè, íî è òàêèâà îò ïóáëè÷íèÿ ìåéíñòðèéì. Ðàçáèðà ñå, òóê èìà è äðóã îáùåñòâåí èíòåðåñ - íà ñâîáîäàòà íà èçðàçÿâàíå è ñâîáîäàòà íà ìåäèèòå. Êúì äíåøíà äàòà îáà÷å, òîçè èíòåðåñ íà ðàâíèùå ìåæäóíàðîäíî ïðàâî å èçöÿëî îòñòúïèë íà çàäåí ïëàí, ïîíå ùî ñå îòíàñÿ äî ñáëúñúêà ìó ñ ðàñèñòêàòà âðàæäåáíà ðå÷, à â ïðîãðåñèðàùà ñòåïåí è ñ äðóãèòå íåéíè ðàçíîâèäíîñòè. Çà ðàçëèêà îò ãîâîðåíåòî ñðåùó ïàðëàìåíòà è ïîëèòèöèòå, èçïîëçâàíåòî íà íàêàçàòåëíîòî ïðàâî, âêëþ÷èòåëíî ëèøàâàíåòî îò ñâîáîäà çà êðàéíè ôîðìè íà ðàñèñòêî ãîâîðåíå, å øèðîêî âúçïðèåòî â Åâðîïà è íèêàêâè îðãàíè íà ðàâíèùå Ñúâåò íà Åâðîïà èëè ÎÎÍ äîñåãà íå ñà ïðèåëè, ÷å òîâà ìîæå äà ïðåäñòàâëÿâà öåíçóðà èëè äðóãî ïîòèñêàíå íà ñâîáîäàòà íà èçðàçÿâàíå. Îáðàòíîòî - íÿêîëêî ìåæäóíàðîäíè äîãîâîðà çàäúëæàâàò Áúëãàðèÿ äà ñå áîðè ñ ðàñèñòêàòà ïðîïàãàíäà ñúñ ñðåäñòâàòà íà çàêîíà. Ðàçïîðåäáè â òîçè äóõ èìà â íÿêîëêî áúëãàðñêè çàêîíà, âêëþ÷èòåëíî â Íàêàçàòåëíèÿ êîäåêñ. Çà ñúæàëåíèå, 14 ÎÁÅÊÒÈÂ

êúì ìîìåíòà òîâà å åäíî â ãîëÿìà ñòåïåí ìúðòâî ïðàâî. Ïðåç ïîñëåäíèòå äåñåòèëåòèÿ Íàêàçàòåëíèÿò êîäåêñ íèêîãà íå å áèë ïðèëàãàí êúì ñëó÷àèòå íà ïðîïîâÿäâàíå èëè ïîäáóæäàíå êúì ðàñîâà èëè ðåëèãèîçíà âðàæäà èëè îìðàçà (÷ë.162, àë.1; ÷ë.164). Ïî òåçè òåêñòîâå íÿìà íèòî åäèí îñúäåí. Îïèòèòå çà ïðèëàãàíå íà Çàêîíà çà ðàäèî è òåëåâèçèÿ è íà Çàêîíà çà çàùèòà îò äèñêðèìèíàöèÿòà ñå ïîñðåùàò îò ìåäèéíàòà îáùíîñò êàòî íàëàãàíå íà öåíçóðà. Îò äðóãà ñòðàíà, òàêà íàðå÷åíèòå “îðãàíè çà ñàìîðåãóëàöèÿ” íà ìåäèèòå - åòè÷íèòå êîìèñèè, ñå îêàçàõà íåñïîñîáíè äà îñúçíàÿò ïðîáëåìà è äà “ñàìîðåãóëèðàò”. Êóðèîçíî å, ÷å òÿõíîòî ñúçäàâàíå è äåéíîñò ñúâïàäíà ñ ïðîöåñà íà çàñèëâàíå íà ðàñèñòêàòà âðàæäåáíà ðå÷ â ìåäèèòå. Äàëå÷ îò òîâà, äà íàìåðè â ñåáå ñè ñèëè äà ïîðèöàå ðàñèçìà, õîìîôîáèÿòà è äðóãèòå ôîðìè íà íåãàòèâíî ñòåðåîòèïèðàíå, áúëãàðñêàòà ïóáëè÷íîñò è ÷àñòè îò áúëãàðñêàòà ìåäèéíà îáùíîñò çàïî÷íàõà äà èçìèñëÿò îïðàâäàíèÿ. Êîãàòî ñòàíå äóìà çà òîâà, ÷å õîðàòà è ìåäèèòå ãîâîðÿò íåãàòèâíî çà ðîìèòå, åäèí îò ïîïóëÿðíèòå ïàðèðàùè âúïðîñè íà íÿêîè æóðíàëèñòè å: “À çàùî ãî ïðàâÿò?”. Ñ ïðîèçòè÷àùèòå îò íåãî èìïëèêàöèè, ÷å ìîæå áè ñàìèòå ðîìè ñà ïî ïðèðîäà êðàäöè è ïàðàçèòè è ïðåäè âñè÷êî òîâà, à íå ïðåäðàçñúäúöèòå íà õîðàòà è òÿõíîòî èíñòðóìåíòàëèçèðàíå â ñîöèàëíî è èíñòèòóöèîíàëíî ïîâåäåíèå è êîíòðàïîâåäåíèå, å èçòî÷íèêúò íà íåãàòèâíîòî ãîâîðåíå. Òàêà å íàé-ëåñíî è “íàé-áëèçêî äî õîðàòà”; ñúùî êàêòî êîãàòî èíêâèçèöèÿòà îáÿñíÿâà êàê ñëúíöåòî ñå âúðòè îêîëî çåìÿòà, à íå îáðàòíî, êàêòî êàçâà Ãàëèëåé. Àìè ïîãëåäíåòå ãî è âèæòå - òî íàèñòèíà ñå âúðòè!  äðóã ñëó÷àé ã-í Áîæèäàð Äèìèòðîâ, â åäíî ïðåäàâàíå ïî “áT”, ñúçíàâàéêè, ÷å ðàñèçìúò âñå ïàê ùå äà å íåùî ëîøî, ñå çàå äà óáåæäàâà ïóáëèêàòà, ÷å íåãàòèâíîòî ãîâîðåíå íà ã-í Áîéêî Áîðèñîâ ñðåùó ðîìèòå íå å ðàñèçúì, òúé êàòî íèå, áúëãàðèòå, ñ òÿõ ñìå îò åäíà ðàñà. Âèæ, àêî å ñðåùó åâðåèòå, áèëî äðóãà ðàáîòà... Íå ñà ëè ïîäîáíè ïîâåè îò ðàñèñòêèòå òåîðèè íà XIX âåê è îò ÎÔ ïðîïàãàíäàòà, ïðèäîáèëè ñòàòóò íà îáùî ìÿñòî â ïóáëè÷íàòà ñôåðà, âñúùíîñò îùå åäíî ñâèäåòåëñòâî çà íàøàòà áåçïîìîùíîñò äà ñå ñïðàâèì ñ ðàñèçìà? Íÿìà ñúìíåíèå, ÷å íàé-æåëàòåëíàòà ôîðìà íà êîíòðîë íàä äèñêðèìèíàöèîííàòà âðàæäåáíà ðå÷ å ñàìîðåãóëàöèÿòà. Íÿìà íèùî ïî-äîáðî îò òîâà, ñàìàòà ìåäèéíà îáùíîñò äà ñàíêöèîíèðà îíåçè ñâîè ÷ëåíîâå, êîèòî â òúðñåíå íà åâòèíè ñåíçàöèè ïðèáÿãâàò äî àòàêè ñðåùó èäåíòè÷íîñòòà è äîñòîéíñòâîòî íà áåççàùèòíè õîðà. Íî íèå êàòî îáùåñòâî è Áúëãàðèÿ êàòî äúðæàâà èìàìå ìîðàëíî è ïðàâíî çàäúëæåíèå äà èçêîðåíèì äèñêðèìèíàöèÿòà âúâ âñè÷êèòå é ôîðìè. È òîâà òðÿáâà äà ñòàíå ñ âñè÷êè ïîäõîäÿùè è ïðîïîðöèîíàëíè ñðåäñòâà, âêëþ÷èòåëíî è òîãàâà, êîãàòî ñàìîðåãóëàöèÿòà íå ñðàáîòè.


Ìåäèèòå íå ìîãàò äà ñà ïî-äîáðè îò îáùåñòâîòî, â êîåòî ðàáîòÿò Çîðàí ÀÐÁÓÒÈÍÀ* Âñÿêà ôóíêöèîíèðàùà äåìîêðàöèÿ ñå íóæäàå îò êðèòè÷íà îáùåñòâåíîñò. À çà äà ñúùåñòâóâà òÿ, ñà íóæíè ñâîáîäíè ìåäèè è ïðîôåñèîíàëíî ðàáîòåùè æóðíàëèñòè. “Ñòèìóëèðàíå íà äåìîêðàöèÿòà ÷ðåç æóðíàëèñòè÷åñêî îáðàçîâàíèå” áåøå ìîòîòî íà òðèäíåâíà êîíôåðåíöèÿ, ïðîâåäåíà â Áîí, ÷èéòî ñúîðãàíèçàòîð áåøå Ðàäèî “Äîé÷å âåëå”.

Í

à ïðúâ ïîãëåä ðàçâèòèåòî íà ìåäèèòå â Þãîèçòî÷íà Åâðîïà å ìíîãî ïîëîæèòåëíî. Ïðåç ïîñëåäíèòå 15 ãîäèíè ñå ðîäèõà ìíîãî íîâè âåñòíèöè, íîâè ðàäèî- è òåëåâèçèîííè ñòàíöèè. Íîâèòå ìåäèè êàòî Èíòåðíåò ïúê îñèãóðÿâàò ñâåòîâåí äîñòúï äî èíôîðìàöèè. Ïðè ïîáëèçúê ïîãëåä îáà÷å ñòàâà ÿñíî, ÷å ñèòóàöèÿòà å òâúðäå îòðåçâÿâàùà: áðîÿò íà ìåäèèòå ñàì ïî ñåáå ñè íå îçíà÷àâà íàïðåäúê, èçòúêâà Íåíàä Øåáåê - ðúêîâîäèòåë íà “Öåíòúðà çà äåìîêðàöèÿ è ïîìèðåíèå â Þãîèçòî÷íà Åâðîïà” ñúñ ñåäàëèùå â Ñîëóí : “Ïëóðàëèçìúò ñå ïðåâðúùà â íåùî ïîëîæèòåëíî, êîãàòî ìåäèèòå èìàò íåùî âàæíî çà êàçâàíå è êîãàòî ñå äàâà èçðàç íà èñòèíñêè ñòîéíîñòè. Áóðíîòî óâåëè÷àâàíå íà íîâèòå ìåäèè ñàìî ïî ñåáå ñè íå ñúçäàâà íèòî ñâîáîäíè, íèòî ïúê íåçàâèñèìè èëè ñåðèîçíè ìåäèè. Êîëè÷åñòâîòî íå ìîæå äà çàìåíè êà÷åñòâîòî.” Âìåñòî óâåëè÷àâàíå íà áðîÿ íà ìåäèèòå, êîèòî ïèøàò èëè ãîâîðÿò ñìåëî è êðèòè÷íî, íà ìíîãî ìåñòà â Þãîèçòî÷íà Åâðîïà ñå ñòèãíà äî åêñïëîçèâíî óâåëè÷àâàíå íà ñåíçàöèîííèòå è åâòèíè áóëåâàðäíè èçäàíèÿ è åëåêòðîííè ñàéòîâå. Ïîâå÷åòî îò òÿõ ñè ïîñòàâÿò çà öåë äà îáñëóæâàò ìàñîâèÿ âêóñ, áåç äà äúðæàò ñìåòêà çà êà÷åñòâîòî íà æóðíàëèñòè÷åñêèÿ ïðîäóêò. Èíôëàöèîííîòî ðàçâèòèå íà ìåäèèòå âîäè è äî îáåçöåíÿâàíå íà æóðíàëèñòè÷åñêàòà ïðîôåñèÿ - âñå ïî-÷åñòî ñðåùàíî ÿâëåíèå å îá��êíîâåíè ãðàæäàíè äà ñå èçÿâÿâàò êàòî ðåïîðòåðè íà ðàçëè÷íè ñúáèòèÿ, êàêòî è äà ñå íàçíà÷àâàò ñúâñåì ìëàäè è íåêâàëèôèöèðàíè æóðíàëèñòè ñðåùó ìèçåðíî çàïëàùàíå.  ðåçóëòàò íà âñè÷êî òîâà ãîëÿìà ÷àñò îò ìåäèéíàòà ïðîäóêöèÿ â Þãîèçòî÷íà Åâðîïà íå îòãîâàðÿ íà çàïàäíèòå ñòàíäàðòè. “Ìèñëÿ, ÷å êà÷åñòâîòî ñå âëèÿå ìíîãî ñèëíî îò òîâà, ÷å ÷àñòíèòå ìåäèè ñå ðúêîâîäÿò êàòî ôèðìè, çàäúëæåíè ìàêñèìàëíî áúðçî äà óâåëè÷àò ïå÷àëáèòå ñè, áåç äà îáðúùàò ãîëÿìî âíèìàíèå íà êà÷åñòâîòî.  ìíîãî îò ñëó÷àèòå æóðíàëèñòè÷åñêàòà ïðîôåñèÿ íà ïðàêòèêà ñå ïðåâðúùà â ÷èñòî äåêîðàòèâåí åëåìåíò, à â ïóáëè÷íèòå èëè äúðæàâíèòå ìåäèè ïîëîæåíèåòî âñå îùå å äîìèíèðàíî ïðåêàëåíî ñèëíî îò ðàçëè÷íè ïîëèòè÷åñêè èíòåðåñè”, òâúðäè Êðèñòîô Çîäåìàí îò Ìåäèéíàòà àãåíöèÿ “Þãîèçòîê”, ôèðìà çà ïðîèçâîäñòâî íà òåëåâèçèîííè ïðîãðàìè, êîÿòî ïðîâåæäà îáó÷åíèÿ íà æóðíàëèñòè, à îò äåñåò ãîäèíè å àíãàæèðàíà è â ðåãèîíà íà Þãîèçòî÷íà Åâðîïà. Ñïîðåä Èçàáåëà Êóðêîâñêè îò “Öåíòúðà çà ìèãðàöèÿ è ðàçâèòèå”, êîéòî êîíñóëòèðà áîñíåíñêèÿ ìåäèåí ñúâåò, îñîáåíà çàãðèæåíîñò ïðåäèçâèêâà è ÷åñòàòà ñìåñèöà îò êîìåðñèàëíîñò è ïîëèòè÷åñêè íàòèñê, êîåòî âîäè äî îïàñíà è îòðîâíà ñìåñèöà çà îáùåñòâîòî: “Ñïîðåä ìåí ïîëîæåíèåòî íå å äîáðî. Èìà òåíäåíöèÿ åçèêúò íà îìðàçàòà â áîñíåíñêèòå ìåäèè äà ñå çàñèëâà. Ñúùîòî ñå îòíàñÿ è äî ïîëÿðèçàöèÿòà íà ìåäèèòå, êàêòî è äî çëîóïîòðåáàòà ñ òÿõ çà ðàçëè÷íè öåëè, êîåòî ãè îòäàëå÷àâà îò ôóíêöèÿòà èì äà áúäàò ñðåäñòâî çà èíôîðìàöèÿ.”  ïðîäúëæåíèå íà äúëãî âðåìå Çàïàäúò ñòèìóëèðàøå ðàçâèòèåòî íà íåçàâèñèìè ìåäèè â Þãîèçòî÷íà Åâðîïà êàòî íàëèâàøå íåìàëêî ïàðè çà æóðíàëèñòè÷åñêî îáðàçîâàíèå. Òîâà îáà÷å íå äàäå îñîáåíè ðåçóëòàòè, çàÿâè Íåíàä Øåáåê è êîìåíòèðà: “Ìåäèèòå ñà îãëåäàëîòî íà âñÿêî åäíî îáùåñòâî, íî è îáùåñòâîòî å îòðàæåíèå íà ìåäèèòå. Ìåäèèòå íå ìîãàò äà áúäàò ïî-äîáðè îò îáùåñòâîòî, â êîåòî ôóíêöèîíèðàò. Âèíàãè èìà ïîëîæèòåëíè èçêëþ÷åíèÿ, íî ïî ïðèíöèï, ìåäèèòå íå ìîãàò äà áúäàò ïî-ïðîãðåñèâíè îò îáùåñòâîòî êàòî öÿëî.” *Àâòîðúò å ñúòðóäíèê íà Áîñíåñêàòà ðåäàêöèÿ íà Ðàäèî “Äîé÷å âåëå”.

ÎÁÅÊÒÈÂ 15


“Ðåïîðòåðè áåç ãðàíèöà”:

Áúëãàðñêàòà ïðåñà ñå îòêàçâà îò ñúïðîòèâà

Ì

åæäóíàðîäíàòà íåïðàâèòåëñòâåíà îðãàíèçàöèÿ “Ðåïîðòåðè áåç ãðàíèöà” ïóáëèêóâà äîêëàä çà ñâîáîäàòà íà ïå÷àòà â Áúëãàðèÿ, â êîéòî ñå òâúðäè, ÷å ðàçñëåäâàùàòà æóðíàëèñòèêà è ìåäèéíèÿò ïëóðàëèçúì ñà ñåðèîçíî çàïëàøåíè îò îðãàíèçèðàíàòà ïðåñòúïíîñò è ðàçëè÷íèòå ôîðìè íà íàòèñê îò ïîëèòè÷åñêè è áèçíåñ èíòåðåñè. Äîêëàäúò íà “Ðåïîðòåðè áåç ãðàíèöà” å ðåçóëòàò îò ïðîó÷âàíå íà ñúñòîÿíèåòî íà ñòðàíàòà äâå ãîäèíè ñëåä ïðèñúåäèíÿâàíåòî é êúì ÅÑ. “Ñâîáîäàòà íà ïå÷àòà â Áúëãàðèÿ íå ñå ðàçâèâà. Ãðóïè îò îðãàíèçèðàíàòà ïðåñòúïíîñò, êîèòî ñà ðàçáðàëè ïîëçèòå îò êîíòðîëèðàíåòî íà íîâèíèòå è èíôîðìàöèÿòà, ñà ðàçøèðèëè õâàòêàòà ñè âúðõó ìåäèèòå. Êîíòðîëúò íà ñèâàòà èêîíîìèêà âúðõó ìåäèèòå çàïëàøâà ðàçíîîáðàçèåòî íà íîâèíèòå è îöåëÿâàíåòî íà ðàçñëåäâàùàòà æóðíàëèñòèêà. Íèå ñìå îáåçïîêîåíè îò ñèòóàöèÿòà, êîÿòî çàâàðèõìå ïðè âèçèòàòà ñè â Ñîôèÿ”, çàÿâÿâàò îò íåïðàâèòåëñòâåíàòà îðãàíèçàöèÿ. “Íÿêîè æóðíàëèñòè ïðèáÿãâàò äî àâòîöåíçóðà, äîêàòî äðóãè ïðîäúëæàâàò àêòèâíî äà ñå ñúïðîòèâëÿâàò íà èêîíîìè÷åñêèÿ è ïîëèòè÷åñêèÿ íàòèñê. Óáèéñòâîòî íà Ãåîðãè Ñòîåâ ïðåç ìèíàëèÿ àïðèë è áðóòàëíîòî íà-

ïàäåíèå ñðåùó Îãíÿí Ñòåôàíîâ ïðåç ñåïòåìâðè îáà÷å ñëóæàò êàòî íàïîìíÿíå çà ðèñêîâåòå ïðåä òåçè, êîèòî îòêàçâàò äà îñòàâÿò ïðåñàòà äà ñå ïðåâúðíå â íèùî ïîâå÷å îò èíñòðóìåíò çà êîìóíèêàöèÿ â óñëóãà íà ÷àñòíè èíòåðåñè”, òâúðäÿò îò “Ðåïîðòåðè áåç ãðàíèöà”. Áúëãàðñêàòà ïðåñà íå å åäèíñòâåíàòà â ÅÑ, ïîäëîæåíà íà íàòèñê è íàñèëèå îò ñòðàíà íà îðãàíèçèðàíàòà ïðåñòúïíîñò è ïàðëàìåíòàðíè ãðóïè. Îêîëî 10 æóðíàëèñòè ñà ïîä ïîëèöåéñêà çàùèòà â Èòàëèÿ, äðóãè ñà ïîä çàùèòà â Äàíèÿ è Ôðàíöèÿ, äîêàòî ÅÒÀ â Èñïàíèÿ ïðîäúëæàâà äà îêàçâà íàòèñê âúðõó æóðíàëèñòè, êîèòî êðèòèêóâàò òåðîðèñòè÷íèòå é äåéñòâèÿ.  äîêëàäà ñå ïîñî÷âà, ÷å Áúëãàðèÿ ïðîäúëæàâà äà áúäå åäèí îò ïðèîðèòåòèòå íà îðãàíèçàöèÿòà â ðàìêèòå íà ÅÑ. “Ðåïîðòåðè áåç ãðàíèöà” ïðèçîâàâà åâðîïåéñêèòå èíñòèòóöèè è ìåäèè äà ïîääúðæàò èíòåðåñ êúì ñòðàíàòà è äà ðàçøèðÿò ïîäêðåïàòà ñè çà íåÿ.  ïîñëåäíàòà ãîäèøíà êëàñàöèÿ íà ìåæäóíàðîäíàòà íåïðàâèòåëñòâåíà îðãàíèçàöèÿòà çà îöåíêà íà ñâîáîäàòà íà ïðåñàòà, Áúëãàðèÿ áå êëàñèðàíà íà 59òî ìÿñòî îò îáùî 173 ñòðàíè.

Êðèçèñíèòå öåíòðîâå çà äåöà ñîöèàëíà óñëóãà èëè íåçàêîííî çàäúðæàíå Ñòàíèìèð ÏÅÒÐΠÄîáðèòå íàìåðåíèÿ... ...äà ñå çàùèòÿò äåöàòà - æåðòâè íà òðàôèê, ñà â îñíîâàòà íà îòêðèâàíåòî íà ïúðâèÿ êðèçèñåí öåíòúð â Áúëãàðèÿ ïðåç åñåíòà íà 2006 ã. Ïî ïðèìåðà íà äðóãè åâðîïåéñêè ñòðàíè ìÿðêàòà òðÿáâàøå äà îñèãóðè ïðîòåêöèÿ çà äåöàòà, êîèòî ñà ñòàíàëè æåðòâè íà òðàôèê èëè êîèòî áèõà áèëè òðàôèêèðàíè. Òàêà áÿõà ñúçäàäåíè íÿêîëêî êðèçèñíè öåíòúðà, êîèòî äà îáãðèæâàò òàçè êàòåãîðèÿ äåöà â ðèñê. Äîòóê äîáðå,...íî íå ñúâñåì ïî åâðîïåéñêè. Çàùîòî, ïî äóìèòå íà ñëóæèòåëè îò òåçè öåíòðîâå, ñëó÷àèòå íà íàñòàíÿâàíå íà äåöà - æåðòâà íà òðàôèê, ñà åäèíè÷íè. È çàùîòî ïîâå÷åòî îò íàñòàíåíèòå äåöà èëè ñà èçâúðøèòåëè íà ïðîòèâîîáùåñòâåíè ïðîÿâè, èëè ñà ïðîñòî äåöà - áåãúëöè îò êúùè èëè ó÷èëèùå. Ñìèñëåí îòãîâîð çàùî å òàêà áèõìå ìîãëè äà ïîëó÷èì, àêî 16 ÎÁÅÊÒÈÂ

ñè íàïðàâèì òðóäà äà ïðîó÷èì ïðîöåäóðàòà ïî íàñòàíÿâàíå â òàêèâà öåíòðîâå. Îêàçâà ñå, ÷å òÿ å åäèí îáèêíîâåí çàêîíîäàòåëåí íîíñåíñ, êîéòî å â ãðóáî íàðóøåíèå íà ñòàíäàðòèòå çà ïðàâàòà íà äåòåòî. Ïðè÷èíèòå çà òîâà ñå ñëåäíèòå: 1.  ÷ë. 36 îò Ïðàâèëíèêà çà ïðèëàãàíå íà çàêîíà çà ñîöèàëíî ïîäïîìàãàíå êðèçèñíèÿò öåíòúð å îïðåäåëåí êàòî ñîöèàëíà óñëóãà, à íå êàòî ñïåöèàëèçèðàíà èíñòèòóöèÿ. 2. Ñúãëàñíî àë. 2, ÷ë. 16 îò Çàêîíà çà ñîöèàëíîòî ïîäïîìàãàíå “Ñîöèàëíèòå óñëóãè ñå ïðåäîñòàâÿò ñúîáðàçíî æåëàíèåòî è ëè÷íèÿ èçáîð íà ëèöàòà”. 3. Ôàêò å îáà÷å, ÷å íàñòàíÿâàíåòî â êðèçèñíè öåíòðîâå íå å äîáðîâîëíî. Íåùî ïîâå÷å - ïî ñâîÿòà ñúùíîñò òî èìà âñè÷êè õàðàêòåðèñòèêè íà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà - ëèïñà íà ïðàâî íà ñâîáîäíî ïðèäâèæâàíå çà äúëãè ïåðèîäè îò âðåìå, ïðåñòîé â ïîìåùåíèÿ, ÷èèòî Ïðîäúëæàâà íà ñòð. 28


Íàñòîÿùèÿò òåêñò ïî íèêàêúâ íà÷èí íå èçðàçÿâà ãëåäíàòà òî÷êà íà Áúëãàðñêèÿ õåëçèíêñêè êîìèòåò. Òîé å ÷àñòíî ìíåíèå íà åäèí îò íåãîâèòå ÷ëåíîâå, ã-í Ìèõàèë Èâàíîâ. Ñìÿòàì, ÷å íåãîâàòà ãëåäíà òî÷êà ñå íàìèðà â ïðîòèâîðå÷èå ñ ðåäèöà íîðìè íà ìåæäóíàðîäíîòî ïðàâî ïî ïðàâàòà íà ÷îâåêà, êîåòî ñòîè â îñíîâàòà íà ïðàâîçàùèòíàòà äåéíîñò íà íàøàòà îðãàíèçàöèÿ. Åäèíñòâåíî êúñíîòî ïîëó÷àâàíå íà òåêñòà è ëèïñàòà íà âðåìå äî ðåäàêöèîííîòî ïðèêëþ÷âàíå íà áðîÿ íå ìè ïîçâîëè äà îòãîâîðÿ ïîäðîáíî íà èçðàçåíèòå â íåãî ïîçèöèè. Âúçíàìåðÿâàì äà íàïðàâÿ òîâà â ñëåäâàùèÿ áðîé íà “Îáåêòèâ”. Êðàñèìèð Êúíåâ, ïðåäñåäàòåë íà ÁÕÊ

ÄÎ: ×ËÅÍÎÂÅÒÅ ÍÀ ÁÚËÃÀÐÑÊÈß ÕÅËÇÈÍÊÑÊÈ ÊÎÌÈÒÅÒ ÊÎÏÈÅ: ÑÏÈÑÀÍÈÅ “ÎÁÅÊÒÈ” Óâàæàåìè ÷ëåíîâå íà Áúëãàðñêèÿ õåëçèíêñêè êîìèòåò, Íà ãîäèøíèòå îò÷åòíè ñúáðàíèÿ ïðè ïðèåìàíåòî íà Äîêëàäà çà ñúñòîÿíèåòî íà ïðàâàòà íà ÷îâåêà â Áúëãàðèÿ àç ðåäîâíî ìîëÿ äà ñå âïèøå â ïðîòîêîëà, ÷å ñúì íà îñîáåíî ìíåíèå îòíîñíî ïàñàæà çà “ìàêåäîíñêîòî ìàëöèíñòâî â Áúëãàðèÿ”, òúé êàòî ñìÿòàì, ÷å òàêîâà ìàëöèíñòâî íÿìà. Ñ òîâà ïî íèêàêúâ íà÷èí íå áèõ èñêàë äà ïðîÿâÿ íåóâàæåíèå è äà çàñåãíà äîñòîéíñòâîòî è ÷îâåøêèòå ïðàâà íà îíåçè íàøè ñúãðàæäàíè, êîèòî ñå ñàìîîïðåäåëÿò åòíè÷åñêè êàòî ìàêåäîíöè, ìåæäó êîèòî å è ÷ëåíúò íà íàøèÿ êîìèòåò ãîñïîäèí Êèðèë Èâàíîâ. Ïðàâÿ ãî, çàùîòî ìîå äúëáîêî îñúçíàòî óáåæäåíèå å, ÷å â Áúëãàðèÿ ìàêåäîíñêî ìàëöèíñòâî íÿìà è àêî ïðè ïðèåìàíåòî íà äîêëàäà ïðåìúë÷à, ÷å íå ñúì ñúãëàñåí ñ ÷àñò îò íåãî, áè áèëî íåïî÷òåíî. Òîâà áè áèëî äâóëè÷èå, îùå ïîâå÷å, ÷å â ïóáëè÷íèòå ñè èçÿâè, à è â ñâîèòå óíèâåðñèòåòñêè ëåêöèè, àç çàñòúïâàì òîçè ñâîé âúçãëåä. Ùå íàïîìíÿ, ÷å â åäíà ñâîÿ êðàòêà ñòàòèÿ â áðîÿ íà ñïèñàíèå “Îáåêòèâ” ïî ñëó÷àé ïåòíàéñåòãîäèøíèíàòà íà Áúëãàðñêèÿ õåëçèíêñêè êîìèòåò (ïðåç 2007 ã.) àç ïîä÷åðòàâàì ñâîåòî íåñúãëàñèå ñ ïîçèöèÿòà íà êîìèòåòà, ÷å ó íàñ èìà ìàêåäîíñêî åòíè÷åñêî ìàëöèíñòâî. Èçãëåæäà, ÷å âñè÷êî òîâà ñúçäàâà íàïðåæåíèå â ÁÕÊ. Ñòèãíàëî ñå å äîðè äî òàì ãîñïîäèí Êèðèë Èâàíîâ äà ïîñòàâè âúïðîñà ïðåä Îáùîòî ñúáðàíèå çà ìîåòî èçêëþ÷âàíå ñ ìîòèâ, ÷å íå çà÷èòàì “äîñòîéíñòâîòî è ÷îâåøêèòå ïðàâà íà ìàêåäîíñêîòî ìàëöèíñòâî â Áúëãàðèÿ” è ÷å “íàñàæäàì íåãàòèâíî îòíîøåíèå êúì ìàêåäîíöèòå”.  ðàçãîâîð ñ ìåí ïðåäñåäàòåëÿò íà Êîìèòåòà ãîñïîäèí Êðàñèìèð Êúíåâ ìå óâåäîìè çà ïîñòúïèëîòî ïðåäëîæåíèå è èçðàçè ñâîåòî ìíåíèå, ÷å ñ íåïðåêúñíàòîòî ïîâòàðÿíå îò ìîÿ ñòðàíà, ÷å â Áúëãàðèÿ íÿìà ìàêåäîíñêî ìàëöèíñòâî, àç óïðàæíÿâàì òîðìîç íà ãîñïîäèí Êèðèë Èâàíîâ. Êàòî ñå ïðèáðàõ âêúùè ñëåä òîçè ðàçãîâîð, îòâîðèõ Çàêîíà çà çàùèòà îò äèñêðèìèíàöèÿ, çà äà ñè ïðèïîìíÿ êàêâî ñïîðåä Çàêîíà å òîðìîç è ïðî÷åòîõ: “Òîðìîç” å âñÿêî íåæåëàíî äåéñòâèå íà îñíîâàòà íà ïðèçíàöèòå ïî ÷ë. 4, àë. 1, èçðàçåíî ôèçè÷åñêè, ñëî-

âåñíî èëè ïî äðóã íà÷èí, êîåòî èìà çà öåë èëè ðåçóëòàò íàêúðíÿâàíå äîñòîéíñòâîòî íà ëèöåòî è ñúçäàâàíå íà âðàæäåáíà, îáèäíà èëè çàñòðàøèòåëíà ñðåäà.” (Òî÷êà 1. íà § 1 îò Äîïúëíèòåëíèòå ðàçïîðåäáè.) “Òîðìîçúò íà îñíîâà íà ïðèçíàöèòå ïî ÷ë. 4, àë. 1 ... ñå ñìÿòà çà äèñêðèìèíàöèÿ”. (îò ÷ëåí 5.) À åòî è ïðèçíàöèòå ïî ÷ë. 4, àë. 1: “ïîë, ðàñà, íàðîäíîñò, åòíè÷åñêà ïðèíàäëåæíîñò, ÷îâåøêè ãåíîì, ãðàæäàíñòâî, ïðîèçõîä, ðåëèãèÿ èëè âÿðà, îáðàçîâàíèå, óáåæäåíèÿ, ïîëèòè÷åñêà ïðèíàäëåæíîñò, ëè÷íî èëè îáùåñòâåíî ïîëîæåíèå, óâðåæäàíå, âúçðàñò, ñåêñóàëíà îðèåíòàöèÿ, ñåìåéíî ïîëîæåíèå, èìóùåñòâåíî ñúñòîÿíèå èëè íà âñÿêàêâè äðóãè ïðèçíàöè, óñòàíîâåíè â çàêîí èëè ìåæäóíàðîäåí äîãîâîð, ïî êîéòî Ðåïóáëèêà Áúëãàðèÿ å ñòðàíà”. Ïðè ñúçäàëàòà ñå ñèòóàöèÿ ðàçãðàíè÷èõ çà ñåáå ñè äâà âúïðîñà. Ïúðâèÿò å: Çàùî ñìÿòàì, ÷å â Áúëãàðèÿ ìàêåäîíñêî ìàëöèíñòâî íÿìà? Âòîðèÿò ñå îòíàñÿ äî ïðåäëîæåíèåòî çà ìîåòî èçêëþ÷âàíå - ïî íåãî î÷àêâàì äà ñå ïðîèçíåñàò ÷ëåíîâåòå íà ÁÕÊ.  òåêñòà ïî-äîëó, êîéòî ïðåäëàãàì íà âàøåòî âíèìàíèå, ùå ñå ñúñðåäîòî÷à âúðõó ïúðâèÿ âúïðîñ:  îáùàòà òåîðèÿ ñà èçâåñòíè ðàçëè÷íè ïîäõîäè êúì ñúäúðæàíèåòî, êîåòî ñå âëàãà â òåðìèíà åòíè÷íîñò, íÿêîè îò êîèòî âçàèìíî ñè ïðîòèâîðå÷àò è äàæå âçàèìíî ñå èçêëþ÷âàò. Áåç äà áúäà èç÷åðïàòåëåí, ùå ïîñî÷à íÿêîëêî ïðèìåðà: Ñïîðåä êîíöåïöèÿòà íà ïðèìîðäèàëèçìà (primordial çíà÷è ïúðâè÷åí) óäàðåíèåòî ñå ïîñòàâÿ âúðõó îáùèÿ ïðîèçõîä. Åòíè÷íîñòòà å ïúðâè÷íà äàäåíîñò. Òÿ ñå ôîðìèðà îò òîâà, ñ êîåòî èíäèâèäúò ñå ðàæäà èëè ïðèäîáèâà â ðåçóëòàò íà ðàæäàíåòî. Íÿêîè àâòîðè ãîâîðÿò çà áàçèñíà ãðóïîâà èäåíòè÷íîñò, ïðèäîáèòà ñ ðàæäàíåòî. Ñõîäñòâîòî ïî åçèê, îáè÷àè è ò.í. å ïðÿêî ñâúðçàíî ñ îáùèÿ ïðîèçõîä. Ïðèâúðçàíîñòòà (ñîëèäàðíîñòòà) ïî êðúâ, ïðîèçõîä, ðîäñòâî ñå ñìÿòà çà åñòåñòâåíà. Ïðè èíñòðóìåíòàëèçìà åòíè÷íîñòòà ñå ðàçãëåæäà íå êàòî äúëáîêà, ïúðâè÷íà äàäåíîñò, à êàòî èçáîð íà èíäèâèäèòå, êîèòî ïðè äðóãè îáñòîÿòåëñòâà è â äðóãî ÎÁÅÊÒÈ 17


âðåìå áèõà èçáðàëè, âîäåíè îò ñâîÿ èíòåðåñ, äðóãà ãðóïîâà èäåíòè÷íîñò. Èíñòðóìåíòàëíèÿò ïîäõîä îòêðîÿâà èñòîðè÷åñêèÿ ïðîìåíëèâ õàðàêòåð íà åòíè÷íîñòòà. Èíäèâèäèòå èçïîëçâàò ôèçè÷åñêè è êóëòóðíè ðàçëè÷èÿ, çà äà îáðàçóâàò ãðóïè íà îñíîâàòà íà îòíîøåíèå íà âêëþ÷âàíå è èçêëþ÷âàíå. Èíòåðàêöèîíèçìúò îò ñâîÿ ñòðàíà ðàçãëåæäà åòíè÷íîñòòà íå êàòî íåèçìåííà ñúâêóïíîñò îò “êóëòóðíè ÷åðòè” (âÿðâàíèÿ, öåííîñòè, ñèìâîëè, íîðìè íà ïîâåäåíèå, åçèê, îáè÷àè è ò.í. ...), ïðåäàâàíè îò ïîêîëåíèå íà ïîêîëåíèå - òÿ ñå ïðîìåíÿ ñ ïðîòè÷àùèòå ïðîìåíè â îáùåñòâîòî â ðåçóëòàò íà âçàèìîäåéñòâèåòî ñ äðóãèòå. Åòíè÷åñêàòà ïðèíàäëåæíîñò ñå îïðåäåëÿ ïðåäèìíî îò ëèíèÿòà íà ðàçãðàíè÷åíèå ìåæäó ÷ëåíîâåòå è íå÷ëåíîâåòå íà ãðóïàòà - òÿ ñå îñúçíàâà íà ãðàíèöàòà ìåæäó “Íèå” è “Òå”. Ñúùåñòâóâà è ìíîãîîáðàçèå îò îïðåäåëåíèÿ, ïðèíàäëåæàùè íà ðàçëè÷íè àâòîðè, çà “åòíè÷åñêà ãðóïà” (“åòíîñ”). Àíòúíè Ñìèò îïðåäåëÿ “åòíîñà” êàòî íàñåëåíèå ñ îáùî ñîáñòâåíî èìå, ìèò çà îáù ïðîèçõîä, ñïîäåëåíà èñòîðè÷åñêà ïàìåò, åäèí èëè ïîâå÷å åëåìåíòè íà îáùà êóëòóðà, âðúçêà ñ ðîäèíà (èëè ïðàðîäèíà) è ÷óâñòâî íà ñîëèäàðíîñò ñðåä ïîíå ÷àñò îò ÷ëåíîâåòå. Ñïîðåä Ìàêñ Âåáåð åòíè÷åñêèòå ãðóïè ñà “òåçè ÷îâåøêè ãðóïè, êîèòî èçïèòâàò åäíà ñóáåêòèâíà âÿðà â òåõíèÿ îáù ïðîèçõîä, ïîðàäè ôèçè÷åñêè ñõîäñòâà èëè ñõîäñòâà â îáè÷àèòå, èëè è äâåòå, èëè ïîðàäè ñïîìåíè çà çàñåëâàíå èëè ïðåñåëâàíå; òàçè âÿðà áè òðÿáâàëî äà å âàæíà çà ôîðìèðàíåòî íà ãðóïàòà; ïðè òîâà íå å îò çíà÷åíèå äàëè ñúùåñòâóâà åäíà îáåêòèâíà êðúâíà âðúçêà”. Ñïîðåä Ïàòðèê Òîðíáúðè “åòíè÷åñêà ãðóïà” ñå îòíàñÿ äî åäíà êóëòóðíà öÿëîñò ñúñ èëè áåç îò÷åòëèâè “ôèçè÷åñêè õàðàêòåðèñòèêè”. Ïðè íàëè÷èåòî íà òîâà ðàçíîîáðàçèå íà ïîäõîäè è îïðåäåëåíèÿ å íåîáõîäèìî, êîãàòî ñòàâà äóìà çà ïðàâíà çàùèòà íà ìàëöèíñòâàòà, äà ñå âúçïðèåìå åäèíåí ïîäõîä è ñå âúâåäàò åäèííè êðèòåðèè, îòíàñÿùè ñå äî ñúäúðæàíèåòî íà òåðìèíà “åòíè÷åñêî ìàëöèíñòâî”. Òàçè çàäà÷à ñòàâà îñîáåíî àêòóàëíà ñëåä 1966 ã., êîãàòî Îáùîòî ñúáðàíèå íà ÎÎÍ ïðèåìà è îáÿâÿâà çà ïîäïèñâàíå è ðàòèôèöèðàíå Ìåæäóíàðîäíèÿ ïàêò çà ãðàæäàíñêè è ïîëèòè÷åñêè ïðàâà, òúé êàòî ïàêòúò ñúäúðæà ÷ëåí 27, êîéòî îñèãóðÿâà çàùèòà íà åòíè÷åñêèòå, ðåëèãèîçíèòå è åçèêîâèòå ìàëöèíñòâà: “ äúðæàâè, â êîèòî ñúùåñòâóâàò åòíè÷åñêè, ðåëèãèîçíè èëè åçèêîâè ìàëöèíñòâà, ëèöàòà, ïðèíàäëåæàùè êúì òåçè ìàëöèíñòâà, íå ìîãàò äà áúäàò ëèøàâàíè îò ïðàâîòî äà èìàò ñúâìåñòíî ñ äðóãèòå ÷ëåíîâå íà ñâîÿòà ãðóïà ñîáñòâåí êóëòóðåí æèâîò, äà èçïîâÿäâàò è ïðàêòèêóâàò ñîáñòâåíàòà ñè ðåëèãèÿ èëè äà ñè ñëóæàò ñ ðîäíèÿ ñè åçèê.” Ñ îãëåä íà óòî÷íÿâàíåòî íà ïðèëîæíîòî ïîëå íà ÷ëåí 27 ïî èíèöèàòèâà íà Ïîäêîìèñèÿòà ïî ïðåäîòâðàòÿâàíå íà äèñêðèìèíàöèÿòà è çàùèòà íà ìàëöèíñòâàòà êúì ÎÎÍ ñà ïðîâåäåíè ñïåöèàëíè èçñëåäâàíèÿ. Ïúðâîòî îò òÿõ å íà ñïåöèàëíèÿ äîêëàä÷èê íà ïîäêîìèñèÿòà Ôðàí÷åñêî Êàïîòîðòè, êîéòî â ñâîÿ äîêëàä, ïðåäñòàâåí ïðåç 1979 ã., äàâà ñëåäíîòî îïðåäå18 ÎÁÅÊÒÈÂ

ëåíèå çà “ìàëöèíñòâî” (ñ óãîâîðêàòà, ÷å òî å â òåñíèòå ðàìêè íà ïðèëîæåíèåòî íà ÷ëåí 27): “Ìàëöèíñòâî” å ïî-ìàëêà ïî áðîé â ñðàâíåíèå ñ îñòàíàëîòî íàñåëåíèå ãðóïà, êîÿòî íå çàåìà ãîñïîäñòâàùî ïîëîæåíèå è ÷ëåíîâåòå íà êîÿòî - áèäåéêè ãðàæäàíè íà ñúîòâåòíàòà äúðæàâà - ïðèòåæàâàò îò åòíè÷åñêà, ðåëèãèîçíà èëè åçèêîâà ãëåäíà òî÷êà õàðàêòåðèñòèêè, êîèòî ãè ðàçëè÷àâàò (êóðñèâúò å ìîé) îò îñòàíàëîòî íàñåëåíèå è ïðîÿâÿâàò, ìàêàð è êîñâåíî, ÷óâñòâî íà ñîëèäàðíîñò ñ öåë ñúõðàíÿâàíåòî íà ñâîÿòà êóëòóðà, ñâîèòå òðàäèöèè, ðåëèãèÿ èëè åçèê.” Ïî-íàòàòúøíîòî ðàçâèòèå å ñâúðçàíî ñúñ ñëåäâàùèÿ äîêëàä÷èê íà ïîäêîìèñèÿòà Àñáüîðí Åéäå. Òîé ïðåäñòàâÿ ñâîåòî îïðåäåëåíèå ïðåç 1993 ã.: “Ìàëöèíñòâî å âñÿêà ãðóïà îò ëèöà, ïðåáèâàâàùè â åäíà ñóâåðåííà äúðæàâà, êîÿòî ñúñòàâëÿâà ïî-ìàëêî îò ïîëîâèíàòà îò íàñåëåíèåòî íà íàöèîíàëíîòî îáùåñòâî è ÷èèòî ÷ëåíîâå ñïîäåëÿò îáùè õàðàêòåðèñòèêè îò åòíè÷åñêî, ðåëèãèîçíî èëè åçèêîâî åñòåñòâî, êîèòî ãè ðàçëè÷àâàò (êóðñèâúò å ìîé) îò îñòàíàëîòî íàñåëåíèå.” Åäíà ãîäèíà ïî-êúñíî Êîìèòåòúò ïî ïðàâàòà íà ÷îâåêà, ñúçäàäåí ïî ñèëàòà íà Ìåæäóíàðîäíèÿ ïàêò çà ãðàæäàíñêè è ïîëèòè÷åñêè ïðàâà, ïóáëèêóâà ïðèåò îò íåãî Îáù êîìåíòàð íà ÷ëåí 27, îò êîéòî ùå äàì äâà öèòàòà: “Òåðìèíèòå, èçïîëçâàíè â ÷ëåí 27, ïîêàçâàò, ÷å õîðàòà, ïîïàäàùè ïîä çàêðèëà, ñà òåçè, êîèòî ïðèíàäëåæàò êúì ãðóïà è êîèòî èìàò îáù êóëòóðåí æèâîò, ðåëèãèÿ è/èëè åçèê.” “Ñúùåñòâóâàíåòî íà åòíè÷åñêî, ðåëèãèîçíî èëè åçèêîâî ìàëöèíñòâî â äàäåíà äúðæàâà - ñòðàíà ïî Ïàêòà, íå çàâèñè îò ðåøåíèå íà òàçè äúðæàâà, íî èçèñêâà äà áúäå óñòàíîâåíî ïî îáåêòèâíè êðèòåðèè.” Îñòàâà äà äîáàâèì, ÷å ñèíòàêñèñúò íà ÷ëåí 27 íè íàñî÷âà, ÷å ïðàâîòî íà ñúâìåñòåí êóëòóðåí æèâîò ñå îòíàñÿ äî åòíè÷åñêèòå ìàëöèíñòâà. È òàêà, ðåçþìèðàéêè êàçàíîòî äî òóê â êîíòåêñòà íà ÷ëåí 27 âúâ âðúçêà ñ èíòåðåñóâàùèÿ íè âúïðîñ, âèæäàìå, ÷å êîãàòî ãîâîðèì çà åòíè÷åñêî, ðåëèãèîçíî èëè åçèêîâî ìàëöèíñòâî, ñòàâà äóìà çà ãðóïà, ïðèíàäëåæàùèòå êúì êîÿòî èìàò îáù êóëòóðåí æèâîò, ðåëèãèÿ è/èëè åçèê, è ïðèòåæàâàò (ñïîäåëÿò) ñúîòâåòíè õàðàêòåðèñòèêè, êîèòî ãè ðàçëè÷àâàò îò îñòàíàëîòî íàñåëåíèå (îò ìíîçèíñòâîòî); ñúùåñòâóâàíåòî íà òàêàâà ãðóïà òðÿáâà äà áúäå óñòàíîâåíî ïî îáåêòèâíè êðèòåðèè. Ñëåäîâàòåëíî â èíòåðåñóâàùèÿ íè êîíêðåòåí ñëó÷àé, çà äà ñè îòãîâîðèì íà âúïðîñà äàëè èìà “ìàêåäîíñêî ìàëöèíñòâî” â Áúëãàðèÿ (âúâ âðúçêà ñ ïðèëîæåíèåòî íà ÷ëåí 27), íèå òðÿáâà äà óñòàíîâèì, ïîñðåäñòâîì îáåêòèâíè êðèòåðèè, äàëè èìà ãðóïà, ÷ëåíîâåòå íà êîÿòî ñå ðàçëè÷àâàò îò îñòàíàëîòî íàñåëåíèå ñúñ ñâîèòå “ìàêåäîíñêè åòíè÷åñêè (ðåëèãèîçíè, åçèêîâè) õàðàêòåðèñòèêè”, êîèòî òå ñïîäåëÿò (ïî îïðåäåëåíèåòî íà Åéäå), è åâåíòóàëíî ïðîÿâÿâàò ÷óâñòâî íà ñîëèäàðíîñò çà ñúõðàíåíèåòî íà ñâîÿòà êóëòóðà, òðàäèöèè, ðåëèãèÿ èëè åçèê (ïî îïðåäåëåíèåòî íà Êàïîòîðòè).


Íåêà äà ðàçãëåäàìå è ïîäõîäà íà åäèíñòâåíèÿ äîñåãà ìíîãîñòðàíåí ìåæäóíàðîäíî ïðàâåí äîêóìåíò, îòíàñÿù ñå äî çàùèòàòà íà ìàëöèíñòâàòà - Ðàìêîâàòà êîíâåíöèÿ çà çàùèòà íà íàöèîíàëíèòå ìàëöèíñòâà, ïðèåòà è îäîáðåíà çà ïîäïèñâàíå è ðàòèôèöèðàíå îò Êîìèòåòà íà ìèíèñòðèòå íà Ñúâåòà íà Åâðîïà ïðåç 1995 ã. Ùå íàïðàâèì íàé-íàïðåä óãîâîðêàòà, ÷å ìàêàð è äà íå ñúäúðæà îïðåäåëåíèå çà “íàöèîíàëíî ìàëöèíñòâî” Êîíâåíöèÿòà ñúñ ñâîÿ ÷ëåí 5 çàäúëæàâà äúðæàâèòå-ñòðàíè äà íàñúð÷àâàò ðàçâèòèåòî íà óñëîâèÿ, íåîáõîäèìè íà ëèöàòà, ïðèíàäëåæàùè êúì íàöèîíàëíè ìàëöèíñòâà, çà äà ïîääúðæàò è ðàçâèâàò ñâîÿòà êóëòóðà, êàêòî è äà ñúõðàíÿâàò íàé-âàæíèòå åëåìåíòè íà ñâîÿòà èäåíòè÷íîñò, à èìåííî - ðåëèãèÿ, åçèê, òðàäèöèè è êóëòóðíî íàñëåäñòâî. Çà ñúæàëåíèå áúëãàðñêèÿò ïàðëàìåíò ïðè ðàòèôèêàöèÿòà íà Êîíâåíöèÿòà íå ñå ïðîèçíåñå çà ñúäúðæàíèåòî, íà òåðìèíà “íàöèîíàëíî ìàëöèíñòâî”. Òàçè ïðàçíèíà ñàìî ÷àñòè÷íî áåøå çàïúëíåíà â ïðèåòèÿ ïðåç 2003 ã. îò Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò ïúðâè äîêëàä çà òîâà êàê íàøàòà äúðæàâà èçïúëíÿâà çàäúëæåíèÿòà ñè ïî Ðàìêîâàòà êîíâåíöèÿ, â êîéòî ïî-ñïåöèàëíî ñå êàçâà, ÷å ñóáåêòè íà Êîíâåíöèÿòà êàòî çàùèòåíè ëèöà ñà âñè÷êè ãðàæäàíè íà Ðåïóáëèêà Áúëãàðèÿ, êîèòî ïðèíàäëåæàò êúì åòíè÷åñêèòå, ðåëèãèîçíèòå è åçèêîâèòå ìàëöèíñòâà â ñòðàíàòà (ïîä÷åðòàâà ñå ïðè òîâà, ÷å ñúùåñòâóâàíåòî íà äàäåíî åòíè÷åñêî, ðåëèãèîçíî è åçèêîâî ìàëöèíñòâî â Áúëãàðèÿ íå çàâèñè îò ðåøåíèå íà êîéòî è äà å äúðæàâåí îðãàí, íî èçèñêâà äà áúäå óñòàíîâåíî íà îñíîâàòà íà îáåêòèâíè êðèòåðèè. Ïðÿêî ñâúðçàí ñ îáñúæäàíèÿ òóê âúïðîñ å ÷ëåí 3, àëèíåÿ 1 íà Êîíâåíöèÿòà, ñïîðåä êîéòî “âñÿêî ëèöå, ïðèíàäëåæàùî êúì íàöèîíàëíî ìàëöèíñòâî, èìà ïðàâîòî íà ñâîáîäåí èçáîð äàëè äà áúäå òðåòèðàíî êàòî òàêîâà èëè íå”.  Îáÿñíèòåëíèÿ äîêëàä êúì Ðàìêîâàòà êîíâåíöèÿ ïî ïîâîä íà ÷ëåí 3, àëèíåÿ 1 ñå ïîÿñíÿâà: “Òàçè àëèíåÿ íå ïðåäïîëàãà, ÷å äàäåíî ëèöå èìà ïðàâî äà èçáåðå ïðîèçâîëíî äà ïðèíàäëåæè êúì íÿêîå íàöèîíàëíî ìàëöèíñòâî. Èíäèâèäóàëíèÿò ñóáåêòèâåí èçáîð å íåðàçäåëíî ñâúðçàí ñ îáåêòèâíè êðèòåðèè, îòíàñÿùè ñå äî íåãîâàòà èäåíòè÷íîñò.” È òàêà, è â òîçè ñëó÷àé, íàðåä ñúñ ñóáåêòèâíèÿ èçáîð íà èíäèâèäèòå (íàðåä ñ òÿõíîòî ñàìîîïðåäåëåíèå) çà ïðèíàäëåæíîñò êúì äàäåíà ãðóïà, å íåîáõîäèìî äà áúäàò íàëèöå îáåêòèâíî óñòàíîâÿåìè õàðàêòåðèñòèêè íà ðàçëè÷èå, îòíàñÿùè ñå äî òÿõíàòà èäåíòè÷íîñò. Íåêà ñåãà äà âèäèì êàêâî å êîíêðåòíîòî ïîëîæåíèå. Àç ãî îáñúæäàì â ñâîÿòà ñòàòèÿ “Çà ìàêåäîíñêèòå èäåíòè÷íîñòè”, ïóáëèêóâàíà ïðåç 2002 ã. â ïîðåäèöàòà “Ëèáåðàëíà áèáëèîòåêà” (êí. 36): “Òðóäíî å äà ñå ãîâîðè íà îñíîâàòà íà îáåêòèâíî óñòàíîâÿåìè õàðàêòåðèñòèêè, ÷å â Ðåïóáëèêà Áúëãàðèÿ ñå å îáîñîáèëà ìàêåäîíñêà åòíè÷åñêà îáùíîñò. Çàùîòî òåçè, êîèòî êàçâàò, ÷å ñà åòíè÷åñêè ìàêåäîíöè, èìàò ñúùèòå íàðîäíîñòíè òðàäèöèè - ïåÿò ñúùèòå ïåñíè, èãðàÿò ñúùèòå íàðîäíè òàíöè, ñïàçâàò ñúùèòå îáè-

÷àè, íîñÿò ñúùèòå íîñèè è ò.í. êàòî ìíîãî äðóãè, êîèòî ñúæèòåëñòâàò ñ òÿõ (è êîèòî ñà ìíîçèíñòâîòî), íî êîèòî çàÿâÿâàò, ÷å ñà åòíè÷åñêè áúëãàðè.” Ùî ñå îòíàñÿ äî åçèêà, â ñúùàòà ñòàòèÿ ïèøà: “Ïî ïðàâèëî, êîãàòî íÿêîé îò òÿõ (îò íàøèòå ñúãðàæäàíè, êîèòî äåêëàðèðàò, ÷å òåõíèÿò ìàé÷èí åçèê å ìàêåäîíñêèÿò) êàçâà, ÷å ãîâîðè ìàêåäîíñêè, òîé âñúùíîñò ãîâîðè ñúîòâåòíèÿ ðåãèîíàëåí ãîâîð, õàðàêòåðåí çà íàñåëåíîòî ìÿñòî, â êîåòî æèâåå èëè îò êúäåòî ïðîèçõîæäà.  ñúùîòî âðåìå â ñúùèÿ ðåãèîí æèâåÿò ìíîãî äðóãè õîðà (è òå ñà ìíîçèíñòâîòî), êîèòî ãîâîðÿò ñúùèÿ ãîâîð, íî êîèòî çàÿâÿâàò, ÷å ñà áúëãàðè è ÷å òåõíèÿò ìàé÷èí åçèê å áúëãàðñêèÿò. Åòî çàùî å òðóäíî äà ñå ãîâîðè çà ñúùåñòâóâàíåòî â Áúëãàðèÿ íà ìàêåäîíñêî åçèêîâî ìàëöèíñòâî.” Òîçè âúçãëåä àç ñïîäåëÿì è äíåñ. È äíåñ àç ñìÿòàì, ÷å íå ñà íàëèöå îáåêòèâíî óñòàíîâÿåìè õàðàêòåðèñòèêè íà ðàçëè÷èå ó òåçè íàøè ñúãðàæäàíè, êîèòî ñå ñàìîîïðåäåëÿò åòíè÷åñêè êàòî ìàêåäîíöè (÷àñò îò òÿõ êàçâàò è ÷å òåõíèÿò ìàé÷èí åçèê å ìàêåäîíñêèÿò), òàêà ÷å äà ìîæå äà ñå ãîâîðè çà ñúùåñòâóâàíåòî íà ìàêåäîíñêî åòíè÷åñêî ìàëöèíñòâî è íà ìàêåäîíñêî åçèêîâî ìàëöèíñòâî ó íàñ. Òîâà ñúâñåì íå îçíà÷àâà, ÷å íå ñúùåñòâóâà ìàêåäîíñêà åòíè÷åñêà èäåíòè÷íîñò, êàêòî è ìàêåäîíñêà åçèêîâà èäåíòè÷íîñò. Íàïðîòèâ. Äíåñ ìîæåì äà êîíñòàòèðàìå, ÷å â Ðåïóáëèêà Ìàêåäîíèÿ ñå å óòâúðäèëà ñàìîñòîÿòåëíà êíèæîâíà íîðìà (ìàêàð è íà åäèííà ñ áúëãàðñêèÿ êíèæîâåí åçèê ãîâîðíà îñíîâà), óòâúðäèë ñå å êàòî êíèæîâåí ìàêåäîíñêèÿò åçèê, êîéòî å ðàçëè÷åí îò áúëãàðñêèÿ åçèê. Íà òîçè åçèê â ïðîäúëæåíèå íà âå÷å íåìàëúê èñòîðè÷åñêè ïåðèîä ñå å íàòðóïàëà áîãàòà êíèæíèíà, íà íåãîâà îñíîâà ñå å ðàçãúðíàëà ñàìîáèòíà êóëòóðà Ìíîãî ñà ôàêòîðèòå, ïîä âëèÿíèå íà êîèòî îò êðàÿ íà XIX âåê äî äíåñ ñà ïðîòåêëè åòíîôîðìàöèîííè ïðîöåñè è äíåñ íèå âèæäàìå, ÷å ñå å îáîñîáèëà ïúëíîöåííà ñàìîáèòíà ìàêåäîíñêà êóëòóðà è áè áèëî íåëåïî äà ñå òâúðäè, ÷å òÿ å ÷àñò îò áúëãàðñêàòà êóëòóðà. Ñëåäîâàòåëíî, ðåàëíî ñúùåñòâóâà ìàêåäîíñêà åòíè÷åñêà èäåíòè÷íîñò. Ñ ìíîãî ñâîè ÷åðòè òÿ å áëèçêà äî áúëãàðñêàòà åòíè÷åñêà èäåíòè÷íîñò, íî å íàïúëíî ñàìîñòîÿòåëíà è íèå áúëãàðèòå òðÿáâà äà ïðèåìåì òîâà, áåç äà ãî äðàìàòèçèðàìå - íàïðîòèâ òðÿáâà äà âèæäàìå â òîçè ôåíîìåí ïðîÿâà íà áîãàòñòâîòî è ìíîãîîáðàçèåòî â ñïåöèôè÷íîòî êóëòóðíî ðàçâèòèå íà Áàëêàíèòå. Ùå ñïîìåíà â ñêîáè, ÷å àíàëîãè÷íî ðàçãðúùàíå íà êóëòóðíî âåòðèëî íàáëþäàâàìå è ïðè äðóãè áàëêàíñêè äúðæàâè, âúçíèêíàëè íàïîñëåäúê â ïðîöåñà íà ðàçïàäàíåòî íà Þãîñëàâèÿ. Óñïîðåäíî ñ ìàêåäîíñêàòà åòíè÷åñêà èäåíòè÷íîñò è òî ñúñ çíà÷èòåëíî èçïðåâàðâàù òåìï ñå å ðàçâèëà âúâ âðåìåòî ìàêåäîíñêàòà ïîëèòè÷åñêà èäåíòè÷íîñò. (Ìíîãî å âàæíî, ñ îãëåä èçáÿãâàíåòî íà íåäîðàçóìåíèÿ è ïðàâåíåòî íà ïîãðåøíè èçâîäè, äà ñå ðàçëè÷àâà (îñîáåíî â èñòîðè÷åñêè ïëàí) ðàçâèòèåòî íà âñåêè îò òåçè äâà âèäà èäåíòè÷íîñòè, êîåòî ðàçáèðà ñå íå îçíà÷àâà, ÷å äíåñ òå â ãîëÿìà ñòåïåí íå ñå ïðèïîêðèâàò, ÎÁÅÊÒÈ 19


îñîáåíî íà òåðèòîðèÿòà íà Ðåïóáëèêà Ìàêåäîíèÿ.) Êîðåíèòå íà ìàêåäîíñêàòà ïîëèòè÷åñêà èäåíòè÷íîñò (íà ìàêåäîíñêàòà ïîëèòè÷åñêà íàöèÿ) íàìèðàìå â èäåÿòà çà ïîëèòè÷åñêè ñàìîñòîÿòåëíà Ìàêåäîíèÿ, êîÿòî èäåÿ å âúçíèêíàëà è ñå å ðàçâèëà, ìàêàð è â íÿêîëêî ðàçëè÷íè âàðèàíòà, îùå â êðàÿ íà XIX è íà÷àëîòî íà XX âåê. Òàçè èäåÿ íàìåðè ñâîÿòà ðåàëèçàöèÿ â êîíñòèòóèðàíåòî ïðåç 1990 ãîäèíà íà Ðåïóáëèêà Ìàêåäîíèÿ êàòî ñóâåðåííà äúðæàâà, ñ êîåòî ìàêåäîíñêàòà ïîëèòè÷åñêà íàöèÿ áåøå îêîí÷àòåëíî óòâúðäåíà. Ùå îòáåëåæà, ÷å êàòî ñúâåòíèê íà ïðåçèäåíòà Æåëþ Æåëåâ ïîñëåäîâàòåëíî ñúì ñå çàñòúïâàë çà òîâà íàøàòà äúðæàâà äà íå ïîñòàâÿ ïîä ñúìíåíèå ñúùåñòâóâàíåòî íà ìàêåäîíñêà íàöèÿ, êàêòî è äà áúäå ïðèåòî, ÷å ñúùåñòâóâà ìàêåäîíñêè åçèê, ðàçëè÷åí îò áúëãàðñêèÿ. Çà ñúæàëåíèå òðÿáâà äà ïðèçíàÿ, ÷å íå âèíàãè ìîåòî ñòàíîâèùå ïî òåçè âúïðîñè å áèâàëî âúçïðèåìàíî íà äúðæàâíî ðàâíèùå. Íåêà ñåãà äà ñå âúðíåì êúì âúïðîñà çà ïðàâàòà íà òåçè íàøè ñúãðàæäàíè, êîèòî ñå ñàìîîïðåäåëÿò êàòî ìàêåäîíöè. Ìîå äúëáîêî óáåæäåíèå å, ÷å òå òðÿáâà äà ñå ïîëçâàò â ïúëåí îáåì ñ âñè÷êè ïðàâà è ñâîáîäè, ïðîèçòè÷àùè îò Åâðîïåéñêàòà êîíâåíöèÿ çà ïðàâàòà íà ÷îâåêà è ïî-ñïåöèàëíî: ïðàâîòî íà ñâîáîäà íà èçðàçÿâàíå íà ìíåíèå, âêëþ÷èòåëíî ñâîáîäàòà íà âñåêè äà îòñòîÿâà ñâîåòî ìíåíèå, äà ïîëó÷àâà è äà ðàçïðîñòðàíÿâà èíôîðìàöèÿ è èäåè áåç íàìåñà íà äúðæàâíèòå âëàñòè è íåçàâèñèìî îò ãðàíèöèòå, êàêòî è ïðàâîòî íà ñâîáîäà íà ìèðíè ñúáðàíèÿ è ñâîáîäíî ñäðóæàâàíå. Íåùî ïîâå÷å, â ñâîÿòà äåéíîñò ñúì ñå ðúêîâîäèë îò òîâà ñè óáåæäåíèå. Ìîãà äà ïðèâåäà ìíîãî ïðèìåðè çà òîâà, íî òóê ùå ñå îãðàíè÷à ñàìî ñ íÿêîè. Êàòî ñúâåòíèê íà ïðåçèäåíòà Æåëåâ (â ïåðèîäà 1990 - 1997 ã.): • ïðåç ñåïòåìâðè 1991 ã., êîãàòî íà âðúùàíå îò Êîíôåðåíöèÿ ïî ïðàâàòà íà ÷îâåêà â Ìîñêâà äåéöè íà ÎÌÎ “Èëèíäåí” áÿõà çàäúðæàíè îò áúëãàðñêèòå âëàñòè íà ãðàíèöàòà è ëèòåðàòóðàòà, êîÿòî íîñåõà ñúñ ñåáå ñè, áåøå èççåòà. Ñïåøíî íàñòîÿõ ïðåä íà÷àëíèêà íà òîãàâàøíàòà Íàöèîíàëíà ñëóæáà çà çàùèòà íà êîíñòèòóöèÿòà ×àâäàð Ïåòêîâ äà ñúäåéñòâà ïðåä êîìïåòåíòíèòå âëàñòè òå äà áúäàò îñâîáîäåíè è ëèòåðàòóðàòà èì - âúðíàòà; • ñëåä ïðåáðîÿâàíåòî ïðåç 1992 ã., êîãàòî äàííèòå çà áðîÿ íà òåçè íàøè ñúãðàæäàíè, êîèòî ñå ñàìîîïðåäåëèõà êàòî ìàêåäîíöè, òåíäåíöèîçíî íå áÿõà îôèöèàëíî îïîâåñòåíè, áÿõ òîçè, ÷ðåç êîéòî òåçè äàííè ñòàíàõà èçâåñòíè íà îáùåñòâåíîñòòà (áÿõ ãè ïîëó÷èë îò çàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåëÿ íà Êîìèñèÿòà ïî ïðåáðîÿâàíåòî); • ïðåç 1993 ã. íàñòîÿõ ïðåä ãëàâíèÿ ñåêðåòàð Êîñòà Áîãàöåâñêè äà áúäàò âçåòè ìåðêè, çà äà ñå ãàðàíòèðà ïðàâîòî íà äåéöèòå íà ÎÌÎ “Èëèíäåí” äà ïðîâåäàò ìèðíî ñúáðàíèå íà ãðîáà íà ßíå Ñàíäàíñêè; • âúâ âðúçêà ñ ãðóáèòå íàðóøåíèÿ ïðåç ñëåäâà20 ÎÁÅÊÒÈÂ

ùèòå ãîäèíè íà ïðàâîòî íà ìèðíî ñúáðàíèå íà ïðåäñòàâèòåëè íà ÎÌÎ “Èëèíäåí”, êîèòî íàðóøåíèÿ áÿõà èçâúðøâàíè ñúñ ñàíêöèÿòà íà òîãàâàøíèÿ ãëàâåí ïðîêóðîð - ïîêîéíèÿ ñåãà Èâàí Òàòàð÷åâ, ñå ñðåùíàõ ñ íåãî è èçðàçèõ êàòåãîðè÷íîòî ñè íåîäîáðåíèå íà ïîäîáíè äåéñòâèÿ. Ïî-êúñíî - ïðåç 2000 ã. â ñïèñàíèå “Îáåêòèâ”, èçðàçèõ ñâîåòî íåñúãëàñèå ñ ðåøåíèåòî íà Êîíñòèòóöèîííèÿ ñúä, ñ êîåòî áåøå îáÿâåíà çà ïðîòèâîêîíñòèòóöèîííà ïàðòèÿòà ÎÌÎ “Èëèíäåí - ÏÈÐÈÍ”. È òàêà íàòàòúê. Íàðóøåíèÿòà íà ñâîáîäàòà íà ïðàâîòî íà ìèðíè ñúáðàíèÿ è ñâîáîäíî ñäðóæàâàíå ïî îòíîøåíèå íà ñàìîîïðåäåëÿùèòå ñå êàòî ìàêåäîíöè íàøè ñúãðàæäàíè îò ñòðàíà íà áúëãàðñêàòà äúðæàâà íàïúëíî çàêîíîìåðíî áÿõà ñàíêöèîíèðàíè îò Åâðîïåéñêèÿ ñúä ïî ïðàâàòà íà ÷îâåêà, êîéòî äîñåãà ïåò ïúòè îñúäè Áúëãàðèÿ çà íàðóøåíèå íà ÷ëåí 11 îò Åâðîïåéñêàòà êîíâåíöèÿ (“Ñâîáîäà íà ñúáðàíèÿòà è ñäðóæåíèÿòà”).  åäèí îò òåçè ñëó÷àè íàøàòà äúðæàâà áåøå îñúäåíà è ïî ÷ëåí 13 (“Ïðàâî íà åôåêòèâíî ñðåäñòâî çà çàùèòà”). Âúâ âðúçêà ñ òåçè ðåøåíèÿ èñêàì äî îòáåëåæà, ÷å â íèòî åäíî îò òÿõ Ñúäúò íå ñå å àíãàæèðàë ñúñ ñòàíîâèùå ïî âúïðîñà äàëè â Áúëãàðèÿ èìà ìàêåäîíñêî ìàëöèíñòâî. Íåùî ïîâå÷å, ïðè ãëåäàíåòî è íà äâåòå äåëà, ïî êîèòî æàëáîïîäàòåëèòå èñêàò Áúëãàðèÿ äà áúäå îñúäåíà è ïî ÷ëåí 14, êîéòî ïðåäâèæäà çàáðàíà íà äèñêðèìèíàöèÿòà ïðè óïðàæíÿâàíåòî íà ïðàâàòà è ñâîáîäèòå, ïðåäâèäåíè â Êîíâåíöèÿòà, íà îñíîâàòà íà ïðèíàäëåæíîñò êúì íàöèîíàëíî ìàëöèíñòâî, ñúäúò îòêëîíÿâà òåçè èñêîâå.  ñâîåòî ðåøåíèå îò 19.01.2006 ã. Ñúäúò êîíñòàòèðà: “Äîêàòî â êîíòåêñòà íà ÷ëåí 11 Ñúäúò ÷åñòî ñå ïîçîâàâà íà ñúùåñòâåíàòà ðîëÿ, êîÿòî èãðàÿò ïîëèòè÷åñêèòå ïàðòèè çà îñèãóðÿâàíå íà ïëóðàëèçúì è äåìîêðàöèÿ, ñäðóæåíèÿòà, ñúçäàäåíè çà äðóãè öåëè, âêëþ÷èòåëíî òåçè, êîèòî çàùèùàâàò êóëòóðíîòî èëè äóõîâíî íàñëåäñòâî, ïðåñëåäâàò ñîöèàëíî-èêîíîìè÷åñêè öåëè, ïðîïîâÿäâàò èëè ïðåïîäàâàò ðåëèãèÿ, ñòðåìÿò ñå êúì (seek) åäíà åòíè÷åñêà èäåíòè÷íîñò èëè èçðàçÿâàò (assert) åäíî ìàëöèíñòâåíî ñúçíàíèå, ñà ñúùî âàæíè çà ïðàâèëíîòî ôóíêöèîíèðàíå íà äåìîêðàöèÿòà.” (êóðñèâúò å ìîé.) Íàïúëíî ñïîäåëÿì òàçè êîíñòàòàöèÿ. Íàêðàÿ íà òîâà ìîå ïèñìî ùå êàæà - àç òàêà ìèñëÿ. Òîâà å ìîåòî äúëáîêî óáåæäåíèå, êîåòî îòñòîÿâàì è ñâîáîäíî èçðàçÿâàì. Âúçìîæíî å äà ñúì åäèíñòâåí â Áúëãàðñêèÿ õåëçèíêñêè êîìèòåò, êîéòî ìèñëè òàêà. Äàëè çà òîâà òðÿáâà äà áúäà èçêëþ÷åí, ïðåöåíåòå âèå. Ìîëÿ òîâà ìè ïèñìî äà áúäå ïóáëèêóâàíî â ïðåäñòîÿùèÿ áðîé íà îðãàíà íà Áúëãàðñêèÿ õåëçèíêñêè êîìèòåò ñïèñàíèå “Îáåêòèâ”. 23.02.2009 ã.

Ñ óâàæåíèå: Ìèõàèë Èâàíîâ


Âèðîãëàâèòå îïèòè çà åëåêòðîííî ñëåäåíå Àëåêñàíäúð ÊÀØÚÌÎÂ*

Â

êðàÿ íà ÿíóàðè íàøóìÿõà äâà äåáàòà, ñâúðçàíè ñ ïðàâîòî íà èíôîðìàöèÿ. Åäèíèÿò å ïî ñïåøíèòå ïîïðàâêè â Çàêîíà çà ïðåäîòâðàòÿâàíå è ðàçêðèâàíå íà êîíôëèêò íà èíòåðåñè, ïîèñêàíè îò äåïóòàòè çàðàäè çàòðóäíåíèÿ äà ïîïúëíÿò äåêëàðàöèèòå ñè. Äåêëàðàöèèòå òðÿáâàøå äà áúäàò ïóáëèêóâàíè îí ëàéí äî 31 ÿíóàðè 2009 ã., êîåòî âèñøè è ðåäîâè äúðæàâíè ñëóæèòåëè èçïúëíèõà áåçïðåêîñëîâíî. Öåëòà íà ïóáëè÷íèòå äåêëàðàöèè å äà ìîæå èçáèðàòåëÿò äà ñè ñúñòàâè èíôîðìèðàíî ìíåíèå íå ñàìî êàê, íî è îò êîãî å óïðàâëÿâàí èëè áè áèë óïðàâëÿâàí. Óäúëæàâàíåòî íà ñðîêà çà äåïóòàòèòå ñ äâà ìåñåöà ùå îòñðî÷è è áúäåùèòå ïðîâåðêè íà èñòèííîñòòà íà äåêëàðèðàíîòî. Òîâà ïîðàæäà âúïðîñà äàëè êðàéíèÿò ðåçóëòàò íÿìà äà å ëèøàâàíå íà ãðàæäàíèòå îò èíôîðìàöèÿ çà ñåãàøíèòå è áúäåùèòå èì èçáðàíèöè? À ïðîáëåìèòå â çàêîíà ÿâíî ñà ïðàêòè÷åñêè ïðåîäîëèìè, ñëåä êàòî õèëÿäè ñëóæèòåëè ãî èçïúëíèõà. Äðóãèÿò äåáàò, êîéòî êàòî ÷å ëè ñå äâèæè ïî-âÿëî, å çà ïðîêàðâàíèòå ïðîìåíè â Çàêîíà çà åëåêòðîííèòå ñúîáùåíèÿ.  öåíòúðà îòíîâî å äîñòúïúò íà ïðàâîîõðàíèòåëíèòå èíñòèòóöèè äî ëè÷íèòå äàííè, îáõâàùàùè åëåêòðîííèòå êîìóíèêàöèè. Èíòåðåñíî äàëè äåïóòàòèòå, êîèòî íàé-ìíîãî ñå îáåçïîêîèõà çà ñîáñòâåíèòå ñè äàííè â äåêëàðàöèèòå çà êîíôëèêò íà èíòåðåñè, ùå ñå îòíåñàò ñúñ ñúùàòà çàãðèæåíîñò è êúì ïåðìàíåíòíîòî íàáëþäåíèå íà ìîáèëíèòå è èíòåðíåò âðúçêèòå íà îáèêíîâåíèÿ ãðàæäàíèí? Äåáàòúò çà íàáëþäåíèåòî íà ëè÷íàòà ñôåðà íà êîìóíèêàöèè íå å íîâ. Îùå â ÷ë.32 íà êîíñòèòóöèÿòà îò 1991 ã. å çàïèñàíî, ÷å íèêîé íå ìîæå äà áúäå ñëåäåí, ôîòîãðàôèðàí èëè çàïèñâàí ïî äðóã íà÷èí áåç íåãîâî çíàíèå èëè ñúãëàñèå, îñâåí â ñëó÷àèòå, ïðåäâèäåíè â çàêîí. Òîãàâà îáùåñòâîòî æåëàåøå äà ñå îòúðñè îò íàé-ñòðàøíèòå ôîðìè íà òîòàëèòàðèçìà

à íà òîâà ïðàâî ÷åñòî ñå ïîçîâàâàõà ôèãóðè, íåñâèêíàëè íà ñëúí÷åâà ñâåòëèíà. Ãàðàíöèèòå çà ãðàæäàíèòå äîéäîõà ïî-êúñíî, êàêòî ñè ìó å ðåäúò. ×àê ïðåç 1997 ã. áåøå ïðèåò Çàêîíúò çà ñïåöèàëíèòå ðàçóçíàâàòåëíè ñðåäñòâà (ÑÐÑ), êîéòî ðåãëàìåíòèðà äîïóñòèìîòî çàïèñâàíå íà ëè÷íèÿ æèâîò áåç çíà-

*Àâòîðúò å ðúêîâîäèòåë íà ïðàâíèÿ åêèï â Ïðîãðàìà "Äîñòúï äî èíôîðìàöèÿ"

íèåòî íà ãðàæäàíèòå. Òî å ïîçâîëåíî ñàìî çà ðàçêðèâàíå íà òåæêè ïðåñòúïëåíèÿ è ñëåä çàäúëæèòåëíî ðàçðåøåíèå íà ñúäèÿ. Èçêëþ÷åíèå èìà ñàìî ïðè íåïîñðåäñòâåíà îïàñíîñò îò òåæêî ïðåñòúïëåíèå èëè çàïëàõà çà íàöèîíàëíàòà ñèãóðíîñò, íî â 24-÷àñîâ ñðîê èçïîëçâàíåòî íà ÑÐÑ òðÿáâà äà ñå ïîòâúðäè îò ñúäà. Ïðèåòèÿò â êðàÿ íà 2007 ã. Çàêîí çà Äúðæàâíàòà àãåíöèÿ “Íàöèîíàëíà ñèãóðíîñò” íå ïðîìåíè ïîëîæåíèåòî, à ñàìî âêëþ÷è âúçìîæíîñò è ÄÀÍÑ äà ïîëçâà ñïåöèàëíèòå ðàçóçíàâàòåëíè ñðåäñòâà. Ïðåç ãîäèíèòå ñå îêàçà, ÷å ðàçðåøåíèåòî îò ñúäèÿ íå å äîñòàòú÷íà ãàðàíöèÿ ñðåùó çëîóïîòðåáè. Ðàçáðà ñå, ÷å áðîÿò íà ÑÐÑ ïðåç 2000 ã. å 10 000. Ñúùåâðåìåííî ñå çíàå, ÷å íèùîæåí ïðîöåíò îò âñè÷êè èçïîëçâàíè ñðåäñòâà ñëóæè çà ñúáèðàíå íà äîêàçàòåëñòâà è âíàñÿíå íà îáâèíèòåëíè àêòîâå â ñúäà. Ïðåç 2001 ã. ïðîêóðàòóðàòà îòêàçà äà ïðåäîñòàâè äîêëàä çà çëîóïîòðåáàòà ñúñ ÑÐÑ íà îñíîâàíèå ñëóæåáíà òàéíà. Ëèïñàòà íà àäåêâàòíè ãàðàíöèè çà çàùèòà íà ëè÷íàòà ñôåðà áå îñíîâàíèå ïî äåëîòî íà Àñîöèàöèÿòà çà åâðîïåéñêà èíòåãðàöèÿ ñðåùó Áúëãàðèÿ Åâðîïåéñêèÿò ñúä ïî ïðàâàòà íà ÷îâåêà äà îòêðèå íàðóøåíèå íà åäíîèìåííàòà êîíâåíöèÿ. Òîçè ñúäåáåí ðåçóëòàò îò ìèíàëàòà ãîäèíà áåøå è êàòåãîðè÷åí ïðèçèâ äà ñå ïðåðàçãëåäà Çàêîíúò çà ÑÐÑ.  êðàÿ íà 2007 ã. çàïî÷íà äðóãà ïàðàëåëíà èñòîðèÿ. Óæ çàðàäè âúâåæäàíå íà åâðîïåéñêàòà Äèðåêòèâà 2006/24/ÅÎ âúòðåøíèÿò ìèíèñòúð Ðóìåí Ïåòêîâ è ïðåäñåäàòåëÿò íà Äúðæàâíàòà àãåíöèÿ çà èíôîðìàöèîííè òåõíîëîãèè è ñúîáùåíèÿ Ïëàìåí Âà÷êîâ èçäàäîõà íàðî÷íà Íàðåäáà No. 40, êîÿòî áúðçî ïðèäîáè ïå÷àëíà èçâåñòíîñò. Ñ íåÿ ìîáèëíèòå îïåðàòîðè è èíòåðíåò-äîñòàâ÷èöèòå áÿõà çàäúëæåíè äà ñúõðàíÿâàò äàííè çà âñè÷êè ðàçãîâîðè è ñúîáùåíèÿ íà àáîíàòèòå - êîé ñ êîãî, êîãà è îòêúäå å ãîâîðèë èëè ïèñàë. Åâðîïåéñêîòî èçèñêâàíå áå “îáîãàòåíî” ñ ïàñèâåí äîñòúï íà äèðåêöèÿ â ÌÂÐ äî äàííèòå ÷ðåç êîìïþòúðåí òåðìèíàë, êîåòî ùå ðå÷å ïåðìàíåíòíà âðúçêà áåç ïðîöåäóðè ïî ïîèñêâàíå íà äîñòúï. Äâà äðóãè òåêñòà îò íàðåäáàòà ïðåäâèäèõà óëåñíåí äîñòúï íà ñëóæáèòå çà ñèãóðíîñò è îðãàíèòå íà äîñúäåáíîòî ïðîèçâîäñòâî ñ ïðîñòî ïèñìåíî ïîèñêâàíå. Ïîñëåäâà âúëíà îò ïðîòåñòè íà ãðàæäàíñêè è èíòåðíåò-ñäðóæåíèÿ. Ïî æàëáà íà Ïðîãðàìà “Äîñòúï äî èíôîðìàöèÿ” ÷ë.5 îò íàðåäáàòà, îòíàñÿù ñå äî äîñòúïà íà èíñòèòóöèèòå äî åëåêòðîííèòå ñúîáùåíèÿ, áå îòìåíåí îò ñúäà, òúé êàòî ïðîòèâîðå÷è è íà Ïðîäúëæàâà íà ñòð. 26 ÎÁÅÊÒÈ 21


Çàêîíèòå ñà èäåàëíè, íî ëîøèÿò êàäðîâè ïîäáîð ïëþñ ìúë÷àëèâîòî òîëåðèðàíå íà íàñèëèåòî èçâàäèõà íà ïîêàç ÷óäîâèùíè èçêðèâÿâàíèÿ â ðàáîòàòà íà ÌÂÐ

Ê

àêâî ñòàâà ñ ïîëèöèÿòà? Çíàåõìå, ÷å íå ðàáîòè. Çíàåõìå, ÷å âçåìà ïîäêóïè. ×å è ñ äàëàâåðè ñå çàíèìàâà. Íî òîâà, êîåòî íå âëèçàøå äîñåãà â ìàñîâàòà îáùåñòâåíà ïðåäñòàâà, å, ÷å ïîëèöèÿòà å îçëîáåíà è æåñòîêà. Ðàçïðúñâàíåòî íà ïðîòåñòà íà 14 ÿíóàðè ò.ã. è ñìúðòòà íà äâàìà àðåñòàíòè âúðíàõà òåìàòà çà ïîëèöåéñêîòî íàñèëèå â Áúëãàðèÿ. Ïðè÷èíàòà çà òàçè áðóòàëíîñò î÷åâèäíî íå å åäíà. Ìîæå áè òðÿáâà äà ñå òðúãíå îò ïîäáîðà è ïîäãîòîâêàòà íà êàäðèòå, óñëîâèÿòà íà òðóä è çàïëàùàíåòî è äà ñå ñòèãíå äî ïëúòíàòà çàâåñà çà òîâà, êîåòî ñå ñëó÷âà â òàçè ñèñòåìà. ÍÎ ÍÀ ÏÚÐÂÎ ÌßÑÒÎ, ÐÚÊÎÂÎÄÑÒÂÎÒÎ ÍÀ ÌÂÐ ÒÐßÁÂÀ ÄÀ ÑÈ ÏÐÈÇÍÀÅ, ×Å ÈÌÀ ÏÐÎÁËÅÌ À òî îòðè÷à âñåêè íàìåê, ÷å ïàçèòåëèòå íà ðåäà íåçàêîííî óïîòðåáÿâàò ñèëà è ïðåâèøàâàò âëàñòòà ñè. Âúòðåøíèÿò ìèíèñòúð Ìèõàèë Ìèêîâ îáÿâè, ÷å ïî âðåìå íà ïðîòåñòèòå íà 14 ÿíóàðè ÌÂÐ å ïðîÿâèëî “äîçèðàíà ñèëà” ñïðÿìî ãðàæäàíèòå. Òîé íå ïðèå äà ñå ãîâîðè çà íàñèëèå è ïîèñêà äîêàçàòåëñòâà çà îáâèíåíèÿòà íà ðîäèòåëè, ÷å äåöàòà èì áåç îñíîâàíèå ñà áèòè â äæèïêèòå è ÐÏÓ-òàòà. Ïî ïðèìåðà íà ïðåäøåñòâåíèêà ñè Ïåòêîâ, Ìèêîâ äîðè àïåëèðà äà ñå òúðñè îòãîâîðíîñò îò õîðàòà, êîèòî êëåâåòÿò ñëóæèòåëèòå ìó. Ïîñëå ìèíèñòúðúò îïðåäåëè êàòî íåùàñòåí ñëó÷àé ñìúðòòà íà 60-ãîäèøíèÿ Ìåòîäè Ìàðèíîâ â ×åòâúðòî ÐÏÓ è îòõâúðëè òâúðäåíèÿòà, ÷å ìó å îòêàçàíà ëåêàðñêà ïîìîù. ÌÂÐ äîðè îáÿâè, ÷å ÷îâåêúò áèë ïîäïèñàë äåêëàðàöèÿ çà îòêàç îò ëåêàð è íà âñè÷êî îòãîðå íå ñè íîñåë õàï÷åòàòà çà ñúðöå. È ìîæå áè âñè÷êî ùåøå äà ñå çàáðàâè, àêî íå ñå ñòèãíà äî ìèñòåðèîçíàòà ñìúðò íà âòîðè àðåñòàíò - 29-ãîäèøíèÿò Ïëàìåí Êóöàðîâ èçäúõíà â êîëà íà àíòèìàôèîòèòå, êîèòî ãî ïîäîçèðàëè çà îòâëè÷àíå. Ìèêîâ áå ïðèíóäåí äà íàðåäè ïðîâåðêà, äà îòñòðàíè íÿêîëêî íà÷àëíèöè, íî ïàê è äóìà íå îòâàðè çà âèíà. “Òîâà, ÷å â ïîñëåäíî âðåìå ìíîãî õîðà ñà óìðåëè â ðúöåòå íà ïîëèöàèòå, å âíóøåíèå”, îòñå÷å þðèñòúò. Íî ñëåä 10-äíåâíà ïðîâåðêà ÌÂÐ ñúîáùè, ÷å îáðàçóâà 8 äèñöèïëèíàðíè ïðîèçâîäñòâà ñðåùó ïîëè-

22 ÎÁÅÊÒÈÂ

Çàùî ïî öàè, ó÷àñòâàëè â àðåñòà íà Êóöàðîâ. ÄÎÊÚÄÅ ÙÅ ÑÒÈÃÍÀÒ ÐÀÇÑËÅÄÂÀÍÈßÒÀ? Íî òðÿáâà äà áúäåì äîñòà ñêåïòè÷íè. Çà óáèéñòâîòî íà ×îðàòà íÿìàøå äà èìà ïðèñúäè è èçîáùî íÿìàøå äà ñå ãîâîðè çà óáèéñòâî, àêî ÷è÷î ìó íå áåøå êîíñóëòàíò íà ÄÏÑ. Ðîäíèíèòå íà Êóöàðîâ íå ìîãàò äà ñå ïîõâàëÿò ñ òàêèâà ïðîòåêöèè. ×å ÌÂÐ íå æåëàå äà ãîâîðè çà ïîëèöåéñêàòà àãðåñèÿ, ëè÷è è îò êàäðîâèòå ðåøåíèÿ, êîèòî ïðåñöåíòúðúò îãëàñÿâà. Ïðåç 2008 ã. íå å ïóáëèêóâàíà íèòî åäíà èíôîðìàöèÿ çà äèñöèïëèíàðíî ïðîèçâîäñòâî, ñâúðçàíî ñ ïîëèöåéñêî íàñèëèå. Óâîëíåíèÿòà ñà ïðåäèìíî çà ñëóæèòåëè, êîèòî ïîääúðæàò áëèçêè êîíòàêòè ñ áàíäèòè, èñêàò è ïðèåìàò ïîäêóïè, øîôèðàò è êàòàñòðîôèðàò ïèÿíè, çàïëàøâàò è îòâëè÷àò õîðà, äîðè ó÷àñòâàò â çàñòðàõîâàòåëíè è èìîòíè èçìàìè. Ïðèíöèïíî ñå äåìîíñòðèðà íåòúðïèìîñò êúì ïðåñòúïíèöèòå â ÌÂÐ, íî èçëèçà, ÷å íàñèëèåòî íàä çàäúðæàíèòå íå å ïðåñòúïëåíèå. Íå å òàêà îáà÷å ñïîðåä àíàëèçèòå íà Âîåííîàïåëàòèâíèÿ ñúä. Ñïîðåä ïîñëåäíèòå ìó òðè ãîäèøíè äîêëàäà ïîëèöàèòå íàé-÷åñòî ñà îñúæäàíè òî÷íî çà ïîëèöåéñêî íàñèëèå. Ïðåç 2005 ã. îñúäåíèòå ñà 35, ïðåç 2006 ã. - 21, à ïðåç 2007 ã. - 31. Ñúäúò îòêðèâà ñóáåêòèâíè ïðè÷èíè çà òîâà ïîâåäåíèå: “çàíèæåíî ïðàâîñúçíàíèå, íèñúê ïðàã íà åìîöèîíàëíà äðàçíèìîñò è âîëåâà óñòîé÷èâîñò, íåóâàæèòåëíî îòíîøåíèå êúì æèâîòà è çäðàâåòî, òåëåñíàòà íåïðèêîñíîâåíîñò íà ãðàæäàíèòå, ÷óâñòâî çà áåçíàêàçàíîñò è áåçîòãîâîðíîñò, ñòðåìåæ äà ñå íàëîæè ïî íåäîïóñòèì íà÷èí âîëÿ, æåëàíèå äà ñå ðàçêðèÿò ïðåñòúïëåíèÿ, êàòî íåïðàâîìåðíî ñå èçïîëçâà ñèëà âúðõó óëè÷åíè ëèöà, îáâèíÿåìè è ñâèäåòåëè”. Ñðåä îáåêòèâíèòå ôàêòîðè, êîèòî äîïúëíèòåëíî ñïîìàãàò çà ïðîÿâèòå íà ïîëèöåéñêà áðóòàëíîñò, âîåííèòå ìàãèñòðàòè ñî÷àò “íåïðàâèëíèÿ êàäðîâè ïîäáîð, îáó÷åíèå è âúçïèòàíèå íà ñëóæèòåëèòå, ñëàáàòà ïðàâíà ïîäãîòîâêà, íåïîçíàâàíå íà çàêîíîâèòå èçèñêâàíèÿ è ïðàâîìîùèÿòà íà ñëóæèòåëèòå çà óïîòðåáà íà ïîìîùíè ñðåäñòâà è îãíåñòðåëíî îðúæèå, ïðîäúëæàâàùàòà ïîðî÷íà ïðàêòèêà ïðè îò÷èòàíå ðåçóëòàòèòå îò ðàáîòàòà íà îïåðàòèâíî-èç-


ëèöèÿòà îñâèðåïÿ? Áîðèñ ÌÈÒÎÂ

äèðâàòåëíèòå è îõðàíèòåëíèòå ñëóæáè ïðè ðàçêðèâàíå íà ïðåñòúïëåíèÿ áåç íàñðåùíà ïðîâåðêà è êîíòðîë îò ñòðàíà íà ïðîêóðàòóðàòà”. Òîâà ñà âñå íåùà, êîèòî íèêîé îò ðúêîâîäñòâîòî íà ÌÂÐ äîñåãà íå å êîìåíòèðàë. ÓÏÎÒÐÅÁÀÒÀ ÍÀ ÑÂÐÚÕÑÈËÀ ñå ïðèåìà îò óíèôîðìåíèòå êàòî íà÷èí íà ðàáîòà. Íÿêúäå ìåæäó òåîðèÿòà è ïðàêòèêàòà, íèùî ÷å ôîðìàëíî íèêîé íå ãè ó÷è íà òîâà. “Ïðîáëåìúò íå å äèñêóñèîíåí, óðåäåí å äîñòàòú÷íî ÿñíî ñúñ Çàêîíà çà ÌÂÐ. Èìà è ìíîãî ïîäðîáíà èíñòðóêöèÿ, êîÿòî îïèñâà âñè÷êè ïðîöåäóðè ïðè çàäúðæàíåòî, êàêòî è îñíîâàíèÿòà çà íåãî”, îáÿñíè ïðåä â. “Ñåãà” ïðåïîäàâàòåëÿò ïî ïîëèöåéñêî ïðàâî â Àêàäåìèÿòà íà ÌÂÐ ãë. àñ. Ìîì÷èë Äàâèäîâ. Ñïîðåä íåãî óíèôîðìåíèòå íÿìàò íèêàêúâ èíòåðåñ äà èçïîëçâàò ñèëà, îñîáåíî ñëåä çàäúðæàíåòî, êîãàòî òîâà âå÷å å çàáðàíåíî îò çàêîíà. Ïðåäè òîâà áè ìîãëî äà ñå íàëîæè, àêî èìà ñúïðîòèâà. Íî â êèëèÿòà òàêàâà âúçìîæíîñò âå÷å íÿìà. “Èíòåðåñúò íà ÌÂÐ è íà êîíêðåòíèÿ ñëóæèòåë å äà ñïàçâà áóêâàòà íà çàêîíà. Ñàìî â òîçè ñëó÷àé òîé å çàùèòåí. Àç ñúì óáåäåí, ÷å òîâà òðÿáâà äà áúäå ðàçáèðàíå íà öÿëàòà ñèñòåìà”, äîáàâè Äàâèäîâ. “Ñúáèòèÿòà îò ïîñëåäíèòå ñåäìèöè ïîêàçâàò ïðåäè âñè÷êî ëèïñàòà íà àäåêâàòíà ïîäãîòîâêà íà ïîëèöàèòå. Ïîêàçâàò è åäíî òîë��ðèðàíå íà ïîëèöåéñêîòî íàñèëèå îò ñòðàíà êàêòî íà ðúêîâîäñòâîòî íà ÌÂÐ, òàêà è íà ðàçñëåäâàùèòå îðãàíè”, ñìÿòà àäâîêàò Ìèõàèë Åêèìäæèåâ îò Àñîöèàöèÿòà çà åâðîïåéñêà èíòåãðàöèÿ è ÷îâåøêè ïðàâà. Ñïîðåä íåãî òîçè ïðîáëåì îñòàâà íåðåøåí ïî÷òè 20 ãîäèíè ñëåä ïàäàíåòî íà òîòàëèòàðíèÿ ðåæèì çàðàäè ïðîôåñèîíàëíèÿ ìàíòàëèòåò íà ïîëèöèÿòà, “â êîéòî ÍßÌÀ È ÑËÅÄÀ ÎÒ ÓÂÀÆÅÍÈÅ ÊÚÌ ×ÎÂÅØÊÈÒÅ ÏÐÀÂÀ è äîñòîéíñòâî”. Çàïàçâàíåòî íà ñòàòóêâîòî äîïúëíèòåëíî ñå ïîäïîìàãà è îò ðàáîòàòà íà âîåííèòå ïðîêóðîðè, êîèòî äî êðàÿ íà ì.ã. åäèíñòâåíè èìàõà ïðàâîìîùèÿ äà ðàçñëåäâàò ïîëèöåéñêèòå ñâîåâîëèÿ.

“Åâðîïåéñêèÿò ñúä çà ïðàâàòà íà ÷îâåêà â Ñòðàñáóðã ïîíå ïî 10-12 äåëà êîíñòàòèðà, îò åäíà ñòðàíà, ñèñòåìíà ñâðúõóïîòðåáà íà ñèëà, îò äðóãà - èìèòàöèÿ íà ðàçñëåäâàíå. Äîðè â íÿêîè îò ìîòèâèòå ñè ñúäúò â ïðàâ òåêñò çàÿâÿâà, ÷å ïîäîáíè ðàçñëåäâàíèÿ ïî-ñêîðî ïðèêðèâàò ñëåäèòå íà èçâúðøèòåëèòå, îòêîëêîòî äà ãè ðàçñëåäâàò è íàêàçâàò”, ñìÿòà Åêèìäæèåâ. Áèâøèÿò øåô íà Èíñòèòóòà ïî ïñèõîëîãèÿ êúì ÌÂÐ Áîéêî Ãàí÷åâñêè îáà÷å îòêðèâà è äðóãî îáÿñíåíèå çà ñòàåíàòà â ïàçèòåëèòå íà ðåäà àãðåñèÿ, êîÿòî ñå èçëèâà è âúðõó ñëó÷àéíè ãðàæäàíè. Ñïîðåä íåãî ñïåøíî òðÿáâà äà ñå ïîëîæàò ãðèæè çà åìîöèîíàëíîòî ñúñòîÿíèå íà ïîëèöàèòå, êîåòî íåïðåêúñíàòî ñå âëîøàâà çàðàäè ñïåöèôèêàòà íà ðàáîòàòà èì. “Ñïîðåä èçñëåäâàíå îò ì.ã. 47% îò ñúñòàâà íà ÌÂÐ èìàò ïîñòòðàâìàòè÷íî ñòðåñîâî ðàçñòðîéñòâî, êîåòî å êðèòè÷íî ñúñòîÿíèå, è äîïúëíèòåëíî ñïîìàãà çà ïðîÿâè íà àãðåñèÿ. Îñâåí òîâà, êîãàòî ïîëèöàèòå ñà ïîä íàòèñê îò ñâîèòå íà÷àëíèöè â ÐÏÓ-òàòà, â íÿêîè ñëó÷àè è îò ñúäà è ïðîêóðàòóðàòà, òîâà çàäúëæèòåëíî èçáèâà íà óëèöàòà ñðåùó ãðàæäàíè, êîèòî äîðè íå ñà íàðóøèòåëè”, êàçâà Ãàí÷åâñêè. Ñïîðåä íåãî ñåðèîçåí ôàêòîð çà íåàäåêâàòíîòî ïîâåäåíèå íà íÿêîè óíèôîðìåíè ñà è òðóïàíèòå ñ ãîäèíè ïðîáëåìè ñ ìàòåðèàëíîòî îñèãóðÿâàíå è çàïëàùàíåòî èì, êîèòî äîïúëíèòåëíî ãè äåìîòèâèðàò. “Óñëîâèÿòà íà òðóä â ïîëèöèÿòà íå ñà äîáðè, íî òå ñà òàêèâà è çà ìíîãî äðóãè áþäæåòíè ñëóæèòåëè. Íàïðèìåð ó÷èòåëèòå, ñîöèàëíèòå è çäðàâíèòå ðàáîòíèöè. Òîâà íå ìîæå äà áúäå èçâèíåíèå çà ïîëèöåéñêîòî íàñèëèå”, êîìåíòèðà øåôúò íà Áúëãàðñêèÿ õåëçèíêñêè êîìèòåò (ÁÕÊ) Êðàñèìèð Êúíåâ. ÁÕÊ îò ãîäèíè ïðîâåæäà àíêåòè ñðåä çàäúðæàíèòå â ðîäíèòå àðåñòè è èçãîòâÿ âñåêè ìåñåö äîêëàäè çà íà÷èíà íà ðàáîòà â ÐÏÓ-òàòà. “Ïîñëåäíàòà íè îöåíêà ïðåç äåêåìâðè ì.ã. ïîêàçà åäíî çàâèøåíèå íà îïëàêâàíèÿòà îò íåçàêîííà óïîòðåáà íà ñèëà îò ñòðàíà íà ïîëèöèÿòà. Îò 3-4 ãîäèíè èìà çàñòîé è ïîäîáðåíèå íå ñå íàáëþäàâà, à íèâîòî íà îïëàêâàíèÿòà îñòàâà âèñîêî”, óòî÷íÿâà Êúíåâ. Ïî äóìèòå ìó åäèíñòâåíèÿò ñïàä íà ñèãíàëèòå çà íàñèëèå â àðåñòèòå å îò÷åòåí ìåæäó 2001 è 2004 ã. Ïðîäúëæàâà íà ñòð. 26 ÎÁÅÊÒÈ 23


È Í Ò Å Ð Â Þ 24 ÎÁÅÊÒÈÂ

Êëàóñ ßíñåí:

Áúëãàðñêàòà ïîëèöèÿ îùå íå ñå ñõâàùà êàòî ãàðàíò íà ïðàâàòà íà ãðàæäàíèòå Ïðè ïúðâèÿ ñè ïóáëè÷åí ñèíäèêàëåí ïðîòåñò, çàïî÷íàë â êðàÿ íà ìèíàëàòà ãîäèíà, áúëãàðñêèòå ïîëèöàè ïîòúðñèõà è ìåæäóíàðîäíà ïîäêðåïà. Åäèí îò õîðàòà, êúì êîãîòî ñå îáúðíàõà, å Êëàóñ ßíñåí, ïðåäñåäàòåë íà Ñúþçà íà ãåðìàíñêèòå êðèìèíàëèñòè (BDK). Ïðåç 2006 ã. ßíñåí äîéäå â Áúëãàðèÿ êàòî åêñïåðò íà ÅÑ, çà äà ïðîâåðè äîêúäå å ñòèãíàëà áîðáàòà ñ îðãàíèçèðàíàòà ïðåñòúïíîñò. Ñúêðóøèòåëíèòå ìó çàêëþ÷åíèÿ çà äåôèöèòèòå â ÌÂÐ ðàçÿðèõà òîãàâàøíèÿ âúòðåøåí ìèíèñòúð Ðóìåí Ïåòêîâ. Ñ ã-í ßíñåí ðàçãîâàðÿìå çà ïðîòåñòà íà ïîëèöàèòå, êàêòî è çà ïîñëåäíèòå ñëó÷àè íà ïîëèöåéñêî íàñèëèå. - Îò êðàÿ íà ìèíàëàòà ãîäèíà ïîëèöàèòå â Áúëãàðèÿ ïðîòåñòèðàò ñðåùó ëîøèòå óñëîâèÿ çà ðàáîòà è íèñêèòå çàïëàòè. Òå ñå ñâúðçàõà è ñ Âàñ. Ñìÿòàòå ëè èñêàíèÿòà èì çà îñíîâàòåëíè? - Äà, ñìÿòàì èñêàíèÿòà èì çà àáñîëþòíî îñíîâàòåëíè. Âñÿêî îáùåñòâî â Åâðîïà èìà íóæäà îò ïîëèöèÿ, êîÿòî å è ôèíàíñîâî íåçàâèñèìà. Ïîëèöèÿòà å ÷àñò îò ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî è, êîãàòî å îáåçïå÷åíà, êîãàòî çíàå, ÷å èìà ñâîèòå ïðàâà, òÿ ùå å â ñúñòîÿíèå äà çàùèòàâà òåçè ïðàâà è íà ãðàæäàíèòå. Ñâîáîäàòà íà ïðîòåñòè è äåìîíñòðàöèè è ïðàâîòî äà ôîðìóëèðàø èñêàíèÿ ñà ñúùíîñòíè ïðàâà â åâðîïåéñêàòà îáùíîñò. Ïîäêðåïÿì àêöèÿòà íà áúëãàðñêèòå ïîëèöàè. È íà êîëåãèòå, êîèòî ñå ñâúðçàõà ñ ìåí, ïðåäîñòàâèõ èíôîðìàöèÿ êàê äà îñíîâàò äåìîêðàòè÷íî äåéñòâàù ïîëèöåéñêè ñèíäèêàò. Ðàäâàì ñå, ÷å òå ñå îáúðíàõà êúì ìåí êàòî êúì åäèí ïðèÿòåë íà Áúëãàðèÿ â Ãåðìàíèÿ. - Ïîëèöåéñêèòå ïðîòåñòè ñúâïàäíàõà ñ ãðàæäàíñêèòå äåìîíñòðàöèè ñðåùó óïðàâëåíèåòî. Íà 14 ÿíóàðè ñå ñòèãíà è äî ñáëúñúöè ïðåä ïàðëàìåíòà, à ïàçèòåëèòå íà ðåäà èçïîëçâàõà áðóòàëíî íàñèëèå ñðåùó ìèðíè ãðàæäàíè, âìåñòî äà èçîëèðàò ðàäèêàëíèòå åëåìåíòè. Êàê äåéñòâà ïîëèöèÿòà â Ãåðìàíèÿ ïðè ïîäîáíè ñëó÷àè? - Ðåàêöèÿòà íà áúëãàðñêàòà ïîëèöèÿ ïî âðåìå íà ïðîòåñòèòå ïîêàçâà òî÷íî òîâà, êîåòî ñå îïèòàõ äà îáÿñíÿ. Òàçè ïîëèöèÿ âñå îùå íå ñõâàùà ñåáå ñè êàòî ãàðàíò çà ïðàâîòî íà äåìîíñòðàöèè íà ãðàæäàíèòå. Íèå â Ãåðìàíèÿ ñúùî èçïàäàìå â ïîäîáíè ñèòóàöèè è ïîíÿêîãà íàøàòà ïîëèöèÿ ñå îêàçâà ïî ñðåäàòà ìåæäó êðàéíî ëåâè è êðàéíî äåñíè äåìîíñòðàöèè - ïî åäíî è ñúùî âðåìå è íà åäíî è ñúùî ìÿñòî. Äâåòå äåìîíñòðàöèè, äîêîëêîòî ñå áàçèðàò íà êîíñòèòóöèÿòà è ÿ ñïàçâàò,


òðÿáâà äà áúäàò ãàðàíòèðàíè. Ïîòóøàâàíåòî íà ãðàæäàíñêè äåìîíñòðàöèè ñ íåïîäîáàâàùî íàñèëèå ïîêàçâà, ÷å ïîëèöèÿòà âñå îùå íå ìèñëè è íå ñå óïðàâëÿâà ìîäåðíî. Èçêëþ÷èòåëíî òðóäíî å â ïîäîáíè ñòðåñîâè ñèòóàöèè äà ñå ïðîâåäå êîìïëåêñåí ìåíèäæìúíò íà êîíôëèêòà. Ïîäõîäúò, êîéòî èçïîëçâàìå â Ãåðìàíèÿ, å èçîëèðàíå íà îòäåëíè äåìîíñòðàíòè, ñêëîííè êúì íàñèëèå. Òðóäíî å, íóæíè ñà ñïåöèàëíè ÷àñòè, îáó÷åíè êàê äà èçâàäÿò îò äåìîíñòðàöèÿòà ñàìî åêñòðåìèñòèòå, êîèòî â êðàéíà ñìåòêà çëîóïîòðåáÿâàò ñúñ ñâîáîäàòà íà ïðîòåñòèðàíå. Îñâåí òîâà âèíàãè, íåçàâèñèìî êàêâî ñå ñëó÷âà, å íåîáõîäèìî ïðîôåñèîíàëíî äà ñå ñúáåðàò äîêàçàòåëñòâà (âêë. è âèäåîìàòåðèàëè) ñðåùó òåçè ðàäèêàëíè äåìîíñòðàíòè, ñ ÷èÿòî ïîìîù ïîñëå òî÷íî òå äà áúäàò èçïðàâåíè ïðåä ñúäà. À íå õîðàòà, êîèòî íîðìàëíî è ìèðíî èçðàçÿâàò ïðàâîòî ñè íà ïðîòåñò. - Êàêâà ïðîìÿíà å íóæíà íà áúëãàðñêàòà ïîëèöèÿ? - Ñëó÷èëîòî ñå â Ñîôèÿ íà 14 ÿíóàðè å ïîòâúðæäåíèå çà íóæäàòà îò ñïåøíè ðåôîðìè â ãëàâèòå íà ïîëèöåéñêèòå íà÷àëíèöè - êàê ñå óïðàâëÿâàò ïîäîáíè ñèòóàöèè â ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî. Òîâà å ïðîöåñ, êîéòî íå ìîæå äà ïðèêëþ÷è çà äåí-äâà. Îñâåí òîâà òîé èçèñêâà è ñúîòâåòíîòî îáó÷åíèå íà ðåäîâèòå ñëóæèòåëè, êîèòî ñå èçïðàùàò çà îïàçâàíå íà ðåäà ïðè äåìîíñòðàöèè.  Ãåðìàíèÿ ïðè ìíîãî ïî-òðóäíè ñèòóàöèè - ñ ðàçëè÷íè ðàäèêàëíè ãðóïè, íåîíàöèñòè è ëåâè åêñòðåìèñòè - ñìå ñå íàó÷èëè êàê òðÿáâà äà ïîäõîæäà ïîëèöèÿòà. È îùå íåùî, îñîáåíî âàæíî - â òàêèâà ñëó÷àè ãðàæäàíèòå èìàò ñâîèòå ïðàâà. È êîãàòî åäèí ãðàæäàíèí ñìåòíå, ÷å ïîëèöèÿòà ñå å íàìåñèëà ïðåêàëåíî ñèëíî, òîé ìîæå äà ñå îïðå íà ñúîòâåòíèÿ çàêîíîâ ðåä. È ìîæå äà îòèäå ïðåä ñúäà è äà êàæå, ÷å ïîëèöèÿòà å óïîòðåáèëà ñðåùó íåãî íåñúîáðàçåíà ñèëà. - Íàñêîðî äâàìà äóøè ïî÷èíàõà ïðè ñòðàííè îáñòîÿòåëñòâà â ïîëèöåéñêèÿ àðåñò, à ðúêîâîäñòâîòî íà ÌÂÐ òàêà è íå äàäå ñìèñëåíè ïúðâîíà÷àëíè îáÿñíåíèÿ. Êîëêî ÷åñòî ñå ñëó÷âà òîâà â Ãåðìàíèÿ è êàêâè áèõà áèëè ïîñëåäñòâèÿòà? -  Ãåðìàíèÿ ñúùî ñå ñëó÷âà äà ïî÷èíàò õîðà, çàäúðæàíè îò ñèëèòå íà ðåäà, íÿêîè îò òÿõ âñëåäñòâèå íà ñàìîóáèéñòâî. Íåçàâèñèìî îáà÷å êàêúâ å êàçóñúò, íå å äîñòàòú÷íî ðúêîâîäñòâîòî íà âúòðåøíîòî ìèíèñòåðñòâî ïðîñòî äà èçëåçå ñ îáÿñíåíèå.  Ãåðìàíèÿ âåäíàãà ñå íàçíà÷àâà íåçàâèñèìî ðàçñëåäâàíå, êîåòî òðÿáâà äà óñòàíîâè îáñòîÿòåëñòâàòà. Òî ìîæå äà äîâåäå è äî ñíåìàíå íà îòãîâîðíîñò îò ñëóæèòåëèòå, àêî ñå óñòàíîâè, ÷å ñà äåéñòâàëè ñúîáðàçíî ðåäà è ïðàâèëàòà. Íî âñè÷êè çàìåñåíè ñëóæèòåëè, êîèòî èìàò íÿêàêâà îòãîâîðíîñò êúì ñëó÷èëîòî ñå, âåäíàãà ùå áúäàò îñâîáîäåíè îò äëúæíîñò çà ïåðèîäà íà ðàçñëåäâàíåòî - äîêàòî ñå äîêàæå äàëè èìàò âèíà èëè íå. Èçêëþ÷èòåëíî âàæíî óñëîâèå ïðè ïîäîáíè ñëó÷àè å âåäíàãà äà áúäå ïðîâåäåíà ïðîôåñèîíàëíà è íåçàâèñèìà ñúäåáíîìåäèöèíñêà åêñïåðòèçà íà ïî÷èíàëèÿ. - Ïðåç 2006 ã. ïî ïîðúêà íà ÅÑ èíñïåêòèðàõòå áîðáàòà ñ îðãàíèçèðàíàòà ïðåñòúïíîñò ó íàñ. Âàøèÿò

äîêëàä òîãàâà âäèãíà ãîëÿì øóì. Êîè îò âàøèòå ïðåïîðúêè âñå îùå íå ñà ïðèåòè è îñúùåñòâåíè? -  ìîÿ äîêëàä, íàðåä ñ äðóãîòî, ïðèçîâàõ è Åâðîïåéñêàòà êîìèñèÿ âèíàãè äà ïðèëàãà åäíè è ñúùè êðèòåðèè â ñëåäâàùèòå ñè ïðîâåðêè è äîêëàäè, çà äà ìîæå äà èçìåðè íàïðåäúêà. Íå çíàì äàëè Áðþêñåë å èçïúëíèë òîâà ïðåäëîæåíèå, à è âå÷å íå ó÷àñòâàì â ìîíèòîðèíãîâèÿ ïðîöåñ. Îò ìîÿòà äèñòàíöèÿ ñåãà íå ìîãà äà íàïðàâÿ ïðîôåñèîíàëíà è çàäúëáî÷åíà îöåíêà, òðÿáâà äà ïèòàòå Åâðîïåéñêàòà êîìèñèÿ. - Íî âñå ïàê èìàòå íÿêàêâè íàáëþäåíèÿ? - Çíàì, ÷å ñðåä ìîèòå êîëåãè, çàåòè ñ áîðáàòà ñ îðãàíèçèðàíàòà ïðåñòúïíîñò, êèáåðïðåñòúïëåíèÿòà è âñè÷êè îáëàñòè, èçèñêâàùè ìåæäóíàðîäíî ñúòðóäíè÷åñòâî, èìà ðàçî÷àðîâàíèå, çàùîòî Áúëãàðèÿ å èçêëþ÷èòåëíî âàæíà çà îáùàòà åâðîïåéñêà ïîëèòèêà çà ñèãóðíîñò. Áúëãàðèÿ å ïðåñå÷íà òî÷êà êúì ñòðàíè, êîèòî ñà âàæíè îò ãëåäíà òî÷êà íà îðãàíèçèðàíàòà ïðåñòúïíîñò. Òðàäèöèîííî ïúòèùàòà íà íàðêîòðàôèêà, êîíòðàáàíäàòà íà îðúæèå, òúðãîâèÿòà ñ õîðà â ðåãèîíà ìèíàâàò ïðåç è îêîëî Áúëãàðèÿ. È èìà îïàñåíèÿ, ÷å Áúëãàðèÿ êàòî åäíà îò íàé-âàæíèòå ãðàíèöè íà ÅÑ íå å ïîñòèãíàëà ñòàíäàðòèòå çà ñèãóðíîñò. Òúêìî çàðàäè ïðåäïàçëèâîñòòà è ñêåïòèöèçìà ñúòðóäíè÷åñòâîòî â ìîìåíòà ïðîòè÷à èçêëþ÷èòåëíî íà ëè÷íî ðàâíèùå, íà áàçàòà íà ëè÷íè êîíòàêòè. Àêî êðèìèíàëåí ñëóæèòåë îò åäíà åâðîïåéñêà äúðæàâà å ðàçâèë ëè÷íè êîíòàêòè â Áúëãàðèÿ, òî èìåííî ïðåç òÿõ ìèíàâàò âñè÷êè âàæíè è ÷óâñòâèòåëíè èíôîðìàöèè. Ãëåäà ñå ñêåïòè÷íî íà îáìåíà ñ îôèöèàëíèòå ñòðóêòóðè è îò òÿõ ñå ïîëó÷àâàò ñàìî èíôîðìàöèè, êîèòî íå áèõà íàâðåäèëè íèêîìó, íå áèõà ïîïðå÷èëè íàïðèìåð íà íÿêàêúâ ïðîöåñ. - Øàíñúò ñïîðåä âàñ êúäå å? - Ïîæåëàâàì ñè íàé-ñåòíå äà äîéäå ñèãíàë, ÷å Áúëãàðèÿ å ïðèñòèãíàëà â ÅÑ ñúùî è â îáëàñòòà íà âúòðåøíàòà ñèãóðíîñò. Ñèãíàëúò çà ïðîáèâ ìîæå äà áúäå ñàìî åäèí ñúîòâåòñòâàù îöåíú÷åí äîêëàä íà Åâðîïåéñêàòà êîìèñèÿ, êîéòî íå ñàìî äà äîêóìåíòèðà, ÷å â ñòðàíàòà ñå èìèòèðà íàïðåäúê, íî è ÷å òîé ñå èçâúðøâà íà ïðàêòèêà. Äîêëàäèòå, îòêàêòî áÿõ â Áúëãàðèÿ, èçðàçÿâàò âå÷å åäíà ïðîìÿíà, âúïðåêè ÷å íà ìåñòà ñà ïðåíàïèñàíè ïîëèòè÷åñêè êîðåêòíî. Èíòåðåñíî å êàêâî êàçà åâðîêîìèñàðÿò ïî ðàçøèðÿâàíåòî Îëè Ðåí, êîåòî ïîñëå ñòàíà èçõîäíà òî÷êà çà äîêëàäèòå - ùå êàçâàìå èñòèíè, çà äà ìîæå äà äîéäàò ñúîòâåòíèòå ïîñëåäñòâèÿ. Ìèñëÿ, ÷å òðÿáâà äà ñå èçîñòàâÿò âå÷å ïàðëàìåíòàðíî-ïîëèòè÷åñêèòå ñúîáðàæåíèÿ.  òàçè âðúçêà èçêëþ÷èòåëíî ïîçèòèâåí ñèãíàë å, ÷å ïîëèöàèòå ïîâå÷å íå èñêàò äà ïðèåìàò îòíîøåíèåòî êúì òÿõ, óñëîâèÿòà çà ðàáîòà è âúçíàãðàæäåíèåòî ñè. Òîâà äàâà íàäåæäà. Ìîãà ñàìî äà àïåëèðàì êúì òÿõ ïðè ãðàæäàíñêèòå ïðîòåñòè äà ñå îïèòàò äà ïîäõîäÿò ïî-ïðîôåñèîíàëíî. Òîãàâà è ïîëèöèÿòà áè èìàëà øàíñ äà ïîëó÷è ïîäîáàâàùîòî é ñå ìÿñòî â áúëãàðñêîòî îáùåñòâî. Èíòåðâþòî âçå Äðàãîìèð Èâàíîâ ïðåïå÷àòêà îò â. “Äíåâíèê” ÎÁÅÊÒÈ 25


Ïðîäúëæàâà îò ñòð. 23 “ÏÐÈ×ÈÍÀÒÀ Å, ×Å ÁÚËÃÀÐÑÊÀÒÀ ÏÎËÈÖÈß Å ÅÄÍÀ ÎÒ ÍÀÉ-ÁÅÇÊÎÍÒÐÎËÍÈÒÅ ÈÍÑÒÈÒÓÖÈÈ â íàøåòî îáùåñòâî îò ãëåäíà òî÷êà íà åâðîïåéñêèòå ñòàíäàðòè. Íà ïðàêòèêà íå ñúùåñòâóâà íèêàêúâ âúíøåí êîíòðîë íà òÿõíàòà äåéíîñò. Ïðîêóðàòóðàòà íå ãî óïðàæíÿâà”, òâúðäè øåôúò íà ÁÕÊ. Çà çàïàçâàíåòî íà òàçè ñèòóàöèÿ ïîìàãà è ôàêòúò, ÷å ïîëèöåéñêèòå íà÷àëíèöè ïî÷òè íèêîãà íå ñòàâàò îáåêò íà ïðîêóðîðñêî ðàçñëåäâàíå.  ñúùîòî âðåìå, ðåäîâèòå ñëóæèòåëè íà ÌÂÐ âèíàãè îáÿñíÿâàò òâúðäå àãðåñèâíèòå ñè äåéñòâèÿ ñ íàðåæäàíèÿ “îòãîðå”. Ïî äàííè íà Âîåííî-àïåëàòèâíèÿ ñúä îò îñúäåíèòå ïðåç 2007 ã. ïàçèòåëè íà ðåäà 211 ñà îò èçïúëíèòåëñêèÿ ïåðñîíàë (áèâøèÿ ñåðæàíòñêè ñúñòàâ), à åäâà 21 ñà áèëè íà ðúêîâîäíè ïîçèöèè (áèâøèòå îôèöåðè). Äðóã ñåðèîçåí ïðîáëåì, êîéòî çàêîíîâî å óðåäåí îùå â íà÷àëîòî íà 90-òå ãîäèíè, íî íà ïðàêòèêà âñå îùå òúðïè ìíîãî êðèòèêè, å ñïàçâàíåòî íà êîíñòèòóöèîííîòî ïðàâî íà îáâèíÿåìèòå çà àäâîêàòñêà çàùèòà îò ìîìåíòà íà çàäúðæàíåòî èì. “Îò ãîäèíè ñúùåñòâóâà ïðàêòèêà àäâîêàòè äà íå áúäàò äîïóñêàíè â ÐÏÓòàòà ïî ðàçëè÷íè ïðè÷èíè. Íàé-÷åñòî íå ñå äàâà íèêàêâî îáÿñíåíèå èëè ñå èçïîëçâà òîçè “ïàðàãðàô 22” äà

Ïðîäúëæàâà îò ñòð. 21 êîíñòèòóöèÿòà, è íà Êîíâåíöèÿòà çà ïðàâàòà íà ÷îâåêà. Äíè ñëåä ïîñòàíîâÿâàíåòî íà ðåøåíèåòî îáà÷å âúòðåøíîòî ìèíèñòåðñòâî âíåñå òèõîìúëêîì â êîìèñèÿòà ïî òðàíñïîðò è ñúîáùåíèÿ “êîïè-ïåéñò” íà öÿëàòà Íàðåäáà No. 40, çà äà áúäå âêëþ÷åíà â Çàêîíà çà åëåêòðîííèòå ñúîáùåíèÿ ïðåäè âòîðîòî ìó ÷åòåíå. Ìîæå áè íàé-çàáåëåæèòåëíîòî, îñâåí âèðîãëàâîòî âðúùàíå íà “ïàñèâíèÿ äîñòúï”, áå ÷èñòîñúðäå÷íîòî ïðèçíàíèå íà ÌÂÐ çà àâòîðñòâîòî íà ïðåäëàãàíèòå èçìåíåíèÿ, ïðè ïîëîæåíèå ÷å ïî êîíñòèòóöèÿ ìèíèñòåðñòâîòî íÿìà ïðàâî íà ñàìîñòîÿòåëíà çàêîíîäàòåëíà èíèöèàòèâà. Íà çàñåäàíèåòî íà êîìèñèÿòà íà 22 ÿíóàðè 2009 ã., íà êîåòî ïðèñúñòâàõà æóðíàëèñòè è ïðåäñòàâèòåëè íà íåïðàâèòåëñòâåíè îðãàíèçàöèè, áå ðàçäàäåí ñúâñåì íîâ òåêñò. Íàáúðçî áå îáÿñíåíî, ÷å âíåñåíèòå îò ÌÂÐ òåêñòîâå ñà ïðåòúðïåëè ñúùåñòâåíî èçìåíåíèå â ïîñëåäíèÿ ìîìåíò, êàòî èçöÿëî å îòïàäíàë “ïàñèâíèÿò äîñòúï”. Îêàçà ñå îáà÷å, ÷å ñ òîâà ïðîáëåìèòå íå ñàìî íå ñà ñå ñâúðøèëè, à ñà ñå ïîÿâèëè è òðè íîâè. Íå å âúçïðîèçâåäåí òåêñòúò íà äèðåêòèâàòà, ÷å ñúõðàíÿâàíåòî íà äàííè å ñ öåë ðàçñëåäâàíå, ðàçêðèâàíå è ïðåñëåäâàíå íà “ñåðèîçíè ïðåñòúïëåíèÿ” ñïîðåä 26 ÎÁÅÊÒÈÂ

íå ñå äîïóñêà àäâîêàò, çàùîòî íÿìàë ïúëíîìîùíî. Íî íàëè, çà äà èìà ïúëíîìîùíî, òîé òðÿáâà äà ñå ñðåùíå ñ êëèåíòà ñè â àðåñòà?!”, ïèòà Åêèìäæèåâ. Ñïîðåä Ìîì÷èë Äàâèäîâ îáà÷å, ïîäîáíè äåéñòâèÿ íÿìàò íèêàêâà ëîãèêà, çàùîòî îòêàçúò íà àäâîêàò å íàéëåñíèÿò íà÷èí åäíî ðàçñëåäâàíå äà áúäå êîìïðîìåòèðàíî. “Íÿìà àáñîëþòíî íèêàêâà ïðè÷èíà ïîëèöàÿò äà ñïèðà àäâîêàòà. Òîâà íå å â íåãîâ èíòåðåñ. Íàïðîòèâ - â èíòåðåñ íà èíñòèòóöèÿòà å àäâîêàòúò äà ñå ñðåùíå ñúñ çàäúðæàíèÿ, èìåííî çà äà íå ñå èçïîëçâà òîçè ïîâîä çà óäàð ñðåùó ïîëèöèÿòà”, îáÿñíÿâà Äàâèäîâ. Âúïðåêè òîâà èíñòèòóòúò “Îòâîðåíî îáùåñòâî” êîíñòàòèðà â äîêëàäà ñè “Ãðàæäàíñêî íàáëþäåíèå â ïîëèöèÿòà þíè 2007 ã. - àâãóñò 2008 ã.”, ÷å ãîëÿìà ÷àñò îò ñëóæèòåëèòå íà ÌÂÐ “ñà óáåäåíè, ÷å çà 24 ÷àñà íÿìà ñìèñúë äà ñå âèêà äåæóðåí àäâîêàò”. Î÷åâèäíî ÌÂÐ èçïèòâà ñåðèîçíè çàòðóäíåíèÿ äà âìåíè íà ñëóæèòåëèòå ñè ïðàâèëàòà, êîèòî öåëÿò ñïàçâàíåòî íà ÷îâåøêèòå ïðàâà. Ñïîðåä ñïåöèàëèñòè ïðîáëåìúò ñå êîðåíè â îñòàðÿëàòà ñèñòåìà, êîÿòî, âúïðåêè ñìÿíàòà íà ïîêîëåíèÿòà è ñúùåñòâóâàùîòî çàêîíîäàòåëñòâî, ïðîäúëæàâà äà âúçïèòàâà óíèôîðìåíèòå â ñèëîâè ìåòîäè íà ðàáîòà. Îò äðóãà ñòðàíà, ëèïñàòà íà äîñòàòú÷íî ïðèñúäè ñúçäàâà ÷óâñòâî íà áåçíàêàçàíîñò ñðåä ïîëèöàèòå. Ùîì äîðè è òåæêèòå íàêàçàíèÿ - îáùî 82 ãîäèíè çàòâîð, çà ïîäñúäèìèòå ïî äåëîòî çà ñìúðòòà íà Àíãåë Äèìèòðîâ-×îðàòà íå óñïÿõà äà ñòðåñíàò ïîëèöàèòå.

äåôèíèöèÿòà â íàöèîíàëíîòî çàêîíîäàòåëñòâî. Ïî òîçè íà÷èí îòíîâî ñå îòâàðÿ âðàòè÷êà çà èñêàíå íà äàííè, áåç äà å íàëèöå ñòðèêòíî îïðåäåëåíîòî îò äèðåêòèâàòà îñíîâàíèå. Îñâåí òîâà 12-ìåñå÷íèÿò ñðîê çà ñúõðàíåíèå íà äàííèòå å óâåëè÷åí íà 24 ìåñåöà áåç íèêàêâî îáÿñíåíèå, à è íèòî åäèí îò ãëàñóâàíèòå íà ïúðâî ÷åòåíå çàêîíîïðîåêòè íå ïðåäëàãà ïîäîáíî íåùî. Ñëåä òîâà “äðåáíî” íàðóøåíèå íà ÷ë.88 îò êîíñòèòóöèÿòà èäâà è òðåòèÿò ïðîáëåì - ïî èñêàíå íà êîìïåòåíòíèòå îðãàíè äàííèòå äà ñå çàïàçâàò è ñëåä 24-òå ìåñåöà, äîðè òîâà äà å áåç çàêîíîâî îñíîâàíèå. Òóê ñå íàðóøàâà íå ñàìî äèðåêòèâàòà, íî è îñíîâåí ïðèíöèï íà çàêîíîäàòåëñòâîòî çà çàùèòà íà ëè÷íèòå äàííè - óíèùîæåíèå ñëåä îòïàäàíåòî íà öåëòà íà ñúõðàíåíèåòî. Çà êàïàê ïðåäâèäèõà çàäúëæåíèå âñåêè äà ñè äàâà ëè÷íèòå äàííè ïðè ïîêóïêà íà ïðåäïëàòåíà ìîáèëíà êàðòà. ×óäÿ ñå äàëè è â XXI âåê â Áúëãàðèÿ ñå îñúçíàâàò ïðèíöèïèòå íà äåìîêðàöèÿòà, ñïîðåä êîèòî óïðàâëÿâàùèòå ñà ïðîçðà÷íè çà ãðàæäàíèíà, à òîé çà òÿõ - íå. È äàëè òî÷íî ãðàæäàíèòå òðÿáâà äà áúäàò òðåòèðàíè êàòî áàíäà ïðåñòúïíèöè? Îò òîâà êîå ùå ñå îêàæå ïî-âàæíî çà çàêîíîäàòåëÿ - äàëè íàøèòå äàííè äà ñà çàùèòåíè, à íà ïóáëè÷íèòå ôèãóðè - ïðîçðà÷íè èëè îáðàòíîòî - çà ïîðåäåí ïúò ùå âèäèì íàêúäå å ôîêóñèðàí âçîðúò - êúì Åâðîïà èëè íÿêúäå äðóãàäå. ïðåïå÷àòêà îò â. “Äíåâíèê”


Äúðæàâíàòà ìàøèíà âïðåãíàòà çà çàêðèâàíåòî íà åäèí áèçíåñ è åäèí âåñòíèê

Ë

è÷íî ãëàâíèÿò ðåäàêòîð íà âåñòíèê “Ñåãà” Òåîäîðà Ïååâà èçëåçå ñ áåçïðåöåäåíòíàòà êîíñòàòàöèÿ íà ñòðàíèöèòå íà ìåäèÿòà, ÷å îò íÿêîëêî ìåñåöà ñå ïðîâåæäà ìàñèðàíà êàìïàíèÿ çà ñúñèïâàíå íà áèçíåñà íà èçäàòåëÿ íà âåñòíèêà è ñúñîáñòâåíèê íà “Îâåðãàç” Ñàøî Äîí÷åâ ñ êðàéíà öåë - çàêðèâàíå íà “Ñåãà”. Ïúðâîíà÷àëíî ïî âíóøåíèå è ïîðú÷êà íà äúðæàâíèÿ ãëàâà Ãåîðãè Ïúðâàíîâ, à ñëåä òîâà äèðåêòíî îò ñàìèÿ íåãî. “Ïðåçèäåíòúò Ãåîðãè Ïúðâàíîâ ñå îòïðàâè êúì Ìîñêâà, çà äà îòêðèå Ãîäèíàòà íà Áúëãàðèÿ â Ðóñèÿ, íî ñå îêàçà, ÷å âñúùíîñò å îòèøúë, çà äà çàêðèå åäíà áúëãàðñêà ôèðìà. Öåíòðàëíàòà òåìà íà ïîñåùåíèåòî ìó áå óãîâàðÿíåòî íà ðóñíàöèòå äà îòíåìàò áèçíåñà íà áúëãàðñêàòà êîìïàíèÿ “Îâåðãàç”. Ïðåçèäåíòúò íå ïðîñòî èì îáåùà ïîäêðåïà â òàçè àêöèÿ, íî è çà äà ïðåîäîëåå ñòúïèñâàíåòî èì îò òàêàâà íåîáè÷àéíà ïîêàíà, óïðàæíè íàòèñê äà íå ñå ïîìàéâàò, à äà äåéñòâàò”, ïèøå Òåîäîðà Ïååâà. Íàèñòèíà îò èçÿâëåíèÿòà íà Ïúðâàíîâ ñëåä ñðåùàòà ñ ðóñêèÿ ìó êîëåãà Äìèòðèé Ìåäâåäåâ, íàïðàâåíè ïðåä ðóñêè è áúëãàðñêè æóðíàëèñòè, îñòàíà íàòðàï÷èâîòî óñåùàíå, ÷å åäíî îò îñíîâíèòå íåùà, çà êîèòî å îòèøúë íàøèÿò äúðæàâåí ãëàâà â Ìîñêâà, å äà óãîâîðè ðóñêàòà ñòðàíà äà ïðåìàõíå ïîñðåäíèöèòå â äîñòàâêèòå íà ãàç çà Áúëãàðèÿ. Íåùî, êîåòî ïî÷òè ñ ìàãè÷åñêà ïðú÷êà ùÿëî äà îñèãóðè áåçïðîáëåìíîòî ñíàáäÿâàíå íà ñòðàíàòà íè ñ ðóñêè ïðèðîäåí ãàç. Ïúðâàíîâ äîðè ïðåäëîæè “Ãàçïðîì”, êàòî ñúñîáñòâåíèê â “Îâåðãàç”, äà çàåìå ìÿñòîòî íà ñìåñåíîòî äðóæåñòâî íà áúëãàðñêèÿ âúòðåøåí ïàçàð, äà ïðèäîáèå ìðåæàòà ìó â Áúëãàðèÿ è òàêà äà ñòèãíå äèðåêòíî äî êðàéíèòå ïîòðåáèòåëè. “Ïðåçèäåíòúò ñå ðàçïîðåäè ñ ÷óæäà ñîáñòâåíîñò â íàðóøåíèå íà êîíñòèòóöèîííèÿ ïðèíöèï çà íåïðèêîñíîâåíîñò íà ÷àñòíàòà ñîáñòâåíîñò”, ïèøå â êîìåíòàðà ñè Òåîäîðà Ïååâà. “Âòîðî, óïîòðåáè ïîëèòè÷åñêàòà ñè âëàñò â óùúðá íà òúðãîâñêè ñóáåêò, ñ êîåòî ïîòúïêà âñÿêàêâè ïðàâèëà çà ñâîáîäà íà êîíêóðåíöèÿòà è ïàçàðíàòà èêîíîìèêà. Òðåòî, íàïðàâè îïèò äà çàëè÷è åäíà áúëãàðñêà êîìïàíèÿ, äðúçíàëà äà èçäàâà âåñòíèê, êîéòî íå ïåñòè êðèòèêèòå êúì ãðåøêèòå íà âëàñòòà”, ïðîäúëæàâà ãëàâíàòà ðåäàêòîðêà íà â. “Ñåãà”. “Ëîãè÷íî îáà÷å òðÿáâà äà ñå ïîñòàâè âúïðîñúò çàùî å òîâà îçëîáëåíèå íà åäèí ïðåçèäåíò, êîéòî äîñêîðî òðè ïúòè ìåðåøå äóìèòå ñè, ïðåäè äà ãè èçðå÷å. Ïðè ïðåäñòàâÿíå íà íîâàòà ñè êíèãà “Áúëãàðèÿ â ãëîáàëíèÿ ñâÿò” â Ìîñêâà Ïúðâàíîâ îáÿâè, ÷å àêî èìà ïîñðåäíèöè, êîèòî ïðå÷àò, òå òðÿáâà äà áúäàò îòñòðàíåíè. Íèòî âåäíúæ äîñåãà îáà÷å òîé íå å êàçàë ïóáëè÷íî ñ êàêâî ïðå÷è “Îâåðãàç” - íå å ïîñî÷èë àíãàæèìåíò, êîéòî êîìïàíèÿòà å ïîåëà è íå èçïúëíÿâà, íèòî çàêîí, êîéòî íå ñïàçâà. Ñàìèòå ðóñêè ìåäèè, ïðåä êîèòî Ïúðâàíîâ îòêðîâåíè÷è, ëàêîíè÷íî îòáåëÿçàõà: “Îâåðãàç” íå óñòðîéâà íàñòîÿùàòà äúðæàâíà âëàñò â Áúëãàðèÿ”.

Ãëàâíèÿò ðåäàêòîð íà “Ñåãà” ïðàâè è ñêàíäàëíîòî ðàçêðèòèå, ÷å â íåîôèöèàëåí ðàçãîâîð â Ìîñêâà Ïúðâàíîâ å áèë îùå ïî-êîíêðåòåí çà çàêðèâàíåòî íà âåñòíèêà. “Íÿìà äà ïîçâîëÿ íà åäèí âåñòíèê äà ïîäðèâà ïîëèòè÷åñêèòå óñòîè íà äúðæàâàòà”, êàçàë ïðåçèäåíòúò. Ïååâà äîáàâÿ è êàêâî å äîïúëíèë óñëóæëèâ áëèçúê ñúâåòíèê íà Ïúðâàíîâ: "Çàêðèõìå âåñòíèê “Ñåãà”. Ñïîðåä ãëàâíèÿ ðåäàêòîð ðàçäðàçíåíèåòî íà äúðæàâíèÿ ãëàâà, êàêòî è íà óïðàâëÿâàùîòî ìíîçèíñòâî, å ïðåäèçâèêàíî îò òåìèòå, êîèòî âåñòíèêúò ðàçðàáîòâà - çà êðèòèêèòå íà ÅÑ êúì íåêàäúðíîñòòà è ìóäíîñòòà íà âëàñòòà çà ðåøàâàíå íà ïîñî÷âàíèòå ñåðèîçíè ïðîáëåìè ïðåä ñòðàíàòà. Ïðåäè íÿêîëêî ìåñåöà ïðîëè÷à, ÷å ñîáñòâåíèêúò íà â. “Ñåãà” èìà ïðîáëåìè ñ âèñøàòà âëàñò â ñòðàíàòà. Èçâåäíúæ â êîíòðîëèðàíèòå îò Èðåíà Êðúñòåâà òðè âåñòíèêà “Ìîíèòîð”, “Åêñïðåñ” è “Òåëåãðàô”, çàïî÷íàõà äà ñå ïîÿâÿâàò îáøèðíè ñòàòèè, êîèòî óáåæäàâàõà ÷èòàòåëÿ êàêúâ òúìåí ñóáåêò å Ñàøî Äîí÷åâ. Ëþáîïèòíîòî å, ÷å îáèëíî ïîäïëàòåíèòå ñ ôàêòîëîãèÿ ìàòåðèàëè, äî êàêâàòî ðåäîâè æóðíàëèñòè òðóäíî áèõà ñå äîáðàëè, ñå ïîÿâÿâàõà êàòî ïîä èíäèãî åäíîâðåìåííî è â òðèòå âåñòíèêà.  æóðíàëèñòè÷åñêàòà êîëåãèÿ òîãàâà ñå ðàçïðîñòðàíè âåðñèÿòà, ÷å ñîáñòâåíè÷êàòà íà âåñòíèöèòå Èðåíà Êðúñòåâà ñå å ðàçñúðäèëà íà “Ñåãà” çàðàäè ïðÿêî çàñÿãàùà ÿ êàðèêàòóðà. Ïî-ñåðèîçíàòà âåðñèÿ ïúê áå, ÷å âåñòíèêúò å “ðàçëþòèë” Êðúñòåâà, çàùîòî îò ñòðàíèöèòå ñè ïîèñêà ñúîòâåòíèòå îðãàíè äà ðàçñëåäâàò ïðîèçõîäà íà ïàðèòå, ñ êîèòî Êðúñòåâà è ñèíúò é Äåëÿí Ïååâñêè ñà êóïèëè ñåðèÿòà èçäàíèÿ, åäíà òåëåâèçèÿ è ÈÏÊ “Ðîäèíà”. Ìàéêàòà äîïðåäè òðè ãîäèíè áå äúðæàâåí ñëóæèòåë íà çàïëàòà, à ñèíúò é å íàñòîÿù äúðæàâåí ÷èíîâíèê. Ñêëîííèòå êúì ïîâå÷å ïîäîçðèòåëíîñò ÷èòàòåëè îáà÷å ñå óñúìíèõà, ÷å íèêîé íÿìà äà “óäðÿ” òîëêîâà äúëãî, óïîðèòî è ñ õúñ ïî áèçíåñìåí êàòî Ñàøî Äîí÷åâ ñàìî çàðàäè åäíà áåçîáèäíà êàðèêàòóðà âúâ âåñòíèêà ìó èëè çàðàäè åäíî, âïðî÷åì, ñïðàâåäëèâî èñêàíå çà ïðîâåðêà íà ïðîèçõîäà íà ïàðèòå íà ìíîãî áëèçêàòà äî ÄÏÑ Êðúñòåâà. Ïî-ñêîðî â çàäêóëèñíèòå èãðè “íà âèñîêî” Äîí÷åâ íÿêúäå å íàïðàâèë ãðåøíà ñòúïêà, çà êîåòî ñåãà ñè ïëàùà. À îïîçèöèîííîñòòà íà “Ñåãà” å ïðåëÿëà ÷àøàòà. Âïðî÷åì ïðåçèäåíòúò íå çà ïðúâ ïúò ñå íàìåñâà ñ èíæåíåðñòâî â áúëãàðñêèòå ìåäèè. Ïðåäè íÿêîëêî ãîäèíè ïîä íåãîâ íàòèñê îò áÒ áå óâîëíåí æóðíàëèñòúò Èâî Èíäæåâ, êîéòî ñè áå ïîçâîëèë äà öèòèðà êàêâî ñå ãîâîðè ïî èíòåðíåò ôîðóìèòå çà Ïúðâàíîâ.  ñúùîòî âðåìå, êîãàòî íåîòäàâíà îò ÷óæä èíòåðíåò ñàéò ñòàíà èçâåñòíî êàê áúëãàðñêèÿò äúðæàâåí ãëàâà å õîäèë íà ëîâ â ñðåäíîàçèàòñêà ñòðàíà çà æèâîòíî, âïèñàíî â ÷åðâåíàòà êíèãà, ïðåçèäåíòúò çàïàçè ïúëíî ìúë÷àíèå, à íåãîâèÿò ïðåññåêðåòàðèàò óïîòðåáè öÿëîòî ñè âëèÿíèå, çà äà ìèíå ñëó÷êàòà êîëêîòî ñå ìîæå ïî-íåçàáåëåæèìî â áúëãàðñêèòå ìåwww.mediapool.bg äèè. ÎÁÅÊÒÈ 27


“Îâåðãàç” ùå ñúäè âåñòíèöèòå íà Èðåíà Êðúñòåâà çà êëåâåòà Þðèñòèòå íà “Îâåðãàç” ñà ïîäãîòâèëè è ùå âíåñàò â ñúäà ÷åòèðè èñêîâè ìîëáè ñðåùó âåñòíèöèòå “Ìîíèòîð”, “Òåëåãðàô”, “Åêñïðåñ” è “Ïîëèòèêà”, ñîáñòâåíîñò íà “Íîâà áúëãàðñêà ìåäèéíà ãðóïà”, ñúîáùèõà îò êîìïàíèÿòà â îôèöèàëíî ïèñìî äî ìåäèèòå. “Âå÷å ïîâå÷å îò ìåñåö “Îâåðãàç” è èçïúëíèòåëíèÿò ìó äèðåêòîð Ñàøî Äîí÷åâ ñà îáåêò íà çëîíàìåðåíà ìåäèéíà êàìïàíèÿ âúâ âåñòíèöèòå íà Èðåíà Êðúñòåâà è íåéíèÿ ñèí Äåëÿí Ïååâñêè, çàìåñòíèê-ìèíèñòúð íà áåäñòâèÿòà è àâàðèèòå.  ñåðèÿ îò àíîíèìíè ìàòåðèàëè è â åäèí àâòîðñêè, ïîäïèñàí îò ×àâäàð Öîëîâ íà 10 ôåâðóàðè, “Íîâà áúëãàðñêà ìåäèéíà ãðóïà” è íåéíèòå èçäàíèÿ ëúæàò, êëåâåòÿò, çëåïîñòàâÿò, î÷åðíÿò è óâðåæäàò ðåïóòàöèÿòà íà “Îâåðãàç” è íà èçïúëíèòåëíèÿ ìó äèðåêòîð, áàçèðàéêè ñå íà èçöÿëî èçìèñëåíè, ïîäìåíåíè èëè èçîïà÷åíè ôàêòè”, ñå êàçâà â ïèñìîòî. Èçïúëíèòåëíèÿò äèðåêòîð íà “Îâåðãàç” ùå ïîèñêà ïðèëàãàíå íà ñàíêöèèòå, ïðåäâèäåíè â ÷ë. 148, âúâ âðúçêà ñ ÷ë. 147 è ÷ë. 148, âúâ âðúçêà ñ ÷ë. 146, ÷ë.286 îò Íàêàçàòåëíèÿ êîäåêñ, êàêòî è â ÷ë. 49, âúâ âðúçêà ñ ÷ë. 45 îò Çàêîíà çà çàäúëæåíèÿòà è äîãîâîðèòå, òúé êàòî

ïóáëèêàöèèòå ãðóáî ïîãàçâàò êîíñòèòóöèîííèòå ìó ïðàâà è ïðåäñòàâëÿâàò íåäîïóñòèìî ïîñåãàòåëñòâî âúðõó ÷åñòòà, äîñòîéíñòâîòî è äîáðîòî ìó èìå. Òîâà îçíà÷àâà, ÷å íàêàçàòåëíîòî äåëî îò ÷àñòåí õàðàêòåð ùå ñå âîäè çà êëåâåòà è îáèäà, íàíåñåíè ïóáëè÷íî. Ðàçïîðåäáèòå â Íàêàçàòåëíèÿ êîäåêñ ïðåäâèæäàò â òåçè ñëó÷àè ãëîáà îò 3 äî 10 õèëÿäè ëåâà è îáùåñòâåíî ïîðèöàíèå. Íî òúé êàòî ñà âíåñåíè îáùî 4 èñêà, ãëîáàòà ìîæå äà äîñòèãíå 40 000 ëåâà. Àêî çà êàçóñà ïî ÷ë. 286 ñúäúò ñìåòíå, ÷å èìà íàáåäÿâàíå ñ íåèñòèíñêè äîêàçàòåëñòâà ïðåä âëàñòîâè îðãàí, ñå ïðåäâèæäà çàòâîð îò 1 äî 10 ãîäèíè è îòíîâî îáùåñòâåíî ïîðèöàíèå. Îò êîìïàíèÿòà ïðèïîìíÿò, ÷å òÿ è èçïúëíèòåëíèÿò é äèðåêòîð ñà ñòàíàëè îáåêò íà ìíîæåñòâî íàïàäêè îò ñòðàíà íà âåñòíèöèòå íà Êðúñòåâà è Ïååâñêè, ñëåä êàòî íà 22 äåêåìâðè 2008 ã. èçäàâàíèÿò îò Ñàøî Äîí÷åâ âåñòíèê “Ñåãà” ïîñòàâè âúïðîñà çà ïðîèçõîäà íà ñðåäñòâàòà, ñ êîèòî “Íîâà áúëãàðñêà ìåäèéíà ãðóïà” êóïóâà ìåäèè. “Âúïðîñ, êîéòî â äåìîêðàòè÷íèÿ ñâÿò å ÷àñò îò âàæíè çàêîíè”, ñå êàçâà â çàêëþ÷åíèå íà ïèñìîòî îò “Îâåðãàç”.

Ïðîäúëæàâà îò ñòð. 16

íà óñëóãà, à íå êàòî ñïåöèàëèçèðàíà èíñòèòóöèÿ, èìà çà öåë äà çàîáèêîëè àë. 2 íà ÷ë. 27 îò Çàêîíà çà çàêðèëà íà äåòåòî, ñúãëàñíî êîÿòî ïðè íàñòàíÿâàíå â ñïåöèàëèçèðàíà èíñòèòóöèÿ ñå ïðàâè èñêàíå äî ðàéîííèÿ ñúä çà íàñòàíÿâàíå ïî ñúäåáåí ðåä.

ïðîçîðöè íå ñå îòâàðÿò, ïîñòîÿííî çàêëþ÷âàíå íà âúíøíàòà âðàòàòà, îãðàíè÷åíè êîíòàêòè ñ âúíøíèÿ ñâÿò, ñúïðîâîæäàíå îò ñëóæèòåë íà öåíòúðà âúâ âñè÷êè ñëó÷àè íà èçëèçàíå íàâúí è íàêðàÿ - óâåäîìÿâàíå íà ïîëèöèÿòà â ñëó÷àè íà áÿãñòâà îò öåíòúðà è ïðèíóäèòåëíî âðúùàíå ñëåä èçäèðâàíåòî. Ïðåç àâãóñò 2008 ã. òðè ìîìè÷åòà îò êðèçèñíèÿ öåíòúð â ñ. Áàëâàí íàïàäíàõà äåæóðíèÿ ñîöèàëåí ðàáîíòèê è íàïðàâèõà îïèò çà áÿãñòâî. Ìåäèèòå îòðàçèõà èíöèäåíòà ñúñ çàãëàâèÿ êàòî “Ìîìè÷åòà ïðåáèõà âúçïèòàòåëêà” (â. “Òåëåãðàô”, 26. 08. 2008 ã.) . Ïîäîáíè ñëó÷àè ñà ïîêàçàòåë çà õàðàêòåðà íà ïðåáèâàâàíåòî íà äåöà â êðèçèñíè öåíòðîâå. 4. Ãðóáîòî íàðóøåíèå íà Çàêîíà çà ñîöèàëíî ïîäïîìàãàíå - âèæ ò. 2 (ëèïñà íà ëè÷åí èçáîð) è ôàêòè÷åñêîòî ëèøàâàíå îò ñâîáîäà - ñà ïîêàçàòåë, ÷å êðèçèñíèÿò öåíòúð íå å ñîöèàëíà óñëóãà, à ñïåöèàëèçèðàíà èíñòèòóöèÿ. Ïîòâúðæäåíèå çà òîâà ñà è äúëãèòå ïðåñòîè íà äåöà â öåíòðîâåòå (6, 10, 12 ìåñåöà) è òðàéíîòî îòêúñâàíå îò ñåìåéíàòà ñðåäà. 5. ×ë. 33 àë. (5) íà Ïðàâèëíèêà çà ïðèëàãàíå íà çàêîíà çà ñîöèàëíî ïîäïîìàãàíå èçèñêâà äèðåêöèèòå “Ñîöèàëíî ïîäïîìàãàíå” äà ïðàâÿò èñêàíå ïðåä ñúäà çà íàëàãàíå íà ìåðêè ïî èçäàäåíèòå îò òÿõ çàïîâåäè çà ñïåøíî íàñòàíÿâàíå èçâúí ñåìåéñòâîòî - òî÷íî êàêâèòî ñà ñëó÷àèòå íà íàñòàíÿâàíèÿ â êðèçèñíè öåíòðîâå.  íèòî åäèí ñëó÷àé íà íàñòàíÿâàíå íà äåöà â êðèçèñíè öåíòðîâå íå å ïðàâåíî èñêàíå äî ñúäà çà íàëàãàíå íà òàçè ìÿðêà. 6. Îïðåäåëÿíåòî íà êðèçèñíèÿ öåíòúð êàòî ñîöèàë-

28 ÎÁÅÊÒÈÂ

Îñíîâåí ïîñòóëàò íà Êîíâåíöèÿòà íà ÎÎÍ çà ïðàâàòà íà äåòåòî å ïîñòèãàíåòî íà íàé-äîáðèÿ èíòåðåñ íà äåòåòî. Ïðèíóäèòåëíîòî çàäúðæàíå íà äåöà â êðèçèñíè öåíòðîâå ñ àðãóìåíòà, ÷å òàêà èì ñå ïðàâè ñîöèàëíà óñëóãà, å â ïúëíî ïðîòèâîðå÷èå ñ òîçè ïîñòóëàò. Êàê äà óáåäèì è ñàìèòå äåöà, ÷å èì ïðàâèì óñëóãà, êàòî ãè äúðæèì â èçîëàöèÿ? Äîáðè ëè ñà âñúùíîñò äîáðèòå íàìåðåíèÿ, èëè áúëãàðñêèÿò çàêîíîäàòåë õèòðóâà, çà äà ñè ñïåñòè ïðîöåäóðàòà ïî ñúäåáíî íñòàíÿâàíå, îïàñÿâàéêè ñå, ÷å òî ùå å ïðå÷êà ïðåä “íàé-äîáðèÿ èíòåðåñ íà äåòåòî”. Íàëè òî÷íî ïîðàäè ëèïñàòà íà ñúäåáåí êîðåêòèâ íà ïðàêòèêà ïðîôèëúò íà êðèçèñíèòå öåíòðîâå ñå ïðèïîêðèâà ñ ïðîôèëà íà êîðåêöèîííî-âúçïèòàòåëíèòå èíñòèòóöèè çà äåöà, èçâúðøèòåëè íà ïðîòèâîîáùåñòâåíè ïðîÿâè. Íàñòàíÿâàíåòî ñàìî ïî àäìèíèñòðàòèâåí ðåä å ïðè÷èíà â òåçè öåíòðîâå äà ïîïàäàò è äåöà, ÷èåòî ìÿñòî èçîáùî íå å òàì. Ôàêòúò, ÷å âñè÷êè îáæàëâàíèÿ íà òàêèâà íàñòàíÿâàíèÿ ñà áèëè ïðèçíàòè îò ñúäà çà îñíîâàòåëíè, ïîòâúðæäàâà òàçè òåçà. Çàùî òðÿáâà äà ñå ñòèãà äî îñúäèòåëíè ïðèñúäè è â Åâðîïåéñêèÿ ñúä ïî ïðàâàòà íà ÷îâåêà â Ñòðàñáóðã, êîéòî êàòåãîðè÷íî áè íàìåðèë íàðóøåíèå íà ÷ë. 5, çà äà ñå èíèöèèðà ïðîìÿíà íà óäîáíîòî, íî íåñïðàâåäëèâî ñïðÿìî äåöàòà çàêîíîäàòåëñòâî?


.. Vergangenheitsbewaltigung Àëåêñàíäúð ÀÍÄÐÅÅÂ*

Ð

àíàòà “Õèòëåð” áîëåçíåíî ñå îáàäè ïðåç ïîñëåäíèòå ñåäìèöè â Ãåðìàíèÿ è òî íà äâà ïúòè. Êàíöëåðúò Àíãåëà Ìåðêåë íåî÷àêâàíî ðàçêðèòèêóâà “ãåðìàíñêèÿ” ïàïà Áåíåäèêò ÕVI çàðàäè âúðíàòèòå â ëîíîòî íà öúðêâàòà åïèñêîïè, åäèí îò êîèòî (áðèòàíåöúò Óèëÿìñúí) îòðè÷à õîëîêîñòà. À íà 18 ôåâðóàðè ìþíõåíñêèÿò ñúä ùå ãëåäà æàëáàòà çàðàäè ñïðåíèÿ ìåäèåí ïðîåêò “Âåñòíèêàðñêè ñâèäåòåëñòâà” íà áðèòàíåöà Ïèòúð Ìàêãèé. Ìàêãèé ïóñíà íà ïàçàðà âå÷å ÷åòâúðòè áðîé îò ñâîåòî èçäàíèå, êîåòî ïðåïå÷àòâà àðõèâíè âåñòíèêàðñêè ñòàòèè - â ñëó÷àÿ îò 1 àïðèë 1933 ã., êîãàòî âåñòíèöèòå â õèòëåðèñòêà Ãåðìàíèÿ ðàçïðîñòðàíÿâàò ïðèçèâà çà áîéêîò íà åâðåéñêèòå ìàãàçèíè. Àêî ÷îâåê íå ïîçíàâà ãåðìàíñêîòî çàêîíîäàòåëñòâî è èçêëþ÷èòåëíî ñòðîãèòå îáùåñòâåíè íîðìè ïî îòíîøåíèå íà îáðàçè, ñèìâîëè è èäåè, ñâúðçàíè ñ íàöèîíàëñîöèàëèçìà, ïîëîæèòåëíî ùå ñå çà÷óäè îòêúäå-íàêúäå ïðàâèòåëñòâåíàòà ðúêîâîäèòåëêà (êîÿòî íà òîâà îòãîðå å ïðîòåñòàíòêà, à íå êàòîëè÷êà) ñå áúðêà â äåëàòà íà Ñâåòèÿ ïðåñòîë, à âëàñòèòå â Áàâàðèÿ îãðàíè÷àâàò ñâîáîäàòà íà ïå÷àòà. Îùå ïðè âúçíèêâàíåòî íà ôåäåðàëíàòà ðåïóáëèêà ïðåäè 60 ãîäèíè (è íå áåç âúçäåéñòâèåòî íà îêóïàöèîííèòå ñèëè) å ïðèåòà çàêîíîâà çàáðàíà çà ïóáëè÷íîòî âúçïðîèçâåæäàíå íà ñïîìåíàòèòå îáðàçè, ñèìâîëè è èäåè, ïðåâúðíàëè Ãåðìàíèÿ â íàé-ãîëå��èÿ ìåæäóíàðîäíîïðàâåí ïðåñòúïíèê íà ÕÕ âåê. Òàçè çàáðàíà äíåñ èçãëåæäà äîñòà àðõàè÷íà, à è îáåêòèâíî ïîãëåäíàòî, íàèñòèíà âëèçà â êîíôëèêò ñ ôóíäàìåíòàëíèòå ñâîáîäè â åäíî ëèáåðàëíî îáùåñòâî. Îñâåí òîâà, äíåøíèòå ïîêîëåíèÿ (ñ èçêëþ÷åíèå íà áåçíàäåæäíî òúïèòå íåîíàöèñòè, ìàðøèðóâàùè èç ìàðãèíàëèèòå) ñÿêàø íå ñà çàïëàøåíè îò ðåöèäèâ íà íàöèîíàëñîöèàëèñòè÷åñêîòî âúçïàëåíèå.  òîçè ñìèñúë ñàíêöèÿòà èìà ïî-ñêîðî ñèìâîëåí õàðàêòåð, òÿ çàåäíî ñ îáùåñòâåíîòî ìíåíèå äúðæè áóäåí ñðàìà íà ãåðìàíöèòå îò ñòîðåíîòî ïðåç îíåçè ôàòàëíè 13 ãîäèíè. Íåìñêèÿò åçèê äîðè å èçðàáîòèë ñïåöèàëíà äóìà, îòëè÷àâàùà ñå - òèïè÷íî! - õåì ñ ìàêñèìàëíà òî÷íîñò, õåì ñ íåïîíîñèìà òðîìàâîñò: .. Vergangenheitsbewaltigung. Ùå ðå÷å: ïðåîäîëÿâàíå íà ìèíàëîòî, íåãîâîòî ïðåîñìèñëÿíå. Íàä ìèíàëîòî ñå ðàáîòè - ïåäàíòè÷íî, äîáðîñúâåñòíî, ïîñëåäîâàòåëíî, ñ òúðïåíèå. Òàêà, êàêòî ñå ðàáîòè íàä íîâ ìîäåë ñòðóã èëè ìåðöåäåñ. Êîèòî, ñïîð íÿìà, ñà áåç êîíêóðåíöèÿ ïî ñâåòîâíèòå ïàçàðè. Òà â òîçè ñìèñúë îò äâåòå îáùåñòâåíè äèñêóñèè, çà êîèòî ñòàíà äóìà â íà÷àëîòî, äîñòà ìîãàò äà íàó÷àò è äðóãè ñòðàíè è íàðîäè. Âêëþ÷èòåëíî è áðèòàíöèòå, êîèòî äî äåí äíåøåí ìàñîâî ïîñòàâÿò çíàê çà ðàâåíñòâî ìåæäó Ãåðìàíèÿ è Õèòëåð, íî èíà÷å ïðåäïî÷èòàò äà íå ñè ñïîìíÿò, ÷å äîáðàòà ñòàðà Àíãëèÿ ñàìà å áèëà íà êðà÷êà îò íàöèîíàëñîöèàëèñòè÷åñêî óïðàâëåíèå â íàâå÷åðèåòî íà Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà. Îò ãåðìàíñêîòî ïðåîäîëÿâàíå íà ìèíàëîòî è îò “êóëòóðàòà íà ñðàìà” ìîãàò âïðî÷åì äà ñè âçåìàò áåëåæêà ìíîçèíà äðóãè åâðîïåéöè, áúðçî-áúðçî çàáðàâèëè ñòàëèíèçìà, êîìóíèñòè÷åñêèòå ëàãåðè, Âàðøàâñêèÿ äîãîâîð è òàéíèòå ìó ñëóæáè, à â ïî-íîâî âðåìå - Ìèëîøåâè÷ è þãîñëàâñêèòå âîéíè.

* Àëåêñàíäúð Àíäðååâ å æóðíàëèñò, ïðåâîäà÷ è ïèñàòåë. Ðàáîòè â áúëãàðñêàòà ðåäàêöèÿ íà “Äîé÷å âåëå” â Áîí. Àâòîð å íà êíèãèòå “Ñòåïåíè íà ñâîáîäàòà”, “Çàãîâîðúò íà øïèîíèòå” è “Íîâè ñòåïåíè íà ñâîáîäàòà”. Ïðåâåë å íà áúëãàðñêè êíèãè îò Ðàéíåð Ìàðèÿ Ðèëêå, ßêîá Âàñåðìàí, Ãþíòåð Ãðàñ, Òîìàñ Áåðíõàðä, Ôðèäðèõ Äþðåíìàò.

ÎÁÅÊÒÈÂ 29


 òúðñåíå íà äîí Ìàòå Ìàðòà ÌÅÒÎÄÈÅÂÀ

Áëèçî åäíà ãîäèíà ñëåä ñêàíäàëà ñ Ìîãèëèíî èçëåçå ïîðåäíèÿò ìàòåðèàë â áðèòàíñêàòà ïðåñà, ïîñâåòåí íà óæàñíîòî ñúñòîÿíèå íà èçîñòàâåíèòå äåöà íà Áúëãàðèÿ . Äâå ñåäìèöè ïî-ðàíî áàùà, ñêëîíåí êúì ñâðúõ àãðåñèÿ, óáè äâåòå ñè äåöà. Åäèí ìåñåö ïðåäè òîâà â Áåëãèÿ íàé-íåî÷àêâàíî ìúæ âëåçå â äåòñêà ÿñëà è óáè äâå äåöà è åäíà ó÷èòåëêà, êàòî ðàíè îùå íÿêîëêî äóøè.  òàçè ìåäèéíà õðîíèêà èìà íÿêàêúâ ïå÷àëåí ðèòúì, íåâèäèìà âðúçêà èëè îáù çíàìåíàòåë ìåæäó ñúáèòèÿòà. Âåðîÿòíî ñà íóæíè ñòî ãîäèíè, çàùîòî, êàçâàò, ñ òîëêîâà ïî-íàçàä å íàøàòà ñòðàíà îò äúðæàâè êàòî Âåëèêîáðèòàíèÿ, çà äà èçëåçåì êàòî ïðàâîçàùèòåí ñþæåò îò òÿõíàòà ïðåñà. Ïðåç òåçè ñòî ãîäèíè òåçè äúðæàâè ñà èçâúðøèëè ìíîãî ïðåñòúïëåíèÿ è ñà ïðåäèçâèêàëè ìíîãî ñìúðò, ñòðàäàíèå è ïîñåãàòåëñòâà ñðåùó ñâîèòå äåöà. Ìàëêî èçâåñòåí å ôàêòúò, äîñêîðî ïàçåí â òàéíà îò êàíàäñêîòî ïðàâèòåëñòâî, ÷å ìåæäó 1869 ã. è 1930 ã. ñúùîòî òîâà ïðàâèòåëñòâî å ïðèåëî êúì 100 000 ñèðà÷åòà íà âúçðàñò ìåæäó 4 è 14 ãîäèíè, êîèòî Âåëèêîáðèòàíèÿ å “èçíåñëà” îò ñâîèòå ñèðîïèòàëèùà â Êàíàäà. Èçíåñëà ãè å êàòî... åâòèíà ðàáîòíà ðúêà. Äî äíåñ òåçè ïðåñåëíèöè ñå íàðè÷àò Äîìàøíèòå äåöà, à âñå îùå æèâèòå îò òÿõ ðàçêàçâàò çà óæàñà îò ïðåñåëâàíåòî èì. Âåäíúæ îñòàíàëè áåç ðîäèòåëè è âòîðè ïúò ëèøåíè îò ïîñëåäíîòî, êîåòî ãè å ñâúðçâàëî ñ òÿõ - ðîäíàòà ñòðàíà. Âðúùàéêè ñå êúì Áúëãàðèÿ, íåïðåêúñíàòî òðÿáâà äà ñå íàïîìíÿ, ÷å æèâîòúò íà áúëãàðñêèòå èçîñòàâåíè äåöà å äåëî êàêòî íà äúðæàâàòà, òàêà è íà îáùåñòâîòî êàòî öÿëî. Íî òåçè äóìè êúíòÿò òîëêîâà êóõî, êîëêîòî âñÿêî ëèøåíî îò ñúäúðæàíèå êëèøå. Êàêâî å äúðæàâàòà è êàêâî å îáùåñòâîòî çà áúëãàðèíà ñà âúïðîñè, êîèòî ìîæå äà èìàò èçíåíàäâàùè îòãîâîðè. Ìíîãî âåðîÿòíî å äà íå ñå ïðàâè ÿñíî ðàçäåëåíèå ìåæäó äúðæàâàòà è îáùåñòâîòî, ïî-ñêîðî ñÿêàø âòîðîòî å ïðîäúëæåíèå íà ïúðâîòî.  òîçè ñìèñúë íå ìîæå äà ñå èñêà îò áúëãàðñêîòî îáùåñòâî äà å ðàçëè÷íî îò áúëãàðñêàòà äúðæàâà, çàùîòî òî äî ãîëÿìà ñòåïåí ñúñòàâÿ íåéíàòà èäåíòè÷íîñò.  öåííîñòåí ñìèñúë âàëèäíàòà íîðìà å äà ñìå áúëãàðè. Äà ñìå îòäåëíè ëè÷íîñòè, ÷èåòî ñàìîîïðåäåëåíèå íå çàïî÷âà è íå ñâúðøâà ñ íàöèîíàëíàòà ïðèíàäëåæíîñò, å òðóäíà ðàáîòà ñ íåãîëÿìà ñòîéíîñò. Ïî òîçè íà÷èí 20 ãîäèíè ïî-êúñíî, âñå îùå ìîæå áè íåñúçíàòåëíî, ñëåäâàìå èäåàëà íà ñîöèàëèçìà, ñïîðåä êîéòî ïàðòèÿòà - äúðæàâà å íà ïúðâî ìÿñòî. Íà òîçè êâàçè ãðàæäàíñêè è ãðàäèâåí, ñèëíî çàâèñèì îò äúðæàâàòà ïðèíöèï, ñå êðåïè ïîòðåñúò îò óáèéñòâàòà íà äâåòå äåöà, ïîãóáåíè íå îò äðóã, à îò ñîáñòâåíèÿ ñè áàùà. Îò ðåïîðòàæèòå çà ñëó÷àÿ ñòàâàøå 30 ÎÁÅÊÒÈÂ

ÿñíî, ÷å ìàêàð âñè÷êè, ïîçíàâàëè ÷îâåêà, äà ñà çíàåëè êàêúâ å, íèêîé íå î÷àêâàë ïîäîáíî ïðåñòúïëåíèå îò íåãî. Ìîæå äà ñå äîáàâè è ÷å äîðè äà ñå å î÷àêâàëî, íèêîé íå å ñïðÿë è ïðåäîòâðàòèë ñëó÷èëîòî ñå. Çàùî ëè? Çàùîòî íå å èìàëî ìåõàíèçúì, ïî êîéòî òîâà äà ñòàíå.  ðîëÿòà íà îòñúñòâàùèÿ ìåõàíèçúì å òðÿáâàëî äà ñå ïðîÿâè îíçè ëè÷íîñòåí è ÷îâåøêè çàðÿä, ïðèñúù íà õîðà, êîèòî íå ãëåäàò íà ñåáå ñè êàòî íà ÷àñò îò íÿêàêâà öÿëîñò (áèëî òÿ äúðæàâà, îáëàñò èëè ñåëî), à êàòî íà ñàìîñòîÿòåëíè ÷îâåøêè èíäèâèäóàëíîñòè, êîèòî ìèñëÿò, äåéñòâàò è æèâåÿò, ñëåäâàéêè ëèíèÿòà íà óíèêàëíîñòòà, à íå íà ìàñîâîòî áåçëè÷èå. Îáÿñíåíèåòî íà òîâà ÿâëåíèå âåðîÿòíî ñå íóæäàå îò ñëîæíèÿ ñîöèîëîãè÷åñêè èíñòðóìåíòàðèóì, ñ êîéòî àâòîðèòåòíè ïðåäñòàâèòåëè íà òàçè íàóêà ïóáëè÷íî íè îáÿñíÿâàò ñëó÷âàùîòî ñå. Çà îñòàíàëèòå áè áèë äîïóñòèì åäèí ïî-ñâîáîäåí è èíòóèòèâåí ïîäõîä. Ëèíãâèñòè÷íàòà è êîíîòàöèîííà ñúùíîñò íà ôåíîìåíà “áåçëè÷èå” ìíîãî ñå äîáëèæàâà äî äóìàòà “áåçðàçëè÷èå”. Ãîâîðåíåòî çà áåçðàçëè÷èåòî íà õîðàòà åäèí êúì äðóã èëè íà åäíè êúì äðóãè íå å îðèãèíàëíî òî ìíîãîêðàòíî ñå å ïðåâðúùàëî â òåìà íà ðàçëè÷íè äèñêóðñè - îò ìåäèéíèÿ äî äðàìàòóðãè÷íèÿ. Âúïðåêè òîâà, ïúðâîïðè÷èíàòà çà òîçè ôåíîìåí óäîáíî ñå çàáðàâÿ, îòêàêòî Áîæèÿòà çàïîâåä “Îáè÷àé áëèæíèÿ ñè” âå÷å íÿìà èìïåðàòèâåí êîíòåêñò.  Áúëãàðèÿ, êîëêîòî è äà ñå ãîâîðè çà õðèñòèÿíñòâî, öúðêâà èëè ðåëèãèîçíîñò, ïóáëè÷íà òàéíà å, ÷å áðîÿò íà èñòèíñêè âÿðâàùèòå å ìàëúê. Ðàçáèðà ñå, âÿðàòà íå ìîæå äà ñå èçìåðè, çàòîâà çà íåÿ ìîæå äà ñå ñúäè ñàìî ïî äåëàòà é. È òóê å ðàçêîâíè÷åòî - ìíîãî ìàëêî äîáðè äåëà â íàøàòà äúðæàâà ñà ðåçóëòàò îò èñêðåíàòà âÿðà â çàâåòà “Îáè÷àé áëèæíèÿ ñè” - ïî-ñêîðî òå ñà ðåçóëòàò îò íÿêàêâà øîó, äåòåëþáèâà êàìïàíèÿ èëè îòêðîâåíî êîìåðñèàëíà êîíþíêòóðà. Âñè÷êè àêöèè ñ òåìàòà “èçîñòàâåíèòå äåöà” (íå ïîäöåíÿâàì äîáðèòå èì ñòðàíè) èìàò ñâîéñòâîòî äà ñà åâòèíî-àíîíèìíè èëè îãðàíè÷åíè êàòî ïðîäúëæèòåëíîñò âúâ âðåìåòî: ïî ïîâîä Êîëåäà, Âåëèêäåí èëè äåíÿ íà äåòåòî. Ïîñëå âñè÷êî ïðîäúëæàâà ïî ñòàðîìó. Äàëè áðèòàíñêàòà æóðíàëèñòêà îñúçíàâà â êàêâî ñå ñúñòîè èñòèíñêèÿò ïðîáëåì íà Áúëãàðèÿ? Äàëè òàçè æåíà çíàå, ÷å èçîñòàâåíèòå èçîñòàâÿò è òðÿáâà äà ñå èçìèíå äúëúã ïúò, äîêàòî ëè÷íîòî íåùàñòèå çàïî÷íå äà ïðàâè õîðàòà ïî-äîáðè, à íå ïî-ëîøè. Êîãà ñòàâà òîâà ëè? Êîãàòî íà òîâà íåùàñòèå ñå ïðèäàäå ïî-âèñîê ñìèñúë, êîãàòî ñå ðàçãàäàå ïîñëàíèåòî â íåãî, êîãàòî ñå íàìåðè óòåõàòà, ÷å êîëêîòî è äà å òåæúê æèâîòúò, òîé å òàêúâ, çàùîòî Áîã å ïîæåëàë òàêà. Áåç ìíîãî ìèñëåíå, íî ñúñ ñèëà è âÿðà îò íåùàñòèåòî ìîæå äà ñå ðîäè äîðè ùàñòèå. Íî çà òîâà ñå èçèñêâà óñèëèå è ëþáîâ. Òÿõ áðèòàíñêàòà æóðíàëèñòêà íå îòêðèâà â Áúëãàðèÿ.


â. "Ãàðäèúí":

Êàìåðèòå çà íàáëþäåíèå íàðóøàâàò ïðàâàòà íà ÷îâåêà Øèðîêàòà óïîòðåáà íà êàìåðè çà íàáëþäåíèå ïðåäñòàâëÿâà çàïëàõà çà îñíîâíèòå ãðàæäàíñêè ñâîáîäè êàòî ïðàâîòî íà ëè÷åí æèâîò, å çàêëþ÷åíèåòî â äîêëàäà íà Êîíñòèòóöèîííàòà êîìèñèÿ êúì Êàìàðàòà íà ëîðäîâåòå â áðèòàíñêèÿ ïàðëàìåíò, öèòèðàí îò â. “Ãàðäèúí”. Äîêëàäúò ïîñî÷âà, ÷å Âåëèêîáðèòàíèÿ å íà ïúðâî ìÿñòî â ñâåòà ïî óïîòðåáà íà ñèñòåìè çà âèäåîíàáëþäåíèå - îêîëî 4 ìëí. êàìåðè äåéñòâàò â Îáåäèíåíîòî êðàëñòâî. Íàä 7% îò áðèòàíñêîòî íàñåëåíèå å âêëþ÷åíî â èçãðàæäàùàòà ñå áàçà äàííè çà ÄÍÊ. Çà ñðàâíåíèå, ÄÍÊ íà åäâà 0,5% îò íàñåëåíèåòî íà ÑÀÙ å âêëþ÷åíî â ïîäîáåí àðõèâ, èçòúêâà âåñòíèêúò. Êîìèñèÿòà, îáåäèíÿâàùà ïðåäñòàâèòåëè è íà Êîíñåðâàòèâíàòà, è íà Ëåéáúðèñòêàòà ïàðòèÿ, ïðåäóïðåæäàâà, ÷å íàöèîíàëíàòà áàçà äàííè çà ÄÍÊ ìîæå äà ñå èçïîëçâà çà “íå÷èñòè öåëè”. Äîêëàäúò èçðàçÿâà ñúìíåíèå, ÷å ñèñòåìèòå çà âèäåîíàáëþäåíèå ïîìàãàò çà íàìàëÿâàíåòî íà ïðåñòúïíîñòòà è ïîñòàâÿ ïîä âúïðîñ ïðàâîòî íà ìåñòíèòå âëàñòè äà ãè èçïîëçâàò. Êîìèñèÿòà îòïðàâÿ íàä 40 ïðåïîðúêè çà çàùèòà íà íåïðèêîñíîâåíîñòòà íà ëè÷íèÿ æèâîò. Òå âêëþ÷âàò óíèùîæàâàíåòî íà âñè÷êè “äîñèåòà” îò íàöèîíàëíàòà áàçà äàííè çà ÄÍÊ, ñ èçêëþ÷åíèå íà äàííèòå çà îñúäåíè ïðåñòúïíèöè, êàêòî è çàäúëæèòåëíî êîäèðàíå íà ëè÷íèòå äàííè îò äúðæàâíèòå è ÷àñòíèòå êîìïàíèè, èìàùè ïðàâî äà ãè ñúõðàíÿâàò. Äîêëàäúò îáà÷å íå ñïîìåíàâà ïðåäëîæåíèåòî íà ìèíèñòúðà íà âúòðåøíèòå ðàáîòè Äæàêè Ñìèò çà “ñóïåðáàçà äàííè” ñ èíôîðìàöèÿ çà åëåêòðîííàòà êîðåñïîíäåíöèÿ, òåëåôîííèòå ðàçãîâîðè è àêòèâíîñòòà â èíòåðíåò íà âñè÷êè áðèòàíöè. Íå ñå êîìåíòèðà è ïðåäëîæåíèåòî íà ìèíèñòúðà íà ïðàâîñúäèåòî Äæàê Ñòðî çà îáëåê÷àâàíå íà îãðàíè÷åíèÿòà çà ðàçïðîñòðàíåíèå íà ëè÷íè äàííè â ïóáëè÷íèÿ ñåêòîð, îòáåëÿçâà â. “Ãàðäèúí”.

È òóê å ðåä íà äîí Ìàòå.”Äíåâíèê” îò 16 ôåâðóàðè “Ãðîçíàòà òàéíà íà Áúëãàðèÿ”. Äîí Ìàòå å êîñîâñêè ñâåùåíèê, êîãîòî àâòîðêàòà îïèñâà ñ äóìèòå: “Ìåñòíèÿò ñâåùåíèê äîí Ìàòå å èñòèíñêèÿò áàùà íà îáùíîñòòà, êîéòî çíàå â êîå ñåìåéñòâî êîëêî äåöà èìà, êîå èìà îáóâêè �� êúäå íå äîñòèãà õðàíàòà. Ìëàäåæèòå ñå òðóïàò ïðè íåãî ïî âñÿêî âðåìå, à òîé èì îñèãóðÿâà êîìïþòðè, ñòèïåíäèè, ïðàùà ãè äà ó÷àò íàâúí.” Íåâÿðâàùèòå èëè õîðàòà, ÷èèòî æèâîò íå å ïîä çíàêà íà Áîæèÿòà ëþáîâ, íÿìàò ñâîÿ Äîí Ìàòå, äóõîâíèÿò áàùà, êîéòî ñå ãðèæè çà âñè÷êè îò èìåòî íà ñâîÿ Áîã. Íåâÿðâàùèòå æèâåÿò çàåäíî è íå ìîãàò äà ñè ïîìàãàò åäíè íà äðóãè, çàùîòî íÿìàò êîíòåêñòà èëè ìåõàíèçìà êàê äà ãî íàïðàâÿò. Íåâÿðâàùèòå íå ñå ãðèæàò çà ÷óæäèòå äåöà, çàùîòî íèêîé íå èì ïîìàãà äà ñå ïîãðèæàò çà ñâîèòå. Íåâÿðâàùèòå ñà íåùàñòíè è èçîñòàâåíè, çàùîòî íÿìà ñ êîãî äà ñïîäåëÿò êîëêî òðóäåí, ìú÷èòåëåí è áåçíàäåæäåí å æèâîòúò èì. Íåâÿðâàùèòå ñëóøàò êàê ïðåçèäåíòè èëè ôîëê çâåçäè ãè ïðèçîâàâàò äà ïîìàãàò íà áîëíè, ñàêàòè è èçîñòàâåíè äåöà, äî-

êàòî íà òÿõ ñàìèòå ÷åñòî èì ñå ïëà÷å åäèíñòâåíî è ñàìî çà ñâîèòå. È òå ïëà÷àò âåðîÿòíî, íî ñàìè - â òèøèíàòà íà ñâîÿòà íåâÿðà, êúäåòî íÿìà ìÿñòî çà îòåö èëè õîäæà, íà êîãîòî äà ñå îïðàò. È òîãàâà, êîãàòî æèâîòúò âå÷å êðåùè îò íåïîíîñèìîñò, èäâà ðåä íà ëóäîñòòà - òîëêîâà î÷àêâàíà, îïðàâäàíà è ëîãè÷íà. Ñëåä íåÿ å ñìúðòòà íà äâåòå äåöà, óáèòè îò ïîëóäåëèÿ èì áàùà. Íåâÿðâàùèòå ïðàâÿò âñè÷êî âúçìîæíî áîëåñòòà, áèëî ôèçè÷åñêàòà èëè ïñèõè÷åñêàòà, äà íå å òåìà íà ðàçãîâîð. Òîâà ñå ñëó÷âà íà äðóãèòå, îíåçè ñ ëîø êúñìåò. È çàåäíî ñ èçêàçàíîòî ïîæåëàíèå “Íàñ ùå íè îòìèíå”, äúëáîêî â ñúçíàíèåòî ñå ïðîêðàäâà ìèñúëòà “Âå÷å íè çàñòèãíà”. Ñòðàøíî å äà ñè íåâÿðâàù è òîâà å îáùèÿò çíàìåíàòåë ñúñ ñëó÷àÿ îò Áåëãèÿ, Äàíèÿ èëè êúäåòî è äà áèëî äðóãàäå - îáùåñòâà, êîèòî â îïèòà ñè äà æèâåÿò áåç Áîã è â ñâîÿòà ÷îâåøêà ñàìîòà, èçâåäíúæ áèâàò ïîêîñåíè îò áëèæíèòå ñè. Îíåçè áëèæíè, êîèòî âå÷å íå îáè÷àìå, çà êîèòî íå ñå ãðèæèì, êîèòî íå ñà íàøà ðàáîòà, à íà äúðæàâàòà è íåéíèòå èíñòèòóöèè. ÎÁÅÊÒÈ 31


×ÅÍÃÅÒÀ-ÆÓÐÍÀËÈÑÒÈ, ÌÅÍÒÅÒÀ-ÒÅÐÎÐÈÑÒÈ Äàíàèë ÁÐÅÇÎÂ

Ç

à ëþáèòåëèòå íà êîíñïèðàòèâíè òåîðèè â öÿëàòà èñòîðèÿ ñ îòâëå÷åíèÿ íà 27 ÿíóàðè àâòîáóñ èìàøå íåùî, êîåòî íÿêàê äîñàäíî íàïîìíÿøå ãîðäî âååùèÿ ñå àìåðèêàíñêè ôëàã íàä ëóííàòà ïîâúðõíîñò - íÿêîëêî âúïðîñà îñòàíàõà îòâîðåíè. Êàê ìåäèèòå ðàçïîëàãàõà îùå ñúùèÿ äåí ñ èíôîðìàöèÿ çà òîâà, ÷å Ìèðîñëàâ Áëàæåâ ñå å âîäåë íà îò÷åò êúì íÿêàêâà ïñèõèàòðèÿ, ïðè ïîëîæåíèå, ÷å äîðè ïîëèöåéñêèòå åëåêòðîííè àðõèâè (êîèòî ñà ôàêò åäâà îò íÿêîëêî ìåñåöà) íå ñúäúðæàò òîëêîâà ïîäðîáíà èíôîðìàöèÿ, îñâåí àêî ëèöåòî íå å êðèìèíàëíî ïðîÿâåíî è ùàòåëíî íàáëþäàâàíî. Êàê ñòàíà òàêà, ÷å íà ìÿñòîòî íà ñðåùàòà ïðèñúñòâà ñàìî "ïîäáðàí" êðúã îò æóðíàëèñòè (1 áðîé) è êàìåðåí ñúñòàâ íà ïîëèöèÿòà, äèðèæèðàí îò ñàìèÿ äèðåêòîð íà ÌÂÐ. Àêî òîçè "îïàñåí ïñèõîïàò" å èñêàë äà îñâåäîìè ìåäèèòå, çà äà äàäå ïóáëè÷íîñò íà èñêàíèÿòà ñè, òîé ùåøå ëåñíî äà ñè îñèãóðè äîñòà ïî-ñîëèäíî ìåäèéíî ïîêðèòèå. È àêî òîçè, ïî ïðåçóìïöèÿ íåïðåäâèäèì è íåóðàâíîâåñåí ïîõèòèòåë, ðàçïîëàãàù ñ äâà áîéíè ïèñòîëåòà è âåðîÿòíî áîìáà, íàèñòèíà å çàñòðàøàâàë æèâîòà íà 37 ïúòíèêà, òî åäâà ëè èìàìå îñíîâàíèå äà íàðå÷åì "àêöèÿòà" íà ÌÂÐ, êîÿòî èìàõìå âúçìîæíîñò äà íàáëþäàâàìå è ïî òåëåâèçèÿòà, "ïðîôåñèîíàëíà". Íÿìàìå ñïåöåêèï, íèòî ñíàéïåðèñò, à èíôîðìàöèÿòà ïî ñëó÷àÿ, çà óæàñ íà ïîõèòåíèòå è òåõíèòå áëèçêè, ñå èçñèïâà â åôèðà â ðåàëíî âðåìå êàòî äúæä íà ïúðâîìàéñêà ìàíèôåñòàöèÿ. Àêî òîâà, êîåòî ñìå íàáëþäàâàëè, å áèëî èíñöåíèðîâêà, òî òðÿáâà äà áëàãîäàðèì íà ñöåíàðèñòèòå, ÷å íå ñà ïðåäâèäèëè çà ðàçâðúçêàòà íåùî ïî-çðåëèùíî. Àêî ïúê ïîõèòèòåëÿò å òîçè, çà êîãîòî ñå ïðåäñòàâÿ, øîóòî çàïî÷âà è çàâúðøâà ñ ìåäèèòå. Âñúùíîñò âúïðîñúò äàëè íåùî ñå å ñëó÷èëî ðåàëíî, èëè íå, ìîæå äà ñå ñìÿòà çà âòîðîñòåïåíåí, ïîíåæå èñòèíñêèÿò ðåçóëòàò å â òîâà, ÷å ìèëèîíè õîðà ïîëó÷àâàò îïðåäåëåíà ãëåäíà òî÷êà è ÿñíî ôèêñèðàíè àêöåíòè âúðõó ñúáèòèåòî. Èçãëåæäà ìåäèèòå â íàøè äíè äàâàò ïîâå÷å ãîòîâè îòãîâîðè, îòêîëêîòî âúïðîñè è âìåñòî äà ïðîâîêèðàò õîðàòà äà ìèñëÿò â îïðåäåëåíà ïîñîêà, àãðåñèâíî íàëàãàò âå÷å ãîòîâ ìîäåë íà ìèñëåíå (èëè ïî-ñêîðî "íå-ìèñëåíå"). Òå âëàäåÿò ñèëàòà, êîÿòî íàâðåìåòî ðåëèãèèòå ñà èìàëè: äà âäúõâàò íåçàâèñèì æèâîò íà ëåãåíäàòà, áàçèðàíà íà èñòîðè÷åñêè ôàêòè. Íèå â ìåäèèòå ìàíèïóëèðàìå íèñêèòå íèâà íà ÷îâåøêîòî ñúçíàíèå ñ äâà ìíîãî ñèëíè ìåõàíèçìà - ïîäêëàæäàíåòî íà ñòðàõîâå è åêñïëîàòèðàíåòî íà äúëáîêî çàëåãíàëè ñòåðåîòèïè (â ïî-ñòàðè âðåìåíà ñå ïîëçâàøå è ñúçäàâàíåòî íà óòîïèè, íî âå÷å íèêîé íå ñå õâàùà íà òîçè íîìåð). Ñòðàõúò îò òåðîðèçúì å îñîáåíî àêòóàëíà è íåðÿäêî ïðååêñïîíèðàíà òåìà íà ïðàêòèêà â öåëèÿ ñâÿò. Ó íàñ îáà÷å òåðîðèçúì íå å èìàëî îòêàêòî ïðåäè ïîâå÷å îò ïîëîâèí ñòîëåòèå åäèíñòâåíà-

32 ÎÁÅÊÒÈÂ

òà äîáðå îðãàíèçèðàíà è ôèíàíñèðàíà ìîäåðíà òåðîðèñòè÷íà îðãàíèçàöèÿ ñòàâà ëåãèòèìíà ïàðòèÿ. Ìîæå áè èìàìå íóæäà - òåðîðèçìúò å äîáðî îïðàâäàíèå çà ïðèëàãàíåòî íà îòêðèò òåðîð. Çà ñòåðåîòèïèòå ñè çàñëóæàâà äà ïîÿñíèì: òå ñà íàèñòèíà äâàéñåò è ïåòèÿò êàäúð íà ñðåäñòâàòà çà ìàñîâî îñâåäîìÿâàíå ìåõàíèçìèòå, êîèòî îòêëþ÷âàò èðàöèîíàëíîòî â íàøåòî ðàöèîíàëíî è â êîìáèíàöèÿ ñ äîáðå ïðåìåðåíà äîçà ñòðàõ âúðøàò ÷óäåñà - ìîãàò äà íè íàêàðàò äà ïîäêðåïÿìå æåñòîêè âîéíè çàðàäè îáðàçà íà "áåçìèëîñòíèÿ âðàã", èëè äà ïîäêðåïÿìå æåñòîêè äèêòàòóðè çàðàäè "óæàñÿâàùàòà àëòåðíàòèâà". Íÿêîè êðàéíî íåïîäõîäÿùè õîðà ïðàâÿò ïîëèòè÷åñêà êàðèåðà, àêî óñïåÿò äà ñå ïîêàæàò êàòî "òâúðäàòà ðúêà íà çàêîíà". Îáùåñòâîòî íè, ïîäîáíî íà íÿêîÿ ñèñòåìíî ìàëòðåòèðàíà ñúïðóãà, ïðîñòî êîïíåå çà òàçè òâúðäà ðúêà. Äà îáúðíåì âíèìàíèå ñ êàêâè ñòåðåîòèïè áîðàâåøå òàçè èñòîðèÿ ïî íà÷èíà, ïî êîéòî íè ÿ ïîäíåñå áÒÂ: åäèí ñóïåð-ðåïîðòåð - ìèðîòâîðåö, åäíî ñóïåð-÷åíãå, êîåòî ìåæäó äðóãîòî äåéñòâà ìíîãî õóìàííî (òîâà íå ãî áÿõìå âèæäàëè ñêîðî - âíèìàíèå: äîáðèòå ÷åíãåòà ñå èçäèãàò â ïîëèòèêàòà, à ëîøèòå - â ÌÂÐ) è íàèñòèíà íîâîòî íåùî áåøå "áúëãàðñêèÿò òåðîðèñò". Òîé å ìèë è äîðè ìàëêî ñòåñíèòåëåí, íî ñå ÷óâñòâà îíåïðàâäàí è íÿìà êúì êîãî äà ñå îáúðíå, çàòîâà îòâëè÷à àâòîáóñ. Êàêòî êîìïåòåíòíî ñå êàçà â ñóòðåøíèÿ áëîê íà áÒ îò 28 ÿíóàðè, ÷óëî ñå, ÷å Áëàæåâ å "ïîëèòè÷åñêè àêòèâåí, íàöèîíàëèñò, ìàé å ó÷àñòâàë â ïðîòåñòèòå", à îñâåí òîâà, êàêòî ñå ðàçáèðà ïî-êúñíî, ïèøå ÷åñòî â èíòåðíåò ôîðóìè. Ïîñëå ñòàíàõìå ñâèäåòåëè íà êëàñè÷åñêà âåðèæíà ðåàêöèÿ â ìåäèéíîòî ïðîñòðàíñòâî - òÿ íÿìàøå íóæíàòà ìîù äà "âçðèâè" îáùåñòâîòî, íî ïúê áåøå äîñòàòú÷íà, çà äà íè çàñëåïè è õâúðëè äèìíà çàâåñà âúðõó ìíîãî äðóãè èíòåðåñíè íîâèíè, êîèòî íè ñå "èçïëúçíàõà" ìåæäó äðóãîòî. Ïðåç ïîñëåäíèòå íÿêîëêî ñåäìèöè èíòåðåñíè ñúáèòèÿ â Áúëãàðèÿ ñúâñåì íå ëèïñâàõà (íàïðèìåð õîðà, êàêòî ñå îêàçà íåïðàâîìåðíî çàäúðæàíè, ìèñòåðèîçíî óìèðàõà â ðúöåòå íà ïîëèöèÿòà ïî âðåìå íà ðàçïèò), íî òåëåâèçèîííèòå çðèòåëè (êîèòî ïðåäñòàâëÿâàò ïðåîáëàäàâàùàòà ÷àñò íà îáùåñòâîòî), áÿõà "çàáàâëÿâàíè" ñ åäíî íèñêîáþäæåòíî ðåàëèòè øîó, â êîåòî èìàøå íîòêà íà ñàïóíåí ñåðèàë (ëè÷íà äðàìà) è â êðàÿ ñå î÷åðòà ñúâñåì ÿñíà ïîóêà: Ìèðîëþáà Áåíàòîâà å áåçñòðàøíà, Ïàâëèí Äèìèòðîâ å õëàäíîêðúâíî ñóïåð ÷åíãå, à õîðàòà, êîèòî íå ñà äîâîëíè îò ðàáîòàòà íà èíñòèòóöèèòå â Áúëãàðèÿ, ñà îïàñíè è ïîòåíöèàëíè òåðîðèñòè, îñîáåíî àêî óìåÿò äà áîðàâÿò ñ èíòåðíåò. Ïîíåæå òîâà ñà âåðîÿòíî 90% îò ìèñëåùèòå õîðà â ñòðàíàòà, åäèíñòâåíèÿò íà÷èí äà ïðåäîòâðàòèì òåðîðèçìà å äà êîíòðîëèðàìå ìèñúëòà è êîìóíèêàöèÿòà è äà îãðàíè÷èì ëè÷íàòà ñâîáîäà. Òîâà êàòî ÷å ëè íå å òîëêîâà íåâåðîÿòíî... Èçãëåæäà âñå ïàê, ÷å ñëåä âñè÷êè ãîòîâè îòãîâîðè íèå âñå îùå íå ñìå ñè çàäàëè âúïðîñèòå.


ÄÎÊÓÌÅÍÒÀ ËÍÈ ÑÒÐÀÍÈ ÖÈ ÇÀ “ÂÚÇÐÎÄÈÒÅ ËÍÈß ÏÐÎÖÅ Ñ” (1984 - 1989 )

Êàòî íà ïðàçíèê “Ñìÿíàòà íà èìåíàòà òðÿáâà äà ñå ïðåâúðíå â ïðàçíèê íà îñâîáîæäåíèåòî íà òîâà íàñåëåíèå îò òóðñêî ðîáñòâî" Òîäîð Æèâêîâ, Èç èçêàçâàíå íà ñðåùà ñ ïàðòèéíèÿ è äúðæàâíèÿ àêòèâ, 18 ÿíóàðè 1985 ã., ÖÄÀ, ô.1á, îï. 63, à. å. 108, ë. 5 Ïðîäúëæåíèå îò áð. 161 Ïðîäúëæàâàì ñ ðàçêàçà çà òîâà, êîåòî ñòàâà â ñãðàäàòà íà Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúòðåøíèòå ðàáîòè ïðåç çèìàòà íà 1984-1985 ã. Íà ñúâåùàíèåòî, ïðîâåäåíî íà 4 ÿíóàðè 1985 ã., íà÷àëíèöèòå íà îêðúæíèòå óïðàâëåíèÿ íà ÌÂÐ â îêðúçèòå, êúäåòî âå÷å å ïðîâåäåíà àêöèÿòà ïî íàñèëñòâåíîòî ïðåèìåíóâàíå, ïðåäñòàâÿò ñâîèòå îò÷åòè ïðåä ðúêîâîäñòâîòî íà ìèíèñòåðñòâîòî. Ïðèñúñòâàò ãåíåðàë-ïîëêîâíèê Âåëêî Ïàëèí - çàâåæäàù

îòäåë “Ñîöèàëíà è íàöèîíàëíà ñèãóðíîñò” íà ÖÊ íà ÁÊÏ, è ðúêîâîäèòåëÿò íà ïðåäñòàâèòåëñòâîòî íà ÊÃÁ â Áúëãàðèÿ - Ôüîäîðîâ.  ïðåäèøíèÿ áðîé ïðîñëåäèõìå ÷àñò îò äîêëàäà íà ïîëêîâíèê Êàäèðåâ - íà÷àëíèê íà Îêðúæíîòî óïðàâëåíèå íà ÌÂÐ â Êúðäæàëè. Íåêà äà çàïî÷íåì ñ âòîðàòà ÷àñò íà òîçè äîêëàä. Êàêòî è äîñåãà, â êóðñèâ ñà äàäåíè ïàðàëåëíè òåêñòîâå - ìîè áåëåæêè è êîìåíòàðè, êàêòî è òåêñòîâå îò äðóãè èçòî÷íèöè. Ìèõàèë Èâàíîâ

Àðõèâ íà Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúòðåøíèòå ðàáîòè (ÀÌÂÐ), ô. 1, îï. 12, à.å. 644 ÑÅÊÐÅÒÍÎ!

Ñ Ò Å Í Î Ã ÐÀ Ì À îò ñëóæåáíî ñúâåùàíèå ñ ðúêîâîäíèÿ ñúñòàâ, ïðîâåëî ñå íà 04.01.1985 ã. â ñãðàäàòà íà ÍÒÓ (Íàó÷íî-òåõíè÷åñêî óïðàâëåíèå) (...) ÄÐ. ÀÒ. ÊÀÄÈÐÅ (Ïðîäúëæåíèå): Îêîëî 12,30 ÷àñà íà 27.12.1984 ã. îòíîâî â Ìîì÷èëãðàä ñå ñúáðà òúëïà îò îêîëî 700-800 äóøè. Òå ñå äúðæàõà äðúçêî è àãðåñèâíî. Ñêàíäèðàõà ëîçóíãè: “Äîëó ïàðòèÿòà”, “Óáèéöè” è ïð. Îïèòàõà ñå äà íàïàäíàò îáùèíñêèÿ ïàðòèåí êîìèòåò, îáùèíñêèÿ íàðîäåí ñúâåò è äðóãè îáùåñòâåíè ñãðàäè. Ñúñ ñèëèòå íà ÐÓ íà ÌÂÐ Ìîì÷èëãðàä è Ãðàíè÷íè âîéñêè òúëïàòà áå ðàçïðúñíàòà. Èççåòè áÿõà 4 íîæà, áðàäâè, ñåêèðè è äðóãè ïðåäìåòè îò ó÷àñòíèöèòå. Èç “Ñëîìèõà õîðàòà îò Ìîì÷èëãðàä...” îò Àëèø Ñàèò (â-ê “Ïðàâà è ñâîáîäè”, áð.8, 15 -21 àïðèë 1991 ã.): “(...) Ôàõðè Ñåéäàõåò, ìëàäøè àãðîíîì, åäèí îò ó÷àñòíèöèòå è ñâèäåòåëèòå íà ñúáèòèÿòà: Ïðåç åñåíòà íà 1984 ã., ïî âðåìå íà íàñèëñòâåíàòà ñìÿíà íà èìåíàòà íè, îòèäîõ â ×àíêà è Òîêà÷êà. Çàåäíî ñ Ìþìèí Êüîñå Þìåð, Õàëèë Ìåõìåò è áðàòÿòà Áóðõàí è Îðõàí Íåäæèï ñå ñúáðàõìå íà çàñåäàíèå äà îáñúäèì ïîëîæåíèåòî. Èçìèñëèõìå è ïàðîëà çà ïîõîäà íà íàñåëåíèåòî, êîÿòî ïî-êúñíî ïðîìåíèõìå ñïîðåä ñèòóàöèÿòà. Êîãàòî àðìèÿòà è ìèëèöèÿòà îáêðúæè ñåëÿíèòå, ñòàíà

ÿñíî, ÷å îñâåí äà ñå ñúïðîòèâëÿâàìå, äðóã èçõîä íÿìà. 26 äåêåìâðè, âòîðíèê áå ïàçàðåí äåí â ãðàäà. Êàêâîòî ùåøå äà ñòàâà, òîãàâà ùåøå äà å. Ïëîùàäúò çàïî÷âà äà ñå çàïúëâà. Íàðîäúò ïðèñòèãàøå òóê, çà äà çàùèòè èìåíàòà ñè, òóðñêîòî ñè ñàìîñúçíàíèå.  12.00 ÷. ñ ãðóïà îò îêîëî 10 äóøè çàïî÷íàõìå ïîõîäà. Îòèäîõìå äî îáùèíñêèÿ êîìèòåò íà ÁÊÏ è äî îáùèíñêèÿ ñúâåò. Áëúñíàõìå âðàòàòà íà îáùèíàòà è âëÿçîõìå âúòðå. Èìàõìå íàìåðåíèå äà èçãîðèì ðåãèñòðèòå ñ èìåíàòà. Çà äà ïðåäîòâðàòÿ åâåíòóàëíî ïîäïàëâàíå íà ñãðàäàòà, àç èçâèêàõ: “Âàðâàðñòâîòî å ïîä äîñòîéíñòâîòî íè!” Îò îáùèíàòà íå ïîñëåäâà îòãîâîð è õîðàòà ïî÷íàõà äà ñå ðàçîòèâàò. Òîãàâà ïðèñòèãíàõà 150 äóøè îò ïîãðàíè÷íèòå âîéñêè è íè îáêðúæèõà. Íà ïóøêèòå èì áÿõà íàäÿíàòè ùèêîâå. Òðúãíàõìå êúì ãðàäñêèÿ ïëîùàä. Îòêúì Êúðäæàëè ïðèñòèãíàõà òàíêîâå (ñïîðåä ãåíàðàë ×èðãèëàíîâ - áðîíåòðàíñïîðòüîðè - âèæ ïî-äîëó, Ì. È.), ïîæàðíèêàðè è ìèëèöèîíåðè. Ïîäêàðàõà òàíêîâåòå ñðåùó òúëïàòà. Íåðâèòå íè ñå îïúíàõà, êðúâòà â æèëèòå íè çàìðúçíà. Ñ äâåãîäèøíîòî ñè äåòå íà ðúöå Ñàëèõà Ñàëèõ èçëåçå íàïðåä, çàñòà-

ÎÁÅÊÒÈÂ 33


íà ïðåä òàíêîâåòå è èçâèêà ñ âñå ñèëà: “Êàêâî ÷àêàòå? Ñòúï÷åòå íè! È äà íè ñìàæåòå, ïàê ùå ñè îñòàíåì òàêèâà, êàêâèòî ñìå!” Ìóñòàôà Õþñåèí îò ñ. Õóáàâåëêà ñå êà÷è âúðõó åäèí òàíê è èçâèêà “Àç ñúì òóð÷èí!” Òîâà äàäå ìîðàëíà ñèëà íà õîðàòà... Çà äà íè ðàçïðúñíàò, ïîæàðíèêàðèòå èçïîëçâàõà âîäíè ñòðóè, ïðèìåñåíè ñ ÷àêúë. Îòïðàâèõìå ñå áåç ñòðàõ êúì ïëîùàäà - îòïðåä íèå, çàä íàñ - òàíêîâåòå. Ñåäíàõìå íà çåìÿòà. È òîãàâà îòêðèõà îãúí ïî íàñ è ñå ðàçáðà, ÷å öåëòà èì å áèëà äà íè ðàçñòðåëÿò... Ïðèâå÷åð ñå ñðåùíàõìå ñ Ìþìèí Êüîñå Ìåõìåò. Ïðåç îíàÿ íîù èçïðàòèõìå äîâåðåíèòå íè ëèöà êúì Ðàâåí è Íàíîâèöà. Ñóòðèíòà íà 27 äåêåìâðè îò îíèÿ ñåëà ïðèñòèãíàõà îêîëî 700 ìëàäåæè. Íî ìèëèöèÿòà áå óñòðîèëà çàñàäà è ãè ñúáðà â äâîðà íà ó÷èëèùåòî. Íàêàðàõà ãè äà ëåãíàò íà çåìÿòà è çàïî÷íàõà äà ãè ðèòàò è äà ãè áèÿò ñ ïðèêëàäè. Îò Ñîôèÿ áå ïðèñòèãíàëà çàïîâåäòà: “Áèéòå!” Êóðøóìèòå ëåòÿõà áåçðàçáîðíî - íà ìåñî, íà êîêàë.  ãðàäñêèÿ ïàðê áå óáèò 16-ãîäèøíèÿò Ìþìþí Ìóñòàôà. Ïðàâèòåëñòâîòî èçïðîáâà ñèëàòà ñè âúðõó íåâúîðúæåíèÿ íàðîä... Çàïî÷íàõà àðåñòè, èçòåçàíèÿ, èçñåëâàíèÿ... Íà 28 äåêåìâðè îêîëî 300 æåíè íàïðàâèõà ïðîòåñòåí ïîõîä ñ èñêàíå äà ñå âúðíàò ñúïðóçèòå èì. Ðàçïðúñíàõà è òÿõ...” Îñâåí Ìþìþí Ìóñòàôà Àõìåò îò ñåëî Ðàâåí çàãèâà è Þñóô Àáäóëàõ Ìåõìåò îò ñ. Íàíîâèöà. (...) Ïðåç äåíÿ íà 27.12.1984 ã. ãðóïè îò ïî 20-30 äóøè ñå äâèæåõà èç íÿêîè îò ñåëàòà íà ñåëèùíà ñèñòåìà Ìîì÷èëãðàä, ñåëèùíà ñèñòåìà Äæåáåë è ñåëèùíà ñèñòåìà Áåíêîâñêè. Ãðóïèòå áÿõà ðàçïðúñíàòè ïî âðåìå íà ñúáèðàíåòî. (...) Èç “Òå ìèíàõà ïðåç Áåëåíå - 2” îò Àçèç Áåé, Ñîôèÿ, 2004, ñòð. 111 - 115: “23. ÌÞÌÞÍ ÕÞÑÅÈÍΠ(ÌÞÌÞÍ ÌÓÐÀÒÎÃËÓ) Ìþìþí Ìóðàòîãëó çàâúðøâà Òåêñòèëíèÿ òåõíèêóì â Ãàáðîâî ïðåç 1980 ãîäèíà è çàïî÷âà ðàáîòà â Òåêñòèëíèÿ çàâîä “Îðôåé” â Êúðäæàëè. Òàì ðàáîòè äî êðàÿ íà 1984 ãîäèíà. Ñïîìåíèòå ìó îò “Âúçðîäèòåëíèÿ ïðîöåñ” ãî îòíàñÿò êúì äàòà 26 äåêåìâðè 1984 ã., êîãàòî åäèí çåìëÿê ìó êàçâà â ðàéîíà íà çàâîäà: “Ñåëîòî òè å áèëî íàïàäíàòî îò âîéñêà è òàíêîâå, èìàëî óáèòè...”  òîçè ìîìåíò ñâåòúò ñå çàâúðòâà ïðåä î÷èòå ìó ïðè ìèñúëòà, ÷å ìîæå äà èìà óáèòè è îò ñåìåéñòâîòî ìó. Êîãàòî èäâà íà ñåáå ñè, ïúðâàòà ìó ðàáîòà å äà îòèäå íà àâòîãàðà Êúðäæàëè, çà äà ñå êà÷è íà àâòîáóñà çà ñ. Áåíêîâñêè. Íî áèëåòîïðîäàâà÷êàòà ìó êàçâà, ÷å ïúòèùàòà ñà çàòâîðåíè “ïîðàäè îáèëíèÿ ñíåãîâàëåæ”. Íàñòîÿâà çà áèëåò. Ñ äðóãè äóìè ñè òúðñè áåëÿòà, íî ñå íàìèðàò ðàçóìíè õîðà, êîèòî äà ãî ïîñúâåòâàò ñ íóæíèÿ òàêò äà ñå ïðèáåðå â êâàðòèðàòà ñè â Êúðäæàëè è íà ñëåäâàùèÿ äåí äà îòèäå îòíîâî íà ðàáîòà, çàùîòî å îáÿâåíî èçâúíðåäíî ïîëîæåíèå â îêðúãà. Âîéñêàòà è ïîëèöèÿòà ñà çàâàðäèëè âñè÷êè ïúòèùà. Ïðåä íåâúçìîæíîñòòà äà ïðåäïðèåìå êàêâîòî è äà áèëî, ñå ïðèáèðà â êâàðòèðàòà ñè è íà ñëåäâàùèÿ äåí îòèâà íà ðàáîòà. Äî îáÿä ñÿêàø

34 ÎÁÅÊÒÈÂ

âñè÷êî å íîðìàëíî êàêòî â “Îðôåé”, òàêà è â ñúñåäíèÿ çàâîä “Àðäà”. Íî ñêîðî ñòàâà ÿñíî, ÷å âñè÷êî å ïðèâèäíî. Êúì îáÿä òîé âèæäà êàê êàòî ïîäãîíåíè áÿãàò ìúæåòå-ðàáîòíèöè îò ñúñåäíèÿ “Àðäà”. “Êàêâî ñòàâà ñ âàñ, áðå, õîðà?! Êúäå ñòå õóêíàëè ïðåç ãëàâà?!” - ãè ïðåñðåùà è ïèòà Ìþìþí. “Ìèëèöèÿòà íàïàäíà çàâîäà íè, êîãîòî õâàíàò, ìó âçèìàò ïàñïîðòà è ãî ïîáúëãàðÿâàò!” “Àç âëÿçîõ â öåõà - ðàçêàçâà Ìþìþí - è çàïî÷íàõ äà îáÿñíÿâàì íà äðóãàðèòå ñè òóðöè êàêâî ñòàâà â ñúñåäíèÿ çàâîä “Àðäà”. Òå ñå ðàçêîëåáàõà, íå çíàåõà êàêâî äà ïðåäïðèåìàò. Òîãàâà èì êàçàõ, ÷å àç íàïóñêàì ðàáîòàòà è èçëÿçîõ. Ìèíóòè ïî-êúñíî ãëåäàì âñè÷êè òóðöè èçëèçàò ïðåç ïîðòàëà íà ïðåäïðèÿòèåòî. Ñêîðî äîéäîõìå íà åäíî ìÿñòî ñúñ ñúñåëÿíèíà ñè Ôàõðè è åäíî ìîì÷å Ôèêðè îò ñ. Ïîäêîâà. Òðúãíàõìå çà ñåëî Áåíêîâñêè, êîåòî îòñòîåøå íà îêîëî 60 êì îò Êúðäæàëè. Êîãàòî òðèìàòà ñòèãíàõìå Âèñÿùèÿ ìîñò ìåæäó Ìîì÷èëãðàä è Äæåáåë, âèäÿõ îòäàëå÷ êàê ìëàäåæèòå îò Ìîì÷èëãðàä áÿãàò, à ïî ïåòèòå èì ãè ñëåäâàò âúîðúæåíè ñ àâòîìàòè ìèëèöèîíåðè è âîéíèöè. Âñè÷êî òîâà íå ñòàâàøå íà 26 äåêåìâðè, à íà ñëåäâàùèÿ äåí - 27 äåêåìâðè, ÷åòâúðòúê. Áåøå æåñòîêà ãëåäêà - òàì, êúäåòî âúîðúæåíèòå áàíäè íàñòèãàõà ìëàäåæèòå, ãè áèåõà ñ ïðèêëàäèòå è ãè òúï÷åõà ñ ÷èçìèòå ñè; íàâñÿêúäå ïîëåòî ñå îãëàñÿøå îò ïèñúöè è âèêîâå. Åäèí ïî-áàáàèò îò íàøèòå ñå îïèòà äà ñå îòáðàíè - òîãàâà êàòî ëåøîÿäè ñå ñïóñíàõà äåñåòèíà äóøè íàä íåãî: áèõà ãî, áèõà ãî, íàêðàÿ ãî îñòàâèõà íà ïîëåòî è ïðîäúëæèõà äà ãîíÿò îñòàíàëèòå. Äîêàòî ñòîÿõìå òðèìàòà è ãëåäàõìå îò Âèñÿùèÿ ìîñò óæàñíàòà ãëåäêà, îòáðàíÿâàùîòî ñå ìîì÷å íå ìðúäíà îò ìÿñòîòî ñè - óìðÿëî ëè áåøå, æèâî ëè è äíåñ íå çíàì. Ïî-êúñíî ñàìî ðàçáðàõ, ÷å ñúùèÿ äåí ïî ñúùèÿ æåñòîê íà÷èí, â ñúùèÿ ãðàä Ìîì÷èëãðàä ñà óáèëè åäíî 16-ãîäèøíî ìîì÷å - òóð÷å. Ïî åäíî âðåìå Ôèêðè îò ñ. Ïîäêîâà ìå äðúïíà çà ðúêàòà è êàçà: “Âèæ, Ìþìþí, ïðè òîâà ïîëîæåíèå íå ìîæåì äà âëåçåì â Ìîì÷èëãðàä è äà âçåìåì âëàêà çà Ïîäêîâà. Êàêâî äà ïðàâèì?” Ùå ÷àêàìå êàçàõ ìó àç - àêî òðúãíåì äà áÿãàìå, ìèëèöèÿòà è âîéíèöèòå ùå íè çàáåëåæàò è ùå íè ïîäãîíÿò è íàñ. “Íå ìèíà ìíîãî è ïúðâèòå ïîäãîíåíè ìëàäåæè îò Ìîì÷èëãðàä ìèíàõà ïîêðàé ìÿñòîòî, êúäåòî áÿõìå ñå ñêðèëè. Çà íàøå ùàñòèå ïî íÿêàêúâ çíàê, êîéòî òàêà è íå çàáåëÿçàõìå, ïðåñëåäâà÷èòå ñïðÿõà è åäèí ïî åäèí çàïî÷íàõà äà ñå âðúùàò îáðàòíî. Âúçäúõíàõìå. Åäèí îò ïîäãîíåíèòå ìëàäåæè íè çàáåëÿçà è äîéäå ïðè íàñ.  ðúöåòå ñè äúðæåøå öÿë õëÿá. Äîêàòî áÿãàë, óñïÿë äà ãî âçåìå îò íÿêúäå. Ïîãëåäíà êàê ãëåäàìå êúì ðúêàòà ìó ñ õëÿáà, äîñåòè ñå è ïîïèòà : “Ãëàäíè ëè ñòå?” “Óìèðàìå îò ãëàä” - ìó îòãîâîðè Ôèêðè. Òîãàâà òîé ðàçäåëè âúðõó êîëÿíîòî ñè õëÿáà íà äâå è íè äàäå ïîëîâèíàòà. Íèå ãî ïîäåëèõìå íà òðè è òîâà áåøå íàéñëàäêèÿò õëÿá, êîÿòî ñúì ÿë â æèâîòà ñè! Íÿìà äà ïðîòàêàì ðàçêàçà ñè, íî êúì 23 ÷àñà ïîëóíîù, ñëåä äúëúã çèìåí ïðåõîä, ñòèãíàõ ó äîìà


â ñåëî Ïååâñêî, îáùèíà Áåíêîâñêè. Ïúðâèÿò ÷îâåê, êîãîòî âèäÿõ, áåøå êàëåêî Áåêèð. Òîé ìè ðå÷å: “Ïîáúëãàðèõà ñåëî Áåíêîâñêè, óòðå ùå äîéäàò â íàøåòî ñåëî.” È íàèñòèíà íà ñëåäâàùèÿ äåí êúì 11 ÷àñà â ñåëîòî íè íàõúëòàõà âîéíèöè, âîäåíè îò åäèí ìàéîð. Ïîèñêàõà ïàñïîðòèòå íè. Äàäîõìå èì ãè. Èçâàäèõà ôîðìóëÿðè è èçìèñëèõà èìåíàòà íè ïî íà÷àëíàòà áóêâà îò òóðñêèòå íè èìåíà. Ïîñëå íè äàäîõà ñëóæåáíè áåëåæêè, ñ êîèòî ïîñëå äà ñè ïîëó÷èì íîâèòå ïàñïîðòè ñ áúëãàðñêèòå èìåíà. Áåøå 28 äåêåìâðè 1984 ã. Íà ñëåäâàùèÿ äåí 29 äåêåìâðè, ñúáîòà, ÷óõ, ÷å ñà àðåñòóâàëè Þñóô, ó÷èòåëÿ Åþá, Èáðàõèì, Ôåõèì Èçìèðëè è äðóãè. ×óäèõ ñå êàê ëè ùå èçäúðæàò íà òîçè ðîäîïñêè çèìåí ñòóä. Äúëãî îáà÷å íå ñå ÷óäèõ, çàùîòî îêîëî 21 ÷àñà àðåñòóâàõà è ìåí. Îáúðíàõà íàîïàêè äâîðà íè - ñèãóðíî òúðñåõà îðúæèå èëè íåùî ïîäîáíî. È íà ñòóä ñå èçäúðæàëî. Íÿêîëêî ÷àñà ìå ëàøêàõà íàïðåä-íàçàä è ñëåä ïîëóíîù - 24 ÷àñà, ñå îçîâàõ â ÌÂÐ - Êúðäæàëè. Íàáëúñêàõà ìå ñ ðèòíèöè è ïðèêëàäè â åäíà àðåñòàíòñêà êèëèÿ.  êèëèÿòà áÿõà äÿäîòî íà óáèòîòî ñåäåìíàäåñåòìåñå÷íî áåáå Òþðêÿí îò ñ. Áåíêîâñêè, Êúðäæàëèéñêî, Àáäóëàõ Õþñåèíîâ Õàñàíîâ è ó÷èòåëÿò ïî èñòîðèÿ Ìóñòàôà Íóðèåâ. (...)” (Ñ íåçíà÷èòåëíè ñúêðàùåíèÿ.) Ìþìþí Ðåäæåáîâ Õþñåèíîâ ñ “áúëãàðñêî” èìå Ìàðèî Áèñåðîâ Òîïàëîâ è íàñòîÿùå èìå â Òóðöèÿ Mumin Muratoglu ïðåñòîÿâà â êîíöåíòðàöèîííèÿ ëàãåð â Áåëåíå îò 31.12.1984 ã. äî 09.04.1986 è ñëåä òîâà â çàòâîðà â Áîáîâäîë - îò 09.04.1986 ã. äî 25.05.1987. Ñëåä îñâîáîæäàâàíåòî ìó îò çàòâîðà å âúäâîðåí êàòî èçñåëåí â ãðàä Áîáîâäîë äî 1989 ã. (...) Íà 28.12.1984 ã. êðàé ñ. Ïåíêîâñêè, ñåëèùíà ñèñòåìà Ïîäêîâà, áå çàêà÷åíî òóðñêî çíàìå ñ íàäïèñ: “Ñìåëî íàïðåä”. Ñúùèÿò äåí â ìåáåëíèÿ çàâîä “Áðåçà” - Êúðäæàëè, áÿõà íàìåðåíè äâå ëèñòîâêè, ïðèçîâàâàùè ðàáîòíèöèòå êúì ñòà÷êà è áóíò. Íà 29.12.1984 ã. îò àãåíòèòå “Èöî”, “Îðëèí”, “Áëàãîé” è íÿêîëêî äîâåðèòåëíè ëèöà ñå ïîëó÷èõà äàííè, ÷å ëèöà îò ñìåñåíè áðàêîâå îò Êúðäæàëè è îêîëíèòå ñåëà ùå ñå ñúáåðàò íà ïðîòåñòåí ìèòèíã â 10,00 è 12,00 ÷àñà íà òðè ìåñòà â ãðàäà - ïðåä ÎÊ (îêðúæíèÿ êîìèòåò, á.ñ.), íà ãðàäñêèÿ ïàçàð è ïðåä àâòîãàðàòà. Òå ñúîáùèõà, ÷å ñðåä ìëàäåæèòå îò ïðåäïðèÿòèÿòà è ó÷ðåæäåíèÿòà îáèêàëÿëè ëèöà, êîèòî ãè óãîâàðÿëè äà èçëÿçàò íà ñáîðíèòå ìåñòà. Âçåòè áÿõà áúðçè ìåðêè çà íåäîïóñêàíå íà ìàñîâè âðàæåñêè ïðîÿâè â îêðúæíèÿ ãðàä. Òàêà è â îêðúæíèÿ ãðàä íå ìîæàõà äà íàïðàâÿò äåìîíñòðàöèÿ. (...) Ïðè ��àçè óñëîæíåíà îïåðàòèâíà îáñòàíîâêà ñúñòàâúò íà îêðúæíîòî óïðàâëåíèå íà ÌÂÐ ðàáîòè, áåç äà æàëè ñèëèòå ñè çà îñèãóðÿâàíå íà îáùåñòâåí ðåä è ñèãóðíîñò. Èçãðàäåí å ùàá ïîä ðúêîâîäñòâîòî íà äð. ãåíåðàë Èâàí Äèìèòðîâ, çàì.-ìèíèñòúð íà ÌÂÐ.  Îêðúæíî óïðàâëåíèå íà ÌÂÐ å âúâåäåíî íåïðåêúñíàòî ðàáîòíî âðåìå îùå îò ì. àïðèë, à ïðåç âòîðàòà ïîëîâèíà íà ì. äåêåìâðè ðàáîòíèÿò äåí å óäúëæåí äî 23,00 ÷àñà. (...) Óñòàíîâè ñå, ÷å íÿêîè èìàìè ñúùî ñà îðãàíèçèðà-

ëè äåìîíñòðàöèèòå â íÿêîè ñåëà êàòî Ãîðñêè Èçâîð è Äîáðîìèðöè, êúäåòî â äæàìèèòå ñà ñúçäàâàëè îðãàíèçàöèÿòà çà òðúãâàíåòî è äðóãè ïîäðîáíîñòè îêîëî ìåòåæèòå è ìàñîâèòå áåçðåäèöè. Óñòàíîâåíè ñà ìíîãî äðóãè ëèöà, êîèòî êàòî àïîñòîëè ñà îáèêàëÿëè ñ êîëè è ïåøà ñåëàòà â îêðúãà è â äð. îêðúçè äà îðãàíèçèðàò õîðàòà.  Áåëåíå ñà èçïðàòåíè 80 òàêèâà ëèöà.  Êúðäæàëè èìà çàäúðæàíè 13, óòâúðäåíè ñà ïðåäëîæåíèÿ çà çàäúðæàíå íà îùå 38 ëèöà è ñà ïîäãîòâåíè íîâè 16 ïðåäëîæåíèÿ. Íàøåòî ìíåíèå å, ÷å íåçàâèñèìî îò âñè÷êî, ñðàâíèòåëíî äîáðå, õëàäíîêðúâíî, áåç ïàíèêà è ìåòîäè÷íî áåøå îáùî âçåòî îâëàäÿíî ïîëîæåíèåòî è îñèãóðèõìå äîáðè óñëîâèÿ çà ðàáîòàòà íà ðàáîòíèòå ãðóïè ïî ïðåèìåíóâàíåòî. (...) Óñëîæíåíàòà îáñòàíîâêà ïîâèøè áäèòåëíîñòòà è áîåãîòîâíîñòòà íå ñàìî íà âîåíèçèðàíèòå è ìèëèöèîíåðñêèòå îðãàíè, à íà âñè÷êè ïàòðèîòè â îêðúãà. ÄÎÒ (äîáðîâîëíèòå îòðÿäè) â Êúðäæàëè ìîáèëèçèðàõà 100 îòðÿäíèêà çà 10 äíè è ãè îðãàíèçèðàõà íà êàçàðìåíè íà÷àëà. Åæåäíåâíî ïðåç íîùòà äàâàõà ïî 50-60 äóøè íàðÿä íà ìîáèëèçèðàíèòå îòðÿäíèöè. Îòðÿäíèöèòå â Êèðêîâî, Òèõîìèð, Áÿë Èçâîð, Êúðäæàëè è äð. åæåäíåâíî, è ïðåç äåíÿ, è ïðåç íîùòà, äàâàõà 100-öè äóøè â íàðÿä çàåäíî ñ ÍÌ. (...) Ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò àãåíòóðíèÿ àïàðàò îñòàíà âåðåí íà îðãàíèòå íà ÌÂÐ.  ïúðâèòå äíè, êîãàòî îïåðàòèâíèÿò ñúñòàâ áåøå àíãàæèðàí ñ ìèëèöèîíåðñêè çàäà÷è, ìíîãî àãåíòè ñàìè íè òúðñåõà ïî òåëåôîíà è ïðåäàâàõà èíôîðìàöèÿ. Ïî òåõíè äàííè âúçíèêíàõà äåñåòêè íîâè ðàçðàáîòêè. Òå ïîñî÷èõà îðãàíèçàòîðèòå è àêòèâíèòå ó÷àñòíèöè â áåçðåäèöèòå. Òå ïîäàäîõà èíôîðìàöèÿ çà ïîäãîòîâêàòà íà ìàñîâèòå áåçðåäèöè â Ìîì÷èëãðàä, Äæåáåë è Êúðäæàëè. Ðàçáèðà ñå, ïðåäñòîè äà ñå ïîëîæàò îùå ìíîãî óñèëèÿ çà ñòàáèëèçèðàíåòî íà àãåíòóðàòà, çà äà ïðåîäîëåå ñìóùåíèÿòà îò ïðåèìåíóâàíåòî, òúé êàòî â ñúùàòà ñòåïåí çàñÿãà è íåÿ. (...) Çàâúðøèõ. ÈÂÀÍ ÄÈÌÈÒÐΠ(ãåíåðàë-ëåéòåíàíò Èâàí Äèìèòðîâ - çàìåñòíèê-ìèíèñòúð è äèðåêòîð íà Íàðîäíàòà ìèëèöèÿ): ÄÐÓÃÀÐÞ ÌÈÍÈÑÒÚÐ, ÄÐÓÃÀÐÞ ÏÀËÈÍ, ÄÐÓÃÀÐÈ, (...) Ðúêîâîäñòâîòî íà ìèíèñòåðñòâîòî íà íÿêîëêî ïúòè íà ñâîè çàñåäàíèÿ ïðåä íà÷àëíèöèòå íà öåíòðàëíèòå ïîäåëåíèÿ è îêðúæíè óïðàâëåíèÿ íà îñíîâàòà íà ðåøåíèåòî íà ÖÊ íà ïàðòèÿòà è ðåàëíàòà îïåðàòèâíà îáñòàíîâêà âúâ âðúçêà ñ ïðîâåæäàíèòå ìåðîïðèÿòèÿ ïî âúçñòàíîâÿâàíå èìåíàòà íà íàñèëñòâåíî ïîìîõàìåäàí÷åíèòå áúëãàðè îáñúæäàøå è ðàçïîðåæäàøå çà èçïúëíåíèå ðåäèöà íåîòëîæíè ìåðîïðèÿòèÿ îò àãåíòóðíî-îïåðàòèâåí è îõðàíèòåëåí õàðàêòåð, çà äà íå áúäåì èçíåíàäàíè è íå ñå äîïóñíàò óñëîæíåíèÿ è çàäúðæàíå ïðîöåñà íà âúçñòàíîâÿâàíå íà èìåíàòà. Ìíîãî íåùî áå èçâúðøåíî, íî î÷åâèäíî íå âñè÷êî è îò âñè÷êè. Òîâà ÿñíî èçêðèñòàëèçèðà íà òåðèòîðèÿòà íà îêðúæíî óïðàâëåíèå íà ÌÂÐ - Êúðäæàëè, îêðúã ñ íàéêîìïàêòíî íàñåëåíèå çà ïðåèìåíóâàíå. Îò âñè÷êî 316 õèëÿäè äóøè, æèòåëè íà îêðúãà, ñàìî 58 õèëÿäè ñà áúë-

ÎÁÅÊÒÈÂ 35


ãàðè, à íàä 220 õèëÿäè ñà áúëãàðñêè òóðöè, áîëøèíñòâîòî ñ äîêàçàí áúëãàðñêè êîðåí è ïðîèçõîä.  ðåçóëòàò è íà îñíîâà êðàéíî èçîñòðåíàòà îáñòàíîâêà â Êúðäæàëèéñêè îêðúã, äðóãàðÿò ìèíèñòúð ðàçïîðåäè äà ñå èçãðàäè è ðàáîòè íà ìÿñòî ùàá çà ðúêîâîäñòâî è ðåàãèðàíå íà èçìåíåíèÿòà â îïåðàòèâíàòà îáñòàíîâêà â îêðúãà. Íà ùàáà ñå ïðåïîä÷èíèõà âñè÷êè ñèëè íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò, íà Íàðîäíàòà ìèëèöèÿ è íà Ãðàíè÷íè âîéñêè. Äàäîõà ñå è äðóãè ïúëíîìîùèÿ çà áúðçî è îïåðàòèâíî ðåàãèðàíå è ðúêîâîäñòâî, ïðåäèñëîöèðàíå è ìàíåâðèðàíå ñúñ ñèëèòå è ñðåäñòâàòà. Òàçè ôîðìà, ïî íàøå ìíåíèå, ñå îêàçà èçâúíðåäíî ïîëåçíà. Òÿ ñïåñòè âðåìå è ðàöèîíàëèçèðà ñúùåñòâóâàùèòå éåðàðõè÷íè ñòðóêòóðè çà ðúêîâîäñòâî äî ñòåïåí ñúãëàñóâàíå ïðè íåîáõîäèìîñò ñ öåíòðàëíèòå îïåðàòèâíè ïîäåëåíèÿ, à çàïîâåäèòå çà íàé-íåîòëîæíèòå è îòãîâîðíè ìåðîïðèÿòèÿ ñå îòäàâàõà ïî âñÿêî âðåìå íà äåíîíîùèåòî ëè÷íî îò äð. ìèíèñòúð èëè ïúðâèÿ çàì.-ìèíèñòúð äð. Øîïîâ (ãåíåðàë-ïîëêîâíèê Ãðèãîð Øîïîâ - ïúðâè çàìåñòíèê-ìèíèñòúð íà âúòðåøíèòå ðàáîòè è êîìàíäâàù Äúðæàâíà ñèãóðíîñò).  íà÷àëîòî äî èäâàíåòî íà äîïúëíèòåëíèòå ñèëè ðúêîâîäñòâîòî íà îêðúæíîòî óïðàâëåíèå - Êúðäæàëè, ðàçïîëàãàøå è îïåðèðàøå îáùî ñúñ 175 îôèöåðè è 268 ñåðæàíòè, 325 ïàëêè, 68 áåëåçíèöè è 37 ðàäèîñòàíöèè. Îáñòàíîâêàòà êúì 24 äåêåìâðè îñòðî íàëîæè äà ñå ïðåäèñëîöèðàò, íàñòàíÿò è ïîåìàò îõðàíàòà íà îáùåñòâåíèÿ ðåä äîïúëíèòåëíè ìèëèöèîíåðñêè ñèëè. Âúâåäåíè áÿõà íà öÿëî ñåðæàíòñêàòà øêîëà - Êàçàíëúê, IV êóðñ íà ñðåäíîòî ìèëèöèîíåðñêî ó÷èëèùå, ñåðæàíòñêà øêîëà - Äîëíè Áîãðîâ, îáùî ñ 39 îôèöåðè è 679 ñåðæàíòè, 445 ïàëêè, 146 áåëåçíèöè, 40 ðàäèîñòàíöèè, êúñî è äúëãî îðúæèå, 6 àðåñòàíòñêè êîëè çà êîíâîé íà çàäúðæàíèòå, 15 áðîÿ ïðîòèâîïîæàðíè êîëè. Îò òÿõ íÿêîëêî ñ âîäíè îðúäèÿ, åäíà ñïåöèàëèçèðàíà ìàøèíà ñ ðåàêòèâåí äâèãàòåë çà ðàçïðúñêâàíå íà äåìîíñòðàöèè è òúëïè, 5 àâòîïàòðóëíè êîëè, 5 àâòîìîáèëà ÃÀÇ-69 è äð. (...) Çà äà ñå äîáèå ïî-äîáðà ïðåäñòàâà çà äåéñòâèÿòà íà ñèëèòå è ñðåäñòâàòà çà îõðàíà íà îáùåñòâåíèÿ ðåä, âúçñòàíîâÿâàíå è ïîääúðæàíå íà íàðóøåí òàêúâ, ùå ñå ñïðà ñúâñåì òåëåãðàìíî íà íÿêîëêî ìîìåíòà: Ñàìî íà 24 äåêåìâðè íà îñíîâà íà íàðóøåíèå íà îáùåñòâåíèÿ ðåä â ñ. Ìëå÷èíî ñå ÿâèõà òúëïè ñ íàä 1000 äóøè ñ âèêîâå: “äà óìðåì, äà õâúðëèì äæèïîâåòå” è äð. Íà 25.12. â ñåëèùíà ñèñòåìà Áåíêîâñêè ïîñòåïåííî ñå îôîðìèõà è íàðàñíàõà òúëïè îò ôàíàòèçèðàíè, åêñòðåìèñòêè íàñòðîåíè åëåìåíòè îò íàä 3500 äóøè. Õâúðëÿõà ñå êàìúíè è äð. ïðåäìåòè êúì íàøèòå ñëóæèòåëè, ïðàâåõà ñå îïèòè çà îòíåìàíå íà îðúæèå. Íàëîæè ñå âúâåæäàíåòî íà 5-è ãðàíè÷åí îòðÿä, íà 4-òè ãðàíè÷åí îòðÿä. Íà 26.12. ïðîäúëæèõà óñëîæíåíèÿòà â ñåëèùíà ñèñòåìà Áåíêîâñêè. Îòíîâî ôàíàòèçèðàíè òúëïè ñ ìíîãî ñòîòèöè è õèëÿäè õîðà. Íà 25.12. ñå íàïðàâè îïèò äà ñå çàâçåìå êìåòñòâîòî â ñ. Ãîðñêè Èçâîð, çà êîåòî ïîäðîáíî ãîâîðè äð. Êàäèðåâ, íî òóê å ìÿñòîòî äà êàæåì çà ãåðîèçìà, ïðîÿâåí îò ìèëèöèîíåðñêèòå ñëóæèòåëè è îñîáåíî îò êàïèòàí Äèìèòðîâ, åäèíñòâåíè îñòàíàëè â êìåòñòâîòî. Íàëîæè ñå è â ñ. Ãîðñêè Èçâîð áå èçãðàäåí âðåìåíåí ïîäó÷àñòúê íà Íàðîäíàòà ìèëèöèÿ.

36 ÎÁÅÊÒÈÂ

Ñ îñîáåíî âèñîêà ñòåïåí íà îáùåñòâåíà è äúðæàâíà îïàñíîñò áÿõà íàðóøåíèÿòà íà îáùåñòâåíèÿ ðåä, ìàñîâè äåìîíñòðàöèè, îïèòè çà çàâçåìàíå íà ïàðòèéíè è äúðæàâíè ó÷ðåæäåíèÿ, ÷óïåíå íà âèòðèíè è äð. îáåêòè â ãð. Ìîì÷èëãðàä íà 25 è 26.12. Âèêîâåòå: “äîëó ÁÊÏ, óáèéöè, ôàøèñòè, íèå ñìå òóðöè” íè çàäúëæàâàò îòíîâî äî ñå âúðíåì êúì ìíîãî è ìíîãî âúïðîñè îò íàøàòà ðàáîòà. Çà äà ñà òàêà äîáðå îðãàíèçèðàíè, àãðåñèâíè, ñúïðîòèâëÿâàùè ñå, åäíà îò ïðè÷èíèòå å âå÷å èçâåñòíà íà ðúêîâîäñòâîòî íà ìèíèñòåðñòâîòî. Íà òåðèòîðèÿòà íà Ìîì÷èëãðàä, êàòî öåíòúð ñ ðàçêëîíåíèÿ â îêðúãà è èçâúí îêðúãà, îò ñðåäàòà íà ìèíàëàòà ãîäèíà å äåéñòâàëà ñòðîãî êîíñïèðàòèâíà íåëåãàëíà îðãàíèçàöèÿ. (...)  ðåçóëòàò íà ïðîâåäåíèòå êîìïëåêñíè àãåíòóðíîîïåðàòèâíè, îõðàíèòåëíè, ñëåäñòâåíè, âîéñêîâè è äð. ìåðîïðèÿòèÿ íà òåðèòîðèÿòà íà Êúðäæàëèéñêè îêðúã, íåçàâèñèìî ñåðèîçíèòå óñëîæíåíèÿ, ñå îáåçïå÷èõà óñëîâèÿ è äàäîõà âúçìîæíîñò íà ïàðòèéíèòå îðãàíè è îðãàíèçàöèè çà ïðîâåæäàíå ìåðîïðèÿòèÿòà ïî âúçñòàíîâÿâàíå èìåíàòà íà áúëãàðñêîòî íàñåëåíèå îò òóðñêè ïðîèçõîä. Äî 04.01. ñà ñìåíåíè èìåíàòà îáùî íà 123 618 äóøè. (...) Ïðèìåðèòå íà âñåîòäàéíà è áåçêîðèñòíà ñëóæáà â òîçè âúðõîâåí ìîìåíò íà èçïèòàíèå îò ñòðàíà íà àãåíòèòå “Ñòîÿíîâ”, “Þðèÿ” è äð. ãîâîðÿò èçâúíðåäíî ìíîãî çà íåîáõîäèìîñòòà îò âèñîêî êâàëèôèöèðàíà ðàáîòà ñ àãåíòóðíèÿ àïàðàò è îñîáåíî â ïîäîáíè ñèòóàöèè. (...) Äåéñòâèÿòà íà ñèëèòå íà Íàðîäíàòà ìèëèöèÿ, â áëèçêî âçàèìîäåéñòâèå ñ Ãðàíè÷íè âîéñêè, â óñëîâèÿòà âå÷å íà íàðóøåí îáùåñòâåí ðåä, íà ìàñîâè äåìîíñòðàöèè è íàëè÷èåòî íà ñåðèîçíè åëåìåíòè íà ìåòåæ, ðàçáèâàíå íà êìåòñòâà, ïàðòèéíè êîìèòåòè, ÷óïåíå íà âèòðèíè è ñòúêëà íà îáùåñòâåíè ñãðàäè, ïðåäÿâÿâàíå íà ïîëèòè÷åñêè èñêàíèÿ, âúîðúæàâàíå ñ íîæîâå, ñåêèðè è äð. ïðåäìåòè, áÿõà íàïúëíî çàêîíîìåðíè, â íà÷àëîòî ïðåäóïðåäèòåëíè è ñëåä êàòî áÿõà èç÷åðïàíè òåçè âúçìîæíîñòè, âå÷å â óñëîâèÿòà íà êðàéíà è íåèçáåæíà îòáðàíà çà çàùèòà íà ïîëèòè÷åñêèòå óñòîè è èíòåðåñè íà äúðæàâàòà, åôåêòèâíè ÷ðåç ñðåäñòâàòà íà íàñèëèåòî è ðàçïðúñêâàíåòî. Îñîáåíî ñèëíî ïðåäóïðåäèòåëíî áå âúçäåéñòâèåòî íà ñèëèòå íà Ãðàíè÷íè âîéñêè, íà äâàòà ãðàíè÷íè îòðÿäà, íà âúâåäåíèòå â äåéñòâèå ÁÒÐ (áðîíåòðàíñïîðòüîðè), äðóãîòî âúîðúæåíèå è êó÷åòàòà. Ìàêàð è ñ ìàëêî çàêúñíåíèå, åôèêàñíè ñå îêàçàõà è ñ ìíîãî äîáðè ðåçóëòàòè çàãðàäèòåëíèòå ìåðîïðèÿòèÿ îò ÍÌ ÷ðåç ÊÏÏ (êîíòðîëíî-ïðîïóñêàòåëíè ïóíêòîâå) íà ïîäñòúïèòå êúì ãð. Êúðäæàëè, ÊÏÏ îêîëî ãîëåìèòå íàñåëåíè ìåñòà, îõðàíàòà íà ïàðòèéíèòå êîìèòåòè, êìåòñòâàòà, íà íàðîäíèòå ñúâåòè, îñîáåíî â íàé-çàñòðàøåíèòå ðàéîíè, êîåòî ñå îñúùåñòâÿâàøå îòêðèòî îò îðãàíèòå íà Íàðîäíàòà ìèëèöèÿ è Ãðàíè÷íè âîéñêè, îò óñèëåíèòå ïàòðóëè íà ÍÌ, íà àè àðìèÿòà â ãðàäîâåòå è íàñåëåíèòå ìåñòà è íå íà ïîñëåäíî ìÿñòî äåìîíñòðàòèâíîòî, âèæäàùî ñå îò íàñåëåíèåòî ñúñòîÿíèå íà ïúëíà áîéíà ãîòîâíîñò çà äåéñòâèå îò ñòðàíà íà ñèëèòå íà ÍÌ, íà ÃÂ, íà ÏÎ è àðìèÿòà. Âúâåäåíèòå ÷ðåç ìîáèëèçèðàíè ñèëè íà ÄÎÒ, ÷ðåç ñàìîñòîÿòåëíè íàðÿäè è ñúâìåñòíè òàêèâà ñ îðãàíèòå íà ìèëèöèÿòà, ñúùî îêàçàõà ðåñïåêòèðàùî âúçäåéñòâèå íà íà-


öèîíàëèñòè÷åñêèòå åëåìåíòè. Âúâåäåíèÿò ÷ðåç çàïîâåä è îáÿâÿâàíå ïî ìåñòíèòå ðàäèîóðåäáè ìèëèöèîíåðñêè ÷àñ ïðåêúñíà ìîùíîòî äâèæåíèå ìåæäó íàñåëåíèòå ìåñòà è ñèëíî ðåñïåêòèðà êîíòèíãåíòà. (...)  ïîäîáíè ïî ìàùàáè, â ñëîæíà îïåðàòèâíà è ïîëèòè÷åñêà îáñòàíîâêà ìåðîïðèÿòèÿ, îñîáåíî çíà÷åíèå ïðèäîáèâàò âçàèìîäåéñòâèåòî è êîîðäèíàöèÿòà ñ ïàðòèéíèòå îðãàíè.  òàçè íàñîêà è ñåãà ìîæå äà ñå äàäå âèñîêà îöåíêà íà ðúêîâîäñòâîòî íà îêðúæíîòî óïðàâëåíèå, íà íà÷àëíèêà íà îêðúæíîòî óïðàâëåíèå ïîëêîâíèê Êàäèðåâ çà ïîñòîÿííàòà èíôîðìàöèÿ è êîîðäèíàöèÿ íà ìåðîïðèÿòèÿòà ñ ÎÊ íà ïàðòèÿòà è ëè÷íî ñ íåãîâèÿ ïúðâè ñåêðåòàð äð. Òàíåâ (Ãåîðãè Òàíåâ - ïúðâè ñåêðåòàð íà ÎÊ íà ÁÊÏ â Êúðäæàëèéñêè îêðúã), êîéòî íàé-áëèçêî ñòîåøå äî âñè÷êè çàäà÷è, êîèòî ñå âúçëàãàõà íà è èçïúëíÿâàõà îò îðãàíèòå íà Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúòðåøíèòå ðàáîòè. Âçàèìîäåéñòâèåòî ñúñ ñúñåäíèòå îêðúæíè óïðàâëåíèÿ íà ÌÂÐ è îñîáåíî ñ ÎÓ íà ÌÂÐ - Ñìîëÿí, áå íàéáëèçêî è îïåðàòèâíî, âêëþ÷èòåëíî è ÷ðåç âúâåæäàíå íà ðåàëíè ñèëè è ñðåäñòâà íà óïðàâëåíèåòî íà òåðèòîðèÿòà íà Êúðäæàëèéñêè îêðúã, íàïðèìåð ñåëèùíà ñèñòåìà Áåíêîâñêè. Òóê ëè÷íèÿò ïðèìåð íà íà÷àëíèêà íà ÎÓ ãåíåðàë Êèñüîâ è êîìàíäèðà íà 5-è ãðàíè÷åí îòðÿä ïîäïîëêîâíèê Èâàíîâ îêàçàõà èçêëþ÷èòåëíî ïîëîæèòåëíî âëèÿíèå íà ñúñòàâà. (...) Ãîëÿìà å ðîëÿòà íà îðãàíèòå íà ïðåäâàðèòåëíîòî ïðîèçâîäñòâî, íà ñëåäñòâèåòî â ïîäîáíè ñëó÷àè. Íàëàãàò ñå çàäúðæàíèÿ, ðàçñëåäâàíèÿ, ïðîôèëàêòèðâàíèÿ íà ìíîæåñòâî âðàæäåáíî-ïðåñòúïíè è íàðóøèëè îáùåñòâåíèÿ ðåä ëèöà. Íåîáõîäèìà å ñòðîéíà îðãàíèçàöèÿ, àðåñòè, êîíâîéíè è àðåñòàíòñêè àâòîìîáèëè è íå íà ïîñëåäíî ìÿñòî, íàäåæäíî îõðàíÿâàíî ìåñòî çà ôèëòúð è âðåìåííà èçîëàöèÿ íà òåçè ëèöà, êàêâîòî ñå îêàçà Áåëåíå. Ñ÷èòàì, ÷å ÃÑÓ (Ãëàâíî ñëåäñòâåíî óïðàâëåíèå) èìà êàêâî äà âèäè â ñåáå ñè êàòî íåðåøåíî è çàáàâåíî çà ðåøàâàíå â ïîäîáíè ñëó÷àè. (...) ÄÐ. Ï. ×ÅÐÃÈËÀÍΠ(ãåíàðàë-ëåéòåíàíò Ïåòúð ×åðãèëàíîâ - íà÷àëíèê íà Òðåòî óïðàâëåíèå íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò - Âîåííî êîíòðàðàçóçíàâàíå): ÄÐÓÃÀÐÞ ÌÈÍÈÑÒÚÐ, ÄÐÓÃÀÐÞ ÏÀËÈÍ, ÄÐÓÃÀÐÈ, (...) Îöåíêàòà å, äð. Äèìèòðîâ êàçà, íèå íÿìàìå íèòî åäèí ñëó÷àé, êîãàòî íàøèÿò ñúñòàâ îò Êúðäæàëèéñêè îêðúã â ãàðíèçîíèòå äà íå ñà èçïúëíèëè, êàêòî ñå ïîëàãà, òåõíèòå çàäúëæåíèÿ. Îïðåäåëåíî òðÿáâà äà êàæåì, òóê ìàëêî ñå ãîâîðè ïî òîçè âúïðîñ, íî ñå íàëîæè íà íÿêîëêî ïúòè äà ó÷àñòâàò è ïîäåëåíèÿ íà ÁÍÀ (Áúëãàðñêàòà íàðîäíà àðìèÿ). (...) Àç îáà÷å èñêàì äà îáúðíà âíèìàíèå íà ñëåäíîòî: èçïîëçâàíåòî íà âîéñêîâè ïîäåëåíèÿ òðÿáâà äà áúäå, îïðåäåëåíî ìíåíèå èìàì ïî òîçè âúïðîñ è ðúêîâîäñòâîòî íà óïðàâëåíèåòî, ïî èçêëþ÷åíèå. Çààíãàæèðàíåòî íà ÁÍÀ ñ òàêàâà äåéíîñò å íåæåëàòåëíî ïî ïðîñòàòà ïðè÷èíà, ÷å ÁÍÀ ñå îáó÷àâà çà äðóãà äåéíîñò, íå çà òàçè, è îïðåäåëåíî êàçàíî, íàìåñàòà íà àðìèÿòà ìîæå äà äîâåäå äî ñåðèîçíè ïîñëåäñòâèÿ. Õîðàòà ñå ó÷àò äà ñòðåëÿò, äà óáèâàò, à òàêàâà ïðÿêà íàìåñà ìîæå äà äîâåäå äî ìíîãî ñåðèîçíî ïîñëåäèöè. Íèêîé íå ìîæå äà

êàæå êîé îôèöåð, êîé âîéíèê â äàäåíèÿ ìîìåíò ùå ðåøè, ÷å å äîøëî âðåìåòî äà ñòðåëÿ ñ àâòîìàòèòå, ñ îðúæèåòî è ò. í. Îáà÷å çà ñêîâàâàùè äåéñòâèÿ, çà îòäåëíè ãðóïè, êîèòî ñå ôîðìèðàò, çà îòäåëíè ðîòè, êîèòî ñå íàçíà÷àâàò, çà òàêàâà äåéíîñò, òÿ ñå îêàçà èçêëþ÷èòåëíî äîáðå. Òàêèâà äåéñòâèÿ âå÷å áÿõà ïðîâåäåíè.  ðàéîíà íà Êðóìîâãðàä ìîáèëèçàöèÿ íà ïîëê ñå ïðîâåäå è ñêîâà äåéñòâèÿòà â ðàéîíà. Ïî îòíîøåíèå íà Ìîì÷èëãðàä ñå íàëîæè èçïîëçâàíåòî íà áðîíåòðàíñïîðòüîðè è ïàòðóëè, êîåòî ñúùî ñêîâàâàøå äåéñòâèÿòà, íî ïðÿêàòà íàìåñà å íåæåëàòåëíà. Ïî òàçè ïðè÷èíà íèå ñ÷èòàìå, ÷å å íàçðÿë âå÷å ìîìåíòúò, ìîæå áè âå÷å å êúñíî, òðÿáâà äà áúäàò âúçñòàíîâåíè è ñúçäàäåíè Âúòðåøíè âîéñêè, êîèòî ìîãàò è òðÿáâà äà ñå çàíèìàâàò ñ òàçè äåéíîñò. Òîâà ãî èçèñêâà íàñòîÿùàòà è ïîëèòè÷åñêà è âîåííà è îïåðàòèâíà îáñòàíîâêà. (...) ÄÐ. ÄÐÀÃΠ(ïîëêîâíèê Ñò. Äðàãîâ - íà÷àëíèê íà Îêðúæíî óïðàâëåíèå íà ÌÂÐ - Áëàãîåâãðàä): ÄÐÓÃÀÐÞ ÌÈÍÈÑÒÚÐ, ÄÐÓÃÀÐÞ ÏÀËÈÍ, ÄÐÓÃÀÐÈ ÃÅÍÅÐÀËÈ È ÎÔÈÖÅÐÈ, (...) Îöåíÿâàéêè îáñòàíîâêàòà, ïîñòåïåííî â ïàðòèéíèòå è íàøèòå îðãàíè ñå óòâúðäè ìíåíèå, ÷å ïðè íàøèòå êîíêðåòíè óñëîâèÿ òðÿáâà äà ñå ñ÷èòà, ÷å âñè÷êè ëèöà, íîñåùè òóðñêî-àðàáñêè èìåíà, ïðèíàäëåæàò êúì êàòåãîðèÿòà ëèöà îò ñìåñåíè áðàêîâå è ñúîòâåòíî â èçïúëíåíèå íà Çàêîíà äà ñå ïðèñòúïè êúì òîòàëíà ïîäìÿíà. (...) Ñàìèÿò ïðîöåñ íà ïðåèìåíóâàíåòî ïðåìèíà ìíîãî îðãàíèçèðàíî. Çàïî÷íàõìå ñ õîðàòà, êîèòî èìàò íàé-ãîëÿìî âëèÿíèå è èçîáùî ñà áàðîìåòúð çà íåâåæàòà ìàñà. Âúïðîñíèòå ëèöà áÿõà èçâèêâàíè, ïðîâåæäàíè áåñåäè ñ òÿõ è ïîñòàâåíî óñëîâèå äà ñå ïðåèìåíóâàò. Íåçàâèñèìî, ÷å â íÿêîè ñëó÷àè ñðåùíàõìå ñåðèîçíà ñúïðîòèâà, íàøàòà íåîòñòúïíîñò ãè ïðèíóäè äà ïîäïèøàò ìîëáèòå. Âåäíàãà ñëåä òîâà òîçè àêò ïîëó÷àâàøå ãîëÿìà ãëàñíîñò â ñåëèùàòà è ñèëíî âúçäåéñòâàøå âúðõó îñòàíàëèòå. Áÿõà ñúçäàäåíè ìíîãî êîìèñèè, â ñúñòàâà íà êîèòî ñå íàëîæè äà âëÿçàò è íàøè ñëóæèòåëè íàðåä ñ óíèôîðìåíèòå ìèëèöèîíåðè, çàùîòî â íà÷àëîòî ñå ïîëó÷èõà èçâåñòíè çàñå÷êè, ðåøèõìå äà âêëþ÷èì è íàøè ñèëè. Òåçè íàøè îïåðàòèâíè ðàáîòíèöè ñúñ ñâîÿòà íàñòúïàòåëíîñò è êàòåãîðè÷íîñò ñïîìîãíàõà ìíîãî çà óñïåøíàòà ðàáîòà íà êîìèñèèòå. Ïðèñúñòâèåòî íà ñèëèòå íà ÌÂÐ â çíà÷èòåëíà ñòåïåí ðåñïåêòèðà íàñåëåíèåòî è â ïî-ãîëÿìàòà ñè ÷àñò òî ñå ñòðåñíà. Òðóäíî èì áåøå äà ìèñëÿò çà êàêâàòî è äà áèëî ñúïðîòèâà è îòêàç îò ìåðîïðèÿòèåòî. Çà òîâà ñïîìîãíà è ïðåáèâàíåòî â òåçè ñåëèùà íà íÿêîëêî äåçåðòüîðè îò Êúðäæàëè. Òåçè õîðà ðàçêàçâàõà âñåâúçìîæíè èçìèñëåíè óæàñè, êîèòî ñå áÿõà ñëó÷èëè ïðè òÿõ. Íèå â íà÷àëîòî ìèñëåõìå äà ãè ãîíèì, íî ñëåä òîâà ðåøèõìå äà ãè îñòàâèì äà ïîäêðåïÿò àòìîñôåðàòà â òîçè äóõ â íàøèòå õîðà, ÷å íÿìà èçõîä. Ãîâîðåõà çà èçäåâàòåëñòâà, çà íàñèëñòâåíî íàõëóâàíå â äîìîâåòå, èçíàñèëâàíå íà æåíèòå è âñè÷êî, êîåòî ìîæå äà ñå êàæå â òîçè àñïåêò. Ôàêòè÷åñêè çà òðè äíè â òðè ñåëà íà ãîöåäåë÷åâñêè ðàéîí è â ñàìèÿ Ãîöå Äåë÷åâ áÿõà ïðåèìåíóâàíè 2330 ÷îâåêà. Çà åäèí äåí ïðåìèíà ïðåèìåíóâàíåòî â ïåò-

ÎÁÅÊÒÈÂ 37


ðè÷êèÿ ðàéîí è íàêðàÿ ñå ïðèñòúïè êúì òóð÷ååùèòå ñå öèãàíè.  ìîìåíòà íà òåðèòîðèÿòà íà îêðúãà íÿìà íèòî åäíî ëèöå ñ òóðñêî-àðàáñêî èìå. (...) Âúâ âñè÷êè ñëó÷àè îáà÷å íåñúìíåíî å åäíî, ÷å òóðêîôèëñêèòå è íàöèîíàëèñòè÷åñêèòå åëåìåíòè ìíîãî áîëåçíåíî ïðåæèâÿâàò ñìÿíàòà íà èìåíàòà. Íå èì å íèêàê äî õîðî, êàêòî ñå å ñëó÷èëî â Õàñêîâî. Õðàíÿò ãîëåìè íàäåæäè, ÷å íåùàòà ìîãàò äà ñå ïðîìåíÿò. Ãîäíè ñà çà åäíà ñåðèîçíà ñúïðîòèâà, àêî èìà óñëîâèÿ çà òîâà.  òîâà íå ìîæå äà èìà íèêàêâî ñúìíåíèå. ÄÐ. ÑËÀÂΠ(ïîëêîâíèê Ðóñè Ñëàâîâ - íà÷àëíèê íà Îêðúæíî óïðàâëåíèå íà ÌÂÐ -Ñèëèñòðà): ÄÐÓÃÀÐÞ ÌÈÍÈÑÒÚÐ, ÄÐÓÃÀÐÈ ÃÅÍÅÐÀËÈ È ÎÔÈÖÅÐÈ, (...) Èçâúðøåíà áåøå ïðîâåðêà íà äâîðîâåòå çà êðàäåíà ñåëñêîñòîïàíñêà ïðîäóêöèÿ ñ îãëåä íàáèðàíå íà êîìïðîìåòèðàùà èíôîðìàöèÿ çà ëèöàòà, êîèòî ñå ãîòâåõà äà îêàæàò ñúïðîòèâà ïðè ïîäìÿíà íà èìåíàòà.  åäèí ñåëñêè äâîð âñå ìîæå íåùî äà ñå íàìåðè, çà êîåòî íå ìîæå äà ñå äîêàæå ïðîèçõîäà ìó. (...)  äåíÿ íà îòïî÷âàíå íà ìåðîïðèÿòèåòî íàøèòå ñèëè çàåäíî ñ äâà ãðàæäàíñêè îòðÿäà îò ðàéîíà áÿõà âäèãíàòè, âúîðúæåíè è â 04,00 ÷àñà ðàçñòàâåíè ïî ìåñòà. Ñ ãðàæäàíñêèòå îòðÿäè ïðîèãðàõìå âàðèàíòà “áëîêàäà íà ãîðèñòè ðàéîíè”.  ïîìîù áÿõà ïðèâëå÷åíè ÷ëåíîâå íà ÄÎÒ, à ñúùî òàêà áèâøè è íåùàòíè ñëóæèòåëè íà ÌÂÐ, äîáðå ïîçíàâàùè òîâà íàñåëåíèå è îáñëóæâàëè òåçè ñåëèùà ïî-ðàíî. (...) Ñåðèîçíè òðóäíîñòè ïðè ïðåèìåíóâàíåòî îêàçàõà ìëàäèòå õîðà. Íàé-÷åñòî òå ïëà÷åõà, ïðåòåíäèðàõà çà ñâîáîäà, çà èíòåðíàöèîíàëèçúì, çàêàíâàõà ñå äà îòìúùàâàò è ò. í. (...) ÄÐ. Ä.ÑÒÎßÍΠ(ãåíåðàë-ïîëêîâíèê Äèìèòúð Ñòîÿíîâ - êàíäèäàò-÷ëåí íà Ïîëèòáþðî íà ÖÊ íà ÁÊÏ è ìèíèñòúð íà âúòðåøíèòå ðàáîòè): (...) Èñêàì ñïåöèàëíî äà ïîçäðàâÿ è äà áëàãîäàðÿ íà äð. Êàäèðåâ, íà÷àëíèê íà Îêðúæíî óïðàâëåíèå íà ÌÂÐ - Êúðäæàëè, êîéòî ñ èçêëþ÷èòåëíî ãîëÿìà îòãîâîðíîñò, ïðè èçêëþ÷èòåëíî ñëîæíà îáñòàíîâêà, ìíîãî óñïåøíî ñúóìÿ äà îðãàíèçèðà ðàáîòàòà è íàé-áëèçêî äî ïúðâèÿ ñåêðåòàð íà ÎÊ íà ÁÊÏ, äà ñå èçïúëíè òàçè ãîëÿìà èñòîðè÷åñêà çàäà÷à. (...) Òîâà â ñúîòâåòíà ñòåïåí ñå îòíàñÿ è çà äðóãàðèòå Ã. Ìèëóøåâ (ïîëêîâíèê Ãåîðãè Ìèëóøåâ - íà÷àëíèê íà Îêðúæíî óïðàâëåíèå íà ÌÂÐ Õàñêîâî) è äðóãèòå, êîèòî ãîâîðèõà, êîèòî äîëîæèõà çà îáñòàíîâêàòà ïðè òÿõ. (...) Àç ïðåäè ìàëêî øåãîâèòî êàçàõ: “ Áåëåíå èìà äîñòàòú÷íî ìåñòà”. Íî ãëàâàòàðèòå, èíèöèàòîðèòå, ïîäñòðåêàòåëèòå, ðóøèòåëèòå íà ðåäà òðÿáâà äà çíàÿò òîâà. Òîâà å è ïúðâèÿò âúïðîñ, êîéòî àç ïîñòàâÿì, çà äà ìîæå âñåêè îêðúæåí íà÷àëíèê, òóê è çàìåñòíèöèòå ïî Äúðæàâíà ñèãóðíîñò, êàòî ñå âúðíàò äà ïîñòàâÿò òåçè âúïðîñè íà âíèìàíèåòî ñè. (...) Ïîëó÷àâà ñå òàêà, ÷å íèå áúëãàðñêèòå ïîïîâå ãè ñìà÷êàõìå ñëåä 9.IÕ.44 ã. è ïðàâîñëàâíàòà ðåëèãèÿ ÿ ñâåäîõìå äî íàé-íèñêî íèâî, à èñëÿìñêàòà ðåëèãèÿ, êîÿòî å ìíîãî ïî-îïàñíà çà íàñ, ïîçâîëèõìå èìåííî òîâà ñúñòîÿíèå íà íåùàòà... Äðóãàðè, â òîâà îòíîøåíèå òðÿáâà äà ñå íàïðàâÿò ñåðèîçíè èçâîäè â öåíòðàëíèòå è îêðúæ-

38 ÎÁÅÊÒÈÂ

íèòå óïðàâëåíèÿ ïî òåçè âúïðîñè. (...) Âåäíàãà èñêàì äà ïðèáàâÿ, íÿêîè äðóãàðè ìíîãî ÷åñòî êàçâàò ïî äàäåí ñëó÷àé - “ïðîôèëàêòèðàõìå ãî” èëè íèå ãî ïðîôèëàêòèðàõìå. Ñåãà îêðúæíèÿò íà÷àëíèê ùå êàçâà, èëè íåãîâèÿò çàìåñòíèê ïî ÄÑ, êàê âñåêè ùå ñå ïðîôèëàêòèðà, çàùîòî èìà ïðîôèëàêòèêà è ïðîôèëàêòèêà. Òîçè ïúò, êîéòî å ïîïàäíàë â íàøåòî ïîëåçðåíèå, êîéòî ñå íàìèðà â íàøèòå ñïèñúöè, êîéòî ñå íàìèðà â íàøèòå àðåñòè è â íàøåòî ñëåäñòâèå è êîéòî ïðåäñòîè äà äîéäå â íàøèòå ó÷ðåæäåíèÿ, òîé òðÿáâà äà íè çàïîìíè (ïîä÷åðòàíî å â ñòåíîãðàìàòà), òîé òðÿáâà äà çíàå, ÷å çà â áúäåùå íå áèâà äà ñå çàíèìàâà ñ òàêàâà ðàáîòà, çàùîòî, àêî íèå ñåãà äîïóñíåì ëèáåðàëèçúì, àêî ñåãà íèå äîïóñíåì òàêà “ìåêî è ëåêî” äà ñå îòúðâàò, ñúùèòå òåçè õîðà óòðå ùå ñòàíàò îùå ïî-îïàñíè çà íàñ. Ñåãà ùå ñå ðåøàâà çà âñåêè åäèí íàé-îòãîâîðíî è îò íàé-îòãîâîðíèòå õîðà - êîãà ùå áúäå ïóñíàò è êàê ùå áúäå ïóñíàò. Àç èçðàçÿâàì ñâîå ñòàíîâèùå, íî òîâà ùå ñå îáñúæäà, ÷å âñè÷êè òåçè õîðà, êîèòî ñåãà ñà ñå ïðîÿâèëè êàòî ïîäñòðåêàòåëè, èíèöèàòîðè è âîäà÷è, àêî íå ïîäëåæàò íà äðóãà ìÿðêà, òðÿáâà äà ñå èçñåëÿò îêîí÷àòåëíî îò Êúðäæàëèéñêè îêðúã, äà ñè ñúáåðàò áàãàæà è äà ñå èçñåëÿò îò îêðúãà. Òîâà òðÿáâà äà å ÿñíî, ÷å êîéòî ïîñåãíå íà íàøàòà âëàñò, òîé âåäíàãà òðÿáâà äà ñå èçñåëè. Àç òåçè íåùà ãè êàçâàì óñëîâíî. Òîâà ùå ñå îáñúäè è ùå ñå ðåøè. (...) Íà 18 ìàðò 1985 ã. Äèìèòúð Ñòîÿíîâ çàïî÷âà ñðåùà â ñâîÿ êàáèíåò ñ äóìèòå: “Íà äíåøíàòà ñðåùà òðÿáâà äà íàïðàâèì îöåíêà íà ðàáîòàòà íà íàøèòå îðãàíè ñðåä íàñåëåíèåòî, êîåòî äîáðîâîëíî, ñ ãîëÿì åíòóñèàçúì âúçñòàíîâè ñâîèòå èìåíà.” ÀÌÂÐ, ô. 1, îï.12, à. å. 654, ë. 1 Íà 1 àâãóñò 1985 ã. çàìåñòíèê-ìèíèñòúðúò íà âúíøíèòå ðàáîòè Èâàí Ãàíåâ äàâà ïðåñêîíôåðåíöèÿ â çàëà “Ôèíëàíäèÿ” â Õåëçèíêè.  ñâîåòî èçëîæåíèå òîé ïî-ñïåöèàëíî êàçâà: “Èñòèíà å, ÷å â íàøàòà ñòðàíà âñåêè ãðàæäàíèí ìîæå ñàì äà èçáèðà èìåòî ñè è, êîãàòî æåëàå, äà ãî ïîäìåíè. Òîâà å çàêîííî ïðàâî. Îáèêíîâåíî çà òàçè öåë ñå èçïîëçâà ïîäìÿíàòà íà äîêóìåíòèòå çà ñàìîëè÷íîñò, êîÿòî ñòàâà ïåðèîäè÷íî â Áúëãàðèÿ, êàêòî íàäÿâàì ñå è âúâ âñÿêà äðóãà ñòðàíà. Ïîñëåäíèòå 5-6 ãîäèíè èìàìå òàêàâà ïîäìÿíà íà äîêóìåíòèòå çà ñàìîëè÷íîñò íà ãðàæäàíèòå. Ïîäîáíà ïîäìÿíà èìàõìå è ïðåäè 15-20 ãîäèíè. È îùå ïî-ïðåäè ñìå ãî ïðàâèëè. È âèíàãè òåçè ñëó÷àè ñå èçïîëçâàò îò õîðàòà äà ïîäìåíÿò èìåòî ñè èëè äà ñè èçáåðàò íîâî èìå. Íî òîâà ñòàâà íàïúëíî íà äîáðîâîëíè íà÷àëà è ïî ëè÷íî æåëàíèå íà ãðàæäàíèòå. Âñÿêàêâè ïèñàíèÿ â òóðñêèÿ ïå÷àò è äðóãè ñðåäñòâà çà ìàñîâà èíôîðìàöèÿ çà íàñèëèÿ, óáèéñòâà, èçíàñèëâàíèÿ è ïð. íÿìàò íèêàêâî îñíîâàíèå. Òå íå áÿõà ïîòâúðäåíè. Âñè÷êè, ïîñî÷åíè êàòî óáèòè îò òóðñêèòå ñðåäñòâà çà ìàñîâà èíôîðìàöèÿ, ñå ïîÿâèõà ïðåä ðàäèîòî è òåëåâèçèÿòà â Áúëãàðèÿ è ïðåä ÷óæäåñòðàííè æóðíàëèñòè äà ïîêàæàò ñåáå ñè, ÷å ñà æèâè è çäðàâè. Äîðè ñ øàìàð íå å çàïëàøåí ÷îâåê, çà äà áúäå òîé çàñòàâåí äà ñè ñìåíè èìåòî.” (Ëè÷åí àðõèâ íà Ìèõàèë Èâàíîâ, Áþëåòèí No. 1)


Публикации на списание Обектив, брой 162 от 2009г.