Issuu on Google+

ÑÚÄÚÐÆÀÍÈÅ ñòð. 3-4 Åëèò, æúëòà ïðåñà è ñâîáîäà íà ñëîâîòî Æàíà Ïîïîâà ñòð. 5 Ñêèíàðè ïîòðîøèõà îôèñ íà “Áèã Áðàäúð” Âàíÿ Åìèëîâà ñòð. 6-11 Êëóá “Îáåêòèâ” Êàçóñúò Êàëèí Ðóìåíîâ ñòð. 12-14 Ðàçâåí÷àâàíå íà âúòðåøíèòå ìèòîâå Åìèë Êîåí ñòð. 15 Èç íîâèíèòå íà ÁÕÊ ñòð. 16 Ïåòíî âúðõó åâðîïåéñêàòà ñúâåñò Ãåîðãè Åëèí Ïîæàð â êâ. Ôàêóëòåòà Ãåîðãè Âîéíîâ ñòð. 17 Ïèñìà îò çàòâîðà ñòð. 18-19 Çà õîðàòà è íàñèëèåòî Èíòåðâþ ñ Õàñàí Ñàëèõ Òàõèð ñòð. 20-21 Òðàâìàòà îò ïðåõîäà Èíòåðâþ ñ Ìèøà Ãëåíè ñòð. 22-25 Ðàçìèñëè ñëåä åäíî ïúòóâàíå Äàíèåëà Ãîð÷åâà ñòð. 26-27 Ôðóñòðàöèÿ íà äåìîêðàöèÿòà Äàíèåë Ñìèëîâ ñòð. 28-30 Íîâèÿò ïðîåêò çà ÇÈÍ Êðàñèìèð Êúíåâ ñòð. 31 Èçñåëåíè îò Êàòðèíà íÿìàò ïðàâî íà äîì ßíà Äîìóñ÷èåâà ñòð. 32-34 Ïåéëèí èëè ñ êîãî ùå ïèå áèðà Í. Â. Èçáèðàòåëÿò Õðèñòî Èâàíîâ ñòð. 35 Èç íîâèíèòå íà ÁÕÊ ñòð. 36 - 37 Ðóñêî-ãðóçèíñêàòà âîéíà Éîðäàí Ëþöêàíîâ ñòð. 38 Ñëåä êëàíåòî âúâ Ôèíëàíäèÿ Ëþáîìèð Ñòîé÷åâ ñòð. 39 Ïî ñâåòà Ìàðòà Ìåòîäèåâà Ñíèìêè 1-âà êîðèöà: Äúðæàâíàòà àãåíöèÿ “Íàöèîíàëíà ñèãóðíîñò” ïîëó÷àâà áëàãîñëîâèÿ (Þëèÿí Ñàâ÷åâ, â. “Ñåãà”) è ïðåáèòèÿò æóðíàëèñò Îãíÿí Ñòåôàíîâ

Áúëãàðñêè õåëçèíêñêè êîìèòåò Ñîôèÿ 1504, ï.ê. 146 òåë/ôàêñ: (02) 943 48 76 åë. ïîùà: bhc@bghelsinki.org http://www.bghelsinki.org

2 ÎÁÅÊÒÈÂ

ÎÁÅÊÒÈÂ ÎÏÐÎÂÅÐÃÀÂÀ Ñ ìàíäàòà íà ãðàæäàíñêà íåñèãóðíîñò

Â

ñðåäàòà íà ñåïòåìâðè è â íà÷àëîòî íà îêòîìâðè ñå ñëó÷èõà äâå çíàêîâè ñúáèòèÿ. Íà 18 ñåïòåìâðè Íàðîäíîòî ñúáðàíèå ïðèå Ïðàæêàòà äåêëàðàöèÿ çà åâðîïåéñêàòà ñúâåñò è êîìóíèçìà. Îò 171 ãëàñóâàëè íàðîäíè ïðåäñòàâèòåëè 106 áÿõà “çà”, “ïðîòèâ” - 60, “âúçäúðæàëè ñå” - 5. Òîçè âåëèêîëåïåí äîêóìåíò áå ñúñòàâåí íà 2-3 þíè ò.ã. â Ïðàãà íà êîíôåðåíöèÿ “Åâðîïåéñêàòà ñúâåñò è êîìóíèçìà”. Îò ñòðàíà íà ×åøêàòà ðåïóáëèêà, ðàçáèðà ñå, èíòåëåêòóàëåí è ïîëèòè÷åñêè èíèöèàòîð íà äîêóìåíòà áå äèñèäåíòúò è áèâø ïðåçèäåíò Âàöëàâ Õàâåë.  çàêëþ÷èòåëíèÿ äåáàò ó÷àñòâà è Ëèé Åäóàðäñ - ôåäåðàëåí ïúëíîìîùíèê çà àðõèâèòå íà ÙÀÇÈ, ïðåäñåäàòåë íà ôîíäàöèÿ “ ïàìåò íà æåðòâèòå íà êîìóíèçìà”, ÷ëåíîâå íà ÅÏ, èñòîðèöè, ïîëèòè÷åñêè çàòâîðíèöè.  ïðåàìáþëà íà Ïðàæêàòà äåêëàðàöèÿ, ìåæäó îñòàíàëèòå ñèëíè äóìè, ñå êàçâà: ”ãóçíàòà ñúâåñò, ïðîèçòè÷àùà îò êîìóíèñòè÷åñêîòî ìèíàëî, å òåæêî áðåìå çà áúäåùåòî íà Åâðîïà è çà íàøèòå äåöà”. Íà 3 îêòîìâðè ïî êàäèôåíàòà ïúòåêà â ñòèë “Õîëèâóä” ñå îòêðè Âàðíåíñêèÿò êèíîôåñòèâàë “Çëàòíà ðîçà”.  íàâå÷åðèåòî íà ôåñòèâàëà êèíåìàòîãðàôè÷íèòå ãèëäèè áÿõà øîêèðàíè îò ñúîáùåíèåòî, ÷å ïðåäñåäàòåë íà ôèëìîâîòî æóðè ùå áúäå æóðíàëèñòúò îò âðåìåòî íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì Êåâîðê Êåâîðêÿí, èçâåñòåí êàòî àãåíò íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò ñ ïñåâäîíèìà “àãåíò Äèìèòúð”. Ïî âðåìå íà äåáàòà â ïàðëàìåíòà èçìåæäó 60-òå íàðîäíè ïðåäñòàâèòåëè ãëàñóâàëè “ïðîòèâ” ñå ÷óõà àðãóìåíòè: ”Ãëàñóâàì ïðîòèâ, çàùîòî òîâà (Ïðàæêàòà äåêëàðàöèÿ - á.à) å èçðàç íà ïîëèòè÷åñêà èìïîòåíòíîñò è êîìïëåêñè íà îïîçèöèÿòà” (Í. Àíòîíîâà - ÊÁ). Êàêòî è , ÷å “Äíåâíèÿò ðåä íà áúëãàðñêîòî îáùåñòâî äíåñ å äðóã... Äà íå ñå âðúùàìå íàçàä è íàíîâî äà âàäèì åäíà äåìàðêàöèîííà ëèíèÿ êîìóíèçúì-àíòèêîìóíèçúì...”(Àë.Ðàäîñëàâîâ - ÊÁ) Ïðàæêàòà äåêëàðàöèÿ íå íàìåðè äîñòàòú÷íî ìÿñòî â ìåäèèòå. Ñêàíäàëíî èçâåñòíàòà ïðè÷èíà çà íåâçðà÷íàòà ðåàêöèÿ ñå ñúñòîè â íåïðîâåäåíèÿ ïúëíîöåíåí äåáàò è äèñêóñèÿ çà åäèíîñúùíàòà ïðèðîäà íà íàöèçìà è êîìóíèçìà. Âñúùíîñò, íåìàëêà ðîëÿ çà ïðåíåáðåæèìî ìàëêèÿ äÿë â íîâèíèòå îòíîñíî ïðîèçòè÷àùèòå îò äîêóìåíòà ïîñëåäèöè, êîèòî îáâúðçâàò åâðîïåéñêèòå êîïíåæè íà ìëàäèòå ãåíåðàöèè ó íàñ, çàåìà ôàêòúò, ÷å ïîâå÷åòî ãëàâíè ðåäàêòîðè, èçäàòåëè íà ïå÷àòíè è åëåêòðîííè ìåäèè, ãåíåðàëíèòå äèðåêòîðè íà îáùåñòâåíèòå ÁÍÒ è ÁÍÐ ñà ïðÿêî ñâúðçàíè ñ óïðàâëÿâàëàòà 45 ãîäèíè ïàðòèÿ ÁÊÏ, äíåñ ÁÑÏ. Åäíîëè÷íîòî íàçíà÷åíèå íà Êåâîðê Êåâîðêÿí îò äèðåêòîðà íà Íàöèîíàëíèÿ ôèëìîâ öåíòúð ïðîô. Àëåêñàíäúð Ãðîçåâ ïðåäèçâèêà íåÿñíè ðåàêöèè. Ñïîðåä â. “Äíåâíèê” îò 2.10.08 ñòàíà ÿñíî, ÷å ÁÍÒ ñà ïðîòèâ çàäêóëèñíîòî íàçíà÷àâàíå íà Êåâîðêÿí è îòòåãëÿ ó÷ðåäåíàòà ñïåöèàëíî çà “Çëàòíàòà ðîçà” íàãðàäà çà äåáþò. Íàïóê íà ïëàõèòå æåñòîâå íà ãíÿâ, íà ñëåäâàùèÿ äåí ðåæèñüîðúò íà åòíè÷åñêè íåòîëåðàíòíèÿ ôèëì “Âðåìå ðàçäåëíî” Ëþäìèë Ñòàéêîâ îáÿâè Êåâîðê Êåâîðêÿí (àãåíò Äèìèòúð - á.à) çà “ãîëÿì áúëãàðèí” è çàÿâè, ÷å íå ðàçáèðà Ðàäèíèòå âúëíåíèÿ íà êèíîðàáîòíèöèòå. Íîðìàëíî, ìàñàòà îò ðåæèñüîðè, ïðîäóöåíòè, àêòüîðè è ôèëìîâè êðèòèöè ñå èçñèïàõà íà Âàðíåíñêèÿ ôåñòèâàë. Ëîãèêàòà íà òåõíèÿ òåæúê ãèëäèåí êîíôîðìèçúì, ïîëèòè÷åñêàòà èì è ãðàæäàíñêàòà íåñèãóðíîñò å ðàâíà íà ïîäõâúðëåíèòå àðãóìåíòè ïî âðåìå íà äåáàòà çà Ïðàæêàòà äåêëàðàöèÿ çà “äðóãèÿ” äíåâåí ðåä íà îáùåñòâîòî íè. Êîåòî å äîêàçàòåëñòâî çà âñå òàêà óæàñÿâàùàòà ëèïñà íà çðÿëîñò è âîëÿ çà îñúæäàíå îò þðèäè÷åñêà, ïîëèòè÷åñêà è èñòîðè÷åñêà ãëåäíà òî÷êà Þëèàíà Ìåòîäèåâà íà ïðåñòúïëåíèÿòà íà êîìóíèçìà.

Áúëãàðñêè õåëçèíêñêè êîìèòåò å íåçàâèñèìà íåïðàâèòåëñòâåíà îðãàíèçàöèÿ çà çàùèòà ïðàâàòà íà ÷îâåêà. Îáðàçóâàí å íà 14 þëè 1992 ã. Ïðåäñåäàòåë: Êðàñèìèð Êúíåâ Çàì.-ïðåäñåäàòåë: Ìàðãàðèòà Èëèåâà ×ëåíîâå: Àëôðåä Êðèñïèí , Àíòîàíåòà Íåíêîâà, Áîéêî Êþ÷óêîâ, Âàñèë ×àïðàçîâ, Âúëêî Ñòàíåâ, Ãåîðãè Òîøåâ, Äàíàèë Äàíîâ, Äàíèåëà Ìèõàéëîâà, Äåñèñëàâà Ñèìåîíîâà, Äèìèòðèíà Ïåòðîâà, Äèìèòúð Êàìáóðîâ, Åêàòåðèíà Éîñèôîâà, Åìèë Êîåí (ñïåö. êîðåñïîíäåíò), Åìèëèÿíà Æèâêîâà, Çåëìà Àëìàëåõ, Èáðàõèì Òàòàðëú, Èëèàíà Ñàâîâà, Éîíêî Ãðîçåâ, Êàëèíà Áîçåâà, Êèðèë Êîñòàäèíîâ, Ìàðèÿ Áàêúðäæèåâà, Ìàðòà Ìåòîäèåâà, Ìèõàèë Èâàíîâ, Ïðàâäà Ñïàñîâà, Ïåòúð Ñëàáàêîâ, Ïëàìåí Áîãîåâ, Ðàäîñò Íèêîëàåâà, Ðàìàäàí Êåõàéîâ, Òàíÿ Ìàðèí÷åøêà, Þëèàíà Ìåòîäèåâà (ãëàâåí ðåäàêòîð íà “Îáåêòèâ”). Ñïèñàíèåòî ñå èçäàâà ñúñ ñúäåéñòâèåòî íà Èíñòèòóò “Îòâîðåíî îáùåñòâî” - Áóäàïåùà

Ïðåäïå÷àòíà ïîäãîòîâêà: Äîíêà Ìàíãà÷åâà Àäðåñ íà ñï. “Îáåêòèâ”: Ñîôèÿ 1504, óë. “Âúðáèöà” ¹ 7

Ïå÷àò: ÅÒ “Åêñïðåñ ïðèíò”


Åëèò, æúëòà ïðåñà è ñâîáîäà íà ñëîâîòî Æàíà ÏÎÏÎÂÀ

Í

îâèÿò ñåçîí íà “Áèã Áðàäúð” çàïî÷íà ñ ðàçèãðàâà íå íà ìåäèéíèòå ñòåðåîòèïè è “ñëàáèòå ìåñòà” íà æóðíàëèñòèêàòà - îòíîøåíèåòî êúì “ðàçëè÷íèòå”, åêñïëîàòèðàíåòî íà ñêàíäàëíîòî èëè îòêàçà äà ñå âúçïîëçâàø îò åêøúíà íà ñöåíàòà. Äîáðå èçèãðàíà ìåòàæóðíàëèñòèêà.  ñúùàòà âå÷åð åäèí äðóã Áèã Áðàäúð, âúîðúæåí ñàìî ñ ãîëè ÷óêîâå, áåç äà ðàçèãðàâà ñòåðåîòèïè è ñúìíåíèÿ, çà êðàòêî ñå íàñòàíè â íîâèíèòå. È ñå îêàçà, ÷å â îáùåñòâîòî, ìåäèèòå, èíñòèòóöèèòå íå çíàåì êàê äà ñå äúðæèì ñ “ðàçëè÷íèòå” æóðíàëèñòè. Çàùîòî Îãíÿí Ñòåôàíîâ è frognews.bg ñà ðàçëè÷íè. Îïðåäåëÿìå ãè íàáúðçî êàòî “æúëòà” æóðíàëèñòèêà. Çàñïîðè ñå òîé ëè å íàé-ñìåëèÿò æóðíàëèñò, ëèöåòî íà ñâîáîäíîòî ñëîâî ó íàñ, à èçäàíèåòî - åäèíñòâåíî ìÿñòî çà ñâîáîäíî ñëîâî. Òîçè ñïîð å áåçñìèñëåí. Ïðîñòî òåçè äíè Îãíÿí Ñòåôàíîâ å åäèíñòâåíèÿò æóðíàëèñò, ïðåáèò ñ ÷óêîâå îò íåèçâåñòíè íàïàäàòåëè. È ñðåùó íåãî íÿìà äåëî çà íàðóøàâàíå íà íå÷èè ïðàâà. À äîêàòî èíñòèòóöèèòå íå èçëÿçàò ñ èìåíàòà íà áèÿ÷èòå ìó, ùå ñòîè ñúìíåíèåòî, ÷å íàïàäåíèåòî å ñâúðçàíî ñ æóðíàëèñòè÷åñêàòà ìó äåéíîñò. Åëèòúò è æúëòèòå èçäàíèÿ.  íåæúëòèÿ “Òðóä” Àíäðåé Ðàé÷åâ èçëåçå ñ ïîçèöèÿ, ñïîðåä êîÿòî ïîáîÿò íàä Îãíÿí Ñòåôàíîâ å “íåïðîñòèìî, îòâðàòèòåëíî íàñèëèå”, íî íå ïî-ìàëêî îòâðàòèòåëíè ñà òåêñòîâåòå ìó, “ïîðî÷àùè èìåòî íà äåñåòêè è äåñåòêè õîðà”. Òîâà äàëè Îãíÿí Ñòåôàíîâ å ôëàãìàíúò íà ñâîáîäîìèñëåùàòà áúëãàðñêà æóðíàëèñòèêà, èëè å àâòîð íà îòâðàòèòåëíè òåêñòîâå íÿìà íèêàêâî çíà÷åíèå. Íàñèëèåòî ñå îïðåäåëÿ íå â êàòåãîðèè ïðîñòèìî-íåïðîñòèìî, à â çàêîííî-íåçàêîííî. È å íåêîðåêòíî äà ñå ñðàâíÿâàò òåêñòîâåòå ñ ïîáîÿ. Îáèäåíèòå óïðàâëÿâàùè îò òåêñòîâåòå â opasnite.net63.net (òåçè òåêñòîâå èìà ïðåäâèä Àíäðåé Ðàé÷åâ) èìà êîãî äà îñúäÿò. Èìà ñïåöèàëíà àãåíöèÿ, êîÿòî áè ìîãëà, àêî ðàçïîëàãà ñ äîáðè ñïåöèàëèñòè, äà îòêðèå êîé å àâòîðúò è òîé äà áúäå ïîäâåäåí ïîä îòãîâîðíîñò. Òàêà ÷å âîïúëúò “Íèêàêâà çàùèòà íÿìà çà ÷åñòòà è äîñòîéíñòâîòî íà óïðàâëÿâàùèòå (ïúê è èçîáùî íà èçâåñòíèòå). Îñâåí ìúë÷àíèåòî. Ñàìî ñå çàìèñëåòå íàä ïîñëåäíîòî, ëþáåçíè ÷èòàòåëþ. Äîêàðàëè ñìå ñå äîòàì, ÷å Bildunterschrift: Grossansicht des Bildes mit der Bildunterschrift: åäèíñòâåíèÿò íà÷èí äà ñå çàùèòèø, å äà ïðåãëúòíåø îáèäàòà, äà èçòðèåø ñëþíêàòà îò ëèöåòî ñè, äà ñå óñìèõíåø øèðîêî íà êëåâåòíèêà, íåãîäíèêà, ïîäëåöà...” ïðèçíàâà áåçñèëèåòî íà ïðàâîðàçäàâàùèòå èíñòèòóöèè ó íàñ. Àêî òîâà å ïîçèöèÿòà íà åäèí îò èçâåñòíèòå ó íàñ, òî òîãàâà áîÿò å îáÿâåí çà íîðìà. Çâó÷è êàòî ïðèçíàíèå, ÷å ñúäúò íå ðàáîòè, ÷å íå å âúçìîæíî äà ñå çàâåäå äåëî çà

êëåâåòà èëè îáèäà è åäèí îò èçâåñòíèòå å ñúãëàñåí ñàìî äà ïðåãëúùà è äà ñå óñìèõâà, äîêàòî ñå óçàêîíÿâà ñàìîðàçïðàâàòà. Èìà îùå åäèí ôàêò, êîéòî ñå ïðîïóñêà, òîï æóðíàëèñòè è òîï ïîëèòèöè äàâàò èíòåðâþòà çà æúëòàòà ïðåñà, ðàçêàçâàò ëè÷íèÿ ñè æèâîò, íå îòêàçâàò èíòåðâþòà. Çàùîòî çíàÿò, ÷å òèðàæúò íà æúëòèòå âåñòíèöè ÷åñòî íàäâèøàâà òåõíèòå ðåéòèíãè. È ñëåä ïîñåãàòåëñòâîòî íàä Îãíÿí Ñòåôàíîâ, è ñëåä êàòî ñúäúðæàíèåòî íà ñàéòà opasnite.net63.net áåøå ñâàëåíî îò áåçïëàòíèÿ õîñòèíã, åäèí è ñúù ðåôðåí â ìåäèèòå ïðàâè âïå÷àòëåíèå: çàùî íèêîé íå çàòâàðÿ æúëòèòå âåñòíèöè, êîèòî ðàçïðîñòðàíÿâàò íåïðîâåðåíà è àíîíèìíà èíôîðìàöèÿ, çàùî íèêîé íå áèå èçäàòåëè èëè àâòîðè íà æúëòè âåñòíèöè. Âñå åäíî òàêà áîÿò ñ ÷óêîâå å ïî-ëåñíî ïîíîñèì. Âåñòíèê “Óèêåíä”, êîéòî íàé-÷åñòî áåøå ñî÷åí, å åäíî îò èçäàíèÿòà, ÷èèòî ìàòåðèàëè ñå ïîäïèñâàò ñ êîíêðåòíè, èñòèíñêè èìåíà.  ñëó÷àèòå, êîãàòî èìà ïñåâäîíèì, âñÿêà èíñòèòóöèÿ ìîæå äà èçèñêà è ðàçáåðå êîé ñòîè çàä íåãî.  èçäàíèÿòà, êîèòî “ñòðàíÿò” îò æúëòîòî, âñå îùå ãîëÿìà ÷àñò îò æóðíàëèñòè÷åñêèòå ðàçñëåäâàíèÿ, íàïðàâåíè ïî âñè÷êè ïðàâèëà, ñå ïîäïèñâàò ñ “åêèï íà”. È ðàçñëåäâàíèÿòà ñòàâàò âñå ïî-ãîëÿìà ðÿäêîñò. Àíîíèìíîñòòà â æúëòàòà ïðåñà ñúùåñòâóâà, íî èìà ãëàâíè ðåäàêòîðè, èçäàòåëè, êîèòî ñà èçâåñòíè è íîñÿò îòãîâîðíîñò. Ìîãàò äà áúäàò ñúäåíè.  ñëó÷àé, ÷å “æúëòèòå” îòêàæàò ïðàâî íà îòãîâîð íà óïðàâëÿâàùèòå è èçâåñòíèòå, çàêîíúò íå å â çàùèòà íà èçäàíèÿòà. Íî ãîëåìèÿò ïðîáëåì å, àêî äåéñòâèòåëíî óïðàâëÿâàùèòå è èçâåñòíèòå ïîêàçâàò, ÷å çàêîíèòå ñà òðóäíîïðèëîæèìè. Àêî èíñòèòóöèèòå, îò êîèòî çàâèñè áúðçîòî è êà÷åñòâåíî ïðîòè÷àíå íà äåëî çà êëåâåòà èëè îáèäà, ðàáîòÿò, æúëòàòà ïðåñà è îíëàéí èçäàíèÿòà ùå ñïàçâàò ðåãëàìåíòà. È òî áåç äà ñå íàðóøàâà ïðàâîòî íà ñâîáîäà íà èçðàçÿâàíåòî. Èäèëèÿ, êúì êîÿòî ïîíå ìîæå äà ñå ñòðåìèì. Íî ïðîìÿíàòà â ðàáîòàòà íà èíñòèòóöèèòå çàâèñè åäèíñòâåíî îò óïðàâëÿâàùèòå. Òàêà ÷å âìåñòî äà ïðåãëúùàò è äà ñå óñìèõâàò, íåêà èìàò ïðåäâèä, ÷å ïîòúðïåâøè îò ñòàòèè (è òî íå ñàìî â æúëòàòà ïðåñà) ñà è íåóïðàâëÿâàùè ãðàæäàíè, êîèòî òðóäíî ñå ïðèìèðÿâàò è òúðñÿò ïðàâàòà ñè. Ïàê îò ïðîìÿíà â ñåãàøíîòî ïîëîæåíèå çàâèñè îùå åäèí íåóðåäåí ïðîáëåì â ìåäèèòå. Êîëêîòî è äà å ñòðàííî, îòíîâî æúëòèòå èçäàíèÿ, à íå “îôèöèàëíàòà” ïðåñà íàñî÷âàò êúì íåãî - çàùèòàòà íà èçòî÷íèöè íà èíôîðìàöèÿ. Ïîíå íà ïðúâ ïîãëåä â ìîìåíòà ïðàâèëîòî çà ïîçîâàâàíå íà àíîíèìíè èçòî÷íèöè âå÷å ñå ñïàçâà. È íåïðîâåðåíà èíôîðìàöèÿ âå÷å íå ñå òèðàæèðà áåç äà áúäå ïîêàçàíî íà ÷èòàòåëèòå, ÷å èçòî÷íèêúò å íåèçâåñòåí èëè æåëàå äà îñòàíå íåèçâåñòåí. Íî â ìîìåíòà îñòàâà âúçìîæíîñòòà ïðè âñÿêî æóðíàëèñòè÷åñêî ðàçñëåäâàíå æóðíàëèñòè äà áúäàò



ÎÁÅÊÒÈÂ 3




íàé-ìàëêîòî ïðèçîâàâàíè äà îïîâåñòÿò èçòî÷íèöèòå íà èíôîðìàöèÿ. Ìîòèâúò âèíàãè ìîæå äà áúäå “êëàñèôèöèðàíà èíôîðìàöèÿ”. ßâíî òîçè øàáëîí ðàáîòè. À òîâà âå÷å å çàïëàõà çà ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî. Èëè êàêòî Ãåîðãè Ëîçàíîâ ãî íàçîâà (è ïðåäèçâèêà ðåàêöèÿòà íà Àíäðåé Ðàé÷åâ), “äèêòàò îò äúðæàâàòà íàä ìåäèèòå”. Íÿìà ìåõàíèçúì, ÷ðåç êîéòî æóðíàëèñòúò äà çàùèòè èçòî÷íèöèòå ñè íà èíôîðìàöèÿ. À òîâà ïðåäèçâèêâà íàé-ñòðàøíîòî - àâòîöåíçóðà è îòêàç îò ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî. Íàñèëèåòî íàä Îãíÿí Ñòåôàíîâ ïîêàçà, ÷å ìåäèèòå âñå îùå ñà ïîä÷èíåíè íà åäíî ïðàâèëî - ñàìîðàçïðàâà è ñòðàõ îò ñàìîðàçïðàâà.  ñëó÷àÿ ñ opasnite.net63.net òîâà ïîëîæåíèå ñòèãíà ñâîèòå àáñóðäíè ãðàíèöè. ÄÀÍÑ îïîâåñòè, ÷å ñïèðà ñàéòà. Àäðåñúò è ñåãà ñúùåñòâóâà.  ñëó÷àÿ ñàéòúò íå áåøå ñïðÿí, à ñàìî ñâàëåíî ñúäúðæàíèåòî ìó. ÄÀÍÑ íÿìà òåõíè÷åñêàòà âúçìîæíîñò äà ñïðå êîéòî è äà å ñàéò, êà÷åí íà õîñòèíã â ÑÀÙ. Èìà þðèäè÷åñêàòà ñïîñîáíîñò äà ïðåäóïðåäè äàäåíà õîñòèíã êîìïàíèÿ, ÷å ìîæå äà èìà ïðîáëåìè çàðàäè òåêñòîâå, êîèòî ñúäúðæàò êëàñèôèöèðàíà èíôîðìàöèÿ. Òîâà ïîêàçâà, ÷å â èíòåðíåò - â íàé-íåïîäëåæàùîòî íà ðåãóëàöèÿ ïðîñòðàíñòâî - äåéñòâàò îïðåäåëåíè ïðàâèëà. ÄÀÍÑ îáà÷å èìà çàäúëæåíèåòî äà îòêðèå êîé èçíàñÿ è ðàçïðîñòðàíÿâà êëàñèôèöèðàíà èíôîðìàöèÿ èëè îáèäè. Îò ïîêàçíàòà àêöèÿ íà ÄÀÍÑ ïðîèçëåçå åäíî èìå - èìåòî íà àäìèíèñòðàòîðà, êîéòî å êà÷âàë òåçè ñòàòèè. Ðåäîì äî óïðàâëÿâàùèòå è èçâåñòíèòå ñå îêàçà çàñåãíàòà è åäíà òàêñèêîìïàíèÿ. Ñîáñòâåíèöèòå é ïðåäÿâèõà èñê çà 1 ìëí. åâðî êúì àäìèíèñòðàòîðà. Íå êúì àâòîðà íà ñúäúðæàíèåòî. Òîâà îçíà÷àâà óòðå âñåêè ñòðàíüîð, ñèñòåìåí àäìèíèñòðàòîð èëè êîðåêòîð â “24 ÷àñà”, “Ñåãà” èëè “Óèêåíä” äà áúäå ïîäâåäåí ïîä îòãîâîðíîñò, çàùîòî ñå å äîêîñâàë äî òåêñò, ÷ðåç êîéòî ñà íàðóøåíè çàêîíè. Àêî ñåãà ÄÀÍÑ íå îòêðèå êîé å àâòîðúò íà òåêñòîâåòå çà ïðåçèäåíò, ïðåìèåð è òàêñèêîìïàíèÿ, ïî-äîáðå ñëåäâàùèÿ ïúò äà íå äàâà ïðåñêîíôåðåíöèè çà íàëàãàíå íà öåíçóðà. Òîãàâà ùå ðàç÷èòàìå ñàìî íà òîâà äà èìàìå ñâîáîäíà ïðåñà, êîÿòî äà ñëåäè êàêâî ñå ñëó÷âà è â èíòåðíåò è ñàìà äà óñòàíîâè è ðàçáåðå çàùî èìà ñâàëåíî ñúäúðæàíèå íà äàäåí ñàéò. Âñúùíîñò ÄÀÍÑ äîðè íà ïúðâî âðåìå íå å íóæíà.  ïîäîáíè ñëó÷àè óïðàâëÿâàùèòå èëè èçâåñòíèòå ìîãàò äà ñå îáúðíàò êúì ïîëèöèÿòà (ìîæå áè ñêîðî ùå ìîãàò äà ñå îáàäÿò äîðè íà òåëåôîí 112) è äà î÷àêâàò èíñòèòóöèèòå äà ñå çàäåéñòâàò â îòêðèâàíåòî íà òîçè, êîéòî å ñïèñàë êëåâåòà ñðåùó òÿõ. Òàêà ïðàâÿò äðóãèòå ãðàæäàíè, êîãàòî èìà íåâÿðíî ñúäúðæàíèå â ïå÷àòà èëè ñúäúðæàùî îáèäà èëè êëåâåòà ñðåùó òÿõ. È ÷àêàò. Ìèñòèôèêàöèÿòà. Ñúìíåíèÿòà, ÷å Îãíÿí Ñòåôàíîâ, ñèíúò ìó èëè íÿêîé îò frognews ñòîè çàä ñúäúðæàíèåòî â opasnite.net63.net ñå îñíîâàâàò íà åäèí òåêñò, êîéòî ñå ïîÿâÿâà âúâ ôîðóìà íà îíëàéí èçäàíèåòî frognews. Âúâ ôîðóìà íà èçäàíèåòî Îãíÿí Ñòåôàíîâ è Ìëàäåí Ìóòàô÷èéñêè ñå èçâèíÿâàò íà çàñåãíàòèòå îò òÿõ ëè÷íîñòè â opasnite. Ïî-êúñíî äâàìàòà èçäàòåëè íà 4 ÎÁÅÊÒÈÂ

frognews îòðè÷àò â ñïåöèàëíî ïèñìî äî ÷èòàòåëèòå ñè äà ñà ñâúðçàíè ñúñ ñàéòà opasnite. Íî ðåøàâàò äà íå ñâàëÿò “ôàëøèâèÿ” òåêñò îò ôîðóìà, òúé êàòî òîâà áèëî ñâîáîäíà òåðèòîðèÿ. Çâó÷è êàòî îïèò çà ìåäèéíà ìèñòèôèêàöèÿ. Çà êà÷åñòâîòî íà òîçè îïèò ìîæå äà ñå ãîâîðè äðóã ïúò. Íî ðåçóëòàòúò å ÄÀÍÑ. Åäèíñòâåíàòà äîñåãà ìàùàáíà ìåäèéíà ìèñòèôèêàöèÿ å ñëó÷àÿò ñ àòîìíàòà öåíòðàëà è “Êó-êó”. Çà ìîðàëà, ïðàâèëàòà è îáùåñòâåíèòå ðåàêöèè ñå ïèñà ìíîãî. Àâòîðèòå íà òîâà “Êó-êó” ïðåäàâàíå áÿõà ïîäâåäåíè ïîä ñúäåáíà îòãîâîðíîñò. Ñåãà ñúäúò ÿâíî íå ñúùåñòâóâà è äåéñòâà ñàìî ÄÀÍÑ.  ðåçóëòàò íà òîâà áåøå îïîâåñòåíî èìåòî íà åäèí àäìèíèñòðàòîð. ÄÀÍÑ ãî ïîñî÷è è òîé ñå ïðåâúðíà â îáâèíÿåì. Æúëòè ëè ñà æúëòèòå îíëàéí èçäàíèÿ? Îíëàéí èçäàíèÿòà â Áúëãàðèÿ íÿìàò îñîáåíî èíòåðåñíà èñòîðèÿ. Íà ïðúâ ïîãëåä. Èçãëåæäàò áåçîáèäíè, çàùîòî íèêîãà íÿìà äà ñòèãíàò òèðàæèòå íà ïå÷àòíèòå âñåêèäíåâíèöè ó íàñ. Âñå îùå â ìíîãî íàñåëåíè ìåñòà íÿìà ëåñåí äîñòúï äî èíòåðíåò. Àêî â ãîëåìèòå ãðàäîâå è áúëãàðèòå â ÷óæáèíà ÷åòàò mediapool, vsekiden, e-vestnik, frognews èëè afera, â ìíîãî ãðàäîâå íàìèðàò ïî-ëåñíî íÿêîé îò âñåêèäíåâíèöèòå è íà äîñòà ïîâå÷å ìåñòà â-ê “Óèêåíä”. Æúëòàòà ïðåñà ðàç÷èòà íà äîáðî ðàçïðîñòðàíåíèå çà âèñîêèòå ñè òèðàæè. Íå òîëêîâà íà îáñëóæâàíåòî íà èêîíîìè÷åñêè èíòåðåñè è íà ðåêëàìîäàòåëè. Çàä ïîâå÷åòî îíëàéí èçäàíèÿ ñòîÿò ãëàâíè ðåäàêòîðè, êîèòî ñà ñàìî ëèöåòî íà ìåäèÿòà. Íî êîé ôèíàíñèðà èçäàíèÿòà, îáèêíîâåíî íå ñå àôèøèðà. Frognews.bg å ñ ÿñíè ñîáñòâåíèöè - Ìëàäåí Ìóòàô÷èéñêè è Îãíÿí Ñòåôàíîâ. Ïîäîáíî íà æúëòàòà ïðåñà òåçè èçäàíèÿ íå ðàç÷èòàò íà ðåêëàìè, çà äà ñå èçäúðæàò. Âúâ Frognews ðåêëàìèòå ñà íà ôèðìèòå íà Ìëàäåí Ìóòàô÷èéñêè. Ïîâå÷åòî ðåêëàìíè áàíåðè íà ïîäîáíè ñàéòîâå ñà áàðòåðè. Frognews.bg å ïîìåñòèëî “ìàðêèòå” íà ñâîè ïàðòíüîðè, êîèòî ñà êàòî ïàðòíüîðè íà èçäàíèå çà èíòåëåêòóàëöè, à íå çà ñêàíäàëíè íîâèíè - ×åðâåíàòà êúùà, èíòåðíåò êíèæàðíèöà, èçäàòåëñòâî “Êîëèáðè” è ò.í. Ïîäîáíè èçäàíèÿ îáà÷å ðàç÷èòàò íà òèðàæèðàíåòî íà ñêàíäàëíè è ïðîâîêàòèâíè èíôîðìàöèè îò ïå÷àòíèòå ìåäèè. Ìåæäó äðóãîòî, â Opasnite â ïî÷òè âñè÷êè ñòàòèè èìà öèòàòè îò â-ê “Óèêåíä”. Åäèí äîáðå çàòâîðåí êðúã. Îíëàéí èçäàíèÿòà ñå ñòðåìÿò êúì âëèÿíèå âúðõó îáùåñòâåíî ìíåíèå. Êúì ôîðìèðàíå íà íàãëàñè. Îíëàéí èçäàíèÿòà ðàçïðîñòðàíÿâàò èíôîðìàöèÿ, êîÿòî ïå÷àòíèòå èçäàíèÿ òðóäíî áèõà ïóáëèêóâàëè. Òàêà âåñòíèöèòå ñà óëåñíåíè - ïîçîâàâàò ñå íà ÷óæäè ïèñàíèÿ. Òàêà îáñëóæâàíåòî íà îïðåäåëåíè ïîëèòè÷åñêè è èêîíîìè÷åñêè èíòåðåñè å ìíîãî ïî-ôèíî è ñêàíäàëíîòî å öèòàò, à íå òâúðäåíèå íà äàäåí âåñòíèê. Ñðàâíåíèÿòà ìåæäó æúëòàòà ïðåñà è ñêàíäàëíèòå îíëàéí èçäàíèÿ, êîèòî ñå ÷óâàò íåïðåêúñíàòî, ïîñî÷âàò îùå åäèí ïðîáëåì - èêîíîìè÷åñêàòà íåçàâèñèìîñò íà æóðíàëèñòèòå âúâ âîäåùèòå âñåêèäíåâíèöè ó íàñ è â îíëàéí èçäàíèÿòà.


Ñêèíàðè ïîòðîøèõà îôèñ íà “Áèã Áðàäúð” Â

íîùòà íà ñòàðòà íà ðåéòèíãîâîòî ïðåäàâàíå “Áèã Áðàäúð 4” ïî Íîâà òâ ïîáåñíåëè ñêèíàðè ðàçáèõà îôèñà íà êîìïàíèÿòà ïðîäóöåíò íà øîóòî “ÑÈÀ Àäâúðòàéçèíã”. Ñëåä êàòî âúâ âå÷åðòà ñðåùó âòîðíèê áå èçëú÷åí ïúðâèÿò åïèçîä íà ïðåäàâàíåòî, òðèìà äóøè ñ áðúñíàòè ãëàâè è îáëå÷åíè ñ ÿêåòà “áîìáúð”, ðàçáèõà ñ îãðîìíî ïàâå âèòðèíàòà íà îôèñà íà ñòîëè÷íàòà óëèöà “Øèïêà”. Ñëåä íàìåñà íà äåíîíîùíàòà îõðàíà íà ñãðàäàòà, òðèìàòà ñêèíàðè ïîáÿãíàëè ñ êðÿñúöè: ”Âúí òóðöèòå îò Áúëãàðèÿ!” Ïðîäóöåíòúò Äèìèòúð Ìèòîâñêè ïðåäïîëàãà, ÷å ïðåñòúïíèÿò àêò å ïðîâîêèðàí îò âëèçàíåòî â øîóòî íà 56- ãîäèøíàòà Ñàìèå, áúëãàðêà îò òóðñêè ïðîèçõîä. À ìîæå áè è îò ðåøåíèåòî íà åêèïà â “Áèã Áðàäúð” äà ó÷àñòâàò èíòåëèãåíòíàòà ðîìêà Òàíÿ è Àíãåëèíà, êîÿòî íå ñå ñàìîîïðåäåëÿ ñ ðîìñêè ïðîèçõîä, íî ïúê æèâåå â êâ.”Ñòîëèïèíîâî”. Ïðè âëèçàíåòî ñè â øîóòî òóðêèíÿòà Ñàìèå ñúîáùè, ÷å å õîäæà (ìàêàð ÷å æåíèòå ìþñþëìàíêè íÿìàò ïðàâî äà èçâúðøâàò ñâåùåíîñëóæåíèå). Òÿ ñå îïðåäåëè êàòî óñìèõíàò è ìèðîëþáèâ ÷îâåê. È ñìÿòà, ÷å ðàçëèêàòà ìåæäó õðèñòèÿíè è ìþñþëìàíè å “êîëêîòî ëþñïà íà ëóê”. Ñïîðåä ïðîäóöåíòèòå òîâà ÿâíî å ïîäðàçíèëî ðàñèñòèòå è òå ñà ðåøèëè “äà ñè îòìúñòÿò” íà îôèñà. Ðîìêàòà Òàíÿ ïúê ñàìà ñå íàðå÷å “öèãàíêà”, íî ñå ñìÿòà çà îáðàçîâàíà. Òÿ èìà àìáèöèèòå äà ïðîáèå êàòî àêòðèñà â èíäèéñêèÿ Õîëèâóä - Áîëèâóä. Àíãåëèíà ïúê ñå îïëàêà, ÷å íÿìà ïî-ëîøî ìÿñòî íà ñâåòà îò ðîäíèÿ êâ.”Ñòîëèïèíîâî” â Ïëîâäèâ. “Âúçìóòåí ñúì îò íåòîëåðàíòíîòî îòíîøåíèå êúì ìàëöèíñòâàòà â Áúëãàðèÿ. Ó÷óäåí ñúì, ÷å â íà÷àëîòî íà ÕÕI âåê â äúðæàâà îò ÅÑ âñå îùå èìà ðàñèçúì. Òåçè ñúêâàðòèðàíòè, êúì êîèòî å íàñî÷åíà àãðåñèÿòà, îñòàâàò â øîóòî. Òå ñà ìíîãî ñèëíè õàðàêòåðè, à êàñòèíãúò å íàé-äîáðèÿò, ïðàâåí äîñåãà”, êîìåíòèðà Ìèòîâñêè ïðåä “Òðóä”. Âàíÿ ÅÌÈËÎÂÀ, â. “Òðóä” ÎÁÅÊÒÈ 5


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ”

Êàçóñúò Êàëèí Ðóìåíîâ Íà 16 ñåïòåìâðè àêàäåìèÿòà “×åðíîðèçåö Õðàáúð”, êîÿòî ïðèñúæäà åäíîèìåííèòå æóðíàëèñòè÷åñêè íàãðàäè, âçå áåçïðåöåäåíòíî ðåøåíèå - äà îòíåìå ïðèçà, äàäåí ïðåç ìàé íà æóðíàëèñòà Êàëèí Ðóìåíîâ çà ïóáëèêàöèè âúâ âåñòíèê “Íîâèíàð”. Òàçè ñòúïêà áåøå ïðåäïðèåòà ñëåä áåçïðåöåäåíòåí ãðàæäàíñêè è ìåæäóíàðîäåí íàòèñê âúðõó Ñúþçà íà èçäàòåëèòå â Áúëãàðèÿ (ÑÈÁ). Îùå ïðåç ôåâðóàðè, äàëå÷ ïðåäè âðú÷âàíåòî íà íàãðàäèòå, íÿêîëêî íåïðàâèòåëñòâåíè îðãàíèçàöèè ñå îïëàêàõà ïðåä Êîìèñèÿòà ïî åòèêà â ïå÷àòíèòå ìåäèè îò íÿêîè ìàòåðèàëè íà Ðóìåíîâ, ÷èÿòî ëþáèìà òåìà ñà öèãàíèòå â Áúëãàðèÿ. Íåãîâè ïóáëèêàöèè áÿõà îêà÷åñòâåíè êàòî ðàñèñòêè. Îòãîâîðúò íà êîìèñèÿòà ñå çàáàâè. Ìåæäóâðåìåííî íà æóðíàëèñòà áåøå ïðèñúäåíà íàãðàäàòà “×åðíîðèçåö Õðàáúð” çà ìëàä àâòîð. Ïðåç þíè íåïðàâèòåëñòâåíàòà îðãàíèçàöèÿ “Ìåæäóåòíè÷åñêà èíèöèàòèâà çà ÷îâåøêè ïðàâà” îòêðè ïîäïèñêà çà îòíåìàíå íà îòëè÷èåòî. Êúì íåÿ ñå ïðèñúåäèíèõà è æóðíàëèñòè. Ìåæäóâðåìåííî êîìèñèÿòà ïî åòèêà îòêëîíè îïëàêâàíèÿòà ñðåùó Ðóìåíîâ ïî ïðîöåäóðíè ïðè÷èíè è ãðàæäàíñêèòå ñòðóêòóðè ñå îáúðíàõà êúì ìåæäóíàðîäíàòà îáùåñòâåíîñò. Êàçóñúò Ðóìåíîâ ñå èíòåðíàöèîíàëèçèðà. Ïðåç þëè öåíòúðúò “Ñèìîí Âèçåíòàë”, ìåæäóíàðîäíàòà åâðåéñêà îðãàíèçàöèÿ çà áîðáà ñ àíòèñåìèòèçìà, èçïðàòè ïèñìî äî ïðåçèäåíòà Ãåîðãè Ïúðâàíîâ ñ àïåë äà ñå îòòåãëè íàãðàäàòà íà Ðóìåíîâ. Îò “Äîíäóêîâ” 2 îòãîâîðèõà ñ ìúë÷àíèå. Ìåæäóíàðîäíàòà ôåäåðàöèÿ íà æóðíàëèñòèòå ñúùî ïðèçîâà ÑÈÁ äà ïðåðàçãëåäà âúïðîñà çà ïðèçà.  ñðåäàòà íà ñåïòåìâðè âíåçàïíî çà ñúùîòî ïðèçîâàõà è âèñøè ñëóæèòåëè íà ãðóïèðîâêàòà ÂÀÖ, êîÿòî ïðèòåæàâà äâàòà íàé-òèðàæíè âñåêèäíåâíèêà â Áúëãàðèÿ - “Òðóä” è “24 ÷àñà”. Ãëàâíèÿò ðåäàêòîð íà ïúðâèÿ, Òîøî Òîøåâ, å ïðåäñåäàòåë íà ÑÈÁ, à øåôêàòà íà âòîðèÿ, Âåíåëèíà Ãî÷åâà, áåøå íà÷åëî íà æóðèòî òàçè ãîäèíà. Ñàìî äâà äíè ñëåä òàçè íàìåñà ÑÈÁ, êîéòî äî òîçè ìîìåíò îòêëîíÿâàøå êðèòèêèòå, ñå ñúáðà è ïðèçîâà àêàäåìèÿòà “×åðíîðèçåö Õðàáúð” äà ïðåðàçãëåäà ðåøåíèåòî ñè çà íàãðàæäàâàíåòî íà Ðóìåíîâ. Ñúáðàíî ïî ñïåøíîñò, æóðèòî ñ 11 íà 7 ãëàñà ðåøè äà îòíåìå ïðèçà. Ñïðàâåäëèâî ëè å òîâà ðåøåíèå? Ùåøå ëè òî äà ñå âçåìå áåç íàòèñê îò ÷óæáèíà? Çàùî ïðåç âñè÷êè òåçè ìåñåöè íå ñå ïðîâåäå ïóáëè÷íà èëè ïîíå ïðîôåñèîíàëíà äèñêóñèÿ ïî êàçóñà Ðóìåíîâ? Äà ðàçèñêâàò òåçè âúïðîñè ïîêàíèõìå ãëàâíèòå äåéñòâàùè ëèöà â òîçè ïðîäúëæèë íÿêîëêî ìåñåöà êîíôëèêò: Ëþáåí Äèëîâ - ïðåäñåäàòåë íà ðåäàêöèîííèÿ ñúâåò íà âåñòíèê “Íîâèíàð”, Êàëèíà Áîçåâà, ïðåäñåäàòåë íà ôîíäàöèÿ “Ìåæäóåòíè÷åñêà èíèöèàòèâà çà ÷îâåøêè ïðàâà”, è Ïåòÿ Ìèðîíîâà, çàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåë íà Êîìèñèÿòà ïî åòèêà â ïå÷àòíèòå ìåäèè. 6 ÎÁÅÊÒÈÂ


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” ÎÁÅÊÒÈÂ: Âúïðîñúò çà íàãðàäàòà íà Êàëèí Ðóìåíîâ ñòàíà ìåæäóíàðîäåí. Çàùî ó íàñ íå ñå ñúñòîÿ ïóáëè÷íà èëè ïîíå ïðîôåñèîíàëíà äèñêóñèÿ ïî êàçóñà? Êàëèíà ÁÎÇÅÂÀ: Ïðåäñåäàòåëÿò íà Ñúþçà íà èçäàòåëèòå â Áúëãàðèÿ (ÑÈÁ) Òîøî Òîøåâ è ã-í Äèëîâ òâúðäÿò, ÷å ãðóïà èíòåëåêòóàëöè è ãðàæäàíè èçíåíàäâàùî ñà ïîâäèãíàëè âúïðîñ, êîéòî ïðåäè òîâà íå å áèë â öåíòúðà íà îáùåñòâåíîòî âíèìàíèå. Òîâà íå å âÿðíî. Ïðåç ïîñëåäíèòå ãîäèíè íèå îò ãðàæäàíñêèòå îðãàíèçàöèè, ñïåöèàëèçèðàíè ïî ïðîáëåìàòèêàòà íà ìàëöèíñòâàòà è ìåæäóêóëòóðíèòå îòíîøåíèÿ, ñìå ïðàâèëè ìíîãî îïèòè äà ïîñòàâèì íà ðàçèñêâàíå êëþ÷îâè âúïðîñè çà îòãîâîðíîñòòà íà ìåäèèòå - çà ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî è îãðàíè÷åíèÿòà é, çà âðàæäåáíàòà ðå÷ è ñúîòâåòíàòà ïðàâíà è ïðîôåñèîíàëíà ðåãëàìåíòàöèÿ, çà íàðóøåíèÿòà íà Åòè÷íèÿ êîäåêñ. Íà òåçè ôîðóìè òðàäèöèîííî ñìå êàíèëè ãëàâíè ðåäàêòîðè, âêë. ã-í Òîøåâ, æóðíàëèñòè, ìåäèéíè åêñïåðòè è ÷ëåíîâå íà Êîìèñèÿòà ïî åòèêà â ïå÷àòíèòå ìåäèè. Ïîñëåäíèÿò îïèò áå íà 10 äåêåìâðè 2007 ã., Äåíÿ íà ÷îâåøêèòå ïðàâà, êîãàòî ïîêàíèõìå íà ñðåùà ãëàâíèòå ðåäàêòîðè, çà äà èçíåñåì ðåçóëòàòèòå îò ìîíèòîðèíãà íà ìåäèéíàòà ïðîäóêöèÿ, äîêàçâàù çà÷åñòèëèòå íàðóøåíèÿ íà Åòè÷íèÿ êîäåêñ, ñâúðçàíè ñ ìàëöèíñòâàòà. Îñâåí ã-æà Ìèðîíîâà è îùå íÿêîëêî äóøè íà ïîêàíàòà íå ñå îòçîâà íèêîé â ðåäàêöèîííèòå éåðàðõèè îò ðåïîðòåð íàãîðå. À ñåãà ÷ëåíîâåòå íà ÑÈÁ ñà óäèâåíè çàùî ñå âäèãà øóì îêîëî ñëó÷àÿ. Íà 6 ôåâðóàðè 2008 ã. ñåçèðàõìå Êîìèñèÿòà ïî åòèêà â ïå÷àòà çà åäíà îò ïóáëèêàöèèòå íà Êàëèí Ðóìåíîâ - “Öèãúíèòå èäúò”. Ñ êðàéíî îáèäíèòå ñè èçðàçè ñïðÿìî ðîìñêàòà îáùíîñò òÿ øîêèðà. Èç÷àêàõìå íÿêîëêî ìåñåöà, çà äà ñå ïðîèçíåñå êîìèñèÿòà. Òÿ îáà÷å íå ñúçðÿ ïðîáëåì â òîâà êðàéíî ðàñèñòêî, à íå ïðîñòî âóëãàðíî ñëîâî, è îñòàâè æàëáàòà áåç ïîñëåäñòâèå. Àâòîðè êàòî Êàëèí Ðóìåíîâ âèíàãè ùå èìà. Âúâ â. “Íîâèíàð” áåçêðèòè÷íî ñå òèðàæèðà ñëîâî íà îìðàçàòà, áåç äà èìà îïèò çà ðàçãðàíè÷àâàíå íà ãëàâíèÿ ðåäàêòîð, íà ðåäàêöèîííèÿ åêèï. Òå áèõà ìîãëè ïîíå äà ïðèäðóæàò òàêèâà òåêñòîâå ñ áåëåæêà, ÷å ñà ãîòîâè äà ïóñíàò è äðóãè ìíåíèÿ. Ðåäàêöèèòå íîñÿò îòãîâîðíîñò çà âðàæäåáíîòî ñëîâî. Àêî ñå ïóáëèêóâàò òâúðäåíèÿ êàòî íà Êàëèí Ðóìåíîâ, ìåäèÿòà òðÿáâà äà çíàå êàê äà îðãàíèçèðà ïðåäñòàâÿíåòî íà àëòåðíàòèâíè, à íå äà ÷àêà íÿêîé äà âúçðàçè. Áè òðÿáâàëî äà ñå äàäå äóìàòà è íà ðîìè, íà èçñëåäîâàòåëè, íà èíñòèòóöèè, êîèòî ðàáîòÿò ïî òåçè ïðîáëåìè, çà äà ñå ÷óÿò ðàçëè÷íè ãëàñîâå.  “Íîâèíàð” íèòî âåäíúæ íå âèäÿõìå íÿêàêâà ôîðìà íà äèñòàíöèðàíå, íèòî îïèò äà ñå ïîñòúïè ïðîôåñèîíàëíî. Êàòî êàïàê íà âñè÷êî òîçè àâòîð áå óäîñòîåí ñ íàãðàäà “×åðíîðèçåö Õðàáúð” çà ìëàä æóðíàëèñò. Âñè÷êè çíàåì êàê ñà ïðåïëåòåíè ÷ëåíîâåòå íà ðúêîâîäñòâîòî íà òàçè åòè÷íà êîìèñèÿ è íà ÑÈÁ. Èñêàíåòî íà êîàëèöèÿ îò ãðàæäàíè çà îòìÿíàòà íà íàãðàäàòà áå îòõâúðëåíî. Ïðåç þëè ïîëó÷èõìå îòãîâîð îò ÑÈÁ, ÷å òÿ íå å çà òâîð÷åñòâîòî íà Ðóìåíîâ èçîáùî, à çà äâà êîíêðåòíè ìàòåðèàëà.

ÎÁÅÊÒÈÂ: Çàùî ñå îáúðíàõòå êúì åòè÷íàòà êîìèñèÿ, à íå êúì â. “Íîâèíàð”? Ïåòÿ ÌÈÐÎÍÎÂÀ: Êîìèñèÿòà èìà ïðîöåäóðà.  òàêèâà ñëó÷àè èçïðàùàìå äî ðúêîâîäñòâîòî íà ìåäèÿòà ïèñìî, â êîåòî ïðåäëàãàìå âúçìîæíîñòè çà ðàçðåøàâàíå íà ñëó÷àÿ - ïðàâî íà îòãîâîð, îïðîâåðæåíèå, äàâàíå íà âúçìîæíîñò çà äîïúëíèòåëíà ïóáëèêàöèÿ íà çàñåãíàòàòà ñòðàíà. Íèå âëÿçîõ- Ïåòÿ Ìèðîíîâà ìå âúâ âðúçêà ñ â. “Íîâèíàð”. Çàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåë Êîìèñèÿòà ïî íà Êîìèñèÿòà ïî åòèêà åòèêà â ïå÷àòà äî- â ïå÷àòíèòå ìåäèè ñåãà íÿìà íèêàêâè âúçðàæåíèÿ êúì ñúòðóäíè÷åñòâîòî ñè ñ â. “Íîâèíàð”. Âèíàãè ñìå áèëè ìíîãî êîðåêòíè êúì âåñòíèêà, êàêòî è òîé êúì íàñ. Äàæå ñòèãíàõìå äî êîíôëèêò ñúñ Ñúþçà íà ñúäèèòå, çàùèòàâàéêè ïóáëèêàöèÿ íà Ôàíè ×îäæóìîâà â “Íîâèíàð”. Íà ïèñìîòî íè äî ðåäàêöèÿòà òîçè ïúò

îòãîâîðúò çâó÷åøå íÿêàê àðîãàíòíî à èìåííî, ÷å Êàëèíà Áîçåâà íå ìîæåëà äà ðàçáåðå ñòèëà íà àâòîðà. ÎÁÅÊÒÈÂ: Ã-æà Áîçåâà èçãëåæäà íå å óäîâëåòâîðåíà îò ñòàíîâèùåòî âè. Êàêâî ðåøè êîìèñèÿòà? Êàëèíà ÁÎÇÅÂÀ: Òóê íå ñòàâà äóìà åäèíñòâåíî çà ìîåòî íåóäîâëåòâîðåíèå. Íÿêîëêî äðóãè æàëáè ïî ñúùèÿ ïîâîä ñúùî ñà áèëè îòõâúðëåíè. Êîìèñèÿòà ñìÿòà, ÷å íÿìàìå ïðàâî äà ñå æàëâàìå, çàùîòî íå ñìå áèëè çàñåãíàòè ëè÷íî. Êàê äà íå ñìå çàñåãíàòè ëè÷íî - æè- Êàëèíà Áîçåâà âååì â ñðåäà, â êîÿòî ñìå îáëú÷- Ïðåäñåäàòåë íà ôîíäàöèÿ âàíè, ïðè òîâà ÷ðåç “Ìåæäóåòíè÷åñêà èíèöèàòèâà íàöèîíàëíà ìå- çà ÷îâåøêè ïðàâà” ÎÁÅÊÒÈ 7


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” äèÿ, îò íåïðèåìëèâè ÷îâåêîíåíàâèñòíè÷åñêè ñëîâà, êàðàùè íè äà ñå ÷óâñòâàìå êàòî â 30-òå ãîäèíè íà ìèíàëèÿ âåê âúâ ôàøèñòêà Ãåðìàíèÿ! Êàêúâ òè å èçáîðúò - äà íå ñè ðàçáðàë, äà íå ñè ÷óë, äà ñè ñêðèåø ãëàâàòà â ïÿñúêà... Ðàçáðàõìå îò ã-í Ðàäîñëàâ ×îëàêîâ, ÷å êîìèñèÿòà äîðè ùå ïðåðàçãëåäà îíçè ÷ëåí îò ïðàâèëíèêà ñè, êîéòî äîïóñêà ãðàæäàíñêè îðãàíèçàöèè äà ñåçèðàò êîìèñèÿòà. Ùåëè äà îñòàâÿò òîâà ïðàâî ñàìî íà çàñåãíàòèòå èíäèâèäè. Âúðâè ñå êúì ðåñòðèêöèÿ íà ãðàæäàíñêîòî ìíåíèå, êúì îùå ïî-ãîëÿìî çàòâàðÿíå íà òàçè êîìèñèÿ. Ïåòÿ ÌÈÐÎÍÎÂÀ: Íàøèòå ñïîðîâå íå äîáèâàò ïîïóëÿðíîñò èçâúí êîìèñèÿòà. Ïðåîáëàäàâàõà ìíåíèÿòà, ÷å åçèêúò íà Êàëèí Ðóìåíîâ å êðàéíî íåäîñòîåí, ÷å å åçèê íà îìðàçàòà, ÷å íå ìîæå äà ñå ïèøå ïî òîçè íà÷èí, çàùîòî èìà ãðàíèöè íà ïðèëè÷èåòî, ÷å íàé-ìàëêîòî òðÿáâà äà îòïðàâèì çàáåëåæêà. Èìàøå è äðóãè ïðîòåñòè ñðåùó ïóáëèêàöèèòå íà òîçè àâòîð. Áÿõà ïîäàäåíè îùå äâå æàëáè îò ðîìñêè ñòðóêòóðè è äåñåòèíà èíäèâèäóàëíè. Íàïðàâè ìè âïå÷àòëåíèå, ÷å æàëáîïîäàòåëèòå áÿõà äîñòà ïëàõè. Îáÿñíÿâàõ èì ïî òåëåôîíà êúäå å íîâèÿò àäðåñ íà êîìèñèÿòà - íà óë. “Àëàáèí” ¹58, íî ñå âëèçà ïðåç îôèñà íà Óíèêðåäèò Áóëáàíê, à òå êàçâàõà: “Áîæå, íàñ íÿìà äà íè ïóñíàò â òàçè ñãðàäà!” ÎÁÅÊÒÈÂ:Ðàçãëåæäàõòå ëè òåçè æàëáè è êàêâî å ñòàíîâèùåòî íà êîìèñèÿòà ïî òÿõ? Ïåòÿ ÌÈÐÎÍÎÂÀ: Ñïîðåä èçèñêâàíèÿòà íà Åòè÷íèÿ êîäåêñ íå å äîñòàòú÷íî ñàìî äà ñè ïðåäñòàâèòåë íà åäíî ìàëöèíñòâî, çà äà òâúðäèø, ÷å ñè ëè÷íî çàñåãíàò. Òðÿáâà ÷îâåêúò äà å áèë íàçîâàí, çà äà ïðèåìåì, ÷å â ñúîòâåòíàòà ïóáëèêàöèÿ å çàñåãíàò èìåííî òîé. ÎÁÅÊÒÈÂ: Çàùî êîìèñèÿòà èíòåðïðåòèðà ïî òîçè íà÷èí Åòè÷íèÿ êîäåêñ? Çíà÷è àêî íå ñè ñïîìåíàò ïîèìåííî â åäèí ìàòåðèàë, íå ìîæåø äà ñå îïëà÷åø? Òîâà òúëêóâàíå ìíîãî îãðàíè÷àâà âúçìîæíîñòèòå íà êîìèñèÿòà. Ïåòÿ ÌÈÐÎÍÎÂÀ: È àç ñìÿòàì, ÷å òîâà òðÿáâà äà áúäå ðåãëàìåíòèðàíî ïî äðóã íà÷èí. Âñÿêà ïðàâîçàùèòíà îðãàíèçàöèÿ, ñúçäàäåíà äà ïîäïîìàãà îïðåäåëåíî ìàëöèíñòâî èëè ãðóïà õîðà, â òàêèâà ñëó÷àè áè òðÿáâàëî äà èìà ïðàâîòî äà ðåàãèðà. ÎÁÅÊÒÈÂ:Ã-í Äèëîâ, çíà÷è âèå ñòå çíàåë çà îïëàêâàíèÿòà îò åçèêà íà Êàëèí Ðóìåíîâ? Ëþáåí ÄÈËÎÂ: Èíôîðìàöèÿòà íå å ñòèãíàëà äî íàñ ïî òàêúâ íà÷èí, ÷å äà ñìåòíåì çà íóæíî äà îòãîâàðÿìå. Íå óïðåêâàì íèêîãî, ÷å íå ñúì áèë èíôîðìèðàí ñïåöèàëíî èëè ïî íàäëåæíèÿ ïúò. Ùå èçëîæà áåçïðèñòðàñòíî îáñòîÿòåëñòâàòà. Êàëèí Ðóìåíîâ å âúíøåí àâòîð, øåô å íà êîðåñïîíäåíòñêîòî áþðî íà Äàðèê ðàäèî âúâ Âàðíà. Òîé å êîëóìíèñò íàðåä ñ Èâàí Ãàðåëîâ, ñ Âåëèñëàâà Äúðåâà, ñ Ïåòêî Áî÷àðîâ. Òå âîäÿò ñâîè êî��îíêè. Ïðåç ãîäèíèòå ñìå èìàëè ìíîçèíà âúíøíè àâòîðè, ïîâå÷å èëè ïî-ìàëêî ñêàíäàëíè - Ìàðòèí Êàðáîâñêè, Êàëèíà Àíäðîëîâà, Ïåòúð Âîëãèí è äð. Íå ñìå îòêàçàëè äà ïóáëèêóâàìå íèòî åäèí òåêñò. Íå ñìå ðàçãëåæäàëè ìàòåðèàëèòå íà Êàëèí êàòî çà8 ÎÁÅÊÒÈÂ

ïî÷âàíå íà äèñêóñèÿ ïî ðîìñêèòå ïðîáëåìè. Ñìÿòàì, ÷å òîâà, êîåòî ïðàâè òîé, íåçàâèñèìî äàëè å îñúäèòåëíî èëè íå, å òèïè÷íà ãîíçî-æóðíàëèñòèêà. Ìîæå áè â Áúëãàðèÿ ÿ íÿìà, íî ïî ñâåòà èìà ìíîãî òàêèâà ïðèìåðè. Îíîâà, êîåòî ïèøå òîé, å íàñî÷åíî

íå ñðåùó öèãàíèòå, à ñðåùó ëèöåìåðèåòî ïî òåìàòà, êîåòî å âåçäåñúùî, êàòî ñå çàïî÷íå äîðè îò çàãëàâèåòî. Íå çíàì äàëè èìà äðóãè âåñòíèöè â Áúëãàðèÿ êàòî “Íîâèíàð” ñúñ ñïåöèàëíè ðîìñêè ïðèëîæåíèÿ, ïðàâåíè çàåäíî ñ òåõíè ôîíäàöèè. Òîâà å åäèíñòâåíîòî ìÿñòî, êúäåòî òå ñå íàðè÷àò ðîìè. Èçäàë ñúì íàä 25 àëáóìà íà ïðî÷óòè öèãàíñêè èçïúëíèòåëè, íî íèòî åäèí îò òÿõ íèêîãà, ïî íèêàêúâ ïîâîä íå å íàðè÷àë ñåáå ñè ðîì. Íå ñúì âèäÿë íèêúäå íîðìàòèâíî îïðåäåëåí òîçè òåðìèí - îòêúäå èäâà äóìàòà ðîì, êîé ÿ å ñúçäàë è çàùî. Íî äà íå çàäúëáàâàìå â òàçè òåìà. Îò èìåòî íà â. “Íîâèíàð” íàïðàâèõìå äîñòà ïðåäëîæåíèÿ, íå ñàìî çà Êàëèí Ðóìåíîâ. Ñàìèòå íèå äîñòà ñå èçíåíàäàõìå, ÷å òîé âçå “×åðíîðèçåö Õðàáúð”. Áÿõìå ñèãóðíè, ÷å íÿìà äà ìó äàäàò ïðèçà.  èíòåðíåò, âêëþ÷èòåëíî è â íàøèÿ ñàéò, ùå âèäèòå, ÷å äíè ñëåä âðú÷âàíåòî íà íàãðàäàòà èçáóõíà îáðàòåí ñêàíäàë. Ìíîãî õîðà íàñòîÿâàõà Êàëèí Ðóìåíîâ âåäíàãà äà ÿ âúðíå, òúé êàòî òàçè íàãðàäà íå å äîñòîéíà çà íåãî, ÷å òîé å äðóã òèï àâòîð è íå òðÿáâà äà èìà íèùî îáùî ñ êàçèîííàòà æóðíàëèñòèêà. È â íàøèÿ âåñòíèê èçëåçå îñòúð ìàòåðèàë ñðåùó ñàìèÿ ïðèç. Íàëîæè ñå àç äà èçëÿçà ñ ïî-áàëàíñèðàíî ìíåíèå. Àêî ëè÷íî äî ìåí áåøå äîñòèãíàëî æåëàíèå çà äåáàòè ïî òåìàòà çà åçèêà íà Êàëèí Ðóìåíîâ, òîé ùåøå äà ñå ñúñòîè âåäíàãà. Âåñòíèê “Íîâèíàð” ó÷àñòâà â ìíîãî äèñêóñèè, êîñâåíî íàñî÷åíè áèëî ñðåùó ìåí êàòî èçäàòåë, áèëî ñðåùó èíòåðåñèòå ìè êàòî ïîëèòèê. Íî âåñòíèêúò å ñâîáîäíà òåðèòîðèÿ. Çàòîâà ñìÿòàì, ÷å àêî òðÿáâà äà öåíçóðèðàì Êàëèí Ðóìåíîâ, ñúì äëúæåí äà ìó êàæà: “Ñïèðàø äà ïèøåø çà òîçè âåñòíèê, çàùîòî ïîâå÷å íÿìà äà ïóñêàì òàêèâà òåêñòîâå.” Íî íå ìîãà äà ïîèñêàì: “Ïîïðàâè òîâà èëè îíîâà èçðå÷åíèå, íå èçïîëçâàé òåçè èëè îíåçè äóìè.” Íàé-ëåñíîòî å äà ñïðåì ïóáëèêàöèèòå íà Êàëèí Ðóìåíîâ ïðè íàñ. Ïåòÿ ÌÈÐÎÍÎÂÀ: Âúïðîñúò ñå ïîñòàâÿ ïðåêàëåíî ïîëþñíî - èëè ùå ïóñíåì òåêñòà íà íÿêîãî, êàêúâòî å, èëè íÿìà äà ãî ïóáëèêóâàìå. Àêî èìàø êàêâî ñúùåñòâåíî è âàæíî äà êàæåø, âìåñòî åäíà ìíîãî ãðîçíà, ìðúñíà äóìà ìîæåø äà óïîòðåáèø äðóãà, ïî-ïðèåìëèâà. Òåêñòúò íà Êàëèí Ðóìåíîâ å íàïèñàí èìåííî òàêà ïðîñòî, çà äà ñêàíäàëèçèðà. Òîé å ðåøèë äà âúçäåéñòâà íà ÷èòàòåëèòå øîêîâî. Òåçè ìàòåðèàëè îáà÷å íåïðåêúñíàòî îãîð÷àâàò íÿêîãî, ïîñÿãàò íà äîñòîéíñòâîòî ìó. Ðåàêöèÿòà - äà èìà äåñåò æàëáè îò îòäåëíè ïðåäñòàâèòåëè íà ðîìñêàòà îáùíîñò, ïîêàçâà, ÷å òîçè òåêñò ãè ïðèòåñíÿâà è îáèæäà.


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” Ëþáåí ÄÈËÎÂ: Ïîëîâèíàòà îò õîðàòà, ïîäïèñàëè ïåòèöèÿòà ñðåùó Ðóìåíîâ, ñà ìè ïðèÿòåëè. Êàçàõ èì, ÷å å òðÿáâàëî ïðîñòî äà ìè ñå îáàäÿò ïî òåëåôîíà. Êàòî èçäàòåë íå áèõ èì îòêàçàë äà ïóáëèêóâàì òåõåí òåêñò. Êîãàòî ñ íàñ ñå çàíèìàâà Êîìèñèÿòà çà çàùèòà îò äèñêðèìèíàËþáåí Äèëîâ öèÿ, íèå ðåàãèðàìå ìíîãî ñúðöàòî. Íÿêîëêî ïúòè ñúì ïèÏðåäñåäàòåë òàë Êåìàë Åþï äàëè íà ðåäàêöèîííèÿ ñúâåò èñêà äà ïóñêàìå íà âåñòíèê “Íîâèíàð” òåõíèòå êàçóñè â íàøèÿ âåñòíèê. Òîé îòãîâîðè, ÷å äîêàòî íÿìà îêîí÷àòåëíî ðåøåíèå, íå áèâà äà ïóáëèêóâàìå íèùî, çà äà íå âëèÿåì íà ïðîöåäóðàòà. Ñ îãðîìíî óäîâîëñòâèå áèõ ïóñíàë è òåêñòà íà Ãåîðãè Ëîçàíîâ “Ñëîâî íà îìðàçàòà” ñ àíàëèç íà ñòàòèÿ íà Ïåòêî Áî÷àðîâ, îòïå÷àòàíà îò íàñ. Íå áÿãàì îò îòãîâîðíîñò. Ïðèåë ñúì, ÷å â “Íîâèíàð” îòâðåìå íàâðåìå ùå ñå ïîÿâÿâàò òàêèâà ìàòåðèàëè, êîèòî ñèëíî ùå âúçìóùàâàò îïðåäåëåíè êðúãîâå îò îáùåñòâîòî. Íå ìèñëÿ, ÷å ñ òîâà ïðàâÿ íåùî ëîøî, íàïðîòèâ! Õîðàòà ãîâîðÿò òàêà íà óëèöàòà, â êúùè. À êàêâî ïðàâèì íèå? Ãëåäàéêè êàêâî ñå ñëó÷âà ïðåç ïîñëåäíèòå 15 ãîäèíè â Áúëãàðèÿ, ïúê è â äúëãîñðî÷íà ïåðñïåêòèâà, ñìÿòàì, ÷å ñïèðàíåòî íà òàêèâà òåêñòîâå è íåãîâîðåíåòî ïî òîçè íà÷èí íàïðàâèõà âúçìîæíà ïîÿâàòà íà “Àòàêà”. Ùå öèòèðàì ñòàòèÿòà “Öèãàíèòå íà Ñàòóðí”, ïîäèãðàâêà ñ ëîçóíãèòå íà Âîëåí Ñèäåðîâ. Òÿ å åäíà ôèêöèÿ - ãîäèíàòà å 2080-à, à öèãàíèòå ñå çàíèìàâàò ñúñ ñúáèðàíåòî íà ñêðàï îò ñàòóðíîâèòå ïðúñòåíè è îòòàì íàòàòúê ñå îòèâà êúì äúðæàâíàòà ïîëèòèêà. Ïî òàçè ïðîáëåìàòèêà íèêîãà íå ñìå îñòàâàëè ñàìî íà ðàâíèùåòî íà êîíñòàòàöèèòå. ÎÁÅÊÒÈÂ: Êàòî ïóáëèêóâàòå Ðóìåíîâ, íå öåëèòå ëè äà ïðèâëå÷åòå èçáèðàòåëèòå íà “Àòàêà” êúì âàøàòà ïîëèòèêà ÷ðåç âåñòíèê “Íîâèíàð”? Ëþáåí ÄÈËÎÂ: Íå áèõ êàçàë. Íàøèÿò âåñòíèê íå å ïîëèòè÷åñêè. Èìàõìå ïîäîáåí àâòîð, ñêàíäàëåí ïî ðàçëè÷åí íà÷èí - Êàëèíà Àíäðîëîâà. Îò íåÿ èìàøå äðóãè îïëàêâàíèÿ. Òÿ ïèøåøå ñ ïî-äðóã åçèê. Êàðáîâñêè ñúùî äúëãè ãîäèíè áåøå íàø êîëóìíèñò, ïðåäè äà îòèäå âúâ â. “Ñòàíäàðò”. Çà ìåí ðàçãîâîðúò å èçêëþ÷èòåëíî ïîëåçåí âúâ âðúçêà ñ ãðàíèöàòà íà ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî. Êîãàòî íÿêîè õîðà ñå ïî÷óâñòâàò îáèäåíè îò òàêèâà ïóáëèêàöèè, â Áúëãàðèÿ èìà äîñòàòú÷íî èíñòèòóöèè, êîèòî ìîãàò äà ãè çàùèòÿò - ñúäà, êàêòî è âúòðåøíè ðåãóëàöèîííè îðãàíè, êîèòî íèå ñìå ñè ñúçäàëè. Òîãàâà ùå ñå ïîä÷èíèì. Ïðàâîòî

äà ñå èçêàæå îáðàòíî ìíåíèå îáà÷å å ñâåùåíî Íÿìà äà îòêàæà äà ïóñíà òàêúâ òåêñò. Çà íàñ Êàëèí Ðóìåíîâ å ãîíçî-æóðíàëèñò. Ñúçíàâàì, ÷å â Áúëãàðèÿ òîâà íå å ïîïóëÿðíî. Ïðåäè íÿêîëêî ãîäèíè ñå ïîÿâè Ìàðòèí Êàðáîâñêè. Êàëèí Ðóìåíîâ å îùå ïî-íåâúçäúðæàí, èìà îùå ïî-ãðîçåí åçèê, îùå “ïî-ãîíçî”. Âñåêè îáà÷å èìà ïðàâî äà áúäå òîëêîâà ãðîçåí, êîëêîòî ãî òúðïÿò îêîëíèòå.  ìîìåíòà äèñêóòèðàìå ãðàíèöàòà íà òúðïåíèåòî.  òîâà ñïîðåä ìåí å è ïîëçàòà îò ñïîðà. Êàòî èçäàòåë áèõ èñêàë äà ÷óÿ àðãóìåíòèðàíè ìíåíèÿ äîêúäå òðÿáâà äà ñå íàìåñâàì. Êàëèíà ÁÎÇÅÂÀ: Áàëàíñúò â æóðíàëèñòèêàòà íå ñå ïîñòèãà ìåæäó êðàéíîñòè. Òîé å íà÷èí íà ìèñëåíå è ïðîôåñèîíàëíî çàäúëæåíèå çà òúðñåíå íà ðàçëè÷íè ãëåäíè òî÷êè âúâ âñÿêà ïóáëè÷íî ïîñòàâåíà òåçà. Âðàæäåáíàòà ðå÷ è ðàñèñòêîòî ñëîâî ïðîñòî ñà íåäîïóñòèìè - òå íå ñå ïîëçâàò îò ïðàâíàòà çàùèòà (íèòî íàöèîíàëíà, íèòî ìåæäóíàðîäíà), âàëèäíà çà ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî. Òåêñòîâåòå íà Ðóìåíîâ ñà ñ ÿðêè ðàñèñòêè õàðàêòåðèñòèêè, òå îáðèñóâàò öÿë åäèí åòíîñ êàòî íåïúëíîöåíåí è íåñïîñîáåí íà ñàìîóïðàâëåíèå, òå óíèæàâàò, ïðîòèâîïîñòàâÿò ðîìè íà áúëãàðè è íè âðúùàò íàçàä. Åòî, òîâà ïðîçèðà â ïèñàíèÿòà íà Ðóìåíîâ, òî å íåùî êàòî ÷åãúðòàíå ñ íîæ è îò ãàäíèÿ çâóê, êîéòî ñå ïîëó÷àâà, ÷îâåê íàñòðúõâà. Òîçè ÷îâåê ñè å äîáðå ëåñíè è áúðçè ìàòåðèàëè, ùðàêâàø ñ ïðúñòè, ðåøàâàø êàêâà ïîìèÿ äà èçëååø äíåñ è ïî÷âàø. Íèêàêúâ ðèñê - ÷óêàø íà îòâîðåíà âðàòà. Äà íå áè äà ñè èçâàäèë êèðëèâèòå ðèçè íà õîðà ñ âëàñò? Äà íå áè äà ñè ñå ðîâèë, çà äà íàìåðèø íåùî èíòåðåñíî? Âñè÷êî, êîåòî ïðåäëàãà Ðóìåíîâ, å åâòèíî è âóëãàðíî! Àêî íå áåøå òîëêîâà îáèäíî è äñèêðèìèíàòèâíî, è ïîðàäè òîâà íåäîïóñòèìî, íÿìàøå äà ñè ñòðóâà äà ãî îáñúæäàìå. Ëþáåí ÄÈËÎÂ: Ñåãà êîìåíòèðàìå ãðàíèöàòà íà ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî. Êàëèíà ÁÎÇÅÂÀ: Åäíà îò ãðàíèöèòå å îïàçâàíåòî íà ÷îâåøêîòî äîñòîéíñòâî. Ðîìñêàòà îáùíîñò å íåòúðïèìî è ïîñòîÿííî ïîäëàãàíà íà îõóëâàíå äî ñòåïåí íà ñèñòåìåí òîðìîç. ÑÈÁ èçíàìåðè íÿêàêàâè äâå ïóáëèêàöèè, íåçàñåãíàòè îò àíòèðîìñêàòà ñòðàñò íà Êàëèí Ðóìåíîâ, çà äà îïðàâäàå íàãðàäàòà. Íèìà ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî è çëîóïîòðåáàòà ñ íåãî ñà ñèíîíèìè? Ðàçáèðà ñå, ÷å íå! Ïî ðåäèöà äåëà íàøèÿò Êîíñòèòóöèîíåí ñúä ñå å ïðîèçíåñúë, ÷å íÿìà îïðàâäàíèå çà âðàæäåáíîòî ñëîâî. Èìà è ìåæäóíàðîäíè ïðàâíè ñòàíäàðòè, êúì êîèòî Áúëãàðèÿ ñå å ïðèñúåäèíèëà è êîèòî êàòåãîðè÷íî êàçâàò, ÷å âðàæäåáíàòà ðå÷ íå ñå ïîëçâà îò çàùèòàòà íà ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî, çàùîòî å äåñòðóêòèâíà è íå ïîäòèêâà, à çàäúðæà ðàçâèòèåòî íà ïúëíîöåííè îáùåñòâåíè äåáàòè ïî êîéòî è äà å âúïðîñ.  Åâðîïà íå ñå ïèøå òàêà. Òîâà å íåäîïóñòèìî. Òàì ñà î÷åðòàíè öèâèëèçîâàíè ãðàíèöè, â êîèòî ñå ðàçïîëàãà ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî. ÎÁÅÊÒÈ 9


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” ÎÁÅÊÒÈÂ: Âúïðåêè àòàêèòå, âåñòíèê “Íîâèíàð” ïðîäúëæàâà äà ïóáëèêóâà ïîäîáíè òåêñòîâå íà Ðóìåíîâ. Òîâà ïðåäèçâèêàòåëñòâî ëè å, èëè òúðãîâñêè òðèê? Ëþáåí ÄÈËÎÂ: Âåñòíèêúò å ñâîáîäåí. Íå ãî óïðàâëÿâàì àç. Ùå ïîìèñëèì âíèìàòåëíî íàä öåëèÿ êàçóñ. Íàñêîðî ùå èìà çàñåäàíèå íà èçäàòåëñêèÿ ñúâåò.  íåãî èìà è õîðà, êîèòî íå ðàáîòÿò âúâ âåñòíèêà. Ùå ãè ïîïèòàìå êàêâî ìèñëÿò. Ùå ïðåäïðèåìåì íÿêàêâè ìåðêè ïî ñëó÷àÿ ñ Êàëèí Ðóìåíîâ. Ñåãà íå ìîãà äà êàæà êàêâè ùå áúäàò òå. Íî íå ñúì ñúãëàñåí, ÷å òîé å ôàøèñò. Êàëèíà ÁÎÇÅÂÀ: Íî ïèøå ôàøèçîèäíî â ÷àñò îò ïóáëèêàöèèòå, êîèòî íèå àíàëèçèðàìå. Ëþáåí ÄÈËÎÂ: ×àñò îò òåêñòîâåòå ìó ìîæå äà ñà îáèäíè çà íÿêîãî, íî ñèãóðíî òàêàâà å öåëòà èì. Èíòåðåñíî å, ÷å â ñëó÷àÿ ïî-ñêàíäàëèçèðàíè ñà áúëãàðèòå. Òàêèâà ñà íàáëþäåíèÿòà ìè. Êàëèí Ðóìåíîâ ïèøå ïîëèòè÷åñêè è ñîöèàëíè ãðîòåñêè, íî ïðîñòî òå íå ñà áèëè ðàçáðàíè. Êàòî èçäàòåë ùå ñå çàìèñëÿ äàëè ïîâåäåíèåòî íà âåñòíèêà å ãîëÿì äðàçíèòåë íà îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ è êàêâî ùå ïðàâèì. Ãðàíèöàòà íà ñâîáîäàòà âñåêè äåí ñå òåñòâà - ïî ïîñîêà íà ñëîáîäèÿ è ïî ïîñîêà íà îãðàíè÷àâàíå. Ïðîöåñúò å åñòåñòâåí êàòî ãðàâèòàöèÿòà. Òàêà å óñòðîåíî îáùåñòâîòî. “Ìîåòî ñàìî÷óâñòâèå ñå ãðàäè íà áàçàòà íà òâîåòî íåñàìî÷óâñòâèå.” Âèíàãè ùå èìà ïîäîáíè æóðíàëèñòè. À êàê ãè èçïîëçâàìå - òîâà å äðóãà òåìà. Êîãàòî èìà ïîäîáíà ïðîâîêàöèÿ, â êðàéíà ñìåòêà òÿ ïîêàçâà ñâîÿòà ïîëåçíîñò èëè áåçïîëåçíîñò. Íî àç íå ëåïÿ åòèêåòè, êîåòî Êàëèíà Áîçåâà ïðàâè èçêëþ÷èòåëíî ëåñíî. Òÿ íàðå÷å Ðóìåíîâ ôàøèñò... Êàëèíà ÁÎÇÅÂÀ: Òîâà å ÿñíî! Ëþáåí ÄÈËÎÂ: Íå å ÿñíî! Ëåïåíåòî íà ïðèñúäè å ôàøèçúì. Íå ìèñëÿ, ÷å ñúñ ñëîâî ìîæå äà ñå èçâúðøè ïðåñòúïëåíèå. Ñðåùó âñÿêî ñëîâî âèíàãè ìîæå äà èìà äðóãî, ñðåùó åäèí îðàòîð - äðóã, ñðåùó åäíà êàóçà - äðóãà. Ìîæå áè å ìîÿ âèíàòà çà òîâà, ÷å îòñðåùíàòà ñòðàíà ÿ íÿìà, ÷å íå òúðñÿ äà ÿ ñúçäàì. Ïî-ëåñíî å äà ïóñíåø åäèí ñêàíäàëåí àâòîð, êîéòî äà ïðîâîêèðà îáùåñòâîòî. Âåðîÿòíî òðÿáâà äà êàæåì ãîëÿìî “áëàãîäàðÿ” íà Êàëèí Ðóìåíîâ. Ïúðâî - çàùîòî äèñêóñèÿòà ÿ èìà, âòîðî - çàùîòî îïðàâäàâà çàïëàòèòå íà ìíîãî õîðà, òðåòî - çàùîòî áëàãîäàðåíèå íà íåãîâèòå òåêñòîâå ñå îòâàðÿ òàçè òåìà. ÎÁÅÊÒÈÂ:  ñëó÷àÿ ñêàíäàëíîòî å âóëãàðíèÿò åçèê. Ëþáåí ÄÈËÎÂ: À çàùî íå áúäåì ïîõâàëåíè çà öèãàíñêîòî íè ïðèëîæåíèå? Òî å ïðàâåíî îò ðîìñêè îðãàíèçàöèè. Êàëèíà ÁÎÇÅÂÀ: Íàé-ìàëêîòî, êîåòî ìîæå äà ñå ïîìèñëè, å, ÷å ñòå íàìåðèëè ïàðè îò íÿêúäå. Ëþáåí ÄÈËÎÂ: À âèå íå ïîëó÷àâàòå ëè ïàðè çà òîâà, êîåòî ïðàâèòå? Âúçðàçÿâàì ñðåùó ñâîáîäíîòî ëåïåíå íà åòèêåòè. Áèõ áèë áëàãîäàðåí íà åòè÷íàòà êîìèñèÿ, àêî å ïî-êàòåãîðè÷íà â îöåíêàòà ñè è íè 10 ÎÁÅÊÒÈÂ

óëåñíè â êàçóñà. Èìà îðãàíèçàöèè, êîèòî ñëåä îïðåäåëåíè ïóáëèêàöèè èäâàò ïðè íàñ è êàçâàò: “Äàéòå ïàðè, çà äà íå ñå ðàçïðàâÿìå ïðè Êåìàë Åþï.” Ïåòÿ ÌÈÐÎÍÎÂÀ: Îò âñè÷êî òîâà áè òðÿáâàëî äà èìà íÿêàêâà ïîóêà çà îáñúæäàíèÿ ìëàä àâòîð. Äàëè ùå ïðåñòàíå èëè ùå ïðîäúëæè äà ïèøå âúâ â. “Íîâèíàð” - òîâà å ðåøåíèå íà ðåäàêöèÿòà, íî ùå ïèøå íà äðóãè ìåñòà, êúäåòî ùå áúäå ãðóá,

ùå õâúðëÿ ñëîâåñíà ïîìèÿ ïî ñúùèÿ íà÷èí ïî êîéòî ãî ïðàâè ñåãà, çàùîòî ñìÿòà, ÷å òîâà å íåãîâèÿò ñòèë. Ìèñëÿ ñè, ÷å àêî åäèí ÷îâåê å äîñòàòú÷íî óìåí è òàëàíòëèâ, òîé ìîæå äà èçðàçè âñè÷êî, êîåòî å ðåøèë äà êàæå íà ñâåòà, ïî íà÷èí, êîéòî íå å òîëêîâà ãðîçåí. Ìîæå ïàê äà áúäå ãðîòåñêà, íî íåêà åçèêúò äà íå îáèæäà òàêà áåçîãëåäíî. Ñìÿòàì, ÷å òîçè ìëàä êîëåãà èìà êàêâî äà íàó÷è, êîëêîòî è áàíàëíî äà çâó÷è òîâà. Òîé íå ìîæå äà íå ñè äàäå ñìåòêà, ÷å ñå å ñëó÷èëî íåùî, êîåòî íå å â ðåäà íà íåùàòà. Ïîñòàíîâêèòå â íàøèÿ Åòè÷åí êîäåêñ ïî÷èâàò íà åâðîïåéñêèÿ îïèò, êîéòî å äîñòà áîãàò. Ïðàâèëàòà â íèòî åäíà íàöèîíàëíà æóðíàëèñòèêà íå ñà ñàìîöåëíè. Ìíîãî õîðà ñà ìèñëèëè âúðõó òåçè ïðèíöèïè, çà äà ãè ôîðìóëèðàò â ñåãàøíèÿ èì ñèíòåçèðàí âèä. Ïðîòèâîäåéñòâèåòî íà ñëîâîòî íà îìðàçàòà, çàùèòàòà íà ÷îâåøêîòî äîñòîéíñòâî, íà ëè÷íîòî ïðîñòðàíñòâî, îòðàçÿâàíåòî íà ñàìîóáèéñòâàòà è ò. í. - çà âñè÷êî òîâà èìà ÿñåí ðåãëàìåíò. ÎÁÅÊÒÈÂ: Ùåøå ëè äà ñå îòíåìå íàãðàäàòà, àêî íå áåøå ìåæäóíàðîäíèÿò íàòèñê? Êàëèíà ÁÎÇÅÂÀ: Åñòåñòâåíî, ÷å íå.  ñëó÷àÿ ñ èñêàíåòî çà îòìÿíàòà é ìèíàõìå òúðïåëèâî ïðåç âñè÷êè èíñòàíöèè. Êàêâî èçëåçå îò òîâà - íèùî. Âñè÷êè òå çàÿâèõà, ÷å íÿìà ïðîáëåì. Çà ðàçëèêà îò åâðîïåéñêèòå èíñòèòóöèè, êîèòî âúïðåêè çíîéíîòî ëÿòî ñìåòíàõà ïðîáëåìà çà ïðèîðèòåòåí è ìíîãî áúðçî ìó äàäîõà îòãîâîð. Æàëêîòî îáà÷å å, ÷å êàòî äúðæàâà è îáùåñòâî âñå íå ìîæåì äà âçåìåì àäêâàòíè ðåøåíèÿ êàêâî å äîáðî è çàêîííî è êàêâî íå. Ñåùàìå ñå ñàìî àêî íÿêîé îòâúí íè óäàðè øàìàðà. Òàêà ñòàíà è ñ åâðîôîíäîâåòå, è ñ òàçè íàãðàäà. Ëþáåí ÄÈËÎÂ: Ñìÿòàì, ÷å ðåøåíèåòî äà ñå îòíåìå íàãðàäàòà å ãðåøêà. Íå çíàì êàê å áèëî âçåòî, íî òî âåäíàãà ùå ñúçäàäå îðåîë îêîëî îáðàçà íà Êàëèí Ðóìåíîâ. Ïîíå ïúðâèòå ðåàêöèè â åëåêòðîííèÿ ôîðóì íà â. “Íîâèíàð” ñà òàêèâà. Íàïèñàíîòî å îò âèäà: “Êàëèíå, íÿìàø ìÿñòî ñðåä òåçè òàì. Ïèøè èñòèíàòà!” Òàêèâà ñà ìíåíèÿòà íà ïîâå÷åòî õîðà. Áåç äà áÿãàì îò îòãîâîðíîñò, ñå îïèòâàì äà êàæà, ÷å ñìå êàòî òåçè, äåòî ñå ñúðäÿò íà èíòåðíåò çà ñúùåñòâóâàùèòå òàì ñòðàíèöè. Ïåòÿ ÌÈÐÎÍÎÂÀ: Íàñêîðî âúâ â. “Ïîãëåä” èçëåçå èíòåðâþ ñ Êàëèí Ðóìåíîâ ïî ïîâîä ïèñìîòî íà Ìåæäóíàðîäíàòà ôåäåðàöèÿ íà æóðíàëèñòèòå. Òàì òîé


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” êàçâà: “Ïî-ñêîðî áèõ ìó êàçàë íà ñåêðåòàðÿ íà ÌÔÆ äà ñè äîêàðà òóê êîíþíêòóðíèÿ æóðíàëèñòè÷åñêè çàäíèê è äà íàïèøå ðåïîðòàæ îò íÿêîe öèãàíñêî ãåòî è òîãàâà ìîæåì äà âîäèì òîçè äåáàò.” Âúçìîæíî ëè å òàêîâà íåùî?! Òîâà îçíà÷àâà, ÷å ñå ïîäèãðàâà ñ èíñòèòóöèèòå. Ëþáåí ÄÈËÎÂ: Ìîæå áè Êàëèí Ðóìåíîâ ñå å îáèäèë îò íåùî. Ïåòÿ ÌÈÐÎÍÎÂÀ: Ìîæå, íî àïðèîðè ñìÿòà, ÷å òðÿáâà äà êàæå íåùî ãàäíî è îáèäíî. È òîâà íå å çà ïúðâè ïúò. Âñå ïàê òîé íå ïîçíàâà Àéäúí Óàéò, êîéòî å ãåíåðàëåí ñåêðåòàð íà îðãàíèçàöèÿ îò 600 õèëÿäè æóðíàëèñòè îò öÿë ñâÿò. Ëþáåí ÄÈËÎÂ: Ùîì ñúçäàäåíàòà èíñòèòóöèÿ íà êîëåãèòå - êîìèñèÿòà çà åòèêà, ñå ïðîèçíåñå, ÷å òîâà å íàðóøåíèå, íèå

ñúñ ñèãóðíîñò ùå ñå çàìèñëèì Òàêúâ å ñìèñúëúò îò ñúùåñòâóâàíåòî é. ÎÁÅÊÒÈÂ: Ã-í Äèëîâ, òðÿáâà ëè äà ñå íàìåñè åòè÷íàòà êîìèñèÿ, çà äà ïðåöåíèòå äàëè äàäåí òåêñò å ïðèåìëèâ èëè íå? Áè òðÿáâàëî ðåäàêòîðèòå äà ïîçíàâàò Åòè÷íèÿ êîäåêñ è äà ãî ñïàçâàò áåç íàìåñà îòâúí. Çàùî ìåäèèòå ñà ãî ïîäïèñàëè, ñëåä êàòî íå ãî ñïàçâàò? Ëþáåí ÄÈËÎÂ: Íèå ãî çíàåì è íå ñìÿòàìå, ÷å ãî íàðóøàâàìå. Êàëèíà ÁÎÇÅÂÀ: Ëþáåí Äèëîâ î÷åðòàâà ñâîåòî ðàçáèðàíå êàê ñå ñïàçâà íåùî, ñ êîåòî ñè ñå ñúãëàñèë. Êîãàòî áåøå ïðèåò Åòè÷íèÿò êîäåêñ, êúì íåãî ñå ïðèñúåäèíèõà îêîëî 200 èçäàíèÿ. Ñåãà âèæäàìå, ÷å âîëåèçÿâëåíèåòî çà ñïàçâàíåòî íà ñúîòâåòíèòå êëàóçè å ñúâñåì óñëîâíî, íå çíà÷è íèùî. Ëþáåí ÄÈËÎÂ: Íå ñúì êàçàë òàêîâà íåùî! Êàëèíà ÁÎÇÅÂÀ: Íî òàêà èçëèçà. Êàçàõòå, ÷å çàïî÷âàòå äà ñïàçâàòå Åòè÷íèÿ êîäåêñ, êîãàòî ñå íàìåñÿò ñúîòâåòíèòå ðåãóëàòîðíè îðãàíè - Êîìèñèÿòà ïî åòèêà â ïå÷àòà èëè òàçè íà Êåìàë Åþï. Âåñòíèê “Íîâèíàð” å ñðåä ïðèñúåäèíèëèòå ñå êúì Åòè÷íèÿ êîäåêñ. Íåîáõîäèìî ëè å âñåêè ïúò êîìèñèÿòà äà ãî íàêàçâà êàòî íåïîñëóøíî äåòå? Ùîì ñìå ïðèåëè íåùî, òðÿáâà äà ñïàçâàìå ïðàâèëàòà, áåç äà íè îêàçâàò íàòèñê, çà äà íå ïèòàìå ïîñëå êúäå íè å äîñòîéíñòâîòî. Íå å ñàìî âåñòíèê “Íîâèíàð”. Çà òðè ãîäèíè ñìå ñúáðàëè îãðîìåí áðîé ïóáëèêàöèè ñ íåãàòèâíè èçðàçè, íàðóøàâàùè Åòè÷íèÿ êîäåêñ, è òî â èçäàíèÿ, êîèòî ñà ãî ïîäêðåïèëè. Åòî çàùî Êàëèí Ðóìåíîâ å çàêîíîìåðíî ÿâëåíèå, çàïúëâàùî âàêóóìà íà íåñïàçâàíèòå ñòàíäàðòè. Äíåñ å òîé, óòðå ùå áúäå äðóã. Òîâà å òåíäåíöèÿ. Åòè÷íàòà êîìèñèÿ âñúùíîñò íå å ïîëçâàëà äîðè ìàëêîòî ïðåðîãàòèâè, êîèòî èìà. À òî÷íî òÿ å ïðîôåñèîíàëíàòà ñòðóêòóðà, êîÿòî ìîæå äà ïðåäèçâèêâà äåáàòè ïî ãîðåùè çà ïðîôåñèÿòà âúïðîñè, òîâà äîðè å íåéíî çàäúëæåíèå. Òî îáà÷å íå å

èçïúëíåíî. Òîâà ñèãóðíî å îêóðàæèëî õîðàòà, êîèòî ñà ðàçäàâàëè íàãðàäèòå. Òàêà ñå ïðåñêà÷àò çàùèòíèòå ìåõàíèçìè. Âñè÷êî, êîåòî ñè ãîâîðèì, ùå îñòàíå íàïðàçíî, àêî íå ñå ïðîìåíè ðåãëàìåíòúò íà åòè÷íàòà êîìèñèÿ. Òàì èìà ñåðèîçåí êîíôëèêò íà èíòåðåñè. Ôîíäàöèÿòà “Íàöèîíàëåí ñúâåò çà æóðíàëèñòè÷åñêà åòèêà” ðúêîâîäè äâåòå êîìèñèè - ïî åòèêà â ïå÷àòà è â åëåêòðîííèòå ìåäèè.  óïðàâèòåëíîòî é òÿëî âëèçàò ãëàâíè ðåäàêòîðè. Àêî àç èìàì ïðåòåíöèÿ êúì ìåäèÿ, ÷èéòî øåô å ïðåäñòàâåí â ðúêîâîäñòâîòî íà ôîíäàöèÿòà, íå å ëè òîâà ÿâåí êîíôëèêò íà èíòåðåñè? Ëþáåí ÄÈËÎÂ: Ìèñëÿ, ÷å åòè÷íàòà êîìèñèÿ ñè ñâúðøè ðàáîòàòà. Êàëèíà ÁÎÇÅÂÀ: Íî òÿ ñå îòêàçà îò äåáàòèòå, êîèòî ïðàâèì ñåãà òóê. Ïåòÿ ÌÈÐÎÍÎÂÀ: Íèêîé îò ãëàâíèòå ðåäàêòîðè íå å ÷ëåí íà òîâà ðúêîâîäñòâî. Èìà áîðä íà ó÷ðåäèòåëèòå îò øåñò äóøè: Âåíåëèíà Ãî÷åâà, Èâî Ïðîêîïèåâ, Ïåòêî Ãåîðãèåâ, Ìèëåí Âúëêîâ, Ãåîðãè Ëîçàíîâ è Îãíÿí Çëàòåâ. ÎÁÅÊÒÈÂ: Ðåøåíèåòî çà îòíåìàíå íà íàãðàäàòà áå âçåòî ïîä íàòèñê. Íå áåøå ëè ïî-ðàçóìíî äà ñå ïðåðàçãëåäà âúïðîñúò â ïî-ðàííà ôàçà, çà äà ïîêàæåì, ÷å ìîæåì äà äåéñòâàìå è ïî ñâîÿ èíèöèàòèâà? Ëþáåí ÄÈËÎÂ: Óïðåêúò íà ã-í Óàéò å íåñúñòîÿòåëåí. Àç ó÷àñòâàõ â äåáàòèòå â ÑÈÁ. Òàì áå î÷åðòàíà ñëåäíàòà ôàêòîëîãèÿ. ÌÔÆ îáâèíÿâà ñúþçà, ÷å íå âçåìà ìåðêè. Ôîíäàöèÿ “×åðíîðèçåö Õðàáúð” è åòè÷íàòà êîìèñèÿ ñà êîíñòèòóèðàíè ïî òàêúâ íà÷èí, ÷å íèå íå ìîæåì äà âçåìåì äðóãè ìåðêè, îñâåí äà ñå îáúðíåì êúì òÿõ è äà ãè ïîìîëèì òå äà ïðåäïðèåìàò íåùî. Ñúçäàäå ñå èçâåñòíàòà íåðâíîñò â îòíîøåíèÿòà ìåæäó èçäàòåëèòå è õîðàòà, êîèòî ñå îïëàêâàõà îò Êàëèí Ðóìåíîâ. Èìà ìíîãî óïðåöè îòíîñíî ïðèñúæäàíåòî íà íàãðàäèòå “×åðíîðèçåö Õðàáúð”. Çàòîâà ìèíàëàòà ãîäèíà ñå ïðèå íîâ ðåãëàìåíò, êîéòî ìèíèìàëèçèðà ó÷àñòèåòî íà èçäàòåëèòå. Õîðàòà, êîèòî ãëàñóâàò, ñå èçáèðàò ñ æðåáèé äâà ÷àñà ïðåäè ñàìîòî ãëàñóâàíå. Òàêà ÷å ðåãëàìåíòúò íà íàãðàäàòà å îïðåäåëåí îò ÑÈÁ, íî íå ñúþçúò ÿ ïðèñúæäà.  ðåãëàìåíòà íå ñå ïðåäâèæäà îòíåìàíå. Ùîì ñå íàñòîÿâà òîâà äà ñòàíå, òðÿáâà äà ãî íàïðàâè òîçè, êîéòî ÿ äàâà. Îñâåí òîâà èìåííî çà òàêèâà êàçóñè èìà åòè÷íà êîìèñèÿ è òÿ òðÿáâà äà ñå ïðîèçíåñå, äîðè àêî å íóæíî, äà íàêàæå ðåäàêöèÿòà íà â. “Íîâèíàð”, äà îáúðíå âíèìàíèå íà Ëþáåí Äèëîâ, ÷å òàêèâà òåêñòîâå íå òðÿáâà äà èçëèçàò. Òîâà áåøå äðóãèÿò âúçìîæåí âàðèàíò.  êðàéíà ñìåòêà íàãðàäàòà áå îòíåòà íàïúëíî íåçàñëóæåíî, ïîä íàòèñê. Îáàäèõ ñå ïî òåëåôîíà è ïîïèòàõ: “Êàêâî òðÿáâà äà âúðíåì - ñòàòóåòêàòà, ïàðèòå èëè íåùî äðóãî? È ñëåä êàòî ðåøåíèåòî å âçåòî ñ 11 íà 7 ãëàñà, òðÿáâà ëè äà âúðíåì åäèíàéñåò îñåìíàéñòè?” Ðàçãîâîðúò âîäè: Êðóì Áëàãîâ ÎÁÅÊÒÈ 11


Ï

ðåç àâãóñò ò.ã. äåìîñêîïñêàòà àãåíöèÿ “Ãàëúï” âêëþ÷è â ñâîåòî èçñëåäâàíå íà ïîëèòè÷åñêèòå íàñòðîåíèÿ è îöåíêè íà íàñåëåíèåòî è íÿêîëêî âúïðîñà, îñâåòëÿâàùè ñúñòîÿíèåòî íà ìåæäóåòíè÷åñêèòå íàãëàñè íà õîðàòà ó íàñ. Òðè ãîäèíè ïî-ðàíî, ïðåç ìàé 2005 ã., ÁÕÊ, ñ ïîìîùòà íà ñúùàòà àãåíöèÿ, íàïðàâè îáøèðíî ïðîó÷âàíå íà ñõîäíà òåìà - çà ìåæäóåòíè÷åñêèòå íàãëàñè è íà òåçè êúì äåñåãðåãàöèÿòà íà ðîìñêîòî îáðàçîâàíèå. Ðåçóëòàòèòå îò íåãî áÿõà íåêîëêîêðàòíî ïóáëèêóâàíè, êàòî íàé-ïúëíîòî èì îáíàðîäâàíå ñè îñòàâà â êîëåêòèâíàòà ìîíîãðàôèÿ “Ïåò ãîäèíè ïî-êúñíî. Íåïðàâèòåëñòâåíèòå ïðîåêòè çà äåñåãðåãàöèÿ íà ðîìñêîòî îáðàçîâàíèå â Áúëãàðèÿ”1. Èçñëåäâàíåòî íà “Ãàëú��” å âúçïðîèçâåëî ïî÷òè2 áåç èçìåíåíèå ôîðìóëèðîâêèòå íà ÷àñò îò âúïðîñèòå, êîèòî ÁÕÊ ïîëçâà ïðåç 2005 ã. Âïðî÷åì, ïðåîáëàäàâàùàòà ÷àñò îò íàøèòå èíäèêàòîðè ñà êîíñòðóèðàíè îò Êðàñèìèð Êúíåâ ïðåäè ïîâå÷å îò 15 ãîäèíè è ñà áèëè óïîòðåáÿâàíè â ïðåäñòàâèòåëíè èçñëåäâàíèÿ, ïðîâåäåíè ïðåç 1992, 1994, 1997 è 2005 ã. Òå ñòàíàõà ïîïóëÿðíè è â ïîñëåäíèòå ãîäèíè ðàçëè÷íè àãåíöèè ãè ïîëçâàò áåç äà ñïîìåíàâàò ïúðâîèçòî÷íèêà. Îòãîâîðèòå íà âúïðîñèòå íà “Ãàëúï” íè äàâàò - ìàêàð è ÷àñòè÷íà - âúçìîæíîñò äà âèäèì êàêâè ñà òåíäåíöèèòå, ïðîìåíèëî ëè ñå å íåùî ñúùåñòâåíî çà èçìèíàëèòå òðè ãîäèíè. Òå “õâàùàò” îòíîøåíèåòî íà õîðàòà ñàìî êúì åäèí, íî âàæåí ïîêàçàòåë - èìà ëè çíà÷åíèå ïðè ðàâíè äðóãè óñëîâèÿ (êîìïåòåíòíîñò, ÷åñòíîñò,

Ðàçâåí÷àâàíå íà âúòðåøíèò ñúîòâåòíî îáðàçîâàíèå, ñúâïàäåíèå íà ïîëèòè÷åñêèòå ìè ñèìïàòèè ñ ïîëèòè÷åñêàòà ïðèíàäëåæíîñò íà êàíäèäàòà) äàëè ÷îâåêúò, èçáðàí çà íàðîäåí ïðåäñòàâèòåë èëè íàçíà÷åí çà ó÷èòåë, ïîëèöåéñêè íà÷àëíèê, àðìåéñêè îôèöåð è ìèíèñòúð, å åòíè÷åñêè áúëãàðèí õðèñòèÿíèí èëè ïðèíàäëåæè êúì áúëãàðèòå ìþñþëìàíè (ò.íàð. “ïîìàöè”), êúì òóðöèòå èëè êúì ðîìèòå.  ïðîó÷âàíåòî íà ÁÕÊ òåìèòå áÿõà ìíîãî ïî-ðàçíîîáðàçíè. Åòî êàêúâ èçâîä íàïðàâèõìå îò äàííèòå íè ïðåç 2005 ã. ïî òîçè âúïðîñ: “Îò÷åòëèâî ñå âèæäà, ÷å ðîìèòå è òóðöèòå ñà íåìèñëèìè êàòî ïîëèöàè, îôèöåðè èëè âèñøè äúðæàâíè ÷èíîâíèöè”3. Òàáëèöàòà ïî-äîëó èëþñòðèðà ñúâñåì ÿñíî òîçè èçâîä (â êëåòêèòå ñà ïðåäñòàâåíè îòãîâîðèòå íà àíêåòèðàíèòå åòíè÷åñêè áúëãàðè â ïðîöåíòè).

Âèå ëè÷íî áèõòå ëè ïðèåëè?

Äà

Íå

Íå çíàì

Íà÷àëíèêà íà ìåñòíîòî ïîëèöåéñêî óïðàâëåíèå äà å - ðîì (öèãàíèí) - òóð÷èí - åâðåèí

10 20 30

82 70 52

7 10 18

Îôèöåð îò àðìèÿòà äà å - ðîì (öèãàíèí) - òóð÷èí - åâðåèí

16 24 33

74 65 49

11 12 18

Ìèíèñòúð äà å - ðîì (öèãàíèí) - òóð÷èí - åâðåèí

13 30 38

76 59 49

11 12 14

1

Êðàñèìèð Êúíåâ, Åìèë Êîåí, Äåñèñëàâà Ñèìåîíîâà, “Ïåò ãîäèíè ïî-êúñíî. Íåïðàâèòåëñòâåíèòå ïðîåêòè çà äåñåãðåãàöèÿ íà ðîìñêîòî îáðàçîâàíèå â Áúëãàðèÿ”, Ñîôèÿ, 2005 ã., èçä. íà ÁÕÊ, ñ. 20-23, 39-55 è 132 -133 2 “Ãàëúï” ñà ïðîâåðèëè âëèÿå ëè åòíè÷åñêîòî ñàìîîïðåäåëåíèå (áúëãàðè õðèñòèÿíè, áúëãàðè ìþñþëìàíè, åâðåè, òóðöè, ðîìè) âúðõó îäîáðåíèåòî íà õîðàòà, àêî çàåìàùèòå ïîçèöèèòå “íàðîäåí ïðåäñòàâèòåë”, “ó÷èòåë”, “íà÷àëíèê íà ìåñòíî ïîëèöåéñêî óïðàâëåíèå”, “îôèöåð îò àðìèÿòà” è “ìèíèñòúð” ñà îò ñúîòâåòíàòà åòíè-

12 ÎÁÅÊÒÈÂ

÷åñêà ãðóïà. Íî åâðåèòå ñà âêëþ÷åíè ñàìî ïðè çàïèòâàíåòî çà îäîáðåíèåòî êúì ïîçèöèÿòà “íàðîäåí ïðåäñòàâèòåë”, íî íå è ïðè ïèòàíèÿòà çà äðóãèòå.  ïðîó÷âàíåòî íà ÁÕÊ îò ïðåäè òðè ãîäèíè òå áÿõà ïîñòàâåíè íàðåä ñ äðóãèòå åòíè÷åñêè ãðóïè âúâ âñè÷êè âúïðîñè, â êîèòî ñå òúðñåøå ñïîìåíàòàòà ïî-ãîðå çàâèñèìîñò. Çà ñìåòêà íà òîâà ïðè “Ãàëúï” èìàìå è ñàìîîïðåäåëåíèåòî “áúëãàðèí ìþñþëìàíèí”, êîåòî ëèïñâàøå â èçñëåäâàíåòî íà ÁÕÊ. 3 Åìèë Êîåí, Äàííèòå ñî÷àò: îáùåñòâîòî íè å áîëíî îò ðàñèçúì” â ñï. “Îáåêòèâ”, áð. 122, þëè 2005 ã.


å òå ìèòîâå Òÿ ïðîñòî íÿìà íóæäà îò êîìåíòàð. Äúðæàâíèòå ñëóæáè - ñàìî çà áúëãàðè - êàçâà ïðåîáëàäàâàùîòî ìíîçèíñòâî îò èíòåðâþèðàíèòå òîãàâà 1112 äóøè, ñàìîîïðåäåëÿùè ñå êàòî áúëãàðè. Ïðåäè òðè ãîäèíè íèå ðàáîòåõìå ñ äâå èçâàäêè - íà åòíè÷åñêèòå áúëãàðè è íà ñàìîîïðåäåëÿùèòå ñå êàòî ðîìè. Òàáëèöàòà ïî-ãîðå îòðàçÿâà ìíåíèåòî ñàìî íà åòíè÷åñêèòå áúëãàðè. Ïðåç àâãóñò èçñëåäîâàòåëèòå îò “Ãàëúï” ñà âêëþ÷èëè íîâà åòíè÷åñêà ïîçèöèÿ - áúëãàðè ìþñþëìàíè, à â ÷åòèðè îò ïåòòå ïîçèöèè íå ñà âêëþ÷èëè åâðåèòå. Îñâåí òîâà â òÿõíàòà èçâàäêà, íàáðîÿâàùà 1000 äóøè, ñà âêëþ÷åíè è òóðöè, è ðîìè. Òàêà 88 îò òåçè õèëÿäà äóøè ñå îïðåäåëÿò êàòî òóðöè, ò.å. ïî÷òè 9% îò îáùèÿ áðîé (çà ñðàâíåíèå - ñïîðåä äàííèòå îò ïîñëåäíîòî ïðåáðîÿâàíå îò 2001 ã. ïðîöåíòíèÿò äÿë íà òóðöèòå â îáùèÿ áðîé íà íàñåëåíèåòî å 9,41%.) è 52, ò.å. ìàëêî ïîâå÷å îò 5%, ñå îïðåäåëÿò êàòî ðîìè (Ïàê ñïîðåä ñúùèòå äàííè, êîèòî íàèñòèíà ïîðàäè ñïåöèôèêàòà íà ñàìîîïðåäåëåíèåòî ïðè ðîìèòå íå ñà áåçñïîðíè, äåëúò íà ðîìèòå â îáùèÿ áðîé íà íàñåëåíèåòî å 4,67%). Îñâåí òîâà ïî÷òè 2% îò òåçè 1000 äóøè, èëè 18 ÷îâåêà, ñå ñàìîîïðåäåëÿò êàòî áúëãàðè ìþñþëìàíè.

Ïðèñúñòâèåòî íà ðîìè è òóðöè â èçâàäêàòà íà ïðîó÷âàíåòî íà “Ãàëúï” åñòåñòâåíî â èçâåñòíà ñòåïåí “ïîäîáðÿâà” îáùàòà êàðòèíà íà êðàéíî îòðèöàòåëíèòå íàãëàñè íà ìíîçèíñòâîòî îò íàñåëåíèåòî êúì çàåìàíåòî íà ïîñòîâå â àäìèíèñòðàöèÿòà îò ïðåäñòàâèòåëè íà ìàëöèíñòâàòà. Íîðìàëíî å òåçè 88 òóðöè è 52 ðîìè äà ñà ìíîãî ïî-ïîëîæèòåëíî íàñòðîåíè êúì ó÷àñòèåòî íà òåõíè ïðåäñòàâèòåëè â äúðæàâíèÿ àïàðàò èëè êúì çàåìàíåòî îò ðîìè è òóðöè íà èçáîðíè äëúæíîñòè. Òåõíèòå ïîëîæèòåëíè íàãëàñè âëèÿÿò âúðõó îáùîòî íèâî è çàòîâà êàðòèíàòà ïðåç 2008 ã. å, òàêà äà ñå êàæå, “ïîìàëêî ÷åðíà”, îòêîëêîòî ïðåäè òðè ãîäèíè. Íî àêî ïîãëåäíåì ðàçïðåäåëåíèåòî íà îòãîâîðèòå ñïîðåä åòíè÷åñêîòî ñàìîîïðåäåëåíèå íà îòãîâîðèëèòå, ùå ïîëó÷èì âúçìîæíîñò äà ïðàâèì ñúâñåì êîðåêòíè ñðàâíåíèÿ, çàùîòî ùå ñìå ïðåìàõíàëè âëèÿíèåòî íà ïðåäïî÷èòàíèÿòà íà ðîìèòå è íà òóðöèòå. Òîãàâà ùå âèäèì, ÷å âñúùíîñò íèùî íå ñå å ïðîìåíèëî. Åòî îáîáùåíèòå îòãîâîðè íà âúïðîñà îò 2008 ã. “Àêî ïàðòèÿòà, íà êîÿòî ñèìïàòèçèðàòå, èçäèãíå âúâ âàøèÿ ðàéîí ïîäõîäÿù (êîìïåòåíòåí è ÷åñòåí) êàíäèäàò, áèõòå ëè ãëàñóâàëè çà íåãî, àêî òîé å (ñúîòâåòíî) áúëãàðèí, áúëãàðèí ìþñþëìàíèí, åâðåèí, òóð÷èí, ðîì (öèãàíèí)?”

Àêî ïàðòèÿòà, íà êîÿòî ñèìïàòèçèðàòå èçäèãíå âúâ âàøèÿ ðàéîí ïîäõîäÿù (êîìïåòåíòåí è ÷åñòåí) êàíäèäàò, áèõòå ëè ãëàñóâàëè çà íåãî, àêî òîé å:

Äà

Íå

Íå çíàì

- áúëãàðèí õðèñòèÿíèí - áúëãàðèí ìþñþëìàíèí - åâðåèí - òóð÷èí - ðîì (öèãàíèí)

95 41 37 32 23

2 48 49 58 66

3 11 14 10 10

Ïðåç 2005 ã. íàøåòî ïðîó÷âàíå ïîêàçà íà ñúùèÿ âúïðîñ ñëåäíèòå äÿëîâå íà îòðèöàòåëåí îòãîâîð ñðåä ò.íàð. “åòíè÷åñêè áúëãàðè”: 76% íå áèõà ãëàñóâàëè çà ðîì, 64% - çà òóð÷èí è 50% - çà åâðåèí. Äà, ïðåç 2008 ã. äÿëîâåòå íà îòðèöàòåëíèòå îòãîâîðè ñà ïî-ìàëêè, íî íàëè íå ñìå çàáðàâèëè, ÷å 15% îò èçâàäêàòà íà “Ãàëúï” äíåñ å ñúñòàâåíà îò ïðåäñòàâèòåëè íà ìàë-

öèíñòâàòà? Íà òàáëèöàòà ïî-äîëó ìîãàò äà ñå âèäÿò îòãîâîðèòå íà âúïðîñà îò 2008 ã. çà èçáîðè íà íàðîäíè ïðåäñòàâèòåëè, íî îòíåñåíè ñàìî êúì îòãîâàðÿùèòå áúëãàðè. Òàêà âåäíàãà ñòàâà ÿñíî, ÷å ïîäîáðåíèåòî ïðåç òàçè ãîäèíà å ìíèìî. Ðàçëèêèòå îò 2-4% êàêòî å èçâåñòíî, íå ñà ñòàòèñòè÷åñêè çíà÷èìè è ñïîêîéíî ìîãàò äà ñå îòíåñàò çà ñìåòÎÁÅÊÒÈ 13


êà íà ñòàòèñòè÷åñêàòà ãðåøêà. Òàêà ÷å - èçâîäúò òóê, ïðè íàãëàñèòå çà èçáèðàíå íà íàðîäíè ïðåäñòàâèòåëè, å, ÷å ðàçëèêà íÿìà. Êàêòî è ïðåäè òðè ãîäèíè, áúëãà-

ðèòå ïî ñúùèÿ íà÷èí ñà ðåøèòåëíî ïðîòèâ òîâà äà èçáèðàò, ïðè ðàâíè äðóãè óñëîâèÿ, ïðåäñòàâèòåëè íà ìàëöèíñòâàòà â ïàðëàìåíòà.

Àêî ïàðòèÿòà, íà êîÿòî ñèìïàòèçèðàòå, èçäèãíå âúâ âàøèÿ ðàéîí ïîäõîäÿù (êîìïåòåíòåí è ÷åñòåí) êàíäèäàò, áèõòå ëè ãëàñóâàëè çà íåãî, àêî òîé å:

Äà

Íå

Íå çíàì

- áúëãàðèí õðèñòèÿíèí - áúëãàðèí ìþñþëìàíèí - åâðåèí - òóð÷èí - ðîì (öèãàíèí)

96 35 33 24 16

2 54 53 66 74

2 11 13 10 9

Íåêà âèäèì ñåãà ñêëîííè ëè ñà áúëãàðèòå äà îäîáðÿâàò íàçíà÷åíèåòî íà ïðåäñòàâèòåëè íà ðîìèòå è òóðöèòå çà ìåñòíè ïîëèöåéñêè øåôîâå è îôèöåðè. Ñúîòâåòíèòå âúïðîñè ñà “Âèå ëè÷íî áèõòå ëè ïðèåëè íà÷àëíèêúò íà ìåñòíîòî ïîëèöåéñêî óïðàâëåíèå äà å

áúëãàðèí, áúëãàðèí ìþñþëìàíèí, òóð÷èí è ðîì?” è “Âèå ëè÷íî áèõòå ëè ïðèåëè îôèöåð îò àðìèÿòà äà å áúëãàðèí, áúëãàðèí ìþñþëìàíèí, òóð÷èí è ðîì?”.  äîëíàòà òàáëèöà ÷èñëàòà â ñêîáèòå ñà äÿëîâåòå íà îòðèöàòåëíèòå îòãîâîðè îò ïðåäè òðè ãîäèíè.

Âèå ëè÷íî áèõòå ëè ïðèåëè íà÷àëíèêúò íà ìåñòíîòî ïîëèöåéñêî óïðàâëåíèå äà å:

Äà

Íå

Íå çíàì

- áúëãàðèí õðèñòèÿíèí - áúëãàðèí ìþñþëìàíèí - òóð÷èí - ðîì (öèãàíèí)

97 31 23 16

2 60 68 (72) 74 (82)

1 9 9 9

È òóê âèæäàìå, ÷å ïî ñúùåñòâî ïðîìÿíà â íåæåëàíèåòî ñðåä áúëãàðèòå ïðåäñòàâèòåëè íà ìàëöèíñòâàòà äà ñà ïîëèöåéñêè øåôîâå íÿìà.  ïîñëåäíàòà òàáëèöà ñå âèæäàò íàãëàñèòå íà áúëãàðèòå êúì òîâà äà èìà òóðöè è ðîìè îôèöåðè â àðìèÿòà. Íÿìà äà å èçëèøíî äà êàæåì, ÷å è ïðåç 2005 ã., è

ñåãà, òàêèâà âñúùíîñò íÿìà. È òóê ÷èñëàòà â ñêîáèòå ñà íàïîìíÿíå çà ïðîöåíòèòå îò ïðåäè òðè ãîäèíè. Âèæäàìå ÷å îòðèöàòåëíèòå íàãëàñè - êúì èäåÿòà ðîìè äà ñòàíàò àðìåéñêè îôèöåðè - äîðè ñå å óâåëè÷èëà, çàùîòî óâåëè÷åíèåòî íà íåãàòèâíèòå íàãëàñè íàäõâúðëÿ ðàìêèòå íà ñòàòèñòè÷åñêàòà ãðåøêà.

Âèå ëè÷íî áèõòå ëè ïðèåëè îôèöåð îò àðìèÿòà äà áúäå:

Äà

Íå

Íå çíàì

- áúëãàðèí õðèñòèÿíèí - áúëãàðèí ìþñþëìàíèí - òóð÷èí - ðîì (öèãàíèí)

97 33 27 23

1 57 64 (65) 67 (74)

1 9 9 9

Íå å íóæíî äà îòåã÷àâàìå ÷èòàòåëÿ ñ äàííè çà íàãëàñèòå íà áúëãàðèòå ñïðÿìî èäåÿòà ðîìè è òóðöè äà áúäàò ìèíèñòðè èëè ó÷èòåëè. È òÿ êàêòî áåøå, òàêà ñè è îñòàíà ìíîãî ñèëíî îòðèöàòåëíà. * * * Äåñåòèëåòèÿ íàðåä â ãëàâèòå íà õîðàòà ó íàñ ñå âòúëïÿâàøå, ÷å ðàñîâà äèñêðèìèíàöèÿ èìà ñàìî “òàì”, “íà Çàïàä”. ×å ó íàñ öúôòè ò.íàð. “äðóæáà ìåæäó íàðîäèòå”, ÷å áúëãàðñêèÿò íàðîä å îáðàçåö çà òîëåðàíòíîñò. Ïðèâåäåíèòå ïî-ãîðå äàííè ñà ïîðåäíîòî ðàçâåí÷àâàíå íà íàøèòå âúòðåøíè ìèòîâå. Èñòèíàòà å, ÷å ìåæäóåòíè÷åñêàòà èçîëàöèÿ å èçäèãíàëà ìåæäó áúë14 ÎÁÅÊÒÈÂ

ãàðèòå è äâåòå íàé-ãîëåìè ìàëöèíñòâà ñòåíà - íåâèäèìà, íî ìíîãî ïî-óñòîé÷èâà îò Áåðëèíñêàòà. Èñòèíà å, ÷å çàõàðîñàíèòå ïðèêàçêè çà ò.íàð. “áúëãàðñêè åòíè÷åñêè ìîäåë” íèêàê íå ñëóæàò çà ñúáàðÿíåòî é. Èñòèíà å, ÷å èçãëåæäà íèêîé íå å è çàèíòåðåñîâàí îò òîâà, ìîæå áè äîðè è ïàðòèÿòà, íà êîÿòî ñèìïàòèçèðàò ìíîçèíñòâîòî îò áúëãàðñêèòå òóðöè. À ùî ñå îòíàñÿ äî ìåæäóíàðîäíàòà ÷àñò îò ìèòîëîãèÿòà, òî å ÿñíî, ÷å íèòî íÿêîé â ñâåòà, íèòî â íàðî÷åíàòà çà “êëàñè÷åñêà ñòðàíà íà ðàñèçìà”, ò.å. â ÑÀÙ, ùå ñå ó÷óäè, àêî íà 4 íîåìâðè ò.ã. ïðåçèäåíò íà òàçè ñóïåðñèëà ñòàíå ÷åðíîêîÅìèë ÊÎÅÍ æèÿò Áàðàê Îá��ìà. 


ÈÇ ÍÎÂÈÍÈÒÅ ÍÀ ÁÕÊ

Âîåííî-îêðúæíèÿò ñúä â Ñîôèÿ ïîòâúðäè òåæêèòå ïðèñúäè íà óáèéöèòå íà ×îðàòà Ñîôèÿ, 02 îêòîìâðè 2008 ã. Ñîôèéñêèÿò âîåííî-îêðúæåí ñúä ñå ïðîèçíåñå ïî äåëîòî çà óáèéñòâîòî íà Àíãåë Äèìèòðîâ - ×îðàòà, ïðåäàäå ðåïîðòåð íà Àãåíöèÿ “Ôîêóñ”. Ñúäúò ïîñòàíîâè 18 ãîäèíè çàòâîð çà Ìèðîñëàâ Ïèñîâ, à Èâî Èâàíîâ, Áîðèñ Ìåõàíäæèéñêè, ßíêî Ãðàõîâñêè è Ãåîðãè Êàëèíêîâ ïîëó÷èõà ïî 16 ãîäèíè çàòâîð. Ïðèñúäèòå ùå ñå èçïúëíÿò ïðè ïúðâîíà÷àëåí ñòðîã ðåæèì. Ñúäúò çàäúëæè îáâèíÿåìèòå äà ïëàòÿò íà ñèíà íà Àíãåë Äèìèòðîâ - Ðàé÷î Äèìèòðîâ, ÷ðåç ìàéêà ìó Àíèòà 70 õèëÿäè ëåâà çà ïðåòúðïåíè íåèìóùåñòâåíè âðåäè. Ìàéêàòà è áàùàòà íà Àíãåë Äèìèòðîâ - Ðàé÷î è Àäðèàíà Äèìèòðîâè, êàêòî è æåíàòà, ñ êîÿòî ×îðàòà å æèâååë íà ñåìåéíè íà÷àëà - Àíèòà, ùå ïîëó÷àò ïî 25 õèëÿäè ëåâà. Ïåòèìàòà ïîëèöàè ñå çàäúëæàâàò äà ïëàòÿò è ðàçíîñêèòå ïî äåëîòî. Ïðèñúäàòà ìîæå äà áúäå îáæàëâàíà èëè ïðîòåñòèðàíà â 15-äíåâåí ñðîê. Èçòî÷íèê: àãåíöèÿ “Ôîêóñ” Äîïúëíåíèå: Ïî ñúùàòà òåìà ïîäðîáíà èíôîðìàöèÿ äàâà è åëåêòðîííîòî èçäàíèå “Ìåäèàïóë”. Âèæòå ÿ. Íîâ ñúñòàâ íà Ñîôèéñêèÿ âîåííî-îêðúæåí ñúä ïðèçíà çà âèíîâíè ïåòèìàòà áèâøè ïîëèöàè îò Áëàãîåâãðàä, ó÷àñòâàëè â çàäúðæàíåòî íà ìåñòíèÿ áèçíåñìåí Àíãåë Äèìèòðîâ - ×îðàòà â êðàÿ íà 2005 ã. Îò óïðàæíåíîòî íàñèëèå ïî âðåìå íà çàäúðæàíåòî ×îðàòà ïî÷èíà, à áëèçêèòå ìó çàâåäîõà äåëî ñðåùó ïîëèöàèòå. Ðúêîâîäèòåëÿò íà åêèïà ïîëèöàè, Ìèðîñëàâ Ïèñîâ, ïîëó÷è 18 ãîäèíè çàòâîð, à îñòàíàëèòå ïîëèöàè - ßíêî Ãðàõîâñêè, Èâî Èâàíîâ, Ãåîðãè Êàëèíêîâ è Áîðèñ Ìåõàíäæèéñêè - ïî 16 ãîäèíè. Ñîëèäàðíî ñ ÎÄÏ - Áëàãîåâãðàä ïåòèìàòà òðÿáâà äà ïëàòÿò êðúâíèíà íà ðîäíèíèòå íà çàãèíàëèÿ 145 õèë. ëâ. ïëþñ ñúäåáíèòå ðàçíîñêè. Ïðè ïðîèçíàñÿíåòî íà ïðèñúäàòà â çàëàòà ïðèñúñòâàõà ðîäíèíè íà îáâèíÿåìèòå, òåõíè êîëåãè è ÷ëåíîâå íà Ñúþçà íà áèâøèòå êîìàíäîñè. Îáÿâÿâàíåòî íà ïðèñúäàòà áå ñúïðîâîäåíî îò ðîïîò â çàëàòà, íåîäîáðèòåëíè âèêîâå è ðåïëèêè “Òîâà å òóðñêè ñúä” - íàìåê, ÷å àêî ÷è÷îòî íà ×îðàòà, ïðîô. Ëþäìèë Ãåîðãèåâ, íå áåøå ÷ëåí íà ðúêîâîäñòâîòî íà ÄÏÑ, íÿìàøå äà ñå âäèãíå òîëêîâà øóì ïî ñëó÷àÿ.

Ñúäúò íå ïðèå è àðãóìåíòèòå íà îáâèíåíèåòî, ÷å ïîäñúäèìèòå ñà èçâúðøèëè óáèéñòâîòî ïî îñîáåíî æåñòîê íà÷èí è ïî ïîâîä íà ñëóæåáíèòå ñè çàäúëæåíèÿ.  íà÷àëîòî íà íîåìâðè ìèíàëàòà ãîäèíà Ñîôèéñêèÿò âîåííî-îêðúæåí ñúä ïîñòàíîâè îáùî 91 ãîäèíè çàòâîð ïðè ïúðâîíà÷àëåí ñòðîã ðåæèì ñðåùó ïåòèìàòà îáâèíÿåìè. Òÿ áå îòìåíåíà íà âòîðà èíñòàíöèÿ, à äåëîòî - âúðíàòî çà íîâî ðàçãëåæäàíå ñ ìîòèâ, ÷å ñúäèÿ, ó÷àñòâàë âúâ âçèìàíåòî íà ðåøåíèåòî, å áèë ïðåäóáåäåí. Íàé-ãîëÿìà ïðèñúäà îò 19 ãîäèíè çàòâîð òîãàâà áå äàäåíà íà ðúêîâîäèòåëÿ íà ðåãèîíàëíîòî çâåíî çà áîðáà ñ îðãàíèçèðàíàòà ïðåñòúïíîñò (ÐÇÁÎÏ) â Áëàãîåâãðàä ìàéîð Ìèðîñëàâ Ïèñîâ. Äðóãèòå ÷åòèðèìà ïîëó÷èõà ïî 18 ãîäèíè çàòâîð. Îñâåí ïðèñúäèòå, áèâøèòå ñïåöïîëèöàè çàåäíî ñ Îáëàñòíà äèðåêöèÿ íà ïîëèöèÿòà â Áëàãîåâãðàä áÿõà îñúäåíè äà èçïëàòÿò îáùî 180 000 ëåâà îáåçùåòåíèÿ íà ðîäíèòå íà Äèìèòðîâ. Ïðè îáæàëâàíåòî ïðåä Âîåííî-àïåëàòèâíèÿ ñúä çàùèòàòà íà ïåòèìàòà áèâøè ñëóæèòåëè íà ðåäà ïîèñêà âðúùàíåòî íà ïðîöåñà íà ïúðâà èíñòàíöèÿ çàðàäè ïðîöåñóàëíè íàðóøåíèÿ. Àðãóìåíòèòå çà òîâà àäâîêàòèòå íàìåðèõà â ðåøåíèåòî íà ïúðâîèíñòàíöèîííèÿ ñúä çà ïðåêâàëèôèöèðàíå íà îáâèíåíèåòî îò íåïðåäóìèøëåíî â óìèøëåíî óáèéñòâî. Àïåëàòèâíèòå ìàãèñòðàòè ïðèåõà çàùèòíàòà òåçà, ÷å ñëåä êàòî å äàë óêàçàíèÿ çà ïðîìÿíà íà îáâèíåíèåòî, ñúäúò å òðÿáâàëî äà ñè íàïðàâè îòâîä, à ïðîöåñúò äà ñå ïîåìå îò äðóã ñúäåáåí ñúñòàâ. Âåäíàãà ñëåä ñìúðòòà íà Àíãåë Äèìèòðîâ ïîëèòè÷åñêîòî è ïðîôåñèîíàëíî ðúêîâîäñòâî íà âúòðåøíîòî ìèíèñòåðñòâî, çàäðóæíî ñ øåôîâåòå íà áëàãîåâãðàäñêàòà ïîëèöèÿ, òâúðäåøå, ÷å ×îðàòà å ïî÷èíàë îò èíôàðêò. Ïî-êúñíî îáà÷å, áëàãîäàðåíèå íà íàìåñàòà íà ÷è÷îòî íà óáèòèÿ, ìèíèñòúðúò íà âúòðåøíèòå ðàáîòè Ðóìåí Ïåòêîâ ñìåíè ïîçèöèÿòà ñè è äîðè ñå èçâèíè íà ðîäíèíèòå. Áå ïðîâåäåíà ïîâòîðíà ìåäèöèíñêà åêñïåðòèçà, êîÿòî äîêàçà, ÷å Äèìèòðîâ å ïî÷èíàë îò óäàðè ïî ãëàâàòà, à íå îò èíôàðêò “çàðàäè øîêà îò àðåñòà”, êàêâàòî áå ïúðâîíà÷àëíàòà òåçà íà ÌÂÐ. Îáâèíèòåëíèÿò àêò áå âúðíàò çà ïðåöèçèðàíå, â íåãî áå çàïèñàíî “ïðåäóìèøëåíî óáèéñòâî”, à äåëîòî çàâúðøè ñ îñúäèòåëíè ïðèñúäè. Èçòî÷íèê: Ìåäèàïóë ÎÁÅÊÒÈ 15


Ïåòíî âúðõó åâðîïåéñêàòà ñúâåñò

Â

Áðþêñåë çàïî÷íà èíèöèàòèâà íà âèñîêî íèâî çà ïðèîáùàâàíå íà ðîìñêèòå ìàëöèíñòâà íà Ñòàðèÿ êîíòèíåíò. Òîâà âñúùíîñò å è ïúðâàòà ïî ðîäà ñè ñðåùà íà åâðîïåéñêî íèâî çà ïîäîáðÿâàíå ïîëîæåíèåòî íà ðîìñêèòå îáùíîñòè â Åâðîïà. Èíèöèàòèâàòà èìà çà öåë äà íàñúð÷è ïîåìàíåòî íà ñúâìåñòåí àíãàæèìåíò îò ñòðàíà íà íàöèîíàëíè è åâðîïåéñêè ïðåäñòàâèòåëè, êàêòî è îò ïðåäñòàâèòåëè íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî çà ñïðàâÿíå ñ øèðîêî ðàçïðîñòðàíåíàòà äèñêðèìèíàöèÿ è èçîëàöèÿ, ñ êîèòî ñå ñáëúñêâàò îêîëî 8-òå ìèëèîíè åâðîïåéöè îò ðîìñêè ïðîèçõîä. Íà ñïåöèàëíà ïðåñêîíôåðåíöèÿ ïî ïîâîä èíèöèàòèâàòà åâðîêîìèñàðÿò ïî ñîöèàëíèòå ïðàâà è ðàâíèòå âúçìîæíîñòè Âëàäèìèð Øïèäëà êîìåíòèðà: “...2008 å âàæíà ãîäèíà çà áúäåùàòà èíòåãðàöèÿ íà ðîìèòå â Åâðîñúþçà. Îïðåäåëåíî ìîæå äà ñå êàæå, ÷å ïîëîæåíèåòî íà ðîìèòå â Åâðîïà ïîíàñòîÿùåì ïðåäñòàâëÿâà ïåòíî âúðõó ñúâåñòòà íà åâðîïåéöèòå...Ïðîáëåìèòå ñà ìíîãîáðîéíè è êîìïëåêñíè, íî íèå ïðèòåæàâàìå ñðåäñòâàòà, êîèòî ùå íè ïîìîãíàò äà íàìàëèì èçîëàöèÿòà - ðàçïîëàãàìå ñúñ çàêîíîäàòåëñòâî, ôèíàíñèðàíå è ïîëèòèêè, êîèòî ñà äîêàçàëè ñâîÿòà åôåêòèâíîñò. Ñåãà ñå íóæäàåì îò ñúâìåñòåí àíãàæèìåíò íà ìåñòíî, ðåãèîíàëíî, íàöèîíàëíî è åâðîïåéñêî íèâî, çà äà èçïîëçâàìå òåçè ñðåäñòâà ïî ïî-äîáúð íà÷èí è äà ãàðàíòèðàìå ïî-äîáðî áúäåùå íà ðîìñêèòå îáùíîñòè â öåëèÿ ÅÑ. Ïîëîæåíèåòî ùå ñå ïðîìåíè, ñàìî àêî âñè÷êè ó÷àñòíèöè ïîåìàò òîçè àíãàæèìåíò”. Ñðåùàòà â Áðþêñåë çà ïðèîáùàâàíå íà ðîìñêèòå ìàëöèíñòâà å óíèêàëíà ñ òîâà, ÷å çà ïúðâè ïúò ïðåäñòàâè-

òåëè íà åâðîïåéñêèòå èíñòèòóöèè, íàöèîíàëíèòå ïðàâèòåëñòâà è îðãàíèçàöèèòå íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî, ïðåäñòàâëÿâàùè ðîìñêèòå îáùíîñòè îò öÿëà Åâðîïà, ñå ñúáèðàò çàåäíî íà íàé-âèñîêî íèâî, çà äà îáñúäÿò ïîëîæåíèåòî íà ðîìèòå â ÅÑ è äà íàìåðÿò íà÷èíè çà íåãîâîòî ïîäîáðÿâàíå. Äèñêðèìèíàöèÿòà íà îñíîâà íà ðàñîâ èëè åòíè÷åñêè ïðîèçõîä å çàáðàíåíà â ÅÑ âúâ âñè÷êè îáëàñòè íà æèâîòà (Äèðåêòèâà 2000/43/ÅÎ). Äèñêðèìèíàöèÿòà ïî îòíîøåíèå íà ðîìèòå îáà÷å âñå îùå ñúùåñòâóâà è ñïîðåä åâðîïðîó÷âàíèÿòà íàä äâå-òðåòè îò åâðîïåéöèòå ñìÿòàò, ÷å ðîìñêèÿò ïðîèçõîä ïðåäñòàâëÿâà ïðå÷êà çà íîðìàëíà èíòåãðàöèÿ â ñîöèàëíî-ïîëèòè÷åñêèÿ æèâîò â öÿëà Åâðîïà. Èíèöèàòèâàòà áå îòêðèòà îò ïðåäñåäàòåëÿ íà Êîìèñèÿòà Æîçå Áàðîçó è â íåÿ ó÷àñòâàõà íÿêîëêî åâðîêîìèñàðè, ôðåíñêèÿò ìèíèñòúð íà âúíøíèòå ðàáîòè Áåðíàðä Êóøíåð, ðåäèöà ìèíèñòðè îò ñòðàíèòå-÷ëåíêè è ñòðàíèòå-êàíäèäàòêè, êàêòî è Äæîðäæ Ñîðîñ, ïðåäñåäàòåë íà Èíñòèòóòà “Îòâîðåíî îáùåñòâî”, Øèãåî Êàöó, âèöåïðåçèäåíò íà Ñâåòîâíàòà áàíêà, è Ðîìàíè Ðîçå, ïðåäñåäàòåë íà Ãåðìàíñêèÿ öåíòðàëåí ñúâåò íà ñèíòèòå è ðîìèòå. Âúâ ôîðóìà ïðÿêî ó÷àñòâàõà îðãàíèçàöèè è ïðåäñòàâèòåëè íà îòäåëíèòå ðîìñêè ìàëöèíñòâà. Ïðåç äåêåìâðè 2007 ã. åâðîëèäåðèòå ïðèçíàõà çà ïúðâè ïúò, ÷å ðîìñêèòå ìàëöèíñòâà â Åâðîïà ñå íàìèðàò â ñïåöèôè÷íà ñèòóàöèÿ è àïåëèðàõà êúì ñòðàíèòå-÷ëåíêè äà íàïðàâÿò íåîáõîäèìîòî çà ïîäîáðÿâàíåòî íà òÿõíîòî ïîëîæåíèå. Ñðåùàòà â Áðþêñåë å ñëåäâàùàòà ñòúïêà â òîçè ïðîöåñ. Ãåîðãè Åëèí, Äîé÷å âåëå, Áðþêñåë, 19.09.2008

Ïîæàð â êâ. Ôàêóëòåòà

Â

îôèñà íà ÁÕÊ ïîñòúïè ñèãíàë îò Àñîöèàöèÿ çà ðàâíèòå âúçìîæíîñòè çà òîâà, ÷å íà 27. 08. 2008 ã. ïðè èçáóõíàë ïîæàð â êâ. “Ôàêóëòåòà”, ãð. Ñîôèÿ ñà èçãîðåëè íÿêîëêî êúùè íà ðîìñêè ñåìåéñòâà, à äâóìåñå÷íî áåáå å çàãèíàëî. Áëèçî ñòî äóøè - áúëãàðñêè ãðàæäàíè îò ðîìñêè ïðîèçõîä, ñà îñòàíàëè áåç ïîäñëîí è ñðåäñòâà çà ïðåæèâÿâàíå. Ïî èíôîðìàöèÿ íà Íàöèîíàëíàòà ñëóæáà “Ïîæàðíà áåçîïàñíîñò è çàùèòà íà íàñåëåíèåòî” ñèãíàëúò çà ïîæàð å ïîñòúïèë â 16.26 ÷àñà íà 27.08.2008 ã. Ñëåä 6 ìèí. íà ìÿñòî ñà ïðèñòèãíàëè 5 ïîæàðíè àâòîìîáèëà, 1 ëèíåéêà. Ïîæàðúò å îáõâàíàë ïëîù îò 500 êâ. ì. Èçãîðåëè ñà ìåæäó 5 è 9 æèëèùíè ïîñòðîéêè, êîèòî âå÷å ñà íåîáèòàåìè, à äâóìåñå÷íî áåáå å çàãèíàëî. Ïðè÷èíèòå çà ïîæàðà ñå ðàçñëåäâàò. Íà 29.08.2008 ã. ñúòðóäíèê íà ÁÕÊ ïîñåòè ìÿñòîòî íà ïîæàðà è óñòàíîâè, ÷å ñà èçãîðåëè 11 æèëèùíè ïîñòðîéêè, áåáå íà 2 ìåñåöà å çàãèíàëî, à 90 ÷îâåêà, 29 îò êîèòî äåöà, ñà îñòàâåíè áåç äîì è ñðåäñòâà çà ïðåæèâÿâàíå. Ïîñòðàäàëèòå òâúðäÿò, ÷å ïîæàðíèêàðèòå ñà äîøëè åäâà ÷àñ è ïîëîâèíà ñëåä ñèãíàëà ñàìî ñ äâå

16 ÎÁÅÊÒÈÂ

ïîæàðíè êîëè, êîèòî íÿìàëè âîäà â ðåçåðâîàðèòå ñè. Íàïðàâåí å îïèò äà ñå èçïîëçâà ïîæàðåí êðàí íà ìÿñòî, íî òúé êàòî íàëÿãàíåòî â íåãî áèëî ïðåêàëåíî ñëàáî ãàñåíåòî å áèëî íååôåêòèâíî è ïîæàðúò ïðîäúëæèë äà ñå ðàçðàñòâà. Åäâà òîãàâà ñà ïîâèêàíè ïîäêðåïëåíèÿ è ïîæàðúò å ïîòóøåí. Äî òîçè ìîìåíò âå÷å 11 æèëèùíè ïîñòðîéêè áèëè íàïúëíî óíèùîæåíè. Ïîñòðàäàëèòå òâúðäÿò îùå, ÷å íèòî åäèí ïðåäñòàâèòåë íà âëàñòòà íå å ïîñåòèë ìÿñòîòî íà èíöèäåíòà, íèòî èì å ïðåäëîæèë íÿêàêúâ âèä ïîäêðåïà èëè ïîìîù. Íÿêîé îò òÿõ ñà ïîòúðñèëè ïîìîù îò êìåòà íà ðàéîí “Êðàñíà ïîëÿíà”, íî ñà áèëè îòïðàòåíè îò íåãîâèÿ çàìåñòíèê. ÁÕÊ ñèãíàëèçèðà Ìèíèñòåðñòâîòî íà èçâúíðåäíèòå ñèòóàöèè, Áúëãàðñêèÿ ÷åðâåí êðúñò, êìåòà íà Ñòîëè÷íàòà îáùèíà è Àãåíöèÿòà çà ñîöèàëíî ïîäïîìàãàíå ñ àïåë äà ïîäïîìîãíàò ïîñòðàäàëèòå. Êúì ìîìåíòà íÿìà îòãîâîð îò íèòî åäíà îò ãîðåïîñî÷åíèòå èíñòèòóöèè. Ïî äàííè íà ïîñòðàäàëèòå åäèíñòâåíî ñëóæèòåëè íà Àãåíöèÿòà çà ñîöèàëíî ïîäïîìàãàíå ñà ãè ïîñåòèëè è ñà èì äàëè íÿêàêúâ ��èä ðàçÿñíåíèå êàê äà ïîëó÷àò ôèÃåîðãè Âîéíîâ íàíñîâà ïîìîù îò àãåíöèÿòà.


ÏÈÑÌÀ ÎÒ ÇÀÒÂÎÐÀ Óâàæàåìè äàìè è ãîñïîäà, Ïèøà âè òîâà ïèñìî, çàùîòî ñúì óáåäåí â ñìèñúëà íà íàïèñàíîòî.  ìåñòàòà çà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà ñå íàñòàíÿâàò ðàçëè÷íè õîðà, ñ ðàçëè÷èÿ â ðåëèãèÿ, õàðàêòåðè, ìèñëè è óáåæäåíèÿ. Âñè÷êè òå òðÿáâà äà áúäàò ïîïðàâåíè è ïðåâúçïèòàíè êúì ñïàçâàíå íà çàêîíèòå è äîáðèòå íðàâè - òàêà, êàêòî òîâà å çàëîæåíî â ÷ë. 2 íà Çàêîíà çà èçïúëíåíèå íà íàêàçàíèÿòà. Îò ïðèìåðèòå, êîèòî ùå èçëîæà ïî-äîëó, ùå ñòàíå ÿñíî êàê â çàòâîðà â ãð. Âàðíà ñå ïîïðàâÿò è ïðåâúçïèòàâàò ëèøåíèòå îò ñâîáîäà. Êàòî öÿëî â çàòâîðèòå, ñúãëàñíî çàòâîðíè÷åñêàòà òåðìèíîëîãèÿ, òúðïÿò íàêàçàíèÿ òðè òèïà ëèøåíè îò ñâîáîäà: - “òàðèêàòè” - ìàòåðèàëíî îñèãóðåíè, ãðàìîòíè è ôèçè÷åñêè ñèëíè; - “øìàòêè” - áåäíè, èçîñòàâåíè, ïðåäñòàâèòåëè íà ìàëöèíñòâàòà, íåãðàìîòíè, ôèçè÷åñêè ñëàáè; - ñðåäíà êàòåãîðèÿ - ëèöà, çà êîèòî ñà âàëèäíè ñàìî íÿêîè îò õàðàêòåðèñòèêèòå íà ïúðâèòå äâà òèïà ëèøåíè îò ñâîáîäà. Ñëåä 2002 - 2003 ã. â çàòâîðèòå ñå ïîÿâèõà ìíîãî çàáðàíåíè íåùà êàòî íàðêîòèöè - òðåâà, àìôåòàìèíè, õåðîèí, êîêàèí, õàïîâå è äð., êàêòî è GSM- àïàðàòè. Ñ ïîÿâàòà íà òàêèâà âåùè, êîèòî íàé-÷åñòî ñà ñîáñòâåíîñò íà ãðóïàòà íà òàðèêàòèòå, ñå ñúçäàäîõà è íåòèïè÷íè äîòîãàâà ïðàêòèêè, ïðîèçòè÷àùè îò óïîòðåáàòà íà òåëåôîíè - îáàæäàíèÿ è òîðìîç íà áëèçêè íà ëèøåíèòå îò ñâîáîäà, èçíóäâàíèÿ, çàïëàõè è èçìàìè. Ïðàâÿò ñå çàïîçíàíñòâà è ñíèìêè è äîðè ïîðíî êëèïîâå. ×åñòî â òåçè îò êèëèèòå, â êîèòî èìà ëèöà îò ïúðâàòà ãðóïà, å èçäåéñòâàíî íàñòàíÿâàíå íà ÷îâåê îò âòîðàòà ãðóïà, êîéòî äà ÷èñòè, ïåðå, ìåòå, äà ìèå ÷àøè è êîãàòî ñå íàëàãà, äà ïîåìà âèíà çà íàìåðåí â êèëèÿòà òåëåôîí èëè äðóãè çàáðàíåíè âåùè. Íàïðèìåð â êèëèÿ, â êîÿòî ñà íàñòàíåíè 8 çàòâîðíèêà, èìà åäèí, êîéòî å “øìàòêàòà”. Êîãàòî ïðè îáèñê â êèëèÿòà ñå íàìåðè çàáðàíåíà âåù, âñè÷êè îáèòàòåëè íà êèëèÿòà ïèøàò â îáÿñíåíèÿòà ñè, ÷å âåùòà - òåëåôîíúò, íîæúò, íàðêîòèêúò - å ïðèòåæàíèå íà “øìàòêàòà”. Òàêà 90 % îò õîðàòà, êîèòî òúðïÿò íàêàçàíèÿ, ñà ò. íàð “áóøîíè”, ò.å. õîðà, ïîåëè âèíà. Äðóãà ñõåìà íà “íàðî÷âàíå” ùå äîêàæà ÷ðåç ìåí.  êèëèÿòà, â êîÿòî áÿõ íàñòàíåí, ñå âêàðàõà äâà òåëåôîíà. Êóïèõà ñå è àìôåòàìèíè. Íî àç ñå âúçïðîòèâèõ, ñòàíàõ íåóäîáåí è òðÿáâàøå äà áúäà îòñòðàíåí. Îò ñúáðàíèòå “îáÿñíåíèÿ” ñå óñòàíîâè, ÷å àç ñúì èìàë òåëåôîí, òúé êàòî âñè÷êè ïèñàõà, ÷å òåëåôîíúò, íàìåðåí ïîä øêàôà íà Á., å ìîé. Íà÷àëíèêúò ìå íàêàçà ñ 14 äåíîíîùèÿ êàðöåð.  ìîìåíòà äîðè â íàêàçàòåëíàòà êèëèÿ ñ ìåí ñå íàìèðà çàòâîðíèêúò Ò. À., êîéòî çà âòîðè ïúò ïîåìà âèíà çà òåëåôîí. Ïîëó÷àâà ïî 10 êóòèè öèãàðè, àêî ïîåìå âèíàòà è èçëåæè 14 äåíîíîùèÿ êàðöåð. Íàäçèðàòåëÿò ã-í Ê. õâàíà ñ òåëåôîí Êèðèë, íî öÿëàòà êèëèÿ ïèñà, ÷å òåëåôîíúò å íà Ñòåôàí. Ñòåôàí ñúùî ïèñà, ÷å å íåãîâ è íåùàòà ïðèêëþ÷èõà. Íà èíñïåêòîðà è íà íà÷àëíèêà èì å âñå òàÿ êîé êîé å è íà êîãî ðåàëíî å òåëåôîíúò. Ïî äîêóìåíòè âñè÷êî å íàðåä è èìà âèíîâåí. Äîñòàòú÷åí å îáà÷å åäèí ïîãëåä íà ñòàòèñòèêàòà çà íàêàçàíèòå çà GSM-è è âåäíàãà ùå ñòàíå ÿñíî êîëêî îò íàêàçàíèòå ñà íåãðàìîòíè è äîðè íå ìîãàò äà ðàáîòÿò ñ ìîáèëåí òåëåôîí è êîëêî îò òÿõ ñà ìàòåðèàëíî íåçàâèñèìè. Íèêîé ëè íå ñè çàäàâà âúïðîñà îòêúäå íàé-áåäíèÿò çàòâîðíèê èìà òåëåôîí. Àíàëîãè÷åí å ïðîáëåìúò ñúñ ñáèâàíèÿòà - íÿêîé “òàðèêàò” ïðåáèâà “øìàòêà” èëè “òàðèêàò”. Âåäíàãà ñå ïîäáèðàò ñâèäåòåëè è ïðîöåäóðàòà å ñúùàòà. Ñàìî ÷å òàêèâà ïðàêòèêè ñúçäàâàò çàêîíîìåðíîñò. Âèíàãè ùå èìà íÿêîé, êîéòî äà ïîåìà âèíàòà è äà áúäå íàêàçàí, âúïðåêè ÷å å ïîäñòàâåíî ëèöå, à íå ðåàëåí èçâúðøèòåë íà íàðóøåíèåòî. Çà ñúæàëåíèå è íàäçèðàòåëèòå, è èíñïåêòîðèòå, è íà÷àëíèöèòå çíàÿò èñòèíàòà, íî ïðèåìàò íåèñòèíàòà, ñàìî çàùîòî å ïîäíåñåíà äîêóìåíòíî. ×ðåç òàçè ïàñèâíîñò è ëèïñà íà âîëÿ çà ïðîìÿíà íåùàòà âèíàãè ùå ñà òàêèâà. Çà êàêâî ïîïðàâÿíå è ïðåâúçïèòàíèå ìîæå äà ïðåòåíäèðà èíñòèòóöèÿòà, ñëåä êàòî â ïîäîáíè ñëó÷àè è ñëóæèòåëèòå, è ëèøåíèòå îò ñâîáîäà ðàçáèðàò, ÷å ÁÅÇÍÀÊÀÇÀÍÎÑÒÒÀ å ôàêò!? Ñ÷èòàì, ÷å îò âñè÷êî ïîäíåñåíî äîòóê âñå íÿêîé ùå íàïðàâè íåîáõîäèìîòî äà èíèöèèðà ïðîìåíè â íîðìàòèâíèòå àêòîâå, êîèòî ïîçâîëÿâàò íà ñëóæèòåëèòå â çàòâîðèòå äà ðàáîòÿò ïî îïèñàíèòå ïî-ãîðå íà÷èíè. Äðóã å âúïðîñúò, ÷å íàé-âàæíà å Ñúâåñòòà íà âñåêè ñëóæèòåë, êîéòî áè òðÿáâàëî äà ðàáîòè â óñëóãà íà îáùåñòâîòî, à íå çà ñâîè ëè÷íè öåëè è îáëàãè. Ñ óâàæåíèå: Ñâåòëèí Ïåíåâ, Çàòâîð - Âàðíà ÎÁÅÊÒÈ 17


È Í Ò Å Ð Â Þ 18 ÎÁÅÊÒÈÂ

Çà õîðàòà è íàñèëèåòî Íà 11 ñåïòåìâðè ìíîãî ðàíî ñóòðèíòà, â çäðà÷à íà ãîòâåùîòî ñå äà èçãðåå ñëúíöå, 53- ãîäèøíèÿò Õàñàí Ñàëèõ Òàõèð, áúëãàðèí, ìþñþëìàíèí îò ñåëî Áîãäàíèöà, Ïëîâäèâñêî, å áèë íàïàäíàò â ãðúá îò íåèçâåñòíè õîðà, áèò äî çàãóáà íà ñúçíàíèå è îñòàâåí íà óëèöàòà, êúäåòî ìàëêî ïî-êúñíî ãî íàìèðàò äðóãè ìþñþëìàíè, îòèâàùè íà ñóòðåøíàòà ìîëèòâà â ãîëÿìàòà äæàìèÿ â öåíòúðà íà Ïëîâäèâ. Òàõèð ñúùî å áúðçàë çà ìîëèòâàòà. Òîé å äðåáåí íàáèò ìúæ ñ ãîëÿìà ïîáåëÿëà áðàäà, äîíÿêúäå ïîäîáíà íà òàçè, ñ êîÿòî âèæäàìå Îñàìà áèí Ëàäåí. Àêî âèäèø òîçè ÷îâåê, âåäíàãà ñè êàçâàø, ÷å ïðåä òåá å äúëáîêî âÿðâàù ìþñþëìàíèí. Ñúñ çåìåäåëåöà è ñòðîèòåëÿ Õàñàí Òàõèð, èìàù òðè äåöà è ïåò âíóêà, â íåèçìàçàíàòà ìó, íî ñúâúðøåíî ÷èñòà êúùà â ñåëîòî, â åäíà ïðèçåìíà, çëå îñâåòåíà ñòàÿ ãîâîðèì êàêòî çà îáñòîÿòåëñòâàòà îêîëî íàïàäåíèåòî, òàêà è çà íåùàòà îò æèâîòà è âÿðàòà. Ñïîðåä Òàõèð â ñåëîòî ìó èìà 20-òèíà ðåâíîñòíè ìþñþëìàíè, êîèòî õîäÿò ðåäîâíî íà ìîëèòâà â ïëîâäèâñêèòå äæàìèè. À èíà÷å ìþñþëìàíèòå â òîâà ñìåñåíî ñåëî ñ îêîëî 800 æèòåëè ñà îêîëî ñòîòèíà, ïî äóìèòå íà ñåêðåòàðêàòà íà êìåòñòâîòî. Òàõèð êàçâà, ÷å å èìàëî è äæàìèÿ, íî òÿ áèëà ðàçðóøåíà ïðåç ñåäåìäåñåòòå ãîäèíè íà ìèíàëèÿ âåê è ñåãà çà íåÿ íàïîìíÿ ñàìî êóï÷èíà êàìúíè, à ñåëîòî å áèëî èçöÿëî ìþñþëìàíñêî è ñå å êàçâàëî Õîäæèíîâî. Íî âñè÷êî ñå îáúðíàëî ïðåç 60-òå è 70-òå ãîäèíè íà ìèíàëèÿ âåê è äîðè ãðîáèùåòî, ñïîðåä ñúáåñåäíèêà ìè, å áèëî ñðàâíåíî ñúñ çåìÿòà. Íå ìîæåì ñúñ ñèãóðíîñò äà òâúðäèì, ÷å áèÿ÷èòå, îñàêàòèëè ÷îâåêà, ñà ãî íàïðàâèëè, çàùîòî íåíàâèæäàò ìþñþëìàíèòå. Äàëè å òàêà, òðÿáâà äà êàæå ïîëèöèÿòà. Íî ñú÷åòàíèåòî íà âèäà íà Òàõèð ñ ìÿñòîòî íà ïîáîÿ - ñòîòèíà ìåòðà ïðåäè ãîëÿìàòà äæàìèÿ, êàêòî è ñ òîâà, ÷å ïðåäíèÿ äåí âå÷åðòà ãðóïà ìîì÷åòèè ñà ïñóâàëè ìþñþëìàíèòå, âëèçàùè è èçëèçàùè îò õðàìà, è ñà õâúðëèëè êàìúê, íàðàíèë ÷îâåê, íàâåæäà íà ìèñúëòà, ÷å òîâà íàïàäåíèå å ñ ðàñèñòêè ìîòèâ. - Êàçàõòå, ÷å ñòå ñå ñâåñòèë â êîëàòà, êîãàòî ñà âè ðàçòúðñâàëè. Òîâà êîãà áåøå? - Ìíîãî ñëåä ñëó÷êàòà. Òå ñà ìå êàðàëè ôàêòè÷åñêè äî Îêðúæíàòà áîëíèöà. Îò òàì ñà ìå ïðåïðàòèëè íà Ïåùåðñêî øîñå, â õèðóðãèÿòà. Óñåòèõ ñòðàøíè áîëêè, êîãàòî ñå ñâåñòèõ, à â ïúðâèÿ ìîìåíò íå ìîæåõ äà îñúçíàÿ íèòî êúäå ñúì, íèòî êîè ñà õîðàòà îêîëî ìåí. Íå ðàçáèðàõ êàêâî å ñòàíàëî, êàçâàõ: “Íåùî ìíîãî ìè å òåæêî íà ãëàâàòà”. Íåïîíîñèìè áÿõà áîëêèòå. - À êîé âè å íàìåðèë, êîé âè ïîìîãíà?

- Àìè òåçè ìîì÷åòà ñà ìîè ïîçíàòè, íà ïúò êúì äæàìèÿòà ñà áèëè è ñà ìå îòêðèëè äà ëåæà. Åäèí îò òÿõ ìè ðàçêàçà, ÷å êàòî ñëèçàë îò ðåéñà, âèäÿë íåùî íà óëèöàòà â òúìíîòî, òî å îùå ìíîãî òúìíî ïî òîâà âðåìå è íå å ðàçáðàë êàêâî ëåæè - ÷îâåê ëè, íåùî äðóãî ëè. Òà òîé ñå å îáàäèë íà äðóã åäèí îò íàøèòå õîðà è òå ñ òàêñè, íå ñ ëèíåéêà, ñà ìå çàêàðàëè äî áîëíèöàòà. - Êîëêî âðåìå îñòàíàõòå â áîëíèöàòà? - Íà ñàìèÿ 11 ñåïòåìâðè îò ðàíî ñóòðèíòà, êîãàòî ñòàíà òîâà íåùî, äî îêîëî 2:15 ìè ïðàâèõà èçñëåäâàíèÿ è ìå îñòàâèõà â áîëíèöàòà. Ìíîãî õîðà îò íàøèòå


äîéäîõà äà ìå âèäÿò, à âå÷åðòà ôàêòè÷åñêè ìè íàïðàâèõà îïåðàöèÿòà, îêîëî 7 ÷àñà ïî÷íà. Ñëåä òîâà ìå äúðæàõà îùå ÷åòèðè äíè. - Íÿêîé âèäÿë ëè å òåçè, äåòî âè áèõà? - Àìè àç íå ñúì ãè âèäÿë, íî ñëåäîâàòåëèòå, ñ êîèòî ãîâîðèõ, êàçàõà, ÷å òàì èìàëî íÿêàêâè êàìåðè îêîëî áàíêàòà, òà òå ÷àêàëè îò Ñîôèÿ äà íàïðàâÿò ïðîâåðêà íà òåçè êàìåðè è äà âèäÿò äàëè íåùî ñå å çàïèñàëî â òîçè ïîëóìðàê ðàíî ñóòðèíòà. À àç íàé-ìíîãî èñêàì äà çíàì êîè ñà áèÿ÷èòå, çà äà ìîãà óòðå, êàòî õîäÿ ïî óëèöèòå, äà çíàì, äà âíèìàâàì, äà ñå îãëåæäàì. - Êîé ñå îïëàêà â ïîëèöèÿòà? Ïîëèöèÿòà êîãà äîéäå ïðè âàñ? - È àç òî÷íî íå çíàì, íî ïðåäïîëàãàì, ÷å ñà îò íàøèòå ìîì÷åòà, äåòî õîäÿò íà ìîëèòâà, ÷å òå ñà êàçàëè íà ïîëèöèÿòà. Îò ïîëèöèÿòà ñëåä åäíà ñåäìèöà äîéäîõà. Òå íàé-íàïðåä ïî òåëåôîíà ñå îáàäèõà, êàçàõà, ÷å ñà íàòîâàðåíè äà ðàáîòÿò ïî ìîÿ ñëó÷àé è ïèòàõà óäîáíî ëè å äà äîéäàò. Äîéäîõà äâàìà ÷îâåêà. Èìåíàòà èì íå ãè çàïîìíèõ, ìèñëÿ, ÷å ñà îò Âòîðî ðàéîííî îò Ïëîâäèâ. Ñëåä äâà-òðè äíè äðóãè ñå îáàäèõà - äîçíàòåëè ëè, ñëåäîâàòåëè ëè, íå èì ðàçáèðàì äëúæíîñòèòå, çàùîòî íèêîãà ñ íèêàêâà ïîëèöèÿ íå ñúì èìàë ðàáîòà. Òà ïèòàõà êîãà ùå å óäîáíî, à àç èì êàçàõ, ÷å ùå ñå ñïîãîäèì, òðÿáâà è íà ìåí äà ìè å óäîáíî, çàùîòî íàëè çíàåòå, òîçè ìåñåö çà íàñ å ìíîãî îñîáåí, íèå äðóãè íåùà ïðàâèì ïðåç íåãî. - Íî ìåí ìå èíòåðåñóâà êàêâî âëàñòòà ïðàâè âúâ âàøèÿ ñëó÷àé. Äîéäîõà ïîëèöàèòå, ãîâîðèõà ñ âàñ, ñëåä òîâà íåùî äðóãî èìàøå ëè? - Âèæòå, òå íå ñà äîøëè ñïåöèàëíî çà ìåí, òå ïðîñòî àêî èì ïðàòÿò íÿêîãî äà ãî ðàçïèòàò, òå ùå ãî ñòîðÿò. Òóê äà âè êàæà, ÷å âå÷åðòà íà ïðåäíèÿ äåí, ñðÿäà âå÷åðòà, ïàê åäíà òàêàâà ãðóïà ñà õâúðëèëè êàìúê, ñòðîøèë òîé ïðîçîðåöà íà äæàìèÿòà è óäàðèë åäíî ìîì÷å. Òà õîðàòà ìè êàçàõà, ÷å å èìàëî ãðóïà îò îêîëî 15-20 ÷îâåêà, ñúáëå÷åíè äî êðúñòà è ñà âèêàëè è ïñóâàëè ïî âëèçàùèòå è èçëèçàùèòå îò äæàìèÿòà. Ìèíàë åäèí óíèôîðìåí è íàøèòå ñà ìó êàçàëè, ÷å ãðóïàòà å õâúðëèëà êàìúê è âúòðå èìà ìîì÷å, êîåòî å óäàðåíî ïî ãëàâàòà. À ïîëèöàÿò íèùî íå íàïðàâèë, ñàìî êàçàë, ÷å ùå ñå îáàäè íà ïàòðóëêàòà. À ìîì÷åòèèòå, äåòî âèêàëè, ñà ñè áèëè òàì. Íèêàêâà ïàòðóëêà íå äîøëà. Äå ôàêòî îò îðãàíèòå íà çàùèòàòà - íèùî. - Çíàåòå ëè äîêúäå å ñòèãíàëî ðàçñëåäâàíåòî? - Íå, íèùî íå çíàì, íèêîé íèùî íå ìè êàçâà. Èñêàõà ðàçðåøåíèå äà ïðàâÿò ñíèìêè. Ïèòàì ãè çà êàêâî ñà èì òåçè ñíèìêè? Êàçàõà, ÷å ùåëè äà ãè äàäàò íà ïàòðóëèðàùèòå ïîëèöàè, òà òå êàòî ïîêàæåëè ñíèìêàòà, àìà íå ìè å ÿñíî íà êîãî ùå ÿ ïîêàçâàò, íàëè áèÿ÷èòå íÿìà äà ñè ïðèçíàÿò, ÷å ñà ìå áèëè, òà òàêà äà ðàçáåðàò íåùî êîé ìå å áèë. À äàëè èìà çàïèñè îò êàìåðèòå, àç íå çíàì, íà ìåí íèêîé íèùî íå ìè å êàçàë, âå÷å 25 äíè ìèíàõà. Ñ õîðà îò II ðàéîííî ãîâîðèõ äåñåòèíà äíè ñëåä ñëó÷êàòà, òå ìè êàçàõà, ÷å äîêóìåíòèòå ìè îò áîëíèöàòà ñà ïðè òÿõ è êîãàòî ìè ïîòðÿáâàò, îò òÿõ ìîãà äà ãè òúðñÿ. Íî äîêîëêîòî ðàçáðàõ, òå íèêàêúâ îãëåä íà ìÿñòîòî íà áîÿ íå ñà ïðàâèëè, íèòî ñà âçåëè íåùî îò

òàì - ìåí ñà ìå áèëè ñ òåæêè îáóâêè, öåëèÿò áÿõ â êðúâ, ìîæå äà ñà îñòàíàëè íÿêàêâè ñëåäè, êîèòî äà íàñî÷âàò òúðñåíåòî, íî íå çíàì äà ñà ïðàâèëè îãëåä. À ùîì äîñåãà íå ñà ìè ñå îáàäèëè, ìèñëÿ ñè, ÷å íèùî íÿìà äà èçëåçå îò òúðñåíåòî íà ïîáîéíèöèòå. Íå ñå çíàå çàïèñàëè ëè ñà íåùî êàìåðèòå èëè íå. Êàçàëè íà íàøèòå ìîì÷åòà, ÷å êðúâòà ïî óëèöàòà íå å äîêàçàòåëñòâî è íå ñà îòèøëè äà ïðàâÿò îãëåä. Ñ òîâà ðàçãîâîðúò íè ïî ôàêòèòå îêîëî ïîáîÿ ìîæå äà ñâúðøè. Íî ìè ñå ùå ÷èòàòåëÿò äà ðàçáåðå ñ êàêúâ ÷îâåê ñúì ãîâîðèë, äà âèäè ñèëàòà íà âÿðàòà ìó è çàòîâà ïî-äîëó ïðèâåæäàì îòêúñè îò íåãîâè ðàçñúæäåíèÿ - çà æèâîòà, õîðàòà è âÿðàòà.

Çà õîðàòà è ÷îâåùèíàòà: Òî ìíîãî õîðà èäâàõà, ïðè íàñ å òàêà, êîãàòî ñå ÷óå, ÷å ñ íÿêîé íåùî íå ñòàíàëî, âñè÷êè èäâàò, âñè÷êè ïîìàãàò, ìíîãî ñèëíî ñú÷óâñòâèå èìà ó íàøèòå õîðà. À àç ìèñëÿ, ÷å òàêà òðÿáâà äà áúäå ïðè ÷îâå÷åñòâîòî. Çàùîòî àç ñúì ãëåäàë æèâîòíè, çàíèìàâàë ñúì ñå è ìîãà äà âè êàæà - åäíî æèâîòíî êàòî îñòàíå, çàùîòî íåùî íå ìó å â ðåä, äðóãèòå íå îòèâàò, íå òðúãâàò. Òå ñà æèâîòíè è æèâåÿò îáùî, çàäðóæíî. Íà íàñ Áîã íè å äàë âúçìîæíîñò äà ñìå ñ íàéôèíèòå óñòðîéñòâà ñúòâîðåíè, íî íèå æèâååì õàîòè÷íî, òîâà íå å íîðìàëíî, íå å äîáðî çà íàøåòî ñúùåñòâóâàíå. Íå áè òðÿáâàëî äà å òàêà, íî ïðè íàñ å òàêà. Íî â òàçè îáùíîñò, â êîÿòî àç æèâåÿ, òàçè íåîáõîäèìîñò îò êîíòàêòè íè å ìíîãî ñèëíà. Íèå ïî ïðèíöèï ñè èìàìå òàêúâ íà÷èí íà æèâîò, ÷å è íèùî äà íÿìà, è äà íå ñìå òîëêîâà áëèçêè, ïðåç îïðåäåëåíî âðåìå ñè õîäèì íà ãîñòè. Òàêà ìîæåì äà ñè çíàåì êàêâè ñà íè ïðîáëåìèòå, êàêâè ñà íè íåîáõîäèìîñòèòå , íàëè çà òîâà ñìå õîðà. Çà íàñèëèåòî: Äà ïîñåãíåø íà åäíî æèâîòíî å ëîøî. Àç èìàì òóê êó÷åòà, êîòåòà, ñòîêà. Äåñåò-äâàíàéñåò êîòåòà èìàì è îñîáåíî êîãàòî öåäèì ìëÿêîòî, à òî èìà ñèëåí àðîìàò è êîòåòàòà - êúäåòî è äà ñà ïî ïëåâíÿòà èëè â äâîðà âåäíàãà ñå ñêóï÷âàò è ïîíÿêîãà ìè äîñàæäàò. Íî è êîòêàòà, êîãîòî ÿ íàâèêàì, ñåäè íà ðàçñòîÿíèå è ìå çàîáèêàëÿ, ïîíå íÿêîëêî äíè, äîêàòî è ìèíå. Òà è êîòêàòà, ÷å å æèâîòíî, å ÷óâñòâèòåëíà è íå òðÿáâà äà ñå áèå, à êàìî ëè ÷îâåêúò... Çà õîðàòà, êîèòî íå ñïàçâàò Áîæèÿ çàêîí, íå ïîñòÿò è ñà íàñèëíèöè: Òåçè õîðà, êîèòî ñà èçáðàëè òàêúâ íà÷èí íà æèâîò, òå æèâåÿò ïî-íèñêî îò íèâîòî íà æèâîòíèòå. Òîé çà äðóãî íå ìèñëè, òîé èñêà ñàìî äà ñå ïî÷åðïè èëè äà èçíóäè íÿêîé äà ãî ÷åðïè, èëè äà ïèå - äà ïîëçâà âñúùíîñò îïèàòè, êîèòî òîé ñè ìèñëè, ÷å ìó äàâàò íÿêàêâî ðàâíîâåñèå èëè ñïîêîéñòâèå, íî òîâà íå å èñòèíñêî ñïîêîéñòâèå. Òîé íèêîãà íå ìîæå äà èìà ñïîêîéñòâèå. Çà îòìúùåíèåòî: Àç ñúì èì êàçàë íà ìîèòå, ÷å íå èñêàì íèêîãà äà ïîñòúïâàò òàêà. Àç íèêàêâî ëè÷íî óäîâëåòâîðåíèå íå òúðñÿ. Çàùîòî àêî ÷îâåê ðåøè äà ìèñëè òàêà - äà âðúùà, äà îòìúùàâà, òîé óòðå ìîæå è ñ áëèçêèòå ñè äà ïîñòúïâà ïî ñúùèÿ íà÷èí. Òîâà íå å íà÷èí íà îáùóâàíå, íå å íà÷èí íà æèâîò. Ðàçãîâîðà âîäè: Åìèë ÊÎÅÍ ÎÁÅÊÒÈ 19


Òðàâìàòà îò ïðåõîäà “Ïîìíÿ Áúëãàðèÿ ïðåäè 89-òà ãîäèíà! Òîâà íå å ìÿñòî, êúì êîåòî èçîáùî èñêàì äà ñå âðúùàì!!”, êàçâà â èíòåðâþ Ìèøà Ãëåíè Êàêâî å îáùîòî ìåæäó Èëèÿ Ïàâëîâ, áåäóèíèòå êîíòðàáàíäèñòè, æåíèòå - ìóëåòà íà õåðîèí â Þæíà Àôðèêà, õîíê-êîíãñêèòå òðèàäè è òðàôèêà íà æåíè. Îòãîâîðúò íà òåçè âúïðîñè äàâà áðèòàíñêèÿò æóðíàëèñò Ìèøà Ãëåíè â “Ìàêìàôèÿ - ïðåñòúïíîñò áåç ãðàíèöè”, êîÿòî èçëåçå è íà áúëãàðñêè åçèê - âå÷å ïðåâåäåíà â 31 äúðæàâè. Äà, Ìèøà Ãëåíè ñè ñïîìíÿ, ÷å ïðè ïîñëåäíîòî ìó èäâàíå â Áúëãàðèÿ áÿõìå âúâ âèõúðà íà åäèí ïðåäèøåí ñêàíäàë. Òîçè, êîéòî ðàçòðåñå âúòðåøíîòî ìèíèñòåðñòâî äúëãî è ïðîäúëæèòåëíî äî êóëìèíàöèÿòà - îñòàâêàòà íà âúòðåøíèÿ ìèíèñòúð Ðóìåí Ïåòêîâ. Íå å èçíåíàäà çà íåãî, ÷å îòíîâî èìà ôîêóñèðàùî ñúáèòèå - íàñêîðî æåñòîêî, ñ öåë óáèéñòâî, ñïîðåä ëåêóâàùèòå ëåêàðè, å ïðåáèò Îãíÿí Ñòåôàíîâ, ãëàâíèÿò ðåäàêòîð íà íîâèíàðñêèÿ ñàéò “Ôðîã íþç”, à ïîðåäíèÿò ñêàíäàë â ñôåðàòà íà ñèãóðíîñòòà çàïî÷âà äà íàáèðà ñêîðîñò ìàêàð è áåç ïúëíà ÿñíîòà â ïîñîêàòà. Ìèøà Ãëåíè íå ñå ó÷óäâà, ÷å âñè÷êè ãî ïèòàò çíàå ëè çà ïðåáèâàíåòî íà Îãíÿí Ñòåôàíîâ. Äàëè ñå ïîäðåæäàò ïîäîáíè äàëå÷íè åôåêòè â àíàëèòè÷íàòà êàðòèíà, äî êîÿòî ñòèãà áðèòàíñêèÿò âîåíåí êîðåñïîíäåíò íà “Ãàðäèúí” è ÁÁÑ â ñâîèòå ðàçñëåäâàíèÿ âúðõó îðãàíèçèðàíàòà ïðåñòúïíîñò, òîâà å îñíîâíèÿò âúïðîñ, êîéòî âñè÷êè êîëåãè è ÷èòàòåëè îòïðàâÿò êúì ïèñàòåëÿ. 20 ÎÁÅÊÒÈÂ

- Íàìèðàòå ëè àíàëîãèÿ ñ ïðåäèøíèÿ ñêàíäàë? - Òîâà, êîåòî íàé-ìíîãî ìå ïðèòåñíÿâà â ìîìåíòà, å ôàêòúò, ÷å â Áúëãàðèÿ èìà óáèòè ïèñàòåëè. Ñëó÷àÿò ñ óáèòèÿ ïèñàòåë Ãåîðãè Ñòîåâ è ñåãàøíèÿò ñëó÷àé ñ ïðåáèâàíåòî íà Îãíÿí Ñòåôàíîâ. Âñè÷êî òîâà å íåòúðïèìî! Êîãàòî àÿòîëàõ Õîìåéíè ñëîæè ôàòâà âúðõó Ñàëìàí Ðóøäè, èìàøå âçðèâ îò ïðîòåñòè îò ñòðàíà íà âñè÷êè ïèñàòåëè âúâ Âåëèêîáðèòàíèÿ. - Êîðèöàòà íà àíãëèéñêîòî èçäàíèå íà êíèãàòà âè å ñúñ ñíèìêè íà ãàíãñòåðè, ïóáëè÷íè äîìîâå..., à áúëãàðñêîòî ñ öèãàðåíà êóòèÿ áåç áàíäåðîë - ïúëíà ñ áîéíè ïàòðîíè, ...íàìåê çà äâàòà êëþ÷îâè êîíòðàáàíäíè ïîòîêà: íà îðúæèå è íà öèãàðè ëè å òîâà? - Áúëãàðñêàòà êîðèöà áåøå âçåòà îò àìåðèêàíñêàòà. Íî ðàçáèðà ñå òîâà å äîñòà óäà÷íî. Ïîìíÿ, ÷å êîãàòî áÿõ â Þãîñëàâèÿ, çà ïðúâ ïúò ñå ñáëúñêàõ ñ íåëåãàëíè öèãàðè è òå èäâàõà îò Áúëãàðèÿ.  ðàííèòå åòàïè íà íåëåãàëíàòà öèãàðåíà èíäóñòðèÿ Áúëãàðèÿ èãðàåøå çíà÷èìà ðîëÿ. - Äíåñ ïîâå÷åòî áúëãàðñêè âåñòíèöè ïðåïå÷àòâàò ñòàòèÿ îò ñðúáñêî èçäàíèå çà òîâà êàê áúëãàðñêàòà ìàôèÿ ïðîíèêâà è îâëàäÿâà ïîçèöèè â Ñúðáèÿ è íà Áàëêàíèòå. Êàêúâ å ðàçìåðúò è çíà÷èìîñòòà íà áúëãàðñêàòà ìàôèÿ â íåëåãàëíàòà òúðãîâèÿ â ìîìåíòà â Åâðîïà? - Òðóäíî å äà ñå êàæå äî êàêâà ñòåïåí âñÿêà åäíà ìàôèÿ êîíòðîëèðà ïàçàðà. Çàùîòî òå ñå êðèÿò. Âàæíîòî å êàê êîíêðåòíî ñëåä íàëàãàíåòî íà ñàíêöèè â Ñúðáèÿ ïðåç 1992 ã. âèäÿõìå ðàçâèòèå íà åäíà ïàíáàëêàíñêà ìàôèÿ è âåäíúæ ñúçäàäåíà ñå ïîÿâèõà âàæíè âðúçêè, êîèòî áàâíî è òðóäíî ìîãàò äà áúäàò ðàçïëåòåíè.  íåëåãàëíèÿ òðàôèê íà êîêàèí è õåðîèí âèæäàìå êàê ñà âêëþ÷åíè âñÿêàêâè åòíîñè, òðóäíî å äà ñå êàæå, ÷å òîâà å ñàìî áúëãàðñêà èëè ñàìî ñðúáñêà òúðãîâèÿ. Âñè÷êè ñà âêëþ÷åíè.


- Ãåíåçèñúò íà îðãàíèçèðàíàòà ïðåñòúïíîñò è íà òåçè êîíòðàáàíäíè êàíàëè ñå ñâúðçâà, âêëþ÷èòåëíî è âúâ âàøàòà êíèãà, ñúñ ñòðóêòóðèòå íà áèâøàòà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. Äî êàêâà ñòåïåí ñìÿòàòå, ÷å âñå îùå èìà äúðæàâíî ïîêðîâèòåëñòâî íàä òåçè ñòàðè êàíàëè íà òúðãîâèÿ ñ îðúæèå èëè íàðêîòèöè è ÷å èìà ïîêðîâèòåëñòâî îò ñòðàíà íà òàéíèòå ñëóæáè è â ìîìåíòà? - Íÿìà ñúìíåíèå, ÷å ÄÑ áåøå âêëþ÷åíà è â òúðãîâèÿòà ñ íàðêîòèöè. Îñíîâíàòà ïðè÷èíà áåøå ôèíàíñîâèÿò èíòåðåñ íà äúðæàâàòà, íî çà ïðåõâúðëÿíåòî íà õåðîèí îò âàñ â Çàïàäíà Åâðîïà å èìàëî è óìèñúë, ÷å òîâà ùå ïîäëîæè ìèíà íà çàïàäíîòî êàïèòàëèñòè÷åñêî îáùåñòâî. Ñëåä 89-òà ãîäèíà ìíîãî îò ñëóæèòåëèòå íà òàéíèòå ñëóæáè îñòàíàõà áåç ðàáîòà, äúðæàâàòà áåøå â ïúëåí õàîñ è çàåäíî ñ áîðöèòå è ìóòðèòå âçåõà êàíàëèòå â ñâîè ðúöå. Ðàçáèðà ñå, âñè÷êî òîâà áåøå âàæíî, çàùîòî òåçè õîðà âå÷å ñà áèëè âêëþ÷åíè â íåëåãàëíàòà òúðãîâèÿ è ñà çíàåëè êàê ðàáîòè ñèñòåìàòà è òîâà áåøå íà÷èí äà èçðàáîòÿò ñåðèîçíè ïå÷àëáè, îãðîìíè ñóìè ïàðè. Äðóãîòî å, ÷å ñå èçïîëçâàõà äîáðå ðàçðàáîòåíè è äîáðå ñìàçàíè ìðåæè îò Ìîñêâà ïðåç Âèåíà, Øâåéöàðèÿ - ôàíòàñòè÷íè óìåíèÿ, íà êîèòî äà ðàç÷èòàø äîêàòî ñå ñðóòâà äúðæàâàòà. Áåç ÄÑ âñè÷êè òåçè êðèìèíàëèçèðàíè êàïèòàëè íÿìàøå äà ñå ïîÿâÿò òàêà ëåñíî. -  êíèãàòà ìîæåì äà ïðî÷åòåì ìíîãî çà Áúëãàðèÿ. Ïúðâàòà ãëàâà å îçàãëàâåíà “Ñìúðòòà íà åäèí àìåðèêàíåö” - àìåðèêàíåöúò å Èëèÿ Ïàâëîâ, ïðèòåæàòåë è íà àìåðèêàíñêè ïàñïîðò. Îò èíäåêñà íà àíãëèéñêîòî èçäàíèå âèäÿõ, ÷å ñòðàíèöèòå, ïîñâåòåíè íà Áúëãàðèÿ, ñà äîñòà ïîâå÷å îòêîëêîòî òåçè íà Àôãàíèñòàí èëè äàæå Ñúðáèÿ. Äîñòà ñúïîñòàâèìî ñ áðîÿ ñòðàíèöè, ïîñâåòåíè íà Ðóñèÿ, è òî â äâàòà âàðèàíòà íà Ñúâåòñêè ñúþç è âå÷å êàòî Ðóñèÿ. Êàêâî å

ìÿñòîòî íà áúëãàðñêèòå ñòðóêòóðè íà îðãàíèçèðàíà ïðåñòúïíîñò â “ïðåñòúïíîñòòà áåç ãðàíèöè”, â ãëîáàëíàòà êàðòà íà ïðåñòúïíîñòòà? - Ïðè÷èíàòà äà èçáåðà Áúëãàðèÿ áåøå îò÷àñòè çàùîòî ïîçíàâàì êóëòóðàòà è ñèòóàöèÿòà òóê è îò÷àñòè çàùîòî ñòðàíàòà íå å òîëêîâà ãîëÿìà - âñåêè ïîçíàâà âñåêè â ïî-ìàëêèòå ñòðàíè. Ëåñíî ñå ñòèãà äî èíôîðìàöèÿ. Áúëãàðèÿ ñúùî òàêà áåøå ìîäåë çà òîâà êàê îðãàíèçèðàíàòà ïðåñòúïíîñò ñå ðàæäà â ïðîöåñà íà ðàçïàäà íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì. À ñúùî òàêà è êàêâè ñà âðúçêèòå ìåæäó ïðåñòúïíîñò è îëèãàðñè. Èìàøå è ìåæäóíàðîäíè èçìåðåíèÿ íà áúëãàðñêàòà îðãàíèçèðàíà ïðåñòúïíîñò - êîèòî ìîæå áè òóê íå ñà ìíîãî èçâåñòíè. Âèå ñè çíàåòå èìåíàòà íà ÑÈÊ, ÂÈÑ è äðóãèòå ãðóïèðîâêè, íî ìåæäóíàðîäíèÿò ìàùàá íà ÿâëåíèåòî ìîæå è äà íå âè å äîáðå èçâåñòåí. Ìîæå áè ìàëöèíà çíàÿò ÷å áúëãàðñêàòà ìàôèÿ å ñèëíà â Þæíà Àôðèêà èëè â Ëîíäîí, â ÷àñòè íà Àçèÿ èëè íà Þæíà Àìåðèêà. È òîâà áåøå ñúùî ïðè÷èíà äà èçáåðà Áúëãàðèÿ. Èìàòå ìíîãî åëåìåíòè, êîèòî ñà îáùè çà ñåí÷åñòàòà ãëîáàëíà èêîíîìèêà. Ñàìèÿò Èëèÿ Ïàâëîâ å ìíîãîçíà÷íà ôèãóðà. Èçãëåæäà êàòî êëàñè÷åñêè îëèãàðõ îáà÷å ñ ìèíàëî íà áîðåö.  ñúùîòî âðåìå òîé ñúçäàâà ñòðóêòóðè è ðàáîòíè ìåñòà, ðàçêðèâàøå âúçìîæíîñòè çà áèçíåñ è òî âúâ âðåìå, êîãàòî íà ìàëêî ìåñòà ñå ïðåäëàãàøå ðàáîòà â êðàÿ íà êîìóíèçìà. À òîãàâà å èìàëî íóæäà îò ïðåäïðèåìà÷åñòâî è îò òàêèâà ôèãóðè êàòî Ïàâëîâ, çà äà ñå “ïîäïàëè” íîâàòà èêîíîìèêà è òÿ äà ïîëó÷è ïúðâè÷åí èìïóëñ. - Ìíîãî õîðà ïîëó÷èõà îáà÷å îòâðàùåíèå îò äåìîêðàöèÿòà è îò êàïèòàëèçìà çàðàäè òîçè îáðàç íà íîâèòå áèçíåñìåíè, ñâúðçàíè ñ áèâøèòå ñòðóêòóðè íà ÄÑ èëè íà ñèëîâèÿ ñïîðò. Êàê äà ñïðàò äà âèíÿò äåìîêðàöèÿòà çàðàäè òîâà ëèöå íà ïðåñòúïíîñò è âëàñò, ñâúðçàíè âçàèìíî? - Òîâà å ñàìî åäèí èñòîðè÷åñêè ïåðèîä, ïðåç êîéòî ïðåìèíàâà Áúëãàðèÿ. Êàòî êîíòðàñò ìîæåì äà äàäåì ïðèìåð ñ ïî-íåùàñòíè äúðæàâè êàòî Ìîëäîâà, êîèòî íÿìàõà òîçè èñòîðè÷åñêè øàíñ äà ñå ïðèñúåäèíÿò êúì ÍÀÒÎ è ÅÑ íà åäèí òîëêîâà ðàíåí åòàï. - Òîâà ùàñòëèâî ñúáèòèå ëè å? - Ìíîãî ùàñòëèâî ñúáèòèå. Àêî âèäèì êàêâî ñå ñëó÷âàøå â Èñïàíèÿ, Ïîðòóãàëèÿ èëè Èðëàíäèÿ. Ïîâÿðâàéòå ìè, ñëåä îùå 20-òèíà ãîäèíè Áúëãàðèÿ ùå áúäå ïðåêðàñíî ìÿñòî, äàëå÷ ïî-ìàëêî çàñèòåíî ñ îðãàíèçèðàíà ïðåñòúïíîñò. Ìàêàð ÷å ÅÑ, ïúê è àç, î÷àêâàìå ñèãíàëè îò òóêàøíàòà ïîëèòè÷åñêà êëàñà, ÷å ñà ãîòîâè äà ãëåäàò ñåðèîçíî íà îãðàíè÷àâàíåòî íà òàçè ñèâà çîíà íà îðãàíèçèðàíàòà ïðåñòúïíîñò. È îòíîâî ñå âðúùàì íà ïóáëè÷íèòå åêçåêóöèè. Òîâà å íåòúðïèìî è ÷èñòî è ïðîñòî îçíà÷àâà, ÷å íàëàãàíåòî íà çàêîíà â ñòðàíàòà íå ôóíêöèîíèðà ïðàâèëíî è òîâà å íåùî, êîåòî ñïåøíî òðÿáâà äà ñå ïîñòàâè íà äíåâåí ðåä, íå èìèòàöèîííî, à èñòèíñêè îò ïîëèòèöèòå. Ùî ñå îòíàñÿ äî äåìîêðàöèÿòà - òîâà å íå òîëêîâà ñâúðçàíî ñ íåÿ, êîëêîòî ñ òðàâìàòà îò ïðåõîäà. Ñïîìíÿì ñè Áúëãàðèÿ ïðåäè 1989 ã. è ùå êàæà êàòåãîðè÷íî, ÷å òîâà íå å ìÿñòî êúì êîåòî èçîáùî èñêàì äà ñå âðúùàì!! Èðèíà Íåäåâà ÎÁÅÊÒÈ 21


ðàçìèñëè ðàçìèñëè ñëåä ñëåä åäíî åäíî ïúòóâàíå ïúòóâàíå Äàíèåëà ÃÎÐ×ÅÂÀ

Øàáàí, íàøèÿò äîìàêèí, è æåíà ìó Ìóðàäèå íè ÷àêàò íà ïðèñòàíèùåòî â Áóðñà è ïðåäëàãàò äà âå÷åðÿìå â åäèí îò ìàëêèòå ðèáàðñêè ðåñòîðàíò÷åòà íà áðåãà, íåäàëå÷ îòòóê. Ñëèçàìå îò êîëàòà òúêìî íàâðåìå, çà äà âèäèì êàê ñëúíöåòî äîñòîëåïíî ñå ïîòàïÿ â ìîðåòî è ùåäðî ïîçëàòÿâà âîäàòà, êàìúíèòå è êúùèòå íàîêîëî. Íåïîçíàòà æåíà å íàãàçèëà ñ áîñè êðàêà âúâ âîäàòà, à êúðïàòà íà ãëàâàòà é ïî ñòðàííà è êðàñèâà ñëó÷àéíîñò õàðìîíèðà ñ êàìåíèñòèÿ áðÿã. *** Øàáàí å ëåêàð è íà äðóãàòà ñóòðèí ñå èçâèíÿâà, ÷å òðÿáâà äà íè îñòàâè çà îêîëî ÷àñ. Èìàë îòäàâíàøíà óãîâîðêà â ñúñåäíî íà Áóðñà ñåëî äà èçâúðøè ðèòóàëíîòî îáðÿçâàíå (ñþíåò) íà ìîì÷åíöåòî íà ñâîå ïîçíàòî ñåìåéñòâî. Ñëåäîáåä ïðåäëàãà äà íè çàâåäå äà âèäèì ñïåöèàëíîòî ëåãëî ñ áàëäàõèí, êîåòî ñå ïðèãîòâÿ çà òîçè ìþñþëìàíñêè ïðàçíèê è èçîáùî äà íè ïîêàæå ñåëîòî, õîðàòà, êàôåíåòî, “òèïè÷íî òóðñêî êàôåíå”, óâåðÿâà íè òîé.  êîëàòà ðàçïèòâàì çà äåòåòî: êîëêî å ãîëÿìî, ïëàêàëî ëè å. - Íà 9 ãîäèíè å, ìàëêî ñà ïîçàêúñíåëè. Îáèêíîâåíî ãëåäàò äà å ïî-ðàíî, êîãàòî äåòåòî å îêîëî 6-7-ãîäèøíî... - Áîëè ëè? - ïèòàì ñ ëåêî ñâèòî ñúðöå. - Àìè! Òî ñå ïðàâè ñ óïîéêà - óñïîêîÿâà ìå Øàáàí. - Ðàáîòà çà íÿêîëêî ìèíóòè å. Ñþíåòúò ñå ïðàâè ïðåäèìíî ïðåç ëÿòîòî, êîãàòî äåöàòà íå õîäÿò íà ó÷èëèùå, çà äà ìîãàò áëèçêèòå, à è öÿëîòî ñåëî äà ãî îòïðàçíóâàò. Øàáàí ìè îáÿñíÿâà, ÷å ïðàçíèêúò òðàå íÿêîëêî äíè, âñè÷êè ñà äîáðå äîøëè, à ïî êúùèòå ñå ðàçíàñÿò òàâè ñ áàêëàâà. Âëèçàìå â ñåëîòî è ñïèðàìå çà ìàëêî ñ êîëàòà ïðåä åäíî îò êàôåíåòàòà. Ìúæåòå ïîçäðàâÿâàò Øàáàí è ñè ðàçìåíÿò íÿêîëêî äóìè ñ íåãî, óñìèõâàò ñå, øåãóâàò ñå íåùî. Êîëàòà ïðîäúë-

22 ÎÁÅÊÒÈÂ


æàâà íàãîðå ïî óëèöèòå, êó÷åòà è êîòêè ïðåñè÷àò ÿâàø-ÿâàø, î÷åâèäíî ñà ñâèêíàëè íà ïðåäèìñòâî è òúðïåëèâè øîôüîðè. Êîêîøêèòå è òå ñå ðàçõîæäàò öàðñòâåíî âàæíè è íå äàâàò âèä äà ãè å ñòðàõ îò èäâàùàòà êîëà. Íàêðàÿ ñïèðàìå ïðåä êúùà íà äâà åòàæà è ñðàâíèòåëíî ãîëÿì äâîð, â êîéòî íÿêîëêî ñòàðöè ñåäÿò íà ëàôìîàáåò.  êúùàòà î÷åâèäíî öàðè ïðàçíè÷íà ñóåòíÿ. Æåíè è ìîìè÷åòà - ãîëîãëàâè èëè ñ ïúñòðîöâåòíè êúðïè íà ãëàâèòå, ñúâðåìåííî èëè òðàäèöèîííî îáëå÷åíè âëèçàò è èçëèçàò îò êúùàòà. Øàáàí íå ñè ïðàâè òðóäà äà çàêëþ÷è êîëàòà, ïðåêîñÿâàìå äâîðà è ñå êà÷âàìå ïî ñòúïàëàòà íà êúùàòà. Ïðåä âõîäíàòà âðàòà èìà ìíîãî îáóâêè. Øàáàí è Ìóðàäèå ñúùî ñå ñúáóâàò, ñúáóâàìå ñå è íèå. Ïîñðåùàò íè ðàäóøíî, ñ ìèëè óñìèâêè è íè êàíÿò ñ äóìè è æåñòîâå äà âëåçåì. Ñòàÿòà å ïúëíà ñ õîðà, ïðåäèìíî æåíè, äåöà è ìîìè÷åòà. Çàïîçíàâàìå ñå ñ ìàéêàòà, ñ áàáàòà è ñåñòðè÷êàòà íà ìîì÷åòî. Ñàìèÿò ãåðîé ñå å ðàçïîëîæèë êàòî â òðîí â ëåãëî ñ ïðàçíè÷íî óêðàñåí áàëäàõèí è ãëåäà åäíîâðåìåííî ãîðäî è ñìóòåíî. Ñåùàì ñå, ÷å áÿõ ÷åëà íÿêúäå, ÷å ñþíåòúò å ðèòóàëúò, ÷ðåç êîéòî ìîì÷åòî ñòàâà ìúæ. Ïîçäðàâÿâàì ìîì÷åòî, òî êèìà è ñå óñìèõâà ñòåñíèòåëíî. Íàä ãëàâàòà ìó èìà ëåíòà ñ íàäïèñ Ìàøàëà, äî ãëàâàòà ìó èìà âúçãëàâíèöà, íà êîÿòî ñà çàêà÷åíè êàòî ìåäàëè çëàòíè ïàðè÷êè ñ ÷åðâåíè ëåíòè÷êè. Òîâà î÷åâèäíî ñà äàðîâåòå, êîèòî ïîëó÷àâà. Íàâåæäàì ñå äà ãè ðàçãëåäàì, ìîì÷åòî ìè îáÿñíÿâà íåùî è ãè ïîêàçâà. Íå ðàçáèðàì äóìèòå, îñâåí òóê-òàìå íÿêîÿ, íî âñè÷êî íÿêàê ìè íàïîìíÿ çà Ðîäîïèòå è èçâèêâà â ñúçíàíèåòî ìè ïîçàáðàâåíè êàðòèíè êàòî äåíÿ ïðåäè ñâàòáàòà íà ìîÿ ïðèÿòåëêà, êîãàòî áëèçêè è ðîäíèíè èäâàõà äà ÿ ïîçäðàâÿò, äà ñå âúçõèòÿò íà ãðèæëèâî ïîäðåäåíèÿ ÷åèç è äà ïîäíåñàò äàðîâå è áëàãîïîæåëàíèÿ. Ñúùàòà àòìîñôåðà íà ñïîäåëåíà ðàäîñò è òîïëî ãîñòîïðèåìñòâî. Ïèòàì äîìàêèíèòå äàëè ìîãà äà íàïðàâÿ íÿêîëêî ñíèìêè. Êèìàò ìè óòâúðäèòåëíî ñúñ ñúðäå÷íè óñìèâêè. Ãåðîÿò íà òúðæåñòâîòî çàñòàâà ïðåä îáåêòèâà ñåðèîçåí è ñìóòåí, ñíèìàì è ñåñòðè÷êàòà ìó, ïîñëå áàáà ìó, êîÿòî äúðæè â ðúöå áåáåòî íà äðóãà ñâîÿ äúùåðÿ, è íàêðàÿ ìàéêà ìó - ìëàäîëèêà æåíà ñ êðàñèâè øàëâàðè. Ìàéêàòà ìè ïîêàçâà êúíîñàíèòå ñè çà ïðàçíèêà ðúöå, ñíèìàì äëàíèòå é. Ñ ÷óâñòâî çà õóìîð áàáàòà ïîñòàâÿ ìåæäó ðúöåòå íà äúùåðÿ ñè è ñâîÿòà êúíîñàíà äëàí - ñòàâàò òðè ðúöå. ×åðïÿò íè ñ ëîêóì. Êúðïàòà íà ìàéêàòà ñå îòðàçÿâà â îãëåäàëîòî çàä íåÿ, áëåñòè è òðåïòè. *** Êà÷âàìå ñå â êîëàòà, â öåíòúðà çàâèâàìå âëÿâî ïî åäíà óëè÷êà è ñïèðàìå ïðåä êàôåíåòî, íå îíîâà íà ïëîùàäà, à äðóãî. Ñåãà å ñåçîíúò íà äèíèòå è ïúïåøèòå, ñåëîòî å ïðî÷óòî ñ áîñòàíèòå ñè, íà ïëîùàäà è ïî óëè÷êèòå ñà ïàðêèðàíè êàðîñåðèè ïúëíè äîãîðå ñ äèíè è ïúïåøè. Ïúïåøèòå ñà îñîáåíè, íèêîãà íå áÿõ âèæäàëà òàêèâà - êðúãëè è ñúñ çåëåíè êîðè. Êàôåíåòî å òóðñêî, òîåñò â íåãî èìà ñàìî

ÎÁÅÊÒÈÂ 23


ìúæå. Äåñåòèíà ìúæå, ìëàäè è ñòàðè ñåäÿò îòâúí ïîä íàâåñà, ïèÿò ÷àé. Âúòðå äâàìà âúçðàñòíè èãðàÿò íà òàáëà, äðóãè òðèìà-÷åòèðèìà, ïî-ìëàäè, îáèêàëÿò îêîëî ìàñà çà áèëÿðä. Ìúæåòå ïîä íàâåñà ñòàâàò è íè ïðåäëàãàò ñòîëîâå, ñìåñòâàò ñå äà íè íàïðàâÿò ìÿñòî. Îòíîâî ìå âïå÷àòëÿâà ñïîêîéñòâèåòî, åñòåñòâåíîòî ïîâåäåíèå íà õîðàòà, ñú÷åòàíèåòî îò äîáðîñúðäå÷íîñò è ñäúðæàíîñò, ãîñòîïðèåìñòâîòî. Òîâà ÷å ñ Ìóðàäèå ñìå æåíè, î÷åâèäíî íå å ïðîáëåì. Êàôåäæèÿòà íè ïîçäðàâÿâà ñúðäå÷íî, ïèòà êàêâî ùå ïèåì è ñëåä ìàëêî äâàìàòà ñúñ ñèíà ñè íè íîñÿò ÷åðâåí òóðñêè ÷àé â ñòúêëåíè ÷àøêè. Àòìîñôåðàòà ìè íàïîìíÿ ìàëêî íà êàôåíåòî íà ñåëî, êúäåòî äÿäî ìè õîäåøå äà èãðàå òàáëà è êàðòè. È òàì ñå ñúáèðàõà âñå ìúæå, ìàêàð ÷å íÿìàøå ìþñþëìàíè. Êîãàòî áàáà ìå ïðàùàøå äà ãî âèêàì çà âå÷åðÿ, òîé ãîðäî ìå ïðåäñòàâÿøå è çàðú÷âàøå: - Ìîì÷å, äàé åäíà ëèìîíàòà çà óíó÷êàòà! Êàôåäæèÿòà èäâà ïàê è ïèòà äàëè èñêàìå è íåùî ðàçõëàäèòåëíî. Òóê ñìå ãîñòè, à íå êëèåíòè, íå äàâàò è äóìà äà ñå èçäóìà çà ïëàùàíå. Çà èçïðîâîäÿê

íàïúëâàò áàãàæíèêà íà äîêòîðà ñ äèíè è ïúïåøè, ïîëîâèíàòà îò êîèòî Øàáàí íà ñâîé ðåä ðàçäàâà íà äåöàòà ïðåä áëîêà - äà ãè íîñÿò àðìàãàí âêúùè. Íàêðàÿ íà ñåëîòî ñïèðàìå íà åäíà âèñî÷èíêà, çà äà ïîãëåäàìå áîñòàíèòå, ëîçÿòà è ãðàäèíèòå, ïðîñíàëè ñå â ïîäíîæèåòî íà ïëàíèíàòà Óëóäàã, îáëÿíà îò ìåêàòà ñâåòëèíà íà çàëÿçâàùîòî ñëúíöå. *** Äæàìèÿòà íà Åþá â Èñòàíáóë å ìÿñòî çà ïîêëîíåíèå íà ìíîãî ìþñþëìàíè, çàùîòî òóê ñå íàìèðà ãðîáíèöàòà íà Åþá. Èäâàò öåëè ñåìåéñòâà è ìíîãî îò ìîì÷åíöàòà ñà îáëå÷åíè êàòî ïðèíöîâå, â êðàñèâè áåëè êîñòþìè, ñ öàðñòâåíî íàìåòàëî è æåçúë â ðúêà. Íà ãëàâàòà ñè íîñÿò ÷àëìè, óêðàñåíè ñ êàìú÷åòà è ïåðà. Òîâà îáëåêëî, êàêòî è äàðîâåòå ñà ÷àñò îò ïðàçíèêà, êîéòî ñúïúòñòâà ñþíåòà. Èçêóøàâàì ñå äà ñíèìàì íÿêîé îò ìàëêèòå ïðèíöîâå, íî íå çíàì äàëè å ðåäíî. Ïîãëåæäàì êúì âèñîê äîñòîëåïåí ìúæ ñ ÷àëìà íà ãëàâàòà, êîéòî ïðèäðóæàâà ñèíà ñè è ïèòàì ìîãà ëè äà íàïðàâÿ ñíèìêà. Ìúæúò êèìà ñ ãëàâà, ïîñòàâÿ ðúêà íà ðàìîòî íà ñèíà ñè, êàçâà ìó íåùî è ïîñî÷âà ôîòîàïàðàòà â ðúêàòà ìè. Ìîì÷åòî çàñòàâà ìèðíî ïðåä îáåêòèâà ìè, ëèöåòî ìó å ñåðèîçíî è ìèëî. *** Ìåñåö ïî-êúñíî, âå÷å â Õîëàíäèÿ, ðàçãëåæäàéêè ñíèìêèòå îò Òóðöèÿ ïóñêàì òúðñà÷êàòà â èíòåðíåò äà ïðî÷åòà ïîâå÷å çà ñþíåòà. Ïî íàâèê òúðñÿ ïúðâî íà õîëàíäñêè. Ïîïàäàì íà ïîäðîáíà è êîðåêòíî ïîäíåñåíà èíôîðìàöèÿ, íàó÷íè, ðåëèãèîçíè è ïîïóëÿðíè ñòàòèè, èíòåðåñíè ôîðóìè è ïðåäàâàíèÿ ïî ðàäèîòî è òåëåâèçèÿòà. Ïîïàäàì è íà åäèí ñïåöèàëåí ñàéò, â êîéòî èìà ðàçëè÷íè ðàçäåëè - ñþíåòúò è ðåëèãèÿòà, òðàäèöèè, êóëòóðà, èñòîðè÷åñêè ñâåäåíèÿ, ìåäèöèíñêà èíôîðìàöèÿ è äðóãè. Íî òîâà, êîåòî ãî îòëè÷àâà îò âñè÷êè îñòàíàëè ñàéòîâå å, ÷å å ñúçäàäåí ñ öåë ìúæåòå, íà êîèòî ïðåäñòîè îáðÿçâàíå ïî ìåäèöèíñêè èëè äðóãè ñúîáðàæåíèÿ, äà íàìåðÿò òóê ïîäðîáíà èíôîðìàöèÿ, êàêòî è äà ñïîäåëÿò ñâîÿ ñîáñòâåí îïèò, äîðè åâåíòóàëíèòå ñè ñòðàõîâå è ïðèòåñíåíèÿ. Îêàçâà ñå, ÷å èìà ìíîãî ñëó÷àè, êîãàòî îáðÿçâàíåòî ñå íàëàãà ïîðàäè çäðàâîñëîâíè, åñòåòè÷åñêè èëè äîðè ñåêñóàëíè ïðîáëåìè. Ïðàâè ìè âïå÷àòëåíèå îòêðèòèÿò è ñïîêîåí íà÷èí, ïî êîéòî ñå îáñúæäàò è äèñêóòèðàò ðàçëè÷íè ïðîáëåìè. Ïîïàäàì è íà ïðèòåñíåíèåòî íà åäíî 12-13 ãîäèøíî ìþñþëìàíñêî ìîì÷å, êîåòî ñïîäåëÿ âúâ ôîðóìà, ÷å îò òàçè ãîäèíà âå÷å å â ñðåäíîòî ó÷èëèùå (îò 13 äî 17- ãîäèøíà âúçðàñò) è ñå ÷óäè êàê ùå ðåàãèðàò ìîì÷åòàòà îò êëàñà, àêî çàáåëåæàò â ñúáëåêàëíÿòà íà áàñåéíà, ÷å å îáðÿçàí. Îòãîâàðÿò ìó íÿêîëêî äóøè, ÷å íå å íèêàêúâ ïðîáëåì, ÷å ïî âñÿêà âåðîÿòíîñò èìà è èíäèâèäóàëíè ñúáëåêàëíè, à íå ñàìî îáùè, ÷å ïîâå÷åòî ìîì÷åòà ñà íàÿñíî è ÷å íèêîé íÿìà äà îáúðíå âíèìàíèå, à àêî ãî ïèòàò äà îáÿñíè ñïîêîéíî è òîëêîâà. Íàé-ìíîãî

24 ÎÁÅÊÒÈÂ


äà ñå ïîøåãóâàò íåçëîáëèâî, êàçâà ìó äðóãî ìîì÷å è ñïîäåëÿ, ÷å è òîé ñå å ïðèòåñíÿâàë è ïúðâîíà÷àëíî ìó å òðÿáâàëî ìàëêî êóðàæ, êîéòî íå çíàåë îòêúäå äà âçåìå. Íî âñè÷êî ìèíàëî ñïîêîéíî è áåç íàïðåæåíèå, ïîâå÷åòî ìîì÷åòà çíàåëè çà êàêâî ñòàâà äóìà. Òàçè êðàòêà äèñêóñèÿ â õîëàíäñêèÿ ôîðóì ìå çàèíòðèãóâà è ïèòàì 11-ãîäèøíèÿ ñè ñèí (âñå îùå â îñíîâíîòî ó÷èëèùå) çíàå ëè êàêâî å òîâà îáðÿçâàíå. - Çíàì, ó÷èõìå â ó÷èëèùå - îòãîâàðÿ ìè òîé ðàçñåÿíî ñ âïåðåí â òåëåâèçîðà ïîãëåä, ïîíåæå äàâàò íÿêàêúâ òèéíåéäæúðñêè ñåðèàë. - À çàùî ãî ïðàâÿò?- ïðîäúëæàâàì äà ëþáîïèòñòâàì.  ãëàñà íà ñèíà ìè ïðîçâó÷àâà íåòúðïåíèå, ÷å ìó ïðå÷à äà ñëåäè ôèëìà: - Å, çàùî! Çàðàäè ðåëèãèÿòà, òîâà ñà òðàäèöèè. Ïîíÿêîãà òðÿáâà îò äîêòîðà. - Ïî ìåäèöèíñêè ñúîáðàæåíèÿ - êîðèãèðàì àç áúëãàðñêèÿ ìó åçèê è ïðîäúëæàâàì äà ïèòàì: Êàêâî âè ðàçêàçàõà îùå â ó÷èëèùå? - Ìàìî, ãëåäàì ôèëì ñåãà! Ñàìà ñè ïðî÷åòè, ïèøå â èíòåðíåò. Ïóñêàì ïàê òúðñà÷êàòà, íî íà áúëãàðñêè. Çà ìîÿ íåïðèÿòíà èçíåíàäà, òîçè ïúò èíôîðìàöèÿòà ñå îêàçâà òâúðäå îñêúäíà è ïúëíà ñ ïðåäðàçñúäúöè. Ïîïàäàì íà íàïðàñêàíè ñúñ ñàìî÷óâñòâèå ïîëóãðàìîòíè ñòàòèè, ïèñàíè ïîäèãðàâàòåëíî è ñ ðàçïàñàí åçèê. Ïîïàäàì è íà åäíî ïðåäàâàíå íà Ìàðòèí Êàðáîâñêè, êîåòî çà ñúæàëåíèå ïîäíàñÿ íà çðèòåëèòå íå ñìèñëåíà èíôîðìàöèÿ, à çðåëèùå è îñòàâÿ âïå÷àòëåíèå çà ïîâúðõíîñòíîñò è òúðñåíå íà åâòèíà ñåíçàöèîííîñò. Òóê-òàìå ïî ôîðóìèòå ïðî÷èòàì íÿêîëêî ñìèñëåíè ìíåíèÿ, èçðå÷åíè ñúñ ñïîêîåí è òîëåðàíòåí òîí, íî êàòî öÿëî ëèïñâà çàäúëáî÷åíà è êîðåêòíà èíôîðìàöèÿ. Ïîâå÷åòî èçêàçâàíèÿ ìå ñìàéâàò ñ íåâåæåñòâîòî ñè, ñ àãðåñèâíîñòòà è ñ ãðîçíèòå íàïàäêè ñðåùó ìþñþëìàíè è åâðåè. Íÿêîè ñà íàïðàâî êîìè÷íè ñ õúñà è ñ äèâîòèÿòà ñè. Âñå ïàê ìè ñå ñòðóâà ñòðàííî, ÷å â ñòðàíà êàòî íàøàòà, êúäåòî îò âåêîâå ìèðíî è êðîòêî æèâåÿò õðèñòèÿíè, ìþñþëìàíè è åâðåè, ìîæå äà öàðè òàêîâà íåâåæåñòâî è îòòàì íåòúðïèìîñò êúì äðóãèÿ. ÎÁÅÊÒÈ 25


Ñïèñàíèå Îáåêòèâ ïðîäúëæàâà ðóáðèêàòà çà ôåíîìåíà ïîïóëèçúì. Â òîçè áðîé âè ïðåäëàãàìå òåêñòà íà ä-ð Äàíèåë Ñìèëîâ, ïîëèòîëîã, ïðåïîäàâàòåë â Ñîôèéñêèÿ óíèâåðñèòåò “Ñâ. Êëèìåíò Îõðèäñêè” è åêñïåðò â Öåíòúðà çà ëèáåðàëíè ñòðàòåãèè.

Ôðóñòðàöèÿ íà äåìîêðàöèÿòà Äàíèåë ÑÌÈËÎÂ

Ï

îíÿòèåòî “ïîïóëèçúì” â Èçòî÷íà Åâðîïà îáèêíîâåíî íå ñå èçïîëçâà åäíîçíà÷íî. Ïîíÿêîãà ñ íåãî ñå îïèñâà ïðîöåñ íà “âðúùàíå íàçàä” (backsliding) ñïðÿìî äîñòèæåíèÿòà íà ëèáåðàëíàòà äåìîêðàöèÿ â ðåãèîíà ïðåäè ãîëÿìîòî ïðèñúåäèíÿâàíå êúì ÅÑ (2004 ã.). Ïîíÿêîãà ïîä ïîïóëèçúì ñå ðàçáèðà âúçíèêâàíåòî è âúçõîäúò íà íàöèîíàëèñòè÷åñêè èëè äÿñíî ðàäèêàëíè ïàðòèè, èëè ïúê ïðîñòî äîìèíàöèÿòà íà ïàðòèè, îðãàíèçèðàíè îêîëî õàðèçìàòè÷íè ëèäåðè. Ïî÷òè âñè÷êè àâòîðè, êîèòî ñà ïèñàëè çà èçòî÷íîåâðîïåéñêèÿ ïîïóëèçúì, îò÷èòàò àíàëèçà íà Êàñ Ìóäå, ñïîðåä êîãîòî ñòàâà äóìà çà èäåîëîãèÿ, êîÿòî ïðîòèâîïîñòàâÿ “íàðîäà” êàòî öÿëî íà (êîðóìïèðàíèÿ) ïîëèòè÷åñêè åëèò. È òðèòå ïîñî÷åíè óïîòðåáè íà ïîíÿòèåòî âñúùíîñò íå ñà âçàèìíî èçêëþ÷âàùè ñå: òå ïîñòàâÿò ðàçëè÷íè àêöåíòè ïî îòíîøåíèå íà ñõîäíè êîìáèíàöèè îò ôàêòîðè. Òåçè ôàêòîðè ìîãàò äà áúäàò ðàçäåëåíè íà òðè îñíîâíè ãðóïè: Èäåîëîãè÷åñêè ôàêòîðè: ïîëèòè÷åñêàòà íàäïðåâàðà ñå èçìåñòâà îò ñîöèàëíî-èêîíîìè÷åñêàòà îáëàñò êúì îáëàñòòà íà èäåíòè÷íîñòèòå (ãðóïîâè, íàðîäíè, ëè÷íîñòíè) è ìîðàëíèÿ èíòåãðèòåò. Îñíîâíèòå ïîëèòè÷åñêè èãðà÷è íå ñå ðàçëè÷àâàò ïî ñâîèòå ïðîãðàìè â èêîíîìèêàòà è ñîöèàëíàòà ïîëèòèêà, à ñå ñúñòåçàâàò íàéâå÷å íà ñèìâîëíàòà ïëîñêîñò íà íàöèîíàë-ïàòðèîòèçìà èëè ïúê ñå ñòðåìÿò äà ñå ïðåäñòàâÿò çà ïî-ìàëêî êîðóìïèðàíè îò ñâîèòå îïîíåíòè.  ðåçóëòàò íà òîâà îòìåñòâàíå, òðàäèöèîííîòî ðàçëè÷èå ìåæäó ëÿâî è äÿñíî èëè ïðåñòàâà äà ðàáîòè, èëè ïðèäîáèâà íîâ ñìèñúë. Íàïðèìåð, â Óíãàðèÿ ëåâèöàòà å ìîæå áè ïî-ïàçàðíà è ïî-ìàëêî åòàòèñêà îò äåñíèöàòà (ìàêàð ÷å êîíñåíñóñúò ïî îñíîâíè èêîíîìè÷åñêè ïîëèòèêè å çíà÷èòåëåí): òîâà, êîåòî îñíîâíî ðàçëè÷àâà äåñíèòå Fidesz îò MSP è ñâîáîäíèòå äåìîêðàòè, å íåïðèêðèòèÿò íàöèîíàëèçúì è ïðèêðèòàòà êñåíîôîáèÿ è àíòèñåìèòèçúì íà ïúðâèòå. Ïàðòèéíî-îðãàíèçàöèîííè ôàêòîðè: óòâúðäåíèòå ïàðòèè îò ïðåõîäíèÿ ïåðèîä èçïèòâàò âñå ïî-ãîëåìè òðóäíîñòè äà óñòîÿò íà êîíêóðåíöèÿòà íà íîâè èãðà÷è, êîèòî ïúòóâàò ñ ìíîãî ëåê èäåîëîãè÷åñêè è îðãàíèçàöèîíåí áàãàæ. Áúëãàðèÿ è Ïîëøà ñà íàé-îò÷åòëèâèòå ïðèìåðè â òîâà îòíîøåíèå - è â äâåòå äúðæàâè ãîëÿìà 26 ÎÁÅÊÒÈÂ

÷àñò îò ïîëèòè÷åñêèòå ïàðòèè íà ïðåõîäà áÿõà èçìåñòåíè îò íîâè èãðà÷è. È â äâåòå äúðæàâè íîâèòå ïàðòèè èçïèòâàò ñèëíà çàâèñèìîñò îò õàðèçìàòè÷íè ëèäåðè è ñå îïèòâàò äà êàïèòàëèçèðàò íàòðóïàíèòå íåãàòèâíè íàñòðîåíèÿ íà ãðàæäàíèòå êúì íåóäà÷èòå íà ïðåõîäà. Ïàðòèÿòà íà Ôèöî â Ñëîâàêèÿ ñúùî ìîæå äà áúäå äàäåíà êàòî ñõîäåí ïðèìåð.  ñèñòåìè, êîèòî ñà ñèëíî êàðòåëèçèðàíè è ïîñòàâÿò ïî÷òè íåïðåîäîëèìè ïðå÷êè ïðåä íîâîôîðìèðàíè ïàðòèè è ìàëêè ïàðòèè, ñòàáèëíîñòòà íà ïàðòèéíàòà ñèñòåìà å âúçìîæíî äà áúäå çàïàçåíà - Óíãàðèÿ èëþñòðèðà òàçè òåíäåíöèÿ. Íî è òóê ïîïóëèçìúò ñè êàçâà äóìàòà: òîé, êàòî èäåîëîãèÿ, èíôèëòðèðà îñíîâíèòå ïàðòèè. Íåùî ïîâå÷å, óíãàðñêèÿò ïðèìåð ïîäñêàçâà, ÷å ñúâñåì ñõîäíè íèâà íà ñèëíà îáùåñòâåíà êîíôðîíòàöèÿ è ïîëÿðèçàöèÿ ìîãàò äà áúäàò ïîñòèãíàòè, êàêòî â ñòàáèëíè ïàðòèéíè ñèñòåìè (Óíãàðèÿ), òàêà è â òàêèâà, îò êîèòî “óòâúðäåíèòå” ïàðòèè íà ïðàêòèêà ñà èç÷åçíàëè (Ïîëøà). Îáùîòî å, ÷å íàâñÿêúäå “óòâúðäåíèòå” ïàðòèè ñå îïèòâàò äà ñå âêîïàÿò âúâ âëàñòòà è äà ñå çàùèòÿò îò íîâèòå “ïîïóëèñòêè” ôîðìàöèè ÷ðåç ïðîìÿíà íà èçáèðàòåëíî çàêîíîäàòåëñòâî, çàêîíèòå çà ôèíàíñèðàíå íà ïàðòèèòå è äðóãè ïðîöåäóðè íà äåìîêðàòè÷íèÿ ïðîöåñ. Òóê äîñòèãàìå äî äðóãîòî “îòìåñòâàíå” íà ïîëèòè÷åñêèÿ ïðîöåñ, ñâúðçàíî ñ âúçõîäà íà ïîïóëèçìà: îò ñúäúðæàòåëíî-ïîëèòè÷åñêè âúïðîñè êúì ôîðìàëíî-ïðîöåäóðíè. Âñå ïî-íàñòîé÷èâèòå áúëãàðñêè äåáàòè çà ïðîìÿíàòà íà èçáèðàòåëíàòà ñèñòåìà è ïîëèòè÷åñêèÿ ìîäåë èëþñòðèðàò òîçè âèä “îòìåñòâàíå”. Ôàêòîðúò îáùåñòâåíè íàãëàñè èëè ôðóñòðàöèÿòà íà ïðåäñòàâåíèòå: òðàíçèòîëîãèÿòà - íàóêàòà çà ïðåõîäà îïèñà äîñòà äåòàéëíî åòàïèòå íà óòâúðæäàâàíå íà äåìîêðàöèÿòà â äàäåíà ñòðàíà. Åäèí îò ïîñëåäíèòå è íàéâèñøè åòàïè, äà ïðèïîìíèì, å “êîíñîëèäàöèÿòà”: ìîìåíòúò, â êîéòî òÿ ñå ïðåâðúùà â “åäèíñòâåíàòà âúçìîæíà èãðà” â äàäåíà ïîëèòè÷åñêà îáùíîñò. Íÿêîè äúðæàâè â Èçòî÷íà Åâðîïà íå äîñòèãíàõà òîçè åòàï; äðóãè, êàòî Áúëãàðèÿ, äîñòèãíàõà òîçè åòàï ñðàâíèòåëíî êúñíî. Òàêà èëè èíà÷å, íèå êàòî áúëãàðè äíåñ ñ ãîðäîñò ìîæåì äà çàÿâèì, ÷å çà ìíîçèíñòâîòî îò íàñ äåìîêðàöèÿòà å íàé-äîáðàòà ôîðìà íà óïðàâëåíèå. Áúë-


ÐÀÇÃÎÂÀÐßÌÅ ÇÀ ÍÀÖÈÎÍÀËÏÎÏÓËÈÇÌÀ ÐÀÇÃÎÂÀÐßÌÅ ãàðñêèÿò è öåíòðàëíî-åâðîïåéñêèÿò ïðèíîñ êúì òåîðèÿòà íà ïðåõîäà ñå ñúñòîè â îòêðèâàíåòî íà íîâ, ïîñëåäâàù êîíñîëèäàöèÿòà åòàï, êîéòî óñëîâíî ìîæåì äà íàðå÷åì ôðóñòðàöèÿ íà äåìîêðàöèÿòà. Íàé-âèäèìèÿò áåëåã íà íàâëèçàíåòî â òîçè åòàï ñà ãëóõîòî ìúðìîðåíå íà øèðîêèòå íàðîäíè ìàñè è ñïîðàäè÷íèòå èçáëèöè íà áåçïîñî÷íî íåäîâîëñòâî îò ñòðàíà íà íàé-ðàçíîîáðàçíè ãðóïè: ëþáèòåëè íà ðàêèÿòà, òàêñèìåòðîâè øîôüîðè, çàùèòíèöè íà îêîëíàòà ñðåäà è òåõíè îïîíåíòè, çàòâîðíèöè, ïåíñèîíåðè è ò.í. Òèïè÷íîòî çà òîâà ìúðìîðåùî íåäîâîëñòâî å, ÷å íåãîâèÿò àäðåñàò ñà âèñøèòå îðãàíè íà âëàñòòà è ÷å àðòèêóëèðàíèòå èñêàíèÿ, äîêîëêîòî èçîáùî ñå ïîÿâÿâàò, íàé-÷åñòî ïðåñëåäâàò ãðóïîâè è ÷àñòíè, à íå îáùåñòâåíè èíòåðåñè, âúïðåêè îïèòèòå çà ðèòîðè÷åñêà äåãèçèðîâêà. Ñ äðóãè äóìè, ñúùåñòâóâàò ñîëèäíè ìíîçèíñòâà, êîèòî ñà ðàçî÷àðîâàíè îò ôóíêöèîíèðàíåòî íà äåìîêðàöèÿòà, ìàêàð è äà íå âèæäàò íåéíà àëòåðíàòèâà. Âòîðèÿò áåëåã íà äåìîêðàòè÷íàòà ôðóñòðàöèÿ å ëèïñàòà íà äîâåðèå îò ñòðàíà íà ïðîòåñòèðàùèòå è íåäîâîëíèòå â îñíîâíèòå ñòðóêòóðè íà ïîëèòè÷åñêî ïðåäñòàâèòåëñòâî: ïàðòèè è ïàðëàìåíò. Ìàêàð ÷å ìíîçèíà ïîëèòèöè ñå îïèòâàò äà “ÿõíàò” ïðîòåñòèòå è ìúðìîðåíåòî, â êðàéíà ñìåòêà òå ñèñòåìàòè÷íî îñòàâàò íåîáÿçäåíè, ïðîñòî çàùîòî êàóçèòå, êîèòî ñå àðòèêóëèðàò, ñà òðóäíî ïðåâîäèìè íà ïîëèòè÷åñêè åçèê. Êàòî öÿëî äîâåðèåòî â ïîëèòèöèòå å ìíîãî íèñêî. Íå å ñëó÷àéíî è ëþáèìîòî ìÿñòî çà ïðîòåñò ó íàñ - Íàðîäíîòî ñúáðàíèå. Êàêòî ïî âðåìåòî íà êðèçàòà íà ïàðëàìåíòàðíàòà äåìîêðàöèÿ îò 30-òå ãîäèíè íà ìèíàëèÿ âåê, ìíîçèíà ó íàñ ñà óáåäåíè, ÷å ïàðëàìåíòúò å ïðîñòî åäíà ãîâîðèëíÿ, â êîÿòî èñòèíñêà ðàáîòà íå ñå âúðøè. Îò êðèòè÷íî íèñêè íèâà íà äîâåðèå ó íàñ ñòðàäàò âñúùíîñò âñè÷êè èíñòèòóöèè íà ïðåäñòàâèòåëíàòà äåìîêðàöèÿ, íà÷åëî ñ ïîëèòè÷åñêèòå ïàðòèè, ïàðëàìåíòà è ïðàâèòåëñòâîòî. Òðåòèÿò áåëåã íà ôðóñòðèðàíàòà äåìîêðàöèÿ å íàëîæèëîòî ñå îáùåñòâåíî óñåùàíå - îïðàâäàíî èëè íå - ÷å èçáîðèòå íå ìîãàò äà äîâåäàò äî ôóíäàìåíòàëíè ïðîìåíè â ïîëèòè÷åñêèÿ êóðñ íà äúðæàâàòà. Òîâà óñåùàíå èìà èçâåñòíè åìïèðè÷íè îñíîâàíèÿ. Ó íàñ, íàïðèìåð, òðè ïîðåäíè ïðàâèòåëñòâà - äÿñíî, öåíòðèñòêî è ëÿâî-öåíòðèñòêî - ñëåäâàò â îáùè ëèíèè åäíà è ñúùà ïîëèòè÷åñêà ïðîãðàìà, êàòî ñìåíÿò â íåÿ íÿêîè âòîðîñòåïåííè àêöåíòè, êàêòî è ëèöàòà íà ñîëîâèòå èçïúëíèòåëè. Òàçè ïðîãðàìà å ðàçóìíà è óñïÿ äà èçïðàâè íà êðàêà ñòðàíàòà ñëåä òåæêàòà êðèçà îò 1996-1997 ã. Ðàçáèðà ñå, ïðè ïðèëàãàíåòî íà ïðèíöèïèòå é ñà âúçìîæíè âàðèàöèè - ïîâå÷å èëè ïî-ìàëêî åôåêòèâíè è óñïåøíè ðåøåíèÿ. Îò ñúñòîÿíèåòî íà íÿêîè ñåêòîðè êàòî çäðàâåîïàçâàíåòî, íàïðèìåð - å âèäíî, ÷å ðåôîðìèòå íå âèíàãè ñà äàâàëè äîáúð ðåçóëòàò. Íî äîðè è â òåçè îáúðêàíè ñåêòîðè íå ñå íàáëþäàâà íÿêàêúâ ñáëúñúê íà ñúäúðæàòåëíî ðàçëè÷íè ïîëèòè÷åñêè ôèëîñîôèè è ñòðàòåãèè. Äåáàòèòå íå âîäÿò äî î÷åðòàâàíå íà ïðèíöèïíè, ïîëèòè÷åñêè îöâåòåíè àëòåðíàòèâè, à ïî ñêîðî äî ñïîð çà òîâà, êîé å ïî-äîáðèÿ ìåíàæåð è àäìèíèñòðàòîð. Òîâà îïèñàíèå íà äåìîêðàòè÷íè ôðóñòðàöèè âàæè

íå ñàìî çà áúëãàðñêèÿ ïîëèòè÷åñêè æèâîò - â íÿêàêúâ ñìèñúë òî îïèñâà òåíäåíöèè, òèïè÷íè çà öåëèÿ äåìîêðàòè÷åí ñâÿò. Íî äèíàìèêàòà â íàëàãàíåòî íà òåçè òåíäåíöèè å ðàçëè÷íà â ðàçëè÷íèòå äúðæàâè - â Öåíòðàëíà Åâðîïà òÿ èçãëåæäà å ïî-èíòåíçèâíà îò òàçè â “óòâúðäåíèòå” äåìîêðàöèè. Ïîïóëèçìúò êàòî èäåîëîãèÿ Íà ôîíà íà äåéñòâèåòî íà òðèòå ôàêòîðà, êîèòî âîäÿò äî íàìàëÿâàíå íà îòíîñèòåëíàòà òåæåñò íà ñòàíäàðòíèòå ìîáèëèçàöèîííè ðåñóðñè (òðàäèöèîííà “ëÿâà” èëè “äÿñíà” èäåîëîãèÿ è ïàòðîíàæ), ñå ñòèãà äî âúçïðèåìàíåòî íà íåòðàäèöèîííè ôîðìè íà ïðèîáùàâàíå íà åëåêòîðàòà îò ñòðàíà íà ïîëèòè÷åñêèòå ïàðòèè. Öåíòúðúò íà ïîëèòè÷åñêàòà íàäïðåâàðà ñå èçìåñòâà îò ñúäúðæàòåëíàòà ñôåðà íà ãåíåðèðàíåòî, àðãóìåíòèðàíåòî è îòñòîÿâàíåòî íà èäåè â åñòåòè÷åñêàòà ñôåðà íà ïðåäñòàâÿíåòî è èçðàçÿâàíåòî. Çàòîâà çà ïîïóëèçìà ìîæå äà ñå ãîâîðè íå ñàìî êàòî çà èäåîëîãèÿ, íî è êàòî çà åñòåòè÷åñêè ñòèë. Ðàçáèðà ñå, âñÿêà ïîëèòè÷åñêà èäåîëîãèÿ ìîæå äà ñå âúçïîëçâà çà ïðåäñòàâÿíåòî ñè ïðåä ïóáëèêà îò äàäåí ñòèë: êàêòî êîìóíèçìúò ñå å âúçïîëçâàë îò ìîäåðíèçìà, íàïðèìåð. Çà ðàçëèêà îò òîâà, âàæíîòî çà ïîïóëèçìà å, ÷å ïðè íåãî ñàìèÿò åñòåòè÷åñêè ñòèë ïî÷òè íàïúëíî èçìåñòâà èäåîëîãè÷åñêîòî ñúäúðæàíèå, èäâà íà íåãîâîòî ìÿñòî (à íå ãî ïðåäñòàâÿ).  òîçè ñìèñúë, ïîïóëèçìúò å èäåîëîãèÿ íà ïîëèòèêî-åñòåòè÷åñêèÿ ôîðìàëèçúì. Ñ äðóãè äóìè êàçàíî, ïîïóëèçìúò å èäåîëîãèÿòà íà ïðåäñòàâèòåëñòâîòî è ïðåäñòàâëåíèåòî. Ïîïóëèñòúò çàÿâÿâà, ÷å òîé ùå ïðåäñòàâëÿâà è èçëàãà àâòåíòè÷íî íàðîäíèòå èíòåðåñè, íåçàâèñèìî êàêâî å òÿõíîòî ñúäúðæàíèå. Òîé ùå ïðàâè òîâà ïî-äîáðå îò îñòàíàëèòå ïàðòèè è ïîëèòèöè è íÿìà äà ïðåäàâà òåçè èíòåðåñè ïðè íèêàêâè îáñòîÿòåëñòâà. Âèäíî å, ÷å ïîïóëèçìúò êàòî èäåîëîãèÿ ïðîòèâîðå÷è íà èäåÿòà çà ëèáåðàëíà-äåìîêðàöèÿ, êîÿòî ïîñòàâÿ ðåäèöà ñúäúðæàòåëíè îãðàíè÷åíèÿ íà íàðîäíàòà âîëÿ ïîä ôîðìàòà íà çàùèòà íà èíäèâèäóàëíè ÷îâåøêè ïðàâà, ðàçäåëåíèå íà âëàñòèòå, ñïàçâàíå íà ìåæäóíàðîäíî ïîåòè àíãàæèìåíòè è ò.í. Ïîïóëèñòúò íå ïðèçíàâà òàêúâ ðîä îãðàíè÷åíèÿ - íàðîäíèÿò ìàíäàò çà íåãî å åäèíñòâåíàòà ëåãèòèìíà áàçà çà óïðàæíÿâàíå íà âëàñòòà: íèêàêâè êîíñòèòóöèîííè îãðàíè÷åíèÿ íå ìîãàò äà áúäàò ïîñòàâÿíè ïî-âèñîêî îò òîçè ìàíäàò. Ðàçáèðà ñå, íå å íóæíî ïîïóëèñòúò äà çàÿâÿâà îòêðèòî, ÷å òîé áè íàðóøèë êîíñòèòóöèÿòà. ×åñòî ïúòè å äîñòàòú÷íî ãîòîâíîñòòà äà ãî íàïðàâè äà ëè÷è îò äåéñòâèÿòà ìó - ãîòîâíîñò, êîÿòî óòâúðæäàâà íåãîâàòà àâòåíòè÷íîñò â î÷èòå íà íàðîäà. Èðîíèÿòà ñå ñúñòîè â òîâà, ÷å äâàäåñåò ãîäèíè ñëåä êîíñòèòóöèîííèòå ðåôîðìè, êîèòî ñëîæèõà êðàé íà êîìóíèçìà, â Èçòî÷íà Åâðîïà ñå íàäèãà èäåîëîãè÷åñêà âúëíà, êîÿòî å àíòèêîíñòèòóöèàëèñòêà ïî ñâîÿ äóõ. Êàêâè ùå ñà íåéíèòå ïîñëåäèöè çàñåãà å òðóäíî äà ñå ïðåäâèäè, íî çàùèòíèöèòå íà èäåÿòà çà ÷îâåøêèòå ïðàâà êàòî îãðàíè÷èòåë íà âîëÿòà íà ìíîçèíñòâîòî, ñ îñíîâàíèå ñà âå÷å ïðèòåñíåíè. Ðóáðèêàòà âîäè Ëþáîìèð Ïîæàðëèåâ ÎÁÅÊÒÈ 27


Íîâèÿò ïðî

êðà÷êà íàïðåä, í îò ìåæäóíàðîä è äîáðèòå Êðàñèìèð

Ïðåç þëè òàçè ãîäèíà Ìèíèñòåðñòâîòî íà ïðàâîñúäèåòî ïîäãîòâè ïðîåêò çà íîâ Çàêîí çà èçïúëíåíèå íà íàêàçàíèÿòà è çàäúðæàíåòî ïîä ñòðàæà, åäíà äúëãîî÷àêâàíà, ìàêàð è ïîçàêúñíÿëà èíèöèàòèâà. Ïðîåêòúò å êðà÷êà íàïðåä â ðåôîðìàòà íà áúëãàðñêîòî ïåíèòåíöèàðíî çàêîíîäàòåëñòâî. Ïðîãðåñúò å â çàêîíîâîòî ðåãëàìåíòèðàíå íà áèòîâèòå óñëîâèÿ, ïî-åôåêòèâíèÿ ñúäåáåí êîíòðîë âúðõó äèñöèïëèíàðíèòå ìåðêè, ïî-äîáðàòà ðåãëàìåíòàöèÿ íà ìåäèöèíñêîòî îáñëóæâàíå, îòõâúðëÿíåòî íà íÿêîè ïðàêòèêè, êîèòî ñà â î÷åâèäíî ïðîòèâîðå÷èå ñ ìåæäóíàðîäíîòî ïðàâî, êàòî íàïðèìåð ïðîâåðêàòà íà êîðåñïîíäåíöèÿòà íà îñúäåíèòå ïî ñèëàòà íà çàêîíà è äð. Çàåäíî ñ òîâà îáà÷å, çàêîíîïðîåêòúò íå óñïÿâà äà ïðèâåäå èçöÿëî çàêîíîâàòà óðåäáà â ñôåðàòà íà èçïúëíåíèåòî íà íàêàçàíèÿòà è çàäúðæàíåòî ïîä ñòðàæà â Áúëãàðèÿ â ñúîòâåòñòâèå ñ ìåæäóíàðîäíèòå ñòàíäàðòè çà çàùèòà íà ïðàâàòà íà ÷îâåêà è äîáðèòå ïðàêòèêè â òàçè ñôåðà.

Çàáðàíàòà çà èçòåçàíèÿ  çàêîíîïðîåêòà å ïðåäâèäåíà çàáðàíà çà èçòåçàíèÿ, íå÷îâåøêî è óíèçèòåëíî îòíàñÿíå è íàêàçàíèå ñïðÿìî îñúäåíèòå è çàäúðæàíèòå ïîä ñòðàæà. Ðàçïîðåäáàòà, êîÿòî ñå âúâåæäà çà ïðúâ ïúò â ïîäîáåí çàêîíîäàòåëåí àêò, ñòðàäà îò ðåäèöà íåäîñòàòúöè, íî ñàìîòî æåëàíèå äà ÿ èìà, ðàçáèðà ñå, ñëåäâà äà ñå ïðèâåòñòâà. Ïî-âàæíî å îáà÷å äà ñå îòáåëåæè, ÷å çà äà áúäå ñúîòâåòñòâèåòî ñ èçèñêâàíèÿòà íà Êîíâåíöèÿòà íà ÎÎÍ ñðåùó èçòåçàíèÿòà ïúëíî, ñà íåîáõîäèìè ïðîìåíè â Íàêàçàòåëíèÿ è Íàêàçàòåëíî-ïðîöåñóàëíèÿ êîäåêñ. Áåç ïðîìÿíà â òÿõ Áúëãàðèÿ ùå ïðîäúëæè äà íå èçïúëíÿâà èçèñêâàíèÿòà íà Êîíâåíöèÿòà, êàêòî çà ïîñëåäåí ïúò òîâà îòáåëÿçà Êîìèòåòúò íà ÎÎÍ ñðåùó èçòåçàíèÿòà ïðåç 2004 ã., äîðè ïðè íàëè÷èåòî íà çàáðàíèòåëíèòå ðàçïîðåäáè â ÇÈÍ. 28 ÎÁÅÊÒÈÂ

Íåçàâèñèìî íàáëþäåíèå è êîíòðîë Òîçè âàæåí åëåìåíò îò ñèñòåìàòà íà ìåñòàòà çà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà â Áúëãàðèÿ, çà ñúæàëåíèå, íå å óðåäåí çàäîâîëèòåëíî.  çàêîíîïðîåêòà èìà íÿêîëêî ñòðóêòóðè, êîèòî ñå ïðåäïîëàãà äà îñúùåñòâÿâàò íàáëþäåíèå è êîíòðîë: ñúäèèòå, ïðîêóðàòóðàòà, îìáóäñìàíúò è íàáëþäàòåëíèòå êîìèñèè. Äîñåãàøíèÿò îïèò ïîêàçâà, ÷å îò âñè÷êè òÿõ ñàìî îìáóäñìàíúò ìîæå äà îòãîâàðÿ íà èçèñêâàíèÿòà çà îðãàí, êîéòî îñúùåñòâÿâà íåçàâèñèì ìîíèòîðèíã íà ìåñòàòà çà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà â ñúîòâåòñòâèå ñ ìåæäóíàðîäíèòå ñòàíäàðòè. Ïîíàñòîÿùåì îáà÷å, áúëãàðñêèÿò îìáóäñìàí íÿìà íèêàêâà àêðåäèòàöèÿ (äîðè íà íàáëþäàòåë) îò Ìåæäóíàðîäíèÿ êîîðäèíàöèîíåí êîìèòåò íà íàöèîíàëíèòå èíñòèòóöèè çà çàùèòà è íàñúð÷àâàíå íà ÷îâåøêèòå ïðàâà. Óðåäáàòà íà íåçàâèñèìèÿ ìîíèòîðèíã îò îìáóäñìàíà íà ìåñòàòà çà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà ñëåäâà äà ñå ñúîáðàçè ñ èçèñêâàíèÿòà íà Äîïúëíèòåëíèÿ ïðîòîêîë êúì Êîíâåíöèÿòà íà ÎÎÍ ñðåùó èçòåçàíèÿòà êàêòî â çàêîíîïðîåêòà, òàêà è â Çàêîíà çà îìáóäñìàíà. Ïðîêóðàòóðàòà íå å â ñúñòîÿíèå äà îñúùåñòâÿâà àäåêâàòíî íàáëþäåíèå ïîðàäè îñîáåíîòî ñè ìÿñòî â ñèñòåìàòà íà íàêàçàòåëíîòî ïðàâîðàçäàâàíå, êîåòî íå é äàâà âúçìîæíîñò äà çàâîþâà äîâåðèåòî íà ëèøåíèòå îò ñâîáîäà. À ïîñëåäíîòî å ãëàâíî óñëîâèå çà ïîëó÷àâàíå íà äîñòîâåðíà èíôîðìàöèÿ çà ñèñòåìàòà. Ñúäèèòå, êàêòî ñî÷è äîñåãàøíèÿò îïèò, íå ïîñåùàâàò ìåñòàòà çà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà. Çà äà áúäå åôåêòèâíî òÿõíîòî íàáëþäåíèå, ñëåäâà äà ñå âúâåäå äîïúëíèòåëíà óðåäáà â Çàêîíà çà ñúäåáíàòà âëàñò. Íàáëþäàòåëíèòå êîìèñèè êúì îáùèíèòå, îòíîâî, àêî ñå ñúäè îò äîñåãàøíèÿ îïèò, ñà íåðàáîòåùè îðãàíè. Îñâåí òîâà, â ñúñòàâà ñè, ïðåäâèäåí îò çàêîíîïðîåêòà, òå íå ñà íåçàâèñèìè, äîêîëêîòî âêëþ÷âàò ñëóæèòåëè íà ìåñòàòà çà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà. Íå å ðåøåí çàäîâîëèòåëíî è âúïðîñúò ñ âúçìîæíîñòèòå íà íåïðàâèòåëñòâåíèòå îðãàíèçàöèè çà çàùèòà íà ïðàâàòà íà ÷îâåêà äà îñúùåñòâÿâàò ìîíè-


îåêò çà ÇÈÍ:

íî âñå îùå äàëå÷ äíèòå ñòàíäàðòè å ïðàêòèêè ÊÚÍÅÂ

òîðèíã çà ñïàçâàíåòî íà ÷îâåøêèòå ïðàâà â ìåñòàòà çà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà. Ðàçïîðåäáàòà çà íåïðàâèòåëñòâåíèòå îðãàíèçàöèè å ôîðìóëèðàíà ìíîãî îáùî. Íà òÿõ òðÿáâà äà ñå ïðåäîñòàâÿò çàêîíîäàòåëíè ãàðàíöèè çà îñúùåñòâÿâàíå íà ïðàâîçàùèòåí ìîíèòîðèíã, êàêòî òîâà å íàïðàâåíî, ìàêàð è íåïúëíî, çà ñúäèèòå è îìáóäñìàíà. Òîâà âêëþ÷âà âúçìîæíîñò çà ïîñåùåíèå íà ìåñòàòà çà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà áåç ïðåäâàðèòåëíî óâåäîìëåíèå, âúçìîæíîñò çà ðàçãîâîð ñ îñúäåíèòå, êàêòî è ñ íåîñúäåíèòå çàòâîðíèöè íàñàìå è âúçìîæíîñò çà ñâîáîäíî ïóáëèêóâàíå íà ñâîèòå íàáëþäåíèÿ.  òàçè âðúçêà ñëåäâà äà ñå îòáåëåæè, ÷å ïî îòíîøåíèå íà âúçìîæíîñòèòå çà ñðåùà íàñàìå íà ïðåäñòàâèòåëè íà ïðàâîçàùèòíè îðãàíèçàöèè ñ ëèøåíè îò ñâîáîäà, ãàðàíöèèòå â çàêîíîïðîåêòà ñà íà ïî-íèñêî ðàâíèùå îò òåçè çà ïðåäñòàâèòåëè íà ðåëèãèîçíè îðãàíèçàöèè. Çà ïîñëåäíèòå èçðè÷íî ñå ðåãëàìåíòèðà âúçìîæíîñò çà ñðåùà íàñàìå ñ ëèøåíèòå îò ñâîáîäà. Ðàáîòà â ìåñòàòà çà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà Óðåäáàòà â çàêîíîïðîåêòà âúçïðîèçâåæäà äî ãîëÿìà ñòåïåí äîñåãàøíàòà óðåäáà, êîÿòî ñúäúðæà ñåðèîçåí äåôèöèò - òðóäîâàòà äåéíîñò â ìåñòàòà çà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà íå å ïðèðàâíåíà êúì òðóäîâàòà äåéíîñò èçâúí çàòâîðà. Çàòâîðíèöèòå îñúùåñòâÿâàò òðóäîâà äåéíîñò áåç èíäèâèäóàëíè äîãîâîðè è âúçìîæíîñò çà ïåíñèîííî îñèãóðÿâàíå, â íàðóøåíèå íà ðåäèöà ìåæäóíàðîäíè ñòàíäàðòè. Îñâåí òîâà, ðåøåíèÿòà çà òîâà, êîé äà ñå èçïðàòè íà ðàáîòà íå ïîäëåæàò íà ñúäåáåí êîíòðîë. Îò òÿõ, îò äðóãà ñòðàíà, çàâèñè äúëæèíàòà íà ñðîêà íà ïðåáèâàâàíå â ìåñòàòà çà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà, êîåòî ñúçäàâà ïîòåíöèàëåí êîíôëèêò ñ ÷ë.6 îò Åâðîïåéñêàòà êîíâåíöèÿ çà ïðàâàòà íà ÷îâåêà (Âñè÷êè ðåøåíèÿ, êîèòî êàñàÿò ëè÷íàòà ñâîáîäà, âêëþ÷èòåëíî âúçìîæíîñòòà çà íàìàëÿâàíå íà ñðîêà íà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà, ñëåäâà äà ïîäëåæàò í�� ñúäåáåí êîíòðîë, âèæ íàïðèìåð äåëîòî

Êåìáúë è Ôåë ñðåùó Îáåäèíåíîòî êðàëñòâî îò 1984 ã.). Äèñöèïëèíàðíè ìåðêè, óïîòðåáà íà ñèëà, ïîìîùíè ñðåäñòâà è îðúæèå Âúïðåêè íàïðåäúêà â ïî-äîáðàòà çàùèòà ñðåùó íÿêîè âèäîâå äèñöèïëèíàðíè íàêàçàíèÿ è èçîëàöèè, çàêîíîïðîåêòúò âñå îùå íå å íà ðàâíèùåòî íà äîáðèòå åâðîïåéñêè ïðàêòèêè. Ïîñëåäíèòå ïðåäâèæäàò óïðàæíÿâàíåòî íà çíà÷èòåëíà ÷àñò îò äèñöèïëèíàðíàòà âëàñò äà ñå èçâúðøâà îò ïåíèòåíöèàðíè ñúäèè èëè äðóãè íåçàâèñèìè îò àäìèíèñòðàöèÿòà íà ìåñòàòà çà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà îðãàíè â ñúîòâåòñòâèå ñ ïðîöåäóðè, ïðåäîñòàâÿùè ãàðàíöèè çà ñïðàâåäëèâ ïðîöåñ.  ðåäèöà ïóíêòîâå çàêîíîïðîåêòúò å â ïðîòèâîðå÷èå ñ ìåæäóíàðîäíè ñòàíäàðòè. Äèñöèïëèíàðíèòå íàðóøåíèÿ íå ñà äåôèíèðàíè ñ íåîáõîäèìàòà ñòåïåí íà äåòàéëíîñò è äàâàò âúçìîæíîñò çà ïðîèçâîë ïðè îïðåäåëÿíå íà òîâà, äàëè åäíî èëè äðóãî îò òÿõ ñà íàëèöå. Îñâåí òîâà, óðåäáàòà äàâà âúçìîæíîñò çà íàëàãàíå íà ïîâòîðíî íàêàçàíèå (ïúðâîíà÷àëíî àäìèíèñòðàòèâíî è ïîâòîðíî - çà èçâúðøåíî ïðåñòúïëåíèå, íàïðèìåð íàáåäÿâàíå). Ïîäîáíà ïðàêòèêà áè íàðóøèëà ÷ë.4 íà Ïðîòîêîë 7 îò ÅÊÏ×, ïî êîéòî Áúëãàðèÿ å ñòðàíà. Ïîõâàëíî å, ÷å çàêîíîïðîåêòúò çàïàçâà ïðèíöèïà íà ñåãà äåéñòâàùèÿ ÇÈÍ çà ñúäåáåí êîíòðîë âúðõó çàïîâåäèòå çà äèñöèïëèíàðíè íàêàçàíèÿ èçîëèðàíå â íàêàçàòåëíà êèëèÿ. Íåîáõîäèìî å òàêúâ êîíòðîë äà ñå âúâåäå è çà äðóãèòå äèñöèïëèíàðíè íàêàçàíèÿ, çà äà áúäå çàêîíúò â ñúîòâåòñòâèå ñ ÷ë.6, ò.1 îò ÅÊÏ×, êîéòî ãàðàíòèðà äîñòúï äî ñúä çà âñÿêàêâè íàêàçàòåëíè îáâèíåíèÿ. Åâðîïåéñêèÿò ñúä ïî ïðàâàòà íà ÷îâåêà èíòåðïðåòèðà êàòî íàêàçàòåëíè îáâèíåíèÿ ñúùî òàêà è äèñöèïëèíàðíè ïðîèçâîäñòâà. Îò òàçè ãëåäíà òî÷êà, êàòî íàðóøåíèå íà ÷ë.6, ò.3 íà ÅÊÏ× ìîæå äà ñå èíòåðïðåòèðà è âúçìîæíîñòòà äåëîòî ïî îáæàëâàíå íà äèñöèïëèíàðíèòå íàêàçàíèÿ ÎÁÅÊÒÈ 29


äà ñå ðàçãëåæäà êîãàòî ÿâÿâàíåòî íà ëèøåíèÿ îò ñâîáîäà å íåâúçìîæíî ïî çäðàâîñëîâíè ïðè÷èíè. Ïðè òåçè îáñòîÿòåëñòâà ñúùî òàêà áóäè íåäîóìåíèå æåëàíèåòî äà ñå ïðîäúëæè ãëåäàíåòî íà äåëîòî è â êðàÿ íà êðàèùàòà íàñòàíÿâàíåòî íà ëèøåíèÿò îò ñâîáîäà â íàêàçàòåëíà êèëèÿ, âúïðåêè íàëè÷èåòî íà çäðàâîñëîâíè ïðîáëåìè. Áè ìîãëî äà ñå ïîìèñëè çà îùå ïî-ÿñíî ôîðìóëèðàíå íà èçèñêâàíåòî çà ïðîïîðöèîíàëíîñò íà ïðèëàãàíàòà ñèëà è ïîìîùíè ñðåäñòâà ñ îãëåä ïîñòèãàíåòî íà öåëòà. Ôîðìóëèðîâêàòà â çàêîíîïðîåêòà å êðà÷êà íàçàä â ñðàâíåíèå ñ ôîðìóëèðîâêàòà â ñåãà äåéñòâàùèÿ ÇÈÍ. Èçïîëçâàíåòî íà ïîìîùíè ñðåäñòâà (êàêòî è â ñåãà äåéñòâàùèÿ ÇÈÍ) ïî îòíîøåíèå íà ëèöà ñ ïñèõè÷íè ðàçñòðîéñòâà, çà êîèòî èìà îïàñíîñò äà ïîñåãíàò íà æèâîòà ñè èëè íà æèâîòà è çäðàâåòî íà äðóãè õîðà, ïðîòèâîðå÷è íà ñòàíäàðòèòå íà Åâðîïåéñêèÿ êîìèòåò ïðîòèâ èçòåçàíèÿòà.  òàêèâà ñëó÷àè Êîìèòåòúò èçèñêâà èçïîëçâàíåòî íà âñÿêàêâè ñðåäñòâà çà èìîáèëèçàöèÿ äà ñå ðàçïîðåæäàò èëè äà ñå îäîáðÿâàò îò ëåêàð. Ðàçïîðåäáàòà íà çàêîíîïðîåêòà, êîÿòî äîïóñêà óïîòðåáà íà îðúæèå êàòî êðàéíà ìÿðêà “çà ïðåñè÷àíå íà áÿãñòâî”, å â ïîòåíöèàëíî ïðîòèâîðå÷èå ñ ÷ë.2 íà ÅÊÏ×, ãàðàíòèðàù ïðàâîòî íà æèâîò. Óïîòðåáàòà íà îðúæèå, êîåòî ìîæå äà äîâåäå äî ñìúðò âúâ âñÿêà õèïîòåçà íà áÿãñòâî, å íåïðîïîðöèîíàëíî ñðåäñòâî çà ïîñòèãàíå íà åäíà ïî ïðèíöèï ëåãèòèìíà öåë. Çàêîíîïðîåêòúò ñúùî òàêà äîïóñêà èçïîëçâàíåòî íà îðúæèå ïî îòíîøåíèå íà íåïúëíîëåòíè, ñ êîåòî âëèçà â ïðîòèâîðå÷èå ñ Ïðàâèëàòà íà ÎÎÍ çà çàùèòà íà ëèøåíèòå îò ñâîáîäà íåïúëíîëåòíè. È â íîâèÿ çàêîíîïðîåêò å îñòàâåíà âúçìîæíîñòòà íåïúëíîëåòíèòå ëèøåíè îò ñâîáîäà äà ñå íàêàçâàò ñ èçîëèðàíå â íàêàçàòåëíà êèëèÿ äî 5 äåíîíîùèÿ. Òàçè ìÿðêà, êîÿòî å ñúñ ñúìíèòåëíà åôåêòèâíîñò, ïî íà÷èíà, ïî êîéòî ñå èçïúëíÿâà â áúëãàðñêèòå ïîïðàâèòåëíè äîìîâå äîïóñêà íàðóøåíèå íà ñòàíäàðòà íà Ïðàâèëàòà íà ÎÎÍ çà çàùèòà íà ëèøåíèòå îò ñâîáîäà íåïúëíîëåòíè.

÷èíåíèå íà ìèíèñòúðà íà îáðàçîâàíèåòî, ëå÷åáíèòå çàâåäåíèÿ â ìåñòàòà çà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà ñà îñòàâåíè ïîä êîíòðîëà íà ìèíèñòúðà íà ïðàâîñúäèåòî. È ìàêàð ìèíèñòúðúò íà çäðàâåîïàçâàíåòî äà îñúùåñòâÿâà ìåòîäè÷åñêî ðúêîâîäñòâî, êîíòðîëúò íàä ìåäèöèíñêè çàâåäåíèÿ îò íåìåäèöèíñêè îðãàíè íå ìîæå äà ïîñòèãíå èçèñêóåìàòà èíòåãðàöèÿ è ñúâìåñòèìîñò íà ïîëèòèêàòà ñ íàöèîíàëíàòà çäðàâíà ïîëèòèêà. Íåóðåäåíè âúïðîñè Çàêîíîïðîåêòúò îñòàâÿ è ðåäèöà íåóðåäåíè âúïðîñè, ãîëÿìà ÷àñò îò êîèòî ñà â ñôåðàòà íà ìåäèöèíñêîòî îáñëóæâàíå.  òîçè ïóíêò ñå î÷àêâà èçäàâàíåòî íà ñïåöèàëíà íàðåäáà. Èìà îáà÷å íàé-ìàëêî äâå ñôåðè, â êîèòî çàêîíîïðîåêòúò ñúäúðæà ñåðèîçíè äåôèöèòè â íàðóøåíèå íà ìåæäóíàðîäíèòå ñòàíäàðòè, êîèòî íå áèõà ìîãëè äà ñå êîìïåíñèðàò ñ ïîäçàêîíîâè àêòîâå. Íàñòàíÿâàíå â èíäèâèäóàëíè êèëèè  òîçè ïóíêò êàêòî çàêîíîäàòåëñòâîòî, òàêà è ïðàêòèêàòà â Áúëãàðèÿ íå ñà ñå îòúðñèëè è, êàêòî èçãëåæäà, íÿìà ïîëèòè÷åñêà âîëÿ çà îòúðñâàíå îò ïîëèòèêàòà îò âðåìåòî íà òîòàëèòàðíèÿ ðåæèì çà íàñòàíÿâàíå â îáùè ïîìåùåíèÿ íà âñè÷êè ëèøåíè îò ñâîáîäà. Òîâà å íàðóøåíèå íà Åâðîïåéñêè ïðàâèëà çà çàòâîðèòå, êàêòî è íà Ìèíèìàëíèòå ñòàíäàðòè çà òðåòèðàíå íà ëèøåíèòå îò ñâîáîäà íà ÎÎÍ îò 1957 ã. Ìíîãî îò áèâøèòå èçòî÷íîåâðîïåéñêè ñòðàíè, âêëþ÷èòåëíî òàêèâà, êîèòî íå ñà ÷ëåíîâå íà Åâðîïåéñêèÿ ñúþç, êàòî íàïðèìåð Ðåïóáëèêà Ìàêåäîíèÿ, îòäàâíà ïîåõà ïî ïúòÿ íà ðåôîðìàòà. Áúëãàðñêîòî çàêîíîäàòåëñòâî ñëåäâà äà ïîñòàâè ïîíå íÿêàêâà îñíîâà çà ñúîáðàçÿâàíå ñ òîçè ñòàð ìåæäóíàðîäåí ñòàíäàðò. Ïðàâíà ïîìîù â ìåñòàòà çà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà

Ìåäèöèíñêî îáñëóæâàíå Ïî îòíîøåíèå íà ìåäèöèíñêîòî îáñëóæâàíå â çàêîíîïðîåêòà å ïîñòèãíàò çíà÷èòåëåí ïðîãðåñ â ñðàâíåíèå ñúñ ñåãà äåéñòâàùèÿ çàêîí. Íàðåä ñ òîâà, â òåçè ðàçäåëè èìà è ðàçïîðåäáè, êîèòî ïðîòèâîðå÷àò íà ìåæäóíàðîäíèòå ñòàíäàðòè è íà äîáðèòå ïðàêòèêè. Òîâà ñå îòíàñÿ ïðåäè âñè÷êî äî èíòåãðèðàíåòî íà ñèñòåìàòà íà ìåäèöèíñêî îáñëóæâàíå â ìåñòàòà çà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà ñ íàöèîíàëíàòà ñèñòåìà íà ìåäèöèíñêî îáñëóæâàíå. Òîâà å ïîñòàâåíî êàòî èçèñêâàíå îò ðåäèöà ìåæäóíàðîäíè äîêóìåíòè, íàé-ñêîðîøíèÿò îò êîèòî å Åâðîïåéñêèòå ïðàâèëà çà çàòâîðèòå. Çà ðàçëèêà îò ó÷èëèùàòà, êîèòî ñà èçöÿëî íà ïîä30 ÎÁÅÊÒÈÂ

Ñïîðåä Åâðîïåéñêè ïðàâèëà çà çàòâîðèòå “Âñåêè çàòâîðíèê èìà ïðàâîòî íà ïðàâíà ïîìîù è àäìèíèñòðàöèÿòà íà çàòâîðà å äëúæíà äà îñèãóðè ïîäõîäÿùè óñëîâèÿ çà äîñòúï äî òàêàâà ïîìîù.” (Ïðàâèëî 23.1) Çàêîíîïðîåêòúò äîïóñêà âúçìîæíîñò çà íåîãðàíè÷åíè êîíñóëòàöèè ñ àäâîêàòè ñðåùó çàïëàùàíå, íî îñòàâÿ äîñòúïà äî áåçïëàòíà ïðàâíà ïîìîù, âúïðîñ, êîéòî ñòîè èçêëþ÷èòåëíî îñòðî â áúëãàðñêèòå ìåñòà çà ëèøàâàíå îò ñâîáîäà, íåóðåäåí.  ñúîòâåòñòâèå ñ äîáðèòå ïðàêòèêè â äðóãè åâðîïåéñêè ñòðàíè, áè áèëî óìåñòíî íàçíà÷àâàíåòî íà þðèñêîíñóëò âúâ âñåêè çàòâîð, êîéòî äà ïðåäîñòàâÿ áåçïëàòíà ïðàâíà ïîìîù íà ëèøåíèòå îò ñâîáîäà.


Èçñåëåíè îò Êàòðèíà íÿìàò ïðàâî íà äîì

H H

ßíà ÄÎÌÓÑ×ÈÅÂÀ

à 29 àâãóñò ñå íàâúðøèõà òðè ãîäèíè îò Êàòðèíà, ñìúðòîíîñíèÿò óðàãàí, êîéòî ïðåç ëÿòîòî íà 2005 ã. ñðèíà äèãèòå íà Íþ Îðëèúíñ. Îñåìäåñåò ïðîöåíòà îò ãðàäà ïîòúíàõà â ÷åòèðè ìåòðà âîäà, êàòî íàé-çàñåãíàòè áÿõà òðàäèöèîííî áåäíè êâàðòàëè. Òàçè ãîäèíà áÿõà çàïëàíóâàíè ïàìåòíè øåñòâèÿ, íî íà õîðèçîíòà ñå ïîÿâè óðàãàíúò Ãóñòàâ. Êìåòúò Ðåé Íåéãèí íå ïîæåëà äà ïîåìå íèêàêâè ðèñêîâå è åâàêóèðà ãðàäà. Äîðè ãî îáâèíèõà, ÷å ïðåèãðàâà! Äå äà áÿõà âëàñòèòå òàêà ïîäãîòâåíè è çà Êàòðèíà... Ïðåç 2005 ã. áëèçî ìèëèîí çàãóáèõà äîìîâåòå ñè. Äî äíåñ ñà ñå çàâúðíàëè ñàìî 60 ïðîöåíòà, êàòî íàé-áåäíèòå è íàé-áîëíèòå îñòàâàò áåç ïîäñëîí. Ïðàâîçàùèòíèòå îðãàíèçàöèè íà ÑÀÙ îñòðî êðèòèêóâàò íåóäà÷íàòà ðåàêöèÿ íà Äúðæàâíàòà àãåíöèÿ ïî êîíòðîë íà áåäñòâèÿòà (FEMA), êàêòî è ïîñëåäâàëèòå äåéñòâèÿ íà Ùàòñêèÿ äåïàðòàìåíò ïî æèëèùíî è ãðàäñêî ïëàíèðàíå (HUD) è æèëèùíèòå âëàñòè íà Íþ Îðëèúíñ. Ïîñëåäíèòå äâå ãîäèíè ïîêàçâàò, ÷å FEMA íÿìà è íèêîãà íå å èìàëà ïëàí çà ïîñðåùàíåòî íà íóæäèòå íà ïîñòðàäàëèòå. Âåäíàãà ñëåä óðàãàíà FEMA íàñòàíÿâà ñåìåéñòâà â ïðåêàëåíî ñêúïè àïàðòàìåíòè â êðóèçíè êîðàáè, çà ïîâå÷å îò 5000 äîëàðà íà ñåìåéñòâî íà ìåñåö. Ïîâå÷åòî æåðòâè ñà èçïðàòåíè äàëå÷ îò áëèçêèòå è ðàáîòàòà ñè, â ñãëîáÿåìè êúùè èëè ôóðãîíè, áåç îðèåíòèð çà áúäåùåòî. Çäðàâíà ãðèæà íà èçñåëåíèòå íå ñå ïðåäëàãà, à íà ìíîãî ñåìåéñòâà ñå íàëàãà äà èçïðàòÿò äåöàòà ñè äà ó÷àò â äðóã ãðàä. Ñðåäñòâà î÷åâèäíî èìà, íî íå è îðãàíèçàöèÿ, íàñî÷åíà êúì ïîñðåùàíåòî íà âñè÷êè íóæäè íà áÿãàùèòå îò ïîòîïà. Îùå îò 2006 ã. FEMA ðàçïîëàãà ñ äàííè, ÷å âúâ ôóðãîíèòå èì ñå îòäåëÿò êàðöèíîãåííè èçïàðåíèÿ íà ôîðìàëäåõèä. Íàñòàíåíèòå ñå îïëàêâàò îò àñòìà, àëåðãèè è çàäóõ. Àãåíöèÿòà íå ðåàãèðà. Ïðåìåñòâàíåòî íà õîðàòà çàïî÷âà åäâà òàçè ãîäèíà, ñëåä êàòî ñëó÷àÿò áå îáñúæäàí îáñòîéíî â ìåäèèòå. FEMA è Öåíòúðúò çà êîíòðîë íà çàáîëÿâàíèÿòà íàé-íàêðàÿ ñêëîíÿâàò äà íàïðàâÿò ðàçñëåäâàíå. Òàçè ãîäèíà àãåíöèÿòà çàïî÷âà äà çàòâàðÿ ôóðãîííèòå ñåëèùà åäíî ïî åäíî, çàùîòî ïðèåìà, ÷å òðè ãîäèíè ñà äîñòàòú÷íè íà ïîâå÷åòî ñåìåéñòâà äà ñå ñúâçåìàò. Íî ìíîãî îò íàñòàíåíèòå òàì íÿìà êúäå äà îòèäàò, çàùîòî â Íþ Îðëèúíñ íèùî íå å ñúùîòî. Ñëåä óðàãàíà çà õîðàòà ñ íèñúê äîõîä å ïî÷òè íåâúçìîæíî äà ñå çàâúðíàò, òúé êàòî íàåìèòå ñà ñå ïîêà÷èëè ñ íàä 30 ïðîöåíòà. Çà èçóìëåíèå íà âñè÷êè, è ÷åòèðèòå êîìïëåêñà ñúñ ñóáñèäèðàí íàåì, ïîñòðàäàëè ïðè íàâîäíåíèÿòà, èçâåäíúæ áèâàò îáÿâåíè íå çà ðåìîíò, à çà ñúáàðÿíå! HUD îáåùàâà äà âúçñòàíîâè àïàðòàìåíòèòå, íî ðåàëåí ïëàí çà òîâà íå ñúùåñòâóâà. Äâàäåñåò õèëÿäè äóøè íÿìàò âúçìîæíîñò äà ñå çàâúðíàò êúì ñòàðèÿ ñè æèâîò â Íþ Îðëèúíñ. À òå èìàò ïðàâî íà òîâà! Âñåîáùàòà äåêëàðàöèÿ çà ïðàâàòà íà ÷îâåêà, ïðèåòà â ÎÎÍ è îò ÑÀÙ, ãàðàíòèðà ïðàâîòî íà äîì è ëè÷åí æèâîò. “Âîäåùè ïðèíöèïè çà ïðàâàòà íà âúòðåøíî èçñåëåíèòå” ïúê å äîêóìåíò íà ÎÎÍ, âúçïðèåò êàòî ïðàâèëíèÿ ïðîòîêîë çà çàùèòà íà ïîñòðàäàëè îò ïðèðîäíè áåäñòâèÿ. Àìåðèêàíñêàòà àãåíöèÿ çà ìåæäóíàðîäíî ðàçâèòèå (USAID) äîðè íàñòîÿâà çà ïî-øèðîêàòà ìó óïîòðåáà ïî ñâåòà. Íî íå è â ÑÀÙ! Êúì ñîáñòâåíèòå ñè ãðàæäàíè àìåðèêàíñêîòî ïðàâèòåëñòâî íå å òîëêîâà ùåäðî. FEMA êàòåãîðè÷íî îòêàçâà äà ïðèçíàå ïîñòðàäàëèòå îò óðàãàíà êàòî “âúòðåøíî èçñåëåíè” è äà èì äàäå ïîëàãàåìîòî ïî “Âîäåùèòå ïðèíöèïè”. Òàêà èì îòíåìà ïðàâàòà äà ó÷àñòâàò â ïëàíèðàíåòî íà áúäåùåòî ñè, äà æèâåÿò â áåçîïàñíîñò è äà ñå çàâúðíàò òàì, îòêúäåòî èäâàò, ñ äîñòîéíñòâî. Ðàçðóøàâàíåòî íà ñóáñèäèðàíèòå êîìïëåêñè å ïîäèãðàâêà ñ 20 õèëÿäè è áåç äðóãî âå÷å ñúñèïàíè îò Êàòðèíà, áåäíîñò, ïñèõè÷íè áîëåñòè, çàâèñèìîñòè, íåãðàìîòíîñò, ëèïñà íà çäðàâíè ãðèæè è îáðàçîâàíèå, à íÿêîè è îò ôîðìàëäåõèäíèòå ãàçîâå íà FEMA. Âìåñòî äà ñå âúðíàò êúì ñòàðèÿ ñè æèâîò ñ ïðàâèòåëñòâåíà ïîäêðåïà, íàé-áåççàùèòíèòå æåðòâè íÿìàò êúäå äà îòèäàò. Ñëåä óðàãàíà ñïÿùèòå ïî óëèöèòå íà Íþ Îðëèúíñ ñà äâîéíî ïîâå÷å, à åäèíñòâåíàòà ïîìîù èäâà îò áëàãîòâîðèòåëíè è ðåëèãèîçíè îðãàíèçàöèè. Ïðàâèòåëñòâîòî èçâðúùà ãëàâà. ÎÁÅÊÒÈ 31


ÏÅÉËÈÍ èëè ñ êîãî ùå ïèå áèðà Í.Â. Èçáèðàòåëÿò “Ìîì÷åòà, àêî èçîáùî êàçâàòå ìîëèòâè, ìîëåòå ñå çà ìåí ñåãà. Íå çíàì äàëè íà íÿêîé îò âàñ, ïðèÿòåë÷åòà, ìó å èäâàë ãðúì îò ÿñíî íåáå, íî ñëåä êàòî ìè êàçàõà êàêâî ñå å ñëó÷èëî â÷åðà, ñå ïî÷óâñòâàõ âñå åäíî ëóíàòà, çâåçäèòå è âñè÷êè ïëàíåòè ñà ïàäíàëè âúðõó ìåíå.” Õàðè Òðóìàí çà ñìúðòòà íà Ô.Ä. Ðóçâåëò ïðåä ðåïîðòåðè

Â

úïðîñúò çà òîâà äàëè ïúðâè æåíèòå èëè àôðîàìåðèêàíöèòå íàé-ñåòíå ùå âèäÿò ñâîé ïðåäñòàâèòåë íà ïîñòà ïðåçèäåíò íà ÑÀÙ îòíîâî å îòâîðåí. Ñëåä çàãóáàòà íà Êëèíòúí èçãëåæäàøå, ÷å æåíèòå ùå òðÿáâà äà èç÷àêàò, íî ïîÿâàòà íà Ñàðà Ïåéëèí îáúðíà õîäà íà êàìïàíèÿòà è îòíîâî ùå áúäåì ñâèäåòåëè íà îñïîðâàíà íàäïðåâàðà çà âñåêè ãëàñ è ïðîöåíò, â êîÿòî “ïîëèòèêàòà íà èäåíòè÷íîñòèòå” ùå èãðàå îñíîâíà ðîëÿ. 18 ÌÈËÈÎÍÀ È ÏÚÐÂÀÒÀ ÏÓÊÍÀÒÈÍÀ

Èçãëåæäà, Ìàêêåéí èçáðà Ïåéëèí çà ñâîÿ ïîäãëàñíè÷êà êàòî òàêòè÷åñêè õîä - çà äà çàãëóøè ìåäèéíèÿ åôåêò îò óñïåøíàòà êîíâåíöèÿ íà äåìîêðàòèòå è äà îïèòà äà èçïîëçâà íåïðåîäîëåíèòå ðàçäåëåíèÿ â òåõíèÿ ëàãåð. Êîãàòî Õèëúðè ïðèçíà ïîðàæåíèåòî ñè è ñå îòòåãëè îò áîðáàòà çà íîìèíàöèÿòà, â ñâîÿòà ðå÷ òÿ ïðèçîâà çà åäèíñòâî è ñïëîòÿâàíå çàä êàíäèäàòóðàòà íà Îáàìà. Íî íàé-òðàéíî âïå÷àòëåíèå îñòàâèõà äóìèòå é çà íåïðåêëîííàòà ðåøèìîñò íà íåéíèòå ïîääðúæíèöè, ÷èèòî ãëàñîâå òÿ îïðèëè÷è íà 18 ìèëèîíà ïóêíàòèíè â ñòúêëåíèÿ òàâàí, êîéòî ïðåïðå÷âà ïúòÿ çà ñîöèàëåí ðúñò íà æåíèòå. ßâíî, ñúæàëåíèåòî, ÷å òîçè òàâàí íå áåøå ðàçðóøåí íàïúëíî, òàêà è íå ïðåìèíà. Âúïðåêè ïîìîùòà íà Õèëúðè, êàìïàíèÿòà íà äåìîêðàòèòå çàñåãà íå óñïÿâà äà ïðèâëå÷å íà ñòðàíàòà íà Îáàìà ãîëÿìà ÷àñò îò íåéíèòå ïîääðúæíèöè - çíà÷èòåëåí ïðîöåíò îò òÿõ, îñíîâíî æåíè îò ðàáîòíè÷åñêè ïðîèçõîä, çàÿâÿâàò, ÷å íå áèõà ãëàñóâàëè çà ìúæà, êîéòî óíèçè òÿõíàòà ëèäåðêà, çà êàíäèäàò ñ ïîäîáíî åëèòàðíî èçëú÷âàíå èëè ïðîñòî çà ÷åðíîêîæ. Òàêà ÷å, êîãàòî Îáàìà íå íîìèíèðà Õèëàðè (èëè äðóãà æåíà) çà âèöåïðåçèäåíò, Ìàêêåéí ïîáúðçà äà íàïðàâè æåñò êúì òåçè ðàçî÷àðîâàíè èçáèðàòåëè è ñ òîâà äà âëåå æèâîò â êàìïàíèÿòà ñè.  ïúðâèòå äíè ñëåä 32 ÎÁÅÊÒÈÂ

íîìèíàöèÿòà é îáà÷å, íà ïðåäåí ïëàí èçïëóâà ðàäèêàëíî êîíñåðâàòèâíèÿò îáðàç íà Ïåéëèí (êúäå âåðåí, êúäå ïðåóâåëè÷åí): ïðîòèâ àáîðòèòå âúâ âñè÷êè ñëó÷àè (òÿ “ñìåê÷è” ïîçèöèÿòà ñè è âúçïðèå èçêëþ÷åíèå åäèíñòâåíî çà ñëó÷àè, â êîèòî æèâîòúò íà ìàéêàòà å çàïëàøåí), äúëãîãîäèøíà ÷ëåíêà íà National Rifle Association (Íàöèîíàëíà àñîöèàöèÿ çà îãíåñòðåëíè îðúæèÿ), åâàíãåëèñòêà ôóíäàìåíòàëèñòêà ïî ðåëèãèîçíè óáåæäåíèÿ, êîÿòî èçïîâÿäâà êðåàöèîíèçúì è îòðè÷à ÷îâåøêàòà ðîëÿ çà ãëîáàëíîòî çàòîïëÿíå è çà êîÿòî ñå ðàçêàçâàò èñòîðèè êàê êàòî êìåòèöà ñå îáÿâèëà ïðîòèâ äúðæàíåòî íà êíèãè ñ “íåïðàâèëíî ñúäúðæàíèå” â ãðàäñêàòà áèáëèîòåêà... è çàïî÷íà äà ñòàâà ÿñíî, ÷å îñâåí ïîëà ñè, òÿ ñïîäåëÿ òâúðäå ìàëêî ñ Êëèíòúí. Ïî÷íàõà êðèòèêè çà ïðèáúðçàíîñòòà íà èçáîðà íà Ìàêêåéí, çà ëèïñàòà íà äîñòàòú÷íî ïðåäâàðèòåëíî ïðîó÷âàíå è çà íà÷èíà ìó íà âçåìàíå íà âàæíè ðåøåíèÿ èçîáùî. Íî ñ ðå÷òà, ñ êîÿòî ïðèå âèöåïðåçèäåíòñêàòà íîìèíàöèÿ íà ðåïóáëèêàíñêàòà êîíâåíöèÿ, Ñàðà Ïåéëèí ìúëíèåíîñíî èçëåçå îò ðîëÿòà íà ïîëèòè÷åñêà ïåøêà è êëîíèíã íà Õèëúðè è èçðàñíà äî ñàìîñòîÿòåëíî ïîëèòè÷åñêî ÿâëåíèå, ÷èéòî ìàùàá è òðàéíîñò ùå ñå ïðîÿâÿâàò òåïúðâà. ÐÀÇËÈÊÀÒÀ ÌÅÆÄÓ HOCKEY MOM È ÏÈÒÁÓË Íà ñöåíàòà, âìåñòî áèâøà êìåòèöà íà çàáóòàíî 6-õèëÿäíî ãðàä÷å è íàñòîÿùàòà ãóáåðíàòîðêà íà åäíî äàëå÷íî ïàð÷å ëåä, ñ ïî-ìàëêî îò äâå ãîäèíè îïèò, ñå ïîÿâè ñàìîóâåðåíà è òåëåãåíè÷íà ïîëèòè÷êà.  ñòèëà íà ïðåäñòàâÿíèÿòà íà ó÷àñòíèöè â òåëåâèçèîííè ñúñòåçàíèÿ è øîó-ïðîãðàìè, Ïåéëèí ñå îïèñà êàòî îáèêíîâåíà hockey mom (õîêåéíî ìàì÷å) è çàïîçíà Àìåðèêà ïîäðîáíî ñúñ ñåìåéñòâîòî ñè: ïóáëèêàòà åíòóñèàçèðàíî ïîçäðàâè âñÿêî îò äåöàòà é, âêëþ÷èòåëíî ðîäåíîòî ñúñ ñèíäðîì íà


Äàóí áåáå Òðèã, ñúïðóãà é, ðîäèòåëèòå é - âñå ñìóòåíè, ñèìïàòè÷íè, îáèêíîâåíè õîðà, êîèòî íå çíàÿò êàê äà ñå äúðæàò ïðåä ïóáëèêà, íî ñå ðàäâàò íà îâàöèèòå, è âñè÷êè ñà ìíîãî ñïëîòåíè è ñå îáè÷àò. Ïî-íàòàòúê òÿ èçëîæè îñíîâíèòå ïîñòèæåíèÿ â ñâîÿòà ïîëèòè÷åñêà êàðèåðà, ñëåä êîåòî ñå îòäàäå íà ëîçóíãè, ÿçâèòåëíè çàáåëåæêè ñðåùó Îáàìà è êîìïëèìåíòè çà Ìàêêåéí. Ðàçêàçà è ëþáèìèÿ ñè âèö - “Êàêâà å ðàçëèêàòà ìåæäó hockey mom è ïèòáóë? - ×åðâèëîòî”. Åäèí îò ñúâåòíèöèòå â êàìïàíèÿòà íà Ìàêêåéí áåøå êàçàë, ÷å îñíîâíîòî â òåçè èçáîðè íÿìà äà áúäàò ïîëèòèêèòå, à öÿëîñòíèÿò îáðàç, êîéòî êàíäèäàòèòå èçëú÷âàò. Îò òàçè ãëåäíà òî÷êà è íà ôîíà íà âñåîáùîòî ïîäöåíÿâàíå íà Ïåéëèí, ðå÷òà é ñå îêàçà òðèóìô: â òîçè ïúðâè êîíòàêò ñ 37 ìèëèîííàòà ñè ïóáëèêà òÿ ôîðìèðà áëèçúê, ðàçáèðàåì è ñèìïàòè÷åí çà çðèòåëèòå èìèäæ. È â äíè ñëåä êîíâåíöèÿòà òîçè èìèäæ ïðîäúëæè äà êîìóíèêèðà áåçïðåïÿòñòâåíî ñ èçáèðàòåëèòå â öåëèÿ ñïåêòúð îò òåëåâèçèîííè æàíðîâå - åçèêúò, íà êîéòî ïðîòè÷àò êîëåêòèâíèòå èíòåëåêòóàëíè ïðîöåñè íà àóäèòîðèÿòà. Ñóòðåøíèòå áëîêîâå è êîìåíòàðíèòå ãîâîðèëíè íà åëèòàðíè ìíîãîçíàéêîâöè áÿõà ïîñòàâåíè íà ìÿñòî îò Ïåéëèí ñ íåéíèÿ îòêàç äà ó÷àñòâà â òÿõ, çàðàäè ïðåäóáåäåíîñòòà è íåãàòèâèçìà íà æóðíàëèñòè÷åñêèÿ åñòàáëèøìúíò. Òÿ ñòàíà ïðåêðàñåí ïîâîä àìåðèêàíñêèÿò çðèòåë äà ñè ïðèïîìíè (a la National Geographic Channel) êðàñîòèòå è áîãàòñòâàòà íà çàïàçèëàòà àâòåíòè÷íèÿ àìåðèêàíñêè ïèîíåðñêè äóõ Àëÿñêà è äà ñå ãîðäåå ñ ðîäèíàòà ñè. Áèîãðàôèÿòà é ïðèëÿãà áåçîñòàòú÷íî íà ñöåíàðèèòå çà ïðîäóêöèè íà Disney èëè Hallmark: àìáèöèîçíî è áóäíî ìîìè÷å “Ñàðà Áàðàêóäà”îò äàëå÷íà Àëÿñêà, êîåòî ñ åäíà è ñúùà ðåøèòåëíîñò âîäè ó÷èëèùíèÿ îòáîð ïî áàñêåòáîë, îòñòðåëâà ëîñîâå â òóíäðàòà è ãðîìè êîðóïöèÿòà íà ìåñòíèÿ ïàðòèåí åñòàáëèøìåíò; íàé-ïîäêðåïÿíàòà îò èçáèðàòåëèòå ñè ãóáåðíàòîðêà â ÑÀÙ (80% îäîáðåíèå), êîÿòî ãîðäî âðúùà ìíîãîìèëèîííè ñóáñèäèè âúâ ôåäåðàëíèÿ áþäæåò (“Àëÿñêà ìîæå äà ñå ñïðàâè è ñàìà!”), îïúë÷âà ñå íà åíåðãèéíèòå ãèãàíòè è äîãîâàðÿ ïîñòðîÿâàíåòî íà ãàçîïðîâîä ïðè óñëîâèÿ, èçãîäíè çà âñåêè ãðàæäàíèí íà Àëÿñêà; ìíîãîäåòíàòà ìàéêà è äîìàêèíÿ, êîÿòî, áåç äà ñå ñâèâà çàðàäè ïðîâèíöèàëíîòî ñè ïðîèçíîøåíèå, ïðåîäîëÿâà ñ íÿêîëêî ïðÿìè ïðèêàçêè ðàçñòîÿíèåòî îò êìåòèöà íà ìàëêàòà Âàñèëà äî äàëå÷íèÿ Áÿë äîì. È íèùî îò òîâà íå ïðîìåíÿ Ñàðà! Ëþáèòåëèòå íà ñàïóíåíè îïåðè ïúê ìîãàò äà ïðîñëåäÿò èñòîðèÿòà íà êðàëèöàòà íà çèìíèÿ ôåñòèâàë “Fur Rendezvous”, ìèñ Áðåìåííà Âàñèëà è

âòîðà ïîäãëàñíè÷êà íà ìèñ áðåìåííà Àëÿñêà (1984 ã.), êîÿòî ñòàâà ñïîðòíà ðåïîðòåðêà, ðàçâèâà ðèáîëîâåí áèçíåñ, çàïî÷âà ïîëèòè÷åñêà êàðèåðà, çàùîòî õîäè íà êóðñ ïî àåðîáèêà ñ ìåñíèÿ ðåïóáëèêàíñêè áîñ, æåíàòà, êîÿòî âúïðåêè âñè÷êî çàïàçâà ñâîèòå öåííîñòè è ãèìíàçèàëíàòà ñè ëþáîâ ñ øàìïèîíà ïî ðàëè ñúñ ñíåæíè øåéíè è êðàñèâ ïîëó-åñêèìîñ Òîä Ïåéëèí (êîéòî, êàòî ñúïðóã íà ãóáåðíàòîðà íà ùàòà, íàðè÷à ñàì ñåáå ñè “ïúðâè ïè÷ íà Àëÿñêà”); äà ïðîñëåäÿò òðóäíîñòèòå, ïðåç êîèòî ìèíàâà ïî ïúòÿ ñè - íåéíèÿò îòêàç äà ïîäêðåïè êàíäèäàòóðàòà íà ñâåêúðâà ñè çà ñâîåòî êìåòñêî ìÿñòî âúâ Âàñèëà, ñáëúñúêúò é ñ áèâøèòå ïîëèòè÷åñêè ïîêðîâèòåëè çàðàäè òåõíèòå êîðóïöèîííè ïðàêòèêè, ñêàíäàëúò îêîëî îïèòèòå íà âå÷å ãóáåðíàòîð Ïåéëèí çà íàòèñê çà óâîëíÿâàíåòî íà áèâøèÿ ñúïðóã íà ñåñòðà é... È äà ïðåæèâåÿò øîêà îò ðàçêðèòèåòî, ÷å ìíîãî îò ãåðîèçìèòå é îò âåðñèèòå íà Disney èëè Hallmark ñà ïðåóâåëè÷åíè èëè íàïðàâî ëúæè. Ïóáëèêàòà íà êúñíèòå ïðîãðàìè ìîæå äà ñå îòäàäå íà âîàéîðñêè ñòðàñòè è êàòàðçèñè ñ ðåàëèòè çâåçäàòà Ñàðà Ïåéëèí, êîÿòî ÷åñòî ïîêàçâà Òðèã, íåéíîòî ïåòî äåòå, êîåòî ðåøèëà äà ðîäè, âúïðåêè ÷å çíàåëà, ÷å ùå èìà ñèíäðîì íà Äàóí, äà ñúïðåæèâåå äðàìàòà íà íåïëàíèðàíàòà áðåìåííîñò íà 17-ãîäèøíàòà é äúùåðÿ Áðèñòúë è íåéíèÿ ïðèÿòåë ìëàäåæêà õîêåéíà íàäåæäà, òúêìî èçãîíåí îò ó÷èëèùå, íî âå÷å ãîòîâ äà íàïðàâè “ïðàâèëíîòî íåùî” è äà ñêëþ÷è áðàê ñ ãàäæåòî ñè, äà ïîðàç÷îïëè óïîðèòèòå ñëóõîâå, ÷å Òðèã âñúùíîñò å äåòå íà Áðèñòúë, à Ïåéëèí (÷èÿòî áðåìåííîñò îñòàíàëà íåçàáåëÿçàíà îò íèêîãî è êîÿòî ñå âúðíàëà êúì ãóáåðíàòîðñêèòå ñè çàäúëæåíèÿ íà òðåòèÿ äåí ñëåä ðàæäàíåòî) ãî îáÿâèëà çà ñâîå, çà äà íå ñå îêàæå, ÷å äúùåðÿ é ãî å çà÷åíàëà ïðåäè äà íàâúðøè ìèíèìàëíàòà âúçðàñò çà ëåãàëåí ñåêñ, à èñòîðèÿòà ñ áðåìåííîñòòà íà äúùåðÿòà, ïúê, å èçìèñëåíà, çà äà çàãëóøè íàðàñòâàùèòå ïîäîçðåíèÿ çà ïúðâàòà ëúæà... Èëè ïðîñòî äà ïîðîâè â èíòåðíåò è äà âèäè ñíèìêèòå, íà êîèòî ãë��âàòà íà Ïåéëèí å ìîíòèðàíà íà ðàìåíåòå íà ãîëè òåëà... Ïðåä î÷èòå íà îíåçè, êîèòî ñå âúçõèùàâàõà êàê Îáàìà öèòèðà Ôîëêíúð â ïîëèòè÷åñêèòå ñè ðå÷è, çà íÿêîëêî ìèíóòè íà òåëåâèçèîííèÿ åêðàí ñðåä ôîéåðâåðê îò áàíàëíîñòè ñå ðîäè íîâ ôàêòîð â ïðåçèäåíòñêàòà êàìïàíèÿ. Ñúñ ñâðúõïðîâîäèìàòà èíòóèöèÿ íà òúëïàòà “Åëåêòîðàëíèòå åäèíèöè” íàìåðèõà ñâîÿ èçðàçèòåëêà, êîÿòî ñ âèòàëíà ïðàâîëèíåéíîñò äà îòñòîÿâà òÿõíàòà îáèêíîâåíîñò êàòî ïîëèòè÷åñêà ïðîãðàìà.



ÎÁÅÊÒÈÂ 33




ÁÅÇ ÄÀ ÌÈ ÌÈÃÍÅ ÎÊÎÒÎ ÈËÈ Ñ ÊÎÃÎ ÙÅ ÏÈÅ ÁÈÐÀ Í.Â. ÈÇÁÈÐÀÒÅËßÒ

Ñëåäâàùàòà èçÿâà íà Ïåéëèí â íàöèîíàëåí åôèð ïîñëåäâà ñëåä íåõàðàêòåðíî äúëãà çà åäíà êàìïàíèÿ ïàóçà. Äúëãîî÷àêâàíîòî èíòåðâþ îáà÷å íå ïðîìåíè íèùî âúâ âå÷å ñúçäàëèòå ñå ìíåíèÿ çà íåÿ: ôåíîâåòå é âèäÿõà ñèìïàòè÷íà è åñòåñòâåíà æåíà, êîÿòî å ìàëêî íàïðåãíàòà îò åäâà ïðèêðèòîòî ñíèçõîæäåíèå íà ñàìîäîâîëíèÿ æóðíàëèñò, êîéòî ïî÷òè ÿ èçïèòâà çà íåùà, îò êîèòî íèêîé íîðìàëåí ÷îâåê íå ñå èíòåðåñóâà è êîèòî, ùîì òðÿáâà, ùå íàó÷è çà íÿêîëêî ãîäèíè â Áåëèÿ äîì. À îñòàíàëèòå ïîëó÷èõà äîñòàòú÷íî ìàòåðèàë äà ñå ïîäèãðàâàò è äà ñå ñòðÿñêàò îò íåÿ: òÿ îáÿâè, ÷å ïðèåëà ïðåäëîæåíèåòî íà Ìàêêåéí âåäíàãà è áåç äà é ìèãíå îêîòî, êàêòî è ÷å ñìÿòà äà âîäè ïî ñúùèÿ íà÷èí äåëàòà íà ÑÀÙ; ÷å ìàêàð çà ïúðâè ïúò äà å íàïóñíàëà Ñåâåðíà Àìåðèêà ïðåäè åäâà äâå ãîäèíè è òî ñàìî çà êðàòêî ïîñåùåíèå íà äâå àìåðèêàíñêè âîåííè áàçè â ÷óæáèíà, ñå ñ÷èòà çà êîìïåòåíòíà â ìåæäóíàðîäíèòå äåëà, çàùîòî å âèæäàëà ðóñêèÿ áðÿã “îò åäèí îñòðîâ â Àëÿñêà” è íà îñíîâà íà òîçè îïèò çàñòàíà òâúðäî çàä èäåÿòà çà ïðèåìàíå íà Ãðóçèÿ â ÍÀÒÎ, äîðè òîâà äà çíà÷è âîéíà ñ Ðóñèÿ; ìàêàð äà íå ñå ñïðàâÿ ñúâñåì ñ ïðîèçíàñÿíåòî íà äóìàòà “ÿäðåí”, òÿ òâúðäî çàÿâè, ÷å íå ñìÿòà, ÷å ÑÀÙ òðÿáâà äà “ñå áúðêàò” íà Èçðàåë, àêî ðåøè äà óäàðè Èðàí... Êîíñåðâàòèâíèòå êîìåíòàòîðè áÿõà îáõâàíàòè îò ñàíêþëîòñêè ïàòîñ, çàâúçïÿâàõà íàðîäà è åãàëèòàðèñòêèÿ äóõ íà Àìåðèêà, îáÿâèõà íóæäàòà îò ïåðèîäè÷íî ðåâîëþöèîííî îáíîâÿâàíå íà åëèòà, ïëàìåííî çàùèòèõà äåìîêðàöèÿòà êàòî óïðàâëåíèå, êîåòî ïðåäïîëàãà, ÷å âñåêè ãðàæäàíèí å åäíàêâî ãîäåí äà ñå ãðèæè çà îáùèòå äåëà è îáâèíèõà ëèáåðàëíèÿ åëèò, ÷å ñúñ ñâîåòî ñíîáñêî ïðåíåáðåæåíèå êúì ëèïñàòà íà äèïëîìè îò äîáðè óíèâåðñèòåòè è îïèò â íàöèîíàëíè èíñòèòóöèè èëè â ÷óæáèíà ôàêòè÷åñêè îïèòâà äà íàëîæè èäåÿòà çà àðèñòîêðàöèÿ. Ïîÿâèõà ñå ñðàâíåíèÿ ìåæäó Ïåéëèí è Ðåéãúí - èêîíàòà íà êîíñåðâàòèâíîòî äâèæåíèå - êîéòî ñúùî íÿìàë íèòî êâàëèôèêàöèÿòà äà óïðàâëÿâà, íèòî æåëàíèå äà ÿ óñâîè, íî ðàç÷èòàë íà ñâîÿ ÷àð, êîìúí ñåíñ è íà çäðàâèÿ ñè êîíñåðâàòèâåí óñåò çà ïðîñòèòå ðåøåíèÿ. Íà òîâà îò ëèáåðàëíèÿ ëàãåð îòãîâîðèõà ñúñ ñðàâíåíèåòî ñ Áóø, êîéòî íà äâà ïúòè ñïå÷åëè èçáîðèòå ñ òîâà, ÷å èìàë âèä íà îáèêíîâåí ÷îâå÷åö, ñ êîãîòî âñåêè ìîæå äà ñè ñå ïðåäñòàâè êàê çàåäíî ïèÿò áèðà. È ÷å òîçè íàðîäåí, ïðîñòî óñòðîåí ÷îâåê, êîéòî ðàç÷èòà íà ìîðàëíàòà îïðåäåëåíîñò, êîìúí ñåíñà è îòêàçà îò èíòåëèãåíòùèíè è ìíîãîó÷åíè óñëîæíåíèÿ, ïðè÷èíè òîëêîâà ìíîãî ïîðàæåíèÿ íà Àìåðèêà. Íî êîëêîòî ïîâå÷å ïðåäñòàâèòåëèòå íà åëèòà ãîâîðÿò çà íóæäàòà îò êóëòèâèðàíîñò è ïîäãîòîâêà, òîëêîâà ïîâå÷å õîðàòà, êîèòî ïðèïîçíàâàò ñåáå ñè â Ïåéëèí, ñå ñïëîòÿâàò çàä íåÿ: êîé áè ïîìèñëèë, ÷å ïúðâèÿò ÷åðíîêîæ êàíäèäàòïðåçèäåíò îò ãîëÿìà ïàðòèÿ ðèñêóâà äà çàãóáè èçáîðèòå çàðàäè ñâîÿòà åëèòàðíîñò!? Ñàìàòà Ñàðà Ïåéëèí èçãëåæäà ïðåäïî÷èòà äà áúäå ñðàâíÿâàíà ñ Õàðè Òðóìàí - â ñâîÿòà ðå÷ íà ðåïóá34 ÎÁÅÊÒÈÂ

ëèêàíñêàòà êîíâåíöèÿ, äîêàòî ãîâîðåøå çà ñâîÿ ïðîèçõîä è îïèò êàòî êìåòèöà íà 6-õèëÿäíàòà Âàñèëà, Ïåéëèí öèòèðà òåêñò, ïîñâåòåí íà ïðîèçõîäà è æèâîòà íà Òðóìàí, â êîéòî õîðàòà îò ìàëêèòå ãðàäîâå íà Àìåðèêà, áÿõà îïðåäåëåíè êàòî ãðúáíàê íà ñòðàíàòà è ñúðöåâèíà íà çäðàâîòî é íàöèîíàëíî ÷óâñòâî. Íàèñòèíà, ïðîèçõîäúò íà Òðóìàí å ñêðîìåí, òîé å åäèíñòâåíèÿò ïðåçèäåíò íà ÑÀÙ ïðåç ÕÕ â. áåç çàâúðøåí êîëåæ, êîéòî ïðåäè äà âëåçå â ïîëèòèêàòà áèë çåìåäåëåö, äðåáåí æï ÷èíîâíèê, âîéíèê, ðàçîðåí îò ãîëÿìàòà äåïðåñèÿ ñîáñòâåíèê íà êèíêàëåðèÿ. Îáà÷å, çà ðàçëèêà îò Ïåéëèí, ïðåäè äà ñòàíå ïðåçèäåíò Òðóìàí ðúêîâîäè ãîëåìè íàöèîíàëíè ïðîåêòè îò Íþ Äèéë-à êàòî ôóíêöèîíåð íà äåìîêðàòè÷åñêàòà ïàðòèÿ è èìà çíà÷èòåëíà êàðèåðà â êîíãðåñà íà ÑÀÙ. Åòî çàùî, ñïîðåä íÿêîè íàáëþäàòåëè òúðñåíàòà ïðèëèêà ìåæäó äâàìàòà âñúùíîñò å äðóãàäå: ïúðâîíà÷àëíî Òðóìàí âëèçà â Áåëèÿ äîì êàòî âèöåïðåçèäåíò íà Ô.Ä. Ðóçâåëò, êîéòî îáà÷å ïî÷èâà äâà ìåñåöà ñëåä èçáîðèòå.  òàçè òðàêòîâêà äàëå÷ íå ñòàâà äóìà ñàìî çà 72ãîäèøíàòà âúçðàñò íà Ìàêêåéí (àìåðèêàíñêàòà ñòàòèñòèêà ìó îáåùàâà îùå ñðåäíî 12 ãîäèíè æèâîò). Êàòî ñå èìà ïðåäâèä, ÷å ïðåç âòîðàòà ïîëîâèíà íà ÕÕ â. ðîëÿòà íà âèöåïðåçèäåíòèòå ïîêàçâà òåíäåíöèÿ êúì çàñèëâàíå, êîÿòî êóëìèíèðà â äîìèíèðàùîòî ïðèñúñòâèå íà Äèê ×åéíè â ïîñëåäíèòå äâå àäìèíèñòðàöèè, âàæåí ñòàâà è âúïðîñúò çà òîâà êàê òåæåñòòà íà âñåêè îò ÷ëåíîâåòå íà äâîéêàòà ïî âðåìå íà êàìïàíèÿòà ùå ñå îòðàçè íà ïîëîæåíèåòî èì âúâ âëàñòòà. Ïåéëèí äîâåäå äî âèäèì îáðàò â êàìïàíèÿòà “ìåäèèòå íå ñïèðàò äà ÿ îáñúæäàò, íà ðåïóáëèêàíñêèòå ìåðîïðèÿòèÿ èçâåäíúæ ïî÷íàõà äà ñå ñúáèðàò òúëïè êàòî ïðè Îáàìà, ïàðòèÿòà ïî÷óâñòâà ïðèëèâ íà îïòèìèçúì è æåëàíèå çà áîðáà òÿ èçãëåæäà ñå óòâúðæäàâà êàòî ïî-ÿðêîòî ïîëèòè÷åñêî ïðèñúñòâèå â êàíäèäàò-ïðåçèäåíòñêèÿ òàíäåì è íà ïðàêòèêà çàñåí÷è Ìàêêåéí. Àêî íåùàòà îñòàíàò òàêà äî êðàÿ, òîâà âåðîÿòíî ùå ñå îòðàçè â åâåíòóàëíîòî èì ñúâìåñòíî óïðàâëåíèå. Äîðè è äà íå ïîâòîðè áóêâàëíî ïúòÿ íà Òðóìàí, ÿñíî å, ÷å âèòàëíàòà Ïåéëèí, êîÿòî òîëêîâà äîáðå ïîäõîæäà íà ïàòåíòîâàíèÿ èçáîðåí ïîïóëèçúì íà ðåïóáëèêàíöèòå - ñëåä åäíî ÿðêî âèöåïðåçèäåíòñòâî èëè äîðè ñëåä çàãóáà, êîÿòî äà áúäå îòäàäåíà íà êúñíîòî é âêëþ÷âàíå â êàìïàíèÿòà - èìà îãðîìíè øàíñîâå äà áúäå îñíîâíàòà ðåïóáëèêàíñêà êàíäèäàòêà íà ñëåäâàùèòå ïðåçèäåíòñêè èçáîðè. Åäâà ëè, êîãàòî Ïåéëèí å èçáðàëà äà ñïîìåíå Òðóìàí, òÿ å ïðîïóñíàëà äà âèäè âñè÷êè òåçè çíà÷åíèÿ íà ñðàâíåíèåòî ìåæäó òÿõ. Íî âúâ âðåìå íà âñå ïî-ãîëÿìî ðàçïðîñòðàíåíèå íà ÿäðåíè òåõíîëîãèè, êîãàòî íàïðåæåíèåòî ñ Èðàí è Ñåâåðíà Êîðåÿ å ïîñòîÿííî, à íåñòàáèëíîñòòà íà Ïàêèñòàí ñå óâåëè÷àâà, êîãàòî øàíñîâåòå òåðîðèñòè äà ñå äîáåðàò äî ÿäðåíî îðúæèå è äà ãî èçïîëçâàò ñå èç÷èñëÿâà íà 50%, èìåòî íà Òðóìàí íàïîìíÿ è çà íåùî äðóãî: Õèðîøèìà. Ìîæåì ñàìî äà ñå íàäÿâàìå, ÷å îò îñòðîâà â Áàðåíöîâî ìîðå, îò êîéòî Ïåéëèí ãëåäà ñâåòà èçâúí ÑÀÙ, òÿ å âèäÿëà äîñòàòú÷íî, çà äà îöåíè çíà÷åíèåòî íà òàçè ðåàëíîñò. Õðèñòî Èâàíîâ


ÈÇ ÍÎÂÈÍÈÒÅ ÍÀ ÁÕÊ Ðóñêè è USA ïðàâîçàùèòíèöè:

È äâåòå ñòðàíè äîïóñíàõà ãîëåìè íàðóøåíèÿ íà ïðàâàòà íà ÷îâåêà Ìîñêâà, 11 ñåïòåìâðè 2008 ã. Ïî-ðàíî äíåñ â Ìîñêâà ñå å ñúñòîÿëà ñúâìåñòíà ïðåñêîíôåðåíöèÿ íà èçâåñòíàòà ðóñêà ïðàâîçàùèòíà îðãàíèçàöèÿ “Ìåìîðèàë” è íà íàé-ãîëÿìàòà â ñâåòà íåïðàâèòåëñòâåíà âåðèãà çà çàùèòà íà ïðàâàòà íà ÷îâåêà Õþìàí ðàéòñ Óî÷ (Human Rights Watch) çà ðåçóëòàòèòå îò ñúâìåñòíàòà èì ìèñèÿ â Þæíà Îñåòèÿ çà èçÿñíÿâàíå íà ïîëîæåíèåòî ñ õóìàíèòàðíèòå ïðîáëåìè è ñ ïðàâàòà íà ÷îâåêà â òàçè çîíà íà íåîòäàâíàøíà âîéíà. ×åòåòå ïî-äîëó ðåçþìåòî íà òåõíèÿ äîêëàä, îçàãëàâåíî “Åäèí ìåñåö ñëåä âîéíàòà”, ÷èéòî ïúëåí òåêñò ùå ïóáëèêóâàìå ïî-êúñíî. Äíåñ, 11 ñåïòåìâðè 2008 ã., â çàëàòà çà ïðåñêîíôåðåíöèè íà àãåíöèÿ “Èíòåðôàêñ” Ïðàâîçàùèòíèÿò öåíòúð “Ìåìîðèàë” è Õþìàí ðàéòñ Óî÷ ïðîâåäîõà ñúâìåñòíà ïðåñêîíôåðåíöèÿ çà ðåçóëòàòèòå îò òÿõíàòà ìèñèÿ â Þæíà Îñåòèÿ.  óâîäíîòî ñè ñëîâî ïðåäñåäàòåëÿò íà ñúâåòà íà Ïðàâîçàùèòíèÿ öåíòúð “Ìåìîðèàë” Îëåã Îðëîâ îòáåëÿçà, ÷å “Óðåãóëèðàíåòî íà êîíôëèêòà íå å âúçìîæíî áåç ïðèåìàíåòî íà ïîëèòè÷åñêè ðåøåíèÿ, êîèòî òðÿáâà äà èìàò þðèäè÷åñêà îñíîâà. Ãëàâíàòà öåë íà ïîñåùåíèåòî íà ñúòðóäíèöè íà “Ìåìîðèàë” è íà Õþìàí ðàéòñ Óî÷ áåøå äà ñå íàïðàâè êðà÷êà êúì óñòàíîâÿâàíåòî íà èñòèíàòà, äà ñå ñúáåðå ôàêòè÷åñêè ìàòåðèàë, çà äà ìîæå íà òîâà, êîåòî ñòàíà òàì, äà ñå äàäå ñúîòâåòíàòà ïðàâíà îöåíêà”. Îñâåí ñòîëèöàòà íà Þæíà Îñåòèÿ - ãðàä Öõèíâàëè, Àëåêñàíäúð ×åðêåñîâ è Òàòÿíà Ëîêøèíà ñà áèëè è â ìíîãî ñåëà - îñåòèíñêè, ñåëà ñúñ ñìåñåíî - îñåòèíñêî è ãðóçèíñêî íàñåëåíèå è ÷èñòî ãðóçèíñêè àíêëàâè. Ðåçþìå îò îñíîâíèòå èçâîäè íà òåçè èçñëåäîâàòåëè ñå èçëàãà ïî-äîëó. Íà ïúðâî ìÿñòî, ïðàâîçàùèòíèöèòå îòáåëÿçâàò, ÷å îò ãðóçèíñêà ñòðàíà å áèëà óïîòðåáåíà íåïðîïîðöèîíàëíà ñèëà â õîäà íà “àêöèÿòà çà âúçñòàíîâÿâàíå íà êîíñòèòóöèîííèÿ ðåä” â Þæíà Îñåòèÿ. Ãðàä Öõèíâàëè è è ñåëàòà îêîëî íåãî, íàñåëåíè ñ ìèðíè æèòåëè, ñà áèëè îáñòðåëâàíè ÷ðåç èçïîëçâàíå íà îðúæèå ñ ïðèíöèïèàëíî íåèçáèðàòåë-

íî äåéñòâèå (íà ïúðâî ìÿñòî ñèñòåìèòå çà çàëïîâ îãúí “Ãðàä”). Îò ñâîÿ ñòðàíà ðúêîâîäñòâîòî íà Þæíà Îñåòèÿ íå îñèãóðÿâà çàùèòà íà ñîáñòâåíîñòòà íà æèòåëèòå íà ãðóçèíñêèòå àíêëàâíè ñåëà, íèòî áåçîïàñíîñòòà íà îñòàíàëèòå òàì õîðà. Ðóñêèòå âîåííîñëóæåùè ñúùî òàêà ñà ñíåëè îò ñåáå ñè òîâà çàäúëæåíèå. Ïîëîæåíèåòî â òåçè ñåëà å ñúâúðøåíî íåïðèåìëèâî. Íåîáõîäèìî å â íàé-áëèçêî âðåìå äà ñå îáõîäÿò âñè÷êè êúùè â òåçè ñåëà îò íàìèðàùèòå ñå â Öõèíâàëè ðóñêè ÷àñòè íà Ìèíèñòåðñòâîòî íà èçâúíðåäíèòå ñèòóàöèè. Òîâà òðÿáâà äà ñå íàïðàâè çàåäíî ñúñ ñúòðóäíèöè îò ðóñêîòî è þæíîîñåòèíñêîòî ìèíèñòåðñòâà íà âúòðåøíèòå ðàáîòè. Òåçè ñúâìåñòíè îáõîäè ñëåäâà äà òúðñÿò è íàìåðÿò æèâèòå îáèòàòåëè íà òåçè ñåëà, êàêòî è äà îòêðèÿò òåëàòà íà çàãèíàëèòå. Ó÷àñòíèöèòå â ïðåñêîíôåðåíöèÿòà ïðèçîâàõà êàêòî ðóñêèòå, òàêà è ãðóçèíñêèòå âëàñòè âúçìîæíî íàé-áúðçî äà ïðåäîñòàâÿò ïúëíà èíôîðìàöèÿ çà âèäîâåòå îðúæèÿ, êîèòî ñà áèëè ïîëçâàíè ïî âðåìå íà âîéíàòà, êàêòî è êúäå êàêâî å áèëî ïîëçâàíî îò òÿõ. Áåç òàêàâà èíôîðìàöèÿ å íåâúçìîæíî äà ñå îáåçâðåäÿò îïàñíèòå ñíàðÿäè, îñòàíàëè íà òåðèòîðèÿòà íà ìèðíèòå ñåëà. Ìåæäó äðóãèòå íåîáõîäèìè ìåðêè çàìåñòíèê-äèðåêòîðúò íà ìîñêîâñêèÿ îôèñ íà Õþìàí ðàéòñ Óî÷ Òàòÿíà Ëîêøèíà ñïåöèàëíî ïîä÷åðòà íåîáõîäèìîñòòà äà áúäå ñúñòàâåí è ïóáëèêóâàí ïúëåí ñïèñúê íà çàãèíàëèòå. “Âñåêè çàãèíàë òðÿáâà äà íàìåðè ìÿñòî â òîçè ñïèñúê è äà áúäå îïëàêàí”, êàçà òÿ. “Íèå ãîâîðèì çà ìíîãî ìàëúê íàðîä îòáåëÿçà ñúòðóäíèêúò íà Ïðàâîçàùèòíèÿ öåíòúð “Ìåìîðèàë” Àëåêñàíäúð ×åðêàñîâ, çàòîâà êîíöåíòðàöèÿòà íà ñêðúá å ìíîãî ãîëÿìà”. Íà ïðåñêîíôåðåíöèÿòà ñà áèëè ïîêàçàíè ñíèìêè, íàïðàâåíè ïî âðåìå íà ïúòóâàíåòî èç ðàéîíà íà âîåííèòå äåéñòâèÿ îò 3 äî 8 ñåïòåìâðè.  íà÷àëîòî íà îêòîìâðè ò.ã. å ïëàíèðàíà âòîðà ìèñèÿ íà Ïðàâîçàùèòíèÿ öåíòúð “Ìåìîðèàë” è íà äðóãè ïðàâîçàùèòíè îðãàíèçàöèè, òîçè ïúò - â Ãðóçèÿ. ÎÁÅÊÒÈ 35


Ðóñêî-ãðóçèíñêà Éîðäàí ËÞÖÊÀÍÎÂ

Ð

óñêî-ãðóçèíñêàòà âîéíà è ïîðîäåíèòå îò íåÿ ðåàêöèè ïîñòàâÿò ïîä ñúìíåíèå ïðèëîæèìîñòòà íà ìåæäóíàðîäíîòî ïðàâî; çàòâúðæäàâàò âàëèäíîñòòà íà “ïðàâîòî å íà ñòðàíàòà íà ñèëíèÿ”, êàòî íðàâñòâåíà íîðìà â ìåæäóíàðîäíèòå îòíîøåíèÿ; ïîñòàâÿò ïðåä áúëãàðñêèÿ èíòåëèãåíò è ïðåä ìèíèñòúðà íà êóëòóðàòà â Áúëãàðèÿ âúïðîñ: êîé ñúì àç? Ãðóçèÿ íàïðàâè îïèò ñúñ ñèëà äà âúçâúðíå êîíòðîëà ñè íàä åäíà àâòîíîìíà òåðèòîðèÿ, Þæíà Îñåòèÿ, ñòàíàëà â ïîñëåäíîòî äåñåòèëåòèå ôàêòè÷åñêè íåçàâèñèìà îò öåíòðàëíàòà âëàñò â Òáèëèñè. Ðóñèÿ ñå íàìåñè íà ñòðàíàòà íà çàùèòàâàùèòå îòäåëÿíå îò Ãðóçèÿ þæíîîñåòèíñêè ñèëè è îêóïèðà ÷àñò îò ãðóçèíñêàòà òåðèòîðèÿ, âêëþ÷èòåëíî èçâúí Þæíà Îñåòèÿ, êàêòî è èçâúí è â ñúñåäñòâî ñ äðóãàòà ôàêòè÷åñêè íåçàâèñèìà àâòîíîìíà îáëàñò, Àáõàçèÿ. Îêàçà ñå, ÷å ðóñêèòå âîéñêè êîíòðîëèðàò è ìàãèñòðàëàòà Òáèëèñè - Ïîòè, êîÿòî ñâúðçâà èçòî÷íàòà ñúñ çàïàäíàòà ÷àñò íà ñòðàíàòà. Òîâà å îñíîâíàòà ïúòíà âðúçêà â Ãðóçèÿ - îñèãóðÿâà íåéíàòà òåðèòîðèàëíà è èêîíîìè÷åñêà öÿëîñò. Áÿõà îêóïèðàíè ïîäñòúïèòå êúì åäèíñòâåíîòî ãðóçèíñêî ïðèñòàíèùå, êîåòî íå å â àâòîíîìíà òåðèòîðèÿ. (Ñóõóìè å â Àáõàçèÿ, êîíòðîëèðàíà îò ñåïàðàòèñòèòå è Ðóñèÿ. Áàòóìè å â Àäæàðèÿ: îòäåëÿíåòî é áå ñïðÿíî ñëåä èäâàíåòî íà Ñààêàøâèëè íà âëàñò, íî òîçè óñïåõ åäâà ëè å ñàìî ãðóçèíñêè; ïðè ðàçëè÷åí ðàçâîé â Òáèëèñè è íà ìåæäóíàðîäíàòà ñèòóàöèÿ Àäæàðèÿ ìîæåøå äà ñå “îêàæå” íàé-êîíôëèêòíàòà îáëàñò). Ðóñèÿ äåìîíñòðèðà, ÷å çà åäíà ñåäìèöà ìîæå äà ëèêâèäèðà äúðæàâàòà Ãðóçèÿ êàòî òåðèòîðèàëíà è èêîíîìè÷åñêà åäèíèöà. Ðóñèÿ ïîêàçà, ÷å ìîæå ñ âîåííà ñèëà äà ðåãóëèðà èêîíîìè÷åñêàòà çàïëàõà, îëèöåòâîðÿâàíà îò òðúáîïðîâîäèòå Áàêó - Äæåéõàí è Áàêó - Ñóïñà. Ðóñêè âîåííè (óíèôîðìåíè èëè íå) ó÷àñòâàò â ïðî÷èñòâàíåòî íà ðàéîíè îò Þæíà Îñåòèÿ îò åòíè÷åñêè ãðóçèíöè èëè íàñúð÷àâàò ïðî÷èñòâàíåòî.  åòíè÷åñêîòî ïðî÷èñòâàíå èìà äâà ìîìåíòà, êîèòî èñêàì äà ïîä÷åðòàÿ. Ïúðâî, íàðóøàâà ñå öåëîñòòà (åòíîãðàôñêàòà) íå íà äúðæàâàòà Ãðóçèÿ, à íà ñòðàíàòà (Ãðóçèÿ èëè êàêòî è äà ñå íàðè÷àøå). Âòîðî, òàêèâà äåéñòâèÿ ñà ðàçíîâèäíîñò íà òîâà, êîåòî çíàåì êàòî óíèùîæàâàíå è/ èëè ôàëøèôèöèðàíå íà äîêàçàòåëñòâà íà ìÿñòîòî íà ïðåñòúïëåíèåòî. Íàðóøåíè ñà ñóâåðåíèòåòúò è òåðèòîðèàëíàòà öÿëîñò íà ñòðàíà, ÷ëåí íà ÎÎÍ, ïðè îïèò òÿ äà ðåøè ñâîè âúòðåøíè ïðîáëåìè. Ïîä ïðåäëîã, ÷å ñå çàùèòàâàò ïðàâàòà è æèâîòúò íà ñîáñòâåíè ãðàæäàíè (ðóñêè), æèâååùè â ÷óæäà ñòðàíà (Þæíà Îñåòèÿ, þðèäè÷åñêè ÷àñò îò Ãðóçèÿ). Èçïúêâàò äâå îáñòîÿòåëñòâà. Ïúðâî, ãîäèíè íàðåä Ðóñèÿ å ðàçäàâàëà ðóñêè ïàñïîðòè íà ãðóçèíñêè ãðàæäàíè îò Þæíà Îñåòèÿ, åòíè÷åñêè îñåòèíöè. Øâåäñêèÿò ìèíèñòúð íà âúíøíèòå ðàáîòè Êàðë Áèëä çàáåëÿçà, ÷å ïðàêòèêàòà ïîâòàðÿ Õèòëåðîâàòà ñïðÿìî íåìöèòå â Ñóäåòñêàòà îáëàñò, ×åõîñëîâàêèÿ, êúì 1938 ã. Íå ñëåäâà ëè îò òàçè àíàëîãèÿ äðóã, îñâåí ìîðàëíèÿ, ñìèñúë? 36 ÎÁÅÊÒÈÂ


àòà âîéíà Êàêâî ïðå÷è íà Àëáàíèÿ äà äàäå àëáàíñêî ãðàæäàíñòâî íà àëáàíöèòå â Ðåïóáëèêà Ìàêåäîíèÿ, à ïîñëå äà èç÷àêà óäîáåí ñëó÷àé äà îêóïèðà è ïðèñúåäèíè íàñåëåíèòå ñ àëáàíöè îáùèíè? Âúïðîñúò, ðàçáèðà ñå, å ðèòîðè÷åí. Íà Ôðàíöèÿ - äà ïîñòúïè àíàëîãè÷íî ñïðÿìî ÷àñòòà îò Ñòðàíàòà íà áàñêèòå, íàìèðàùà ñå â Èñïàíèÿ? Èëè Èñïàíèÿ äà ñòîðè ðåöèïðî÷íîòî? Êàêâî ïðå÷è íà ñèëèòå îò ìåæäóíàðîäíàòà êîàëèöèÿ, äðóæåñêà íà äíåøåí øèèòñêî-ñóíèòñêè è àðàáîêþðäñêè Èðàê äà íàâëÿçàò â Òóðöèÿ, çà äà çàùèòÿò ïðèòåñíÿâàíîòî îò òóðñêèòå âëàñòè è âîéñêà êþðäñêî íàñåëåíèå? Èçãëåæäà ôàêòúò, ÷å êþðäèòå â Òóðöèÿ íÿìàò è èðàêñêî ãðàæäàíñòâî. Âúïðîñúò èìà è äðóãà ñòðàíà. Êîé ìîæå äà çàùèòè òåðèòîðèàëíàòà ñè öÿëîñò, âñå åäíî êàêâè ñà ìó íåïðàâíèòå àðãóìåíòè? Ãðóçèÿ, ïîíå çàñåãà, íå ìîæà. Êèòàé ìîæà - è ìó ñå ðàçìèíà äîðè áîéêîòà íà îëèìïèàäàòà. Îò æóðíàëèñòè è ïîëèòèöè ñå ãîâîðè çà íåïðîïîðöèîíàëíîñòòà íà ðóñêèÿ âîåíåí îòãîâîð, áåç äà ñå îñïîðè ñúìíèòåëíà ïðåçóìïöèÿ: íèìà Ãðóçèÿ å çàïî÷âàëà âîåííè äåéñòâèÿ ñïðÿìî Ðóñèÿ, ÷å äà ñòàâà äóìà çà “îòãîâîð”? Âòîðî, ãîäèíè íàðåä îñíîâíà ìèðîòâîð÷åñêà ñèëà â Þæíà Îñåòèÿ è Àáõàçèÿ å Ðóñèÿ; ìàêàð íà âñè÷êè (è íà ó÷àñòíèöè â òëååùèòå 17 ãîäèíè âîéíè, è íà íàáëþäàâàùèòå) äà å ÿñíî, ÷å Ðóñèÿ ñòîè çàä åäíà îò ñòðàíèòå â êîíôëèêòà. (Àêî ìèðîòâîð÷åñêàòà îïåðàöèÿ å â ðàìêèòå íà ÎÍÄ, çàùî âîéñêèòå äà ñà òî÷íî ðóñêè?) Êàêâèòî è äà ñà êîíêðåòíèòå îáñòîÿòåëñòâà, äîâåëè äî òàçè ìîðàëíî-ïðàâíà íåëåïîñò, ñëó÷àÿò (çà êîé ëè ïúò) ïîñòàâÿ âúïðîñà çà íåçàâèñèìîñòòà íà òðåòàòà ñòðàíà ïðè óðåæäàíå íà ìåæäóíàðîäíè êîíôëèêòè. Ñïîðúò çà Àáõàçèÿ è òîçè çà Þæíà Îñåòèÿ íå ñà èçîëèðàíè ñëó÷àè. Êàòî ïîäîáåí å ñî÷åí ñëó÷àÿò ñ Ïðèäíåñòðîâñêàòà ðóñêà ðåïóáëèêà â Ìîëäîâà; Íàãîðíè Êàðàáàõ, áèâøà àâòîíîìíà åäèíèöà â Àçåðáàéäæàí, ïðåäìåò íà ñïîð è ïðè÷èíà çà âîéíà ìåæäó Àðìåíèÿ è Àçåðáàéäæàí ïðåç 1990-òå, îòòîãàâà ôàêòè÷åñêè íåçàâèñèìà.  ðåàêöèèòå îêîëî âîéíàòà îò ìåñåö àâãóñò èçïúêâà åäíà ëèïñà. Ìúë÷àíèåòî ïî ÷å÷åíñêèÿ âúïðîñ. Ïðàâíî, ëîãè÷åñêè è åòè÷åñêè òîé íå ñå ðàçëè÷àâà îò þæíîîñåòèíñêèÿ, àáõàçñêèÿ è äðóãè. Îò ãðóïàòà àíàëîãè÷íè ñëó÷àè òîçè å åäèíñòâåíèÿò, ïðè êîéòî ñà ïîä âúïðîñ ÷àñò îò ñóâåðåíèòåòà è òåðèòîðèàëíàòà öÿëîñò íà Ðóñèÿ, à íå íà ñúñåäíà ñòðàíà, áèâøà ðåïóáëèêà îò ñúñòàâà íà ÑÑÑÐ èëè îò ò.íàð. â Ðóñèÿ “áëèçêà ÷óæáèíà”. (Ïîäîáåí òåðìèí ìåæäó äâåòå ñâåòîâíè âîéíè å “äúðæàâè-áóôåðè” ìåæäó Ñúâåòñêà Ðóñèÿ è Åâðîïà. Îòíîøåíèåòî êúì òåõíèÿ ñóâåðåíèòåò îò ñòðàíà êàêòî íà ÑÑÑÐ, òàêà è íà ðóñêàòà àíòèáîëøåâèøêà åìèãðàöèÿ, å äâóñìèñëåíî.)

Íå ìîãà äà ïðèåìà ñúùî, ÷å ñòðàíèòå ïî ñåâåðíèÿ ñêëîí íà ãëàâíèÿ êàâêàçêè õðåáåò (íàïð., Ñåâåðíà Îñåòèÿ, Èíãóøåòèÿ, ×å÷åíèÿ, Äàãåñòàí) ïðèíàäëåæàò íà äðóã ãåîïîëèòè÷åñêè ðåãèîí. Íî äîðè äà ñå ñúãëàñÿ ñ ïîñëåäíîòî, îñòàâà î÷åáèéíîòî: íå ñå îñïîðâà ïðàâîòî íà ñèëíèÿ, Ðóñèÿ, ñúñ ñèëà äà ñå ðàçïðàâÿ ñ èíàêîìèñëåùè, ñúñ ñåïàðàòèñòèòå íà ñâîÿ òåðèòîðèÿ.  ìîìåíò, êîãàòî Ðóñèÿ å äâîéíî ìîðàëíî óÿçâèìà: ñàìà íàñèëíèê, íå å ïîçâîëèëà íà ñúñåäà ñè äà íàïðàâè àíàëîãè÷íîòî, äà ñå ñïðàâè ñúñ ñåïàðàòèñòèòå ïðè ñåáå ñè. Çàäàâàì ñè ñëåäíèÿ âúïðîñ: êàêâî áè ñòàíàëî, àêî Ãðóçèÿ, ÑÀÙ, Òóðöèÿ èëè äðóãà äúðæàâà áå äàëà ñâîè ïàñïîðòè íà òåçè ãðàæäàíè íà ×å÷åíèÿ, êîèòî ñà ñêëîííè äà ïîäêðåïÿò ñåïàðàòèñòêèòå ÷å÷åíñêè ïàðòèè? Ñúçäàâà ñå âïå÷àòëåíèåòî, ÷å ïðàâîòî å íà ñòðàíàòà íà ñèëíèÿ, è ÑÀÙ è ÅÑ íå ïðàâÿò îïèòè äà îïðîâåðãàÿò òîâà âïå÷àòëåíèå. Ïðåíåáðåãâà ñå ïðîáëåì, êîéòî èìà ìîðàëíè èçìåðåíèÿ çà âñè÷êè ìåæäóíàðîäíîïðèçíàòè è íåïðèçíàòè ïîëèòè÷åñêè ñóáåêòè, êîéòî èìà è ïîëèòè÷åñêè èçìåðåíèÿ çà ïîâå÷åòî îò òÿõ. Íåïðèçíàâàíåòî íà Àáõàçèÿ è Þæíà Îñåòèÿ îò ò.íàð. ìåæäóíàðîäíà îáùíîñò, ñàìî ïî ñåáå ñè íå å äîñòàòú÷íî, çà äà îïðîâåðãàå ïðàâîòî íà ñèëàòà. Äà ñè ñïîìíèì Ñåâåðåí Êèïúð. Ñïîðàçóìåíèÿòà îò 8 àâãóñò è 12 ñåïòåìâðè ðåãóëèðàò ñàìî åäèí îò ìíîãî ïîäîáíè êîíôëèêòè. Ùå äîæèâååì ëè ðàçãîâîðè, ïîäîáíè íà ïðåäâèæäàíèòå â Æåíåâà çà Àáõàçèÿ è Þæíà Îñåòèÿ, ïî ÷å÷åíñêèÿ è ïî êþðäñêèÿ âúïðîñ? Íÿêîè ñå íàäÿâàò, ÷å Ñúðáèÿ ùå ñïå÷åëè äåëî çà Êîñîâî â Ìåæäóíàðîäíèÿ ñúä è Ãðóçèÿ - çà Àáõàçèÿ è Þæíà Îñåòèÿ. Ñïîðåä òÿõ òàêîâà ñúâïàäåíèå áè ïîïðàâèëî îòíîøåíèÿòà ìåæäó ÅÑ è Ðóñèÿ. Ñïîðåä ìåí òî áè äàëî îñíîâàíèÿ è çà àíàëîãè÷íè, è çà îòâåòíè äåëà; êîåòî ìå îáíàäåæäàâà. Ïîëèòèêà íà ñäúðæàíå íà àãðåñîðà ñ ìàëêè îòñòúïêè. Òîâà å ïîëèòèêàòà íà Âåëèêîáðèòàíèÿ ñïðÿìî Ãåðìàíèÿ ïðåç 1938 ã.; òàçè áè áèëà ïîëèòèêàòà ñïðÿìî Ñàäàì Õþñåèí ïðåç 1991 ã., àêî íå áå ðåøåíî äà ñå âîäè âîéíà ñðåùó íåãî. Ó ìåí ñå ñúçäàâà óñåùàíåòî, ÷å â íàøè äíè òàêàâà å äå ôàêòî ïîëèòèêàòà íà ÎÎÍ è íà ìíîçèíñòâîòî â “ìåæäóíàðîäíàòà îáùíîñò” ïðè âñåêè îïèò íà õèïåðñèëàòà äíåñ èëè íÿêîÿ ñóïåðñèëà äà ðåøè ïðîáëåì â ñâîÿ ïîëçà, íàðóøàâàéêè ìåæäóíàðîäíîòî ïðàâî è ìîðàëíî-ïðàâíèòå íîðìè. Ìåäèéíîòî îñâåòÿâàíå íà êîíôëèêòà â Áúëãàðèÿ ïðåíåáðåãíà êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêèÿ êîíòåêñò. Íàðîäèòå îò Êàâêàç îñòàíàõà íåïîçíàòè ó íàñ. Íî... áèòèÿò - áèò, à êúäåòî å òåêëî - ïàê ùå òå÷å.  óñïîðåäíèÿ ñâÿò íà äðóæáàòà îò âåêîâå çà âåêîâå ìèíèñòúðúò íà êóëòóðàòà â Áúëãàðèÿ ïðåäëîæè äà ñå çàäåëÿò ïàðè îò áúëãàðñêèÿ áþäæåòåí èçëèøúê, çà äà ñå ïðîïàãàíäèðà ðóñêàòà êóëòóðà. ÎÁÅÊÒÈ 37


Ñëåä êëàíåòî âúâ Ôèíëàíäèÿ Ëþáîìèð ÑÒÎÉ÷ÅÂ

Ï

ðåç ïîñëåäíàòà ãîäèíà äâà ñëó÷àÿ íà ìàñîâè óáèéñòâà ðàçòúðñèõà Ôèíëàíäèÿ. Ïåêà-Åðèê Àóâèíåí è Ìàòè Ñààðè îòíåõà ïî áðóòàëåí íà÷èí 16 æèâîòà íà íåâèííè äåöà è ìëàäè õîðà. Ñ ëè÷íèòå ñè çàêîííî ïðèòåæàâàíè îðúæèÿ è, âåðîÿòíî âäúõíîâåíè îò ïðåâúðíàëàòà ñå â êóëòîâà çà òîçè òèï õîðà êúðâàâà áàíÿ îò Columbine High School â Êîëîðàäî, äâàìàòà ìëàä�� ôèíëàíäöè ïîòîïèõà â ñêðúá ôèíëàíäñêîòî îáùåñòâî. Íî è íå ñàìî òîâà. Òåçè ìîì÷åòà ïîâäèãíàõà âúïðîñè è ïîñòàâèõà íà äíåâåí ðåä çàäà÷è îò òèïà “íÿìà ðåøåíèå” ïðåä îáùåñòâåíèÿ è ïîëèòè÷åñêèÿ åëèò íà Ôèíëàíäèÿ è ãî ïîñòàâèõà â ðîëÿòà íà ïîæàðíèêàð, íà êîãîòî ëèïñâà ïîçíàíèåòî êàê äà ïðåäîòâðàòÿâà ïîæàðè, íî óìåå äà ñå å âòóðâà è äà ãàñè ïàíè÷åñêè äîðè òîâà, êîåòî íå ñå ãàñè.  ðîëÿòà ñè íà ãëàâåí ïîæàðíèêàð è óñïîêîèòåë íà îáùåñòâåíîòî ìíåíèå ôèíëàíäñêèÿò ïðåìèåð Ìàòè Âàíõàíåí âåäíàãà ðåàãèðà. Äåí ñëåä òðàãåäèÿòà òîé îôèöèàëíî çàÿâè, ÷å ñëåäâà äà ñå çàòåãíå çàêîíúò çà ïðèòåæàíèå íà îðúæèÿ (âêëþ÷èòåëíî è õëàäíèòå) çà õîðàòà ñ íåñòàáèëíà ïñèõèêà. Ðàçáèðà ñå, íèêîé âñå îùå íå å îáÿñíèë êàê òîâà ùå äîâåäå äî ïðåäîòâðàòÿâàíå íà ïîäîáíè êëàíåòà, çàùîòî çà âñåêè òðåçâî ìèñëåù ÷îâåê å ÿñíî, ÷å äà ñå íàáàâè îðúæèåòî åäâà ëè å íàéñåðèîçíèÿò ïðîáëåì. ×åðíèÿò ïàçàð íà îðúæèÿ íèêîãà íÿìà äà îòêàæå íà êëèåíò, íèòî ïúê ùå çàäàâà âúïðîñè. À äîðè è â íàñòîÿùàòà ñèòóàöèÿ çíàåì, ÷å âúâ Ôèíëàíäèÿ 15 íà 1000 äóøè ðàçïîëàãàò ñ òàêà íàðå÷åíèòå íåëèöåíçèðàíè (ïðàêòè÷åñêè íåëåãàëíè) îðúæèÿ. Êàòî äîáàâèì êúì òîâà è ôàêòà, ÷å ïðåäâèæäàíåòî çà ïñèõè÷íîòî çäðàâå íà åäèí ÷îâåê è âåðîÿòíîñòòà òîé äà èçïàäíå â àìîê å òâúðäå õëúçãàâà ìàòåðèÿ äîðè è çà íàéäîáðèòå ïñèõèàòðè è ïñèõîëîçè, ñïîêîéíî ìîæåì äà îïðåäåëèì ñèòóàöèÿòà êàòî ïàòîâà. Âñå ïàê, çà äà ñìå ÷åñòíè: êàêâî âúîáùå ìîæå äà êàæå ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåëÿò â òàçè ñèòóàöèÿ! À íåùî âñå ïàê òðÿáâà äà ñå çàÿâè. Ëîøîòî â ñëó÷àÿ å, ÷å ìàé ñàìî òîâà ìîæå äà ñå íàïðàâè, à òî ñïîðåä ìåí ïðèëè÷à ïî-ìàëêî íà ðåøåíèå íà ïðîáëåìà ñ ìàñî38 ÎÁÅÊÒÈÂ

âèòå óáèéñòâà è ïîâå÷å íà ñúçäàâàíå íà óñëîâèÿ çà íåëåãàëíà ïðîäàæáà íà îðúæèÿ. À è íå áèâà äà ñå çàáðàâÿ, ÷å ïðè îáñúæäàíèÿòà íà äèðåêòèâàòà íà Åâðîïåéñêèÿ ñúþç çà çàñèëâàíå êîíòðîëà âúðõó îðúæèÿòà Ôèíëàíäèÿ áåøå äúðæàâàòà, êîÿòî ñå âúçïðîòèâè íà ïîäîáíè ìåðêè ñ àðãóìåíòàöèÿòà, ÷å çà ãîëÿìà ÷àñò îò íàñåëåíèåòî é ñòðåëáàòà è ëîâóâàíåòî ñà òðàäèöèÿ è õîáè, äîðè è ñðåä ëèöàòà ïîä 18ãîäèøíà âúçðàñò. È òîâà ñòàíîâèùå, êîåòî èçãëåæäà íàèñòèíà ïðåêàëåíî â òîçè ìîìåíò íà òðàãåäèÿ, å ïðàâèëíî, çàùîòî èñòèíñêèÿò ôèíëàíäåö ñå ïîçíàâà ïî òîâà, ÷å îò äåòå ñè èãðàå â ãîðàòà, áåðå ãîðñêè ïëîäîâå, ñ íîæ÷å ôèíî ñúáèðà ãúáèòå è îò ìàëúê ñ îðúæèå â ðúêà ïðåñëåäâà äèâå÷à. Òîâà ñà òðàäèöèè, êîèòî çà ìåí êàòî ÷îâåê áèë â êîíòàêò ñ òàçè êóëòóðà, ñà îëèöåòâîðåíèå íà ôèíëàíäñêàòà èäåíòè÷íîñò. Ñëó÷èëîòî ñå ïðåç ïîñëåäíàòà ãîäèíà âúâ Ôèíëàíäèÿ ìîãà äà îïðåäåëÿ êàòî ñîöèàëíè áåäñòâèÿ, êîèòî äî èçâåñòíà ñòåïåí ìíîãî ïðèëè÷àò íà ïðèðîäíèòå êàòî óðàãàíà Êàòðèíà: áåçìèëîñòíè, íåðàçáèðàåìè çà çäðàâèÿ ðàçóì, òðóäíî ïðåäâèäèìè, ìàêàð è ïîíÿêîãà ïðåäóñåùàíè. Îò ãëåäíà òî÷êà íà ïîçíàíèåòî, ñúâðåìåííîòî ñâåòîâíî îáùåñòâî ìîæå äà íàïðàâè ïî÷òè òîëêîâà ïî âúïðîñà ñ êúðâàâîòî êëàíå îò ìèíàëèÿ ìåñåö, êîëêîòî óñïÿ äà ñïðå Êàòðèíà äà æèãîñà Íþ Îðëèúíñ ïðåç 2005 ãîäèíà. Çàòîâà è ñëåä 1999 ã. âñå ïî-÷åñòî ñòàâàìå ñâèäåòåëè íà ïîäîáåí òèï êëàíåòà è âå÷å íå ñàìî â ÑÀÙ. Ïðîäúëæàâàìå äà òúðñèì ðåøåíèÿ íà ïðèíöèïà íà ïðîáàòà è ãðåøêàòà, íàé-âå÷å êàòî äèñêóòèðàíîòî ïî-ãîðå, íî íå ìíîãî óñïåøíî. Âñå ïàê íàäåæäà èìà, îñîáåíî â ñëó÷àèòå êîãàòî è àêî ñå èçëåçå îò ðàìêàòà íà íàñëîåíèòå ñ âåêîâå ïðèíöèïè íà çäðàâèÿ ðàçóì çà òîâà êàê è ñ êàêâî ñå ðåøàâàò ïðîáëåìèòå.


ÏÎ ÑÂÅÒÀ Êèòàé:

Ïðåäè çàïî÷âàíåòî íà ïàðàîëèìïèéñêèòå èãðè, õîðàòà â íåðàâíîñòîéíî ïîëîæåíèå ñà äèñêðèìèíèðàíè

Â

íàâå÷åðèåòî íà çàïî÷âàíåòî íà ïàðàîëèìïèéñêèòå èãðè â Ïåêèí Õþìàí Ðàéòñ Óî÷ ñúîáùè, ÷å âúïðåêè ñêîðîøíèòå ïîçèòèâíè ñòúïêè, äèñêðèìèíàöèÿòà ñðåùó õîðàòà ñ óâðåæäàíèÿ â Êèòàé ïðîäúëæàâà è îðãàíèçàöèèòå, êîèòî ãè ïðåäñòàâÿò ñà èçïðàâåíè ïðåä íàòèñê è òîðìîç îò ñòðàíà íà ïðàâèòåëñòâîòî. “Êèòàéñêîòî ïðàâèòåëñòâî çàñëóæàâà ïîõâàëà çà ïðèåìàíåòî íà çàêîíè è ðàòèôèöèðàíåòî íà Êîíâåíöèÿòà çà ïðàâàòà íà õîðàòà ñ óâðåæäàíèÿ, êàçà Ñîôè Ðè÷àðäñúí, äèðåêòîð çà Àçèÿ êúì ÕÐÓ. - Íî äîñåãà òåçè ïðîòåêöèè ñà áèëè ïî÷òè áåçñìèñëåíè çà õîðàòà ñ óâðåæäàíèÿ è àäâîêàòèòå, êîèòî ñå áîðÿò çà ïðàâàòà èì è íàé-âå÷å, çà ÷åñòíà êîíêóðåíöèÿ ïðè íàåìàíåòî èì íà ðàáîòà.”  ïîñëåäíèòå ãîäèíè êèòàéñêîòî ïðàâèòåëñòâî å ïðèåëî íàáîð îò íîâè çàêîíè, ñðåä êîèòî çàêîíà çà çàùèòà íà õîðàòà ñ óâðåæäàíèÿ, ðåãóëàöèè íà îáðàçîâàíèåòî íà õîðàòà ñ óâðåæäàíèÿ, êàêòî è ðåãóëàöèè íà íàåìàíåòî íà ðàáîòà íà õîðàòà â íåðàâíîñòîéíî ïîëîæåíèå. Íà õàðòèÿ âñè÷êî òîâà îñèãóðÿâà âïå÷àòëÿâàùà çàùèòà íà ïðàâàòà íà 82,7 ìèëèîíà êèòàéñêè æèòåëè ñ óâðåæäàíèÿ. Õþìàí Ðàéòñ Óî÷ àïëîäèðà êèòàéñêîòî ïðàâèòåëñòâî çà ðàòèôèöèðàíàòà íà 01.08 Êîíâåíöèÿ íà ÎÎÍ çà ïðàâàòà íà õîðàòà ñ óâðåæäàíèÿ. Çà ñúæàëåíèå, ñïîðåä ÕÐÓ íîâèòå çàêîíè íå ñà ñëîæèëè êðàé íà äèñêðèìèíàöèîííèòå ïðàêòèêè ïðè íàåìàíåòî íà ðàáîòà. Ïðåç þíè 2007 ã. áÿõà ïóáëèêóâàíè øîêèðàùè êàäðè íà ðàáîòíèöè, äúðæàíè â ðîáñêè óñëîâèÿ âúâ ôàáðèêè çà òóõëè â Øàíõè. Ìíîãî îò ðàáîòíèöèòå ñà ñ óìñòâåíè óâðåæäàíèÿ.  ñëåäâàùèòå äâà ìåñåöà âëàñòèòå ñå íàåõà äà îñâîáîäÿò 1340 äóøè îò ïîäîáíè óñëîâèÿ íà òðóä âúâ ôàáðèêè, ìèíè è äðóãè ìåñòà çà ïðèíóäèòåëåí òðóä. Ïðåç àâãóñò 2007 ã. Äúðæàâíèÿò ñúâåò - êèòàéñêîòî ïðàâèòåëñòâî, çàÿâè, ÷å ñàìî 367 îò îñâîáîäåíèòå ñà èìàëè óìñòâåíè óâðåæäàíèÿ, ïðåíåáðåãâàéêè ôàêòà, ÷å òåçè õîðà îñòàâàò êðàéíî óÿçâèìè êúì ïîäîáíà åêñïëîàòàöèÿ. Ñïîðåä ïðîó÷âàíå, ïðîâåäåíî ïðåç 2007 ã. îò Êèòàéñêèÿ óíèâåðñèòåò çà ïîëèòè÷åñêè íàóêè è ïðàâî, îò 3454 ÷îâåêà îò äåñåò ãðàäà, âêëþ÷èòåëíî Ïåêèí, Ãóàíæó è Íàíæèí, 22% ñà çàÿâèëè, ÷å ôèçè÷åñêèòå èì íåäúçè ñà áèëè ïðè÷èíà ðàáîòîäàòåëèòå, êàêòî â îáùåñòâåíèÿ, òàêà è â ÷àñòíèÿ ñåêòîð, äà èì îòêàæàò ðàáîòà. Òàêîâà îòíîøåíèå ìîæå áè å äîïðèíåñëî çà áåçðàáîòèöàòà ñðåä õîðàòà ñ óâðåæäàíèÿ. Îôèöèàëíèòå ñòàòèñòèêè ñî÷àò, ÷å ïîâå÷å îò 8,58 ìëí. ðàáîòîñïîñîáíè õîðà ñ óâðåæäàíèÿ ñà îñòàíàëè áåçðàáîòíè ïðåç 2007 ã. è ÷å òîçè áðîé ðàñòå ñ 300 000 íà ãîäèíà. Âúïðåêè ÷å ïðàâèòåëñòâîòî å íàëîæèëî ïðåïîðú÷èòåëíà êâîòà, ñïîðåä êîÿòî õîðàòà ñ óâðåæäàíèÿ äà ñúñòàâÿò ìèíèìóì 1,5 ïðîöåíòà îò âñè÷êè ñëóæèòåëè â ïðàâèòåëñòâåíèòå îò-

äåëè, ïðåäïðèÿòèÿ è èíñòèòóöèè, èìà ìàëêî äîêàçàòåëñòâà çà îôèöèàëíè óñèëèÿ çà ïðèëàãàíåòî íà òàçè êâîòà. ÕÐÓ ïðèçîâà êèòàéñêîòî ïðàâèòåëñòâî äà ðàòèôèöèðà èçáîðíèÿ ïðîòîêîë êúì Êîíâåíöèÿòà çà ïðàâàòà íà õîðàòà ñ óâðåæäàíèÿ è äà îáëåê÷è îãðàíè÷åíèÿòà íà íàðîäíèòå îðãàíèçàöèè çà ãðàæäàíñêî îáùåñòâî, ïîñâåòåíè íà ïîäïîìàãàíåòî íà õîðàòà ñ óâðåæäàíèÿ. Ãðàæäàíèòå íà äúðæàâè, ïðèñúåäèíèëè ñå êúì èçáîðíèÿ ïðîòîêîë, ìîãàò äà òúðñÿò îáåçùåòåíèå îò Êîìèòåòà çà ïðàâà íà õîðàòà ñ óâðåæäàíèÿ êúì ÎÎÍ, ñëåä êàòî èç÷åðïÿò äîìàøíèòå ïðàâíè ñðåäñòâà ïðè íàðóøåíèÿ íà êîíâåíöèÿòà. Ïðåç ïîñëåäíèòå äâå äåñåòèëåòèÿ êèòàéñêîòî ïðàâèòåëñòâî ïðàâè óñèëèÿ äà òîëåðèðà íàðîäíèòå îðãàíèçàöèè çà ãðàæäàíñêî îáùåñòâî, äåéñòâàùè èçâúí îôèöèàëíàòà áþðîêðàöèÿ è êîíòðîë îò ñòðàíà íà Êèòàéñêàòà êîìóíèñòè÷åñêà ïàðòèÿ. Íî ïîäîáíè îðãàíèçàöèè, îñîáåíî ïîñâåòåíèòå íà íóæäèòå íà ñòðàäàùèòå îò ÕÈÂ/ÑÏÈÍ è íà õðîíè÷íî áîëíèòå îò õåïàòèò Á, ïðîäúëæàâàò äà áúäàò ìèøåíè çà ðåïðåñèè îò ñòðàíà íà êèòàéñêèòå ñèëè çà ñèãóðíîñò, êîèòî ñà òâúðäå ïîäîçðèòåëíè êúì òàêèâà ãðóïè. Ìåíã Âåéíà, îñíîâàòåë íà íåïðàâèòåëñòâåíà îðãàíèçàöèÿ ïîäïîìàãàùà õîðàòà ñ óâðåæäàíèÿ â îñåì ãîëåìè êèòàéñêè ãðàäà, ñå îïëàêâà îò òîðìîç îò ñòðàíà íà øàíõàéñêàòà ïîëèöèÿ â ïèñìî äî Ìåæäóíàðîäíèòå êîìèòåòè çà îëèìïèéñêè è ïàðàîëèìïèéñêè èãðè. Ãðóïà ñòóäåíòè íà Ìåíã ñ óìñòâåíè óâðåæäàíèÿ áèëè ïîäëîæåíè íà òîðìîç ïî ïúòÿ çà Ñïåöèàëíèòå èãðè â Øàíõàé ïðåç îêòîìâðè 2007 ã. Ñïîðåä Ìåíã èíöèäåíòúò å äîêàçàòåëñòâî, ÷å çà êèòàéñêàòà ïîëèöèÿ “âñè÷êè ñúáèòèÿ, èíèöèèðàíè îò ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî, íàéâåðîÿòíî ñà “îïàñíè” è “ðàçðóøèòåëíè”. “Äîêàòî êèòàéñêîòî ïðàâèòåëñòâî íå çàïî÷íå äà òîëåðèðà ãðàæäàíñêî îáùåñòâî, êîåòî ôóíêöèîíèðà áåç çàïëàõè çà îôèöèàëíè ðåïðåñèè, è íå ïîäîáðè äîñòúïà äî ïðàâîñúäèå íà îáèêíîâåíèòå ãðàæäàíè, çàäúëæåíèÿòà ìó íà õàðòèÿ êúì õîðàòà ñ óâðåæäàíèÿ ùå îñòàíàò îãðàíè÷åíè,” êàçà Ðè÷àðäñúí. Ñïîðåä ÕÐÓ Ïàðàîëèìïèéñêèòå èãðè â Ïåêèí ïðåäëàãàò íà êèòàéñêîòî ïðàâèòåëñòâî âúçìîæíîñò äà èçïúëíè ñâúðçàíèòå ñ òÿõ çàäúëæåíèÿ êúì ìåäèéíàòà ñâîáîäà è äîñòúïà äî èíòåðíåò. Äîðè ïî âðåìå íà Îëèìïèéñêèòå èãðè êèòàéñêîòî ïðàâèòåëñòâî ïðîäúëæàâàøå äà ïðåïÿòñòâà ñâîáîäàòà íà ìåäèèòå è äà îãðàíè÷àâà äîñòúïà íà ÷óæäèòå æóðíàëèñòè äî èíòåðíåò. Ðè÷àðäñúí çàêëþ÷àâà, ÷å Ïàðàîëèìïèéñêèòå èãðè ñà ïîñëåäíèÿò øàíñ íà êèòàéñêîòî ïðàâèòåëñòâî äà èçïúëíè ñâúðçàíèòå ñ Îëèìïèéñêèòå èãðè îáåùàíèÿ, äàäåíè ïðåä ìåæäóíàðîäíàòà îáùíîñò, íî ìíîãîêðàòíî íàðóøàâàíè ïî âðåìå íà Èãðèòå â Ïåêèí. www.hrw.org

ÎÁÅÊÒÈÂ 39


ÏÎ ÑÂÅÒÀ

Ãðóçèÿ äà ïðèåìå ñïîðàçóìåíèåòî çà îòêàç îò óïîòðåáà íà êàñåòú÷íè ìóíèöèè

Õ

þìàí Ðàéòñ Óî÷ îáÿâè, ÷å ãðóçèíñêîòî ïðàâèòåëñòâî å èçïîëçâàëî êàñåòú÷íè ìóíèöèè ïî âðåìå íà âúîðúæåíèÿ êîíôëèêò ïðåç àâãóñò.  ïèñìî äî ÕÐÓ ãðóçèíñêèÿò ìèíèñòúð íà îòáðàíàòà å çàÿâèë, ÷å “ñðåùó ðóñêîòî âîåííî îáîðóäâàíå è ñíàðÿæåíèå, ïðèáëèæàâàùî ñå îò òóíåëà Ðîêè êúì ïúòÿ Äçàðà, ñà áèëè èçïîëçâàíè” êàñåòú÷íè ðàêåòè, íî òå “íèêîãà íå ñà áèëè íàñî÷âàíè ñðåùó öèâèëíè, öèâèëíè ìèøåíè è íàñåëåíè ñ öèâèëíè òåðèòîðèè.” ÕÐÓ íå å ïîòâúðäèëà íåçàâèñèìî òàçè èíôîðìàöèÿ, íî å äîêëàäâàëà óïîòðåáàòà îò ñòðàíà íà Ðóñèÿ íà êàñåòú÷íè ìóíèöèè ïî âðåìå íà áîåâåòå. “Óïîòðåáàòà íà êàêâèòî è äà å êàñåòú÷íè ìóíèöèè å íåïðèåìëèâà, çàðàäè âðåäàòà, êîÿòî ìîãàò äà íàíåñàò íà öèâèëíèòå ïî âðåìå íà êîíôëèêò èëè ñëåä íåãî”, êàçà Ìàðê Ãàðëàñêî, ñòàðøè âîåíåí àíàëèçàòîð êúì ÕÐÓ. Åòî çàùî, 107 äúðæàâè ïðèåõà íîâî íåçàâèñèìî ìåæäóíàðîäíî ñïîðàçóìåíèå çà îòêàç îò òîâà îðúæèå. Ãðóçèÿ è Ðóñèÿ ñúùî òðÿáâà äà ïîäïèøàò òîçè äîêóìåíò.” ÕÐÓ êàçà, ÷å ïðèâåòñòâà æåëàíèåòî íà Ãðóçèÿ äà ïðèçíàå óïîòðåáàòà íà êàñåòú÷íè ìóíèöèè è èçðàçÿâà íàäåæäàòà, ÷å òîâà å ïúðâàòà ñòúïêà êúì ïðèåìàíåòî íà ñïîðàçóìåíèåòî. Ãðóçèíñêèÿò ìèíèñòúð íà îòáðàíàòà èäåíòèôèöèðà òèïà êàñåòú÷íè ìóíèöèè, êîèòî ñà áèëè èçïîëçâàíè, êàòî ÃÐÀÄËÀÐ 160 ðàêåòíà ñèñòåìà ñ ðàêåòè ÌÊ4 è ñóáìóíèöèè Ì85. Ïúðâèÿò çàìåñòíèê-ìèíèñòúð íà îòáðàíàòà Áàòó Êóòåëèÿ ñúùî òàêà êàçà íà ÕÐÓ, ÷å òîâà ñà åäèíñòâåíèòå êàñåòú÷íè ìóíèöèè, êîèòî Ãðóçèÿ ïðèòåæàâà. Ïðåç àâãóñò ÕÐÓ äîêóìåíòèðà óïîòðåáàòà îò ñòðàíà íà Ðóñèÿ íà íÿêîëêî òèïà êàñåòú÷íè ìóíèöèè, íà

íÿêîëêî ìåñòà â ãðóçèíñêèÿ ðàéîí Ãîðè. Òîãàâà ñà áèëè óáèòè 11 öèâèëíè, à äóçèíè ïîâå÷å ñà áèëè ðàíåíè. Ðóñèÿ âñå îùå íå å ïðèçíàëà óïîòðåáàòà íà êàñåòú÷íè ìóíèöèè. “Íà Ðóñèÿ é ïðåäñòîè ïðèçíàíèåòî, ÷å èçïîëçâà êàñåòú÷íè ìóíèöèè, êîèòî âîäÿò äî öèâèëíè æåðòâè,” êàçà Ãàðëàñêî. Îò ñòðàíà íà Ãðóçèÿ òîâà å ïúðâèÿò ïúò, êîãàòî òÿ å ïðèçíàëà óïîòðåáàòà íà êàñåòú÷íè ìóíèöèè. Äîñåãà ÕÐÓ íÿìà èíôîðìàöèÿ çà öèâèëíè æåðòâè, ïðè÷èíåíè îò óïîòðåáàòà îò Ãðóçèÿ íà òàêîâà îðúæèå. ÕÐÓ ïðîäúëæàâà äà ðàçñëåäâà óïîòðåáàòà íà êàñåòú÷íè ìóíèöèè, êàêòî îò Ãðóçèÿ, òàêà è îò Ðóñèÿ. Õþìàí Ðàéòñ Óî÷ ïðèçîâà äâåòå äúðæàâè âåäíàãà äà ñå îòêàæàò îò áúäåùà óïîòðåáà íà êàñåòú÷íè ìóíèöèè è äà ïðèñòúïÿò êúì ïîäïèñâàíå íà íîâàòà Êîíâåíöèÿ çà êàñåòú÷íè ìóíèöèè, êîãàòî òÿ áúäå îòêðèòà çà ïîäïèñè â Îñëî íà 03.12.2008ã. Íèòî Ãðóçèÿ, íèòî Ðóñèÿ ñà ÷àñò îò Ïðîöåñà â Îñëî, çàïî÷íàò ïðåç ôåâðóàðè 2007 ã. çà ðàçâèòèå íà íîâî ìåæäóíàðîäíî ñïîðàçóìåíèå çà çàáðàíà íà êàñåòú÷íèòå ìóíèöèè. Ïðåç ìàé 2008 ã., ïî âðåìå íà ñðåùàòà íà 107 íàöèè â Äúáëèí, Êîíâåíöèÿòà ñå ïðèå. ×ðåç íåÿ ñå çàáðàíÿâà óïîòðåáàòà, ïðîèçâîäñòâîòî, òúðãîâèÿòà è çàïàñÿâàíåòî ñ êàñåòú÷íî îðúæèå. Ãðóçèíñêîòî ïðàâèòåëñòâî å êàçàëî íà ÕÐÓ, ÷å å èçïîëçâàëî ñóáìóíèöèè Ì85, êîèòî èìàò “ìåõàíèçúì çà ñàìîóíèùîæåíèå... çàìèñëåí äà íå îñòàâÿ íèêàêâè ÷àñòèöè íà áîéíîòî ïîëå”. Íî ïîëåâè èçñëåäâàíèÿ ñà ïîêàçàëè, ÷å ñóáìóíèöèèòå Ì85, èçïîëçâàíè îò Èçðàåë â þæåí Ëèâàí ïðåç 2006ã., ñà èìàëè ïîâå÷å îò 10% ñòåïåí íà ïðîïóñêè, êàòî ñà îñòàâèëè íà áîéíîòî ïîëå ãîëÿì áðîé îïàñíè “÷àñòèöè”. www.hrw.org

ÑÀÙ: Ñïðåòå ïîáîÿ íàä äåöà â äúðæàâ

Ï

ðåç ó÷åáíàòà 2006-2007 ã. ó÷åíèöèòå â ïîâå÷å îò 200 000 àìåðèêàíñêè äúðæàâíè ó÷èëèùà ñà áèëè íàêàçàíè ÷ðåç ïîáîé, îáÿâè Õþìàí Ðàéòñ Óî÷ â ñúâìåñòíèÿ ñè äîêëàä ñ Àìåðèêàí Ñèâèë Ëèáúðòèñ Þíèúí.  13-òå ùàòà, êúäåòî ïîâå÷å îò 1000 ó÷åíèêà íà ãîäèíà ñà ïîëó÷èëè òåëåñíè íàêàçàíèÿ, àôðî-àìåðèêàíñêèòå ìîìè÷åòà ñà äâà ïúòè ïîâå÷å áèòè îò áåëèòå äåâîéêè.  äîêëàäà îò 125 ñòðàíèöè ñå ðàçêðèâà, ÷å â Òåêñàñ è Ìèñèñèïè äåöàòà ìåæäó 3 è 19 ãîäèíè ðåäîâíî ñà íàêàçâàíè ñ òåëåñíè íàêàçàíèÿ, êàêòî çà ìàëêè íàðóøåíèÿ êàòî äúâ÷åíå íà äúâêà, îòãîâàðÿíå íà ó÷èòåëèòå, íåïðèëè÷íî îáëåêëî, òàêà è çà ïî-ñåðèîçíè ïðîñòúïêè êàòî ó÷àñòèå â ñáèâàíå. Òåëåñíîòî íàêàçàíèå, çàêîííî â 21 ùàòà, îáèêíîâåíî ïðèåìà ôîðìàòà íà “ïåðäàøåíå”, ïî âðåìå íà êîåòî ó÷èòåë èëè íÿêîé àäìèíèñòðàòîð

40 ÎÁÅÊÒÈÂ

ìíîãîêðàòíî íàëàãàò äåöàòà ïî çàäíèòå ÷àñòè ñ äúðâåíà ïðú÷êà.  ðåçóëòàò íà òàêîâà íàêàçàíèå ìíîãî äåöà ñà áèëè ñåðèîçíî íàðàíÿâàíè, äåìîòèâèðàëè ñà ñå è ñà çàïî÷âàëè ÷åñòî äà áÿãàò îò ó÷èëèùå. “Âñÿêî äúðæàâíî ó÷èëèùå ñå íóæäàå îò åôåêòèâíè äèñöèïëèíàðíè ìåòîäè, íî ïîáîÿò íàä äåöà ó÷è íà íàñèëèå è íå ñå ñïðàâÿ ñ ëîøîòî ïîâåäåíèå, êàçà Àëèñ Ôàðìúð, åäèí îò àâòîðèòå íà äîêëàäà. Òåëåñíîòî íàêàçàíèå âîäè äî îòêàç îò ó÷åíå è íå å ãàðàíöèÿ, ÷å â áúäåùå ëîøîòî ïîâåäåíèå íÿìà äà ñå ïîâòîðè, êàòî â íÿêîè ñëó÷àè äîðè ãî ïðåäèçâèêâà.” Ñïîðåä äîêëàäà â 13-òå þæíè ùàòè, êúäåòî òåëåñíîòî íàêàçàíèå íàé-÷åñòî ñå ïðèëàãà, àôðî-àìåðèêàíñêèòå ó÷åíèöè ñà íàêàçâàíè 1,4 ïúòè ïîâå÷å îò î÷àêâàíàòà ÷åñòîòà ïðè áðîÿ íà ó÷åíèöèòå. À àôðî-àìåðèêàíñêèòå ìîìè÷åòà ñà 2,1 ïúòè ïî-÷åñòî áèòè. Íÿìà äî-


ÏÎ ÑÂÅÒÀ

Ìàñîâà ñìúðò íà öèâèëíè ïðåäèçâèêâà ðàçñëåäâàíå íà àìåðèêàíñêèòå ñèëè

Í

àé-ñòàðèÿò àìåðèêàíñêè âîéíèê â Àôãàíèñòàí ïðèçîâàâà Ïåíòàãîíà äà ðàçñëåäâà òâúðäåíèåòî, ÷å ïîâå÷å îò 90 öèâèëíè ñà áèëè óáèòè ïðè àìåðèêàíñêè âúçäóøåí óäàð. Ïîâîä çà òåçè ïîäîçðåíèÿ ñà óæàñÿâàùèòå êàäðè íà ðàçêúñàíè òðóïîâå, ñðåä êîèòî íàé-ìàëêî åäèíàéñåò ñà íà äåöà. Æåñòîêèÿò, îñåììèíóòåí êëèï, ñíèìàí íà ìîáèëåí òåëåôîí ñëåä áîìáàðäèðîâêàòà, ïîêàçâà ðåäèöà ðàçêúñàíè òåëà, íàòðóïàíè åäíî äî äðóãî â ïîäâèæíà ìîðãà. Ñðåä óáèòèòå èìà ìíîãî äåöà, ìíîãî îò òÿõ îùå íåïðîõîäèëè. Ãåíåðàë Äåéâèä Ìàêêèåðíàí, êîìàíäèð íà Ìåæäóíàðîäíèòå ñèëè çà âçàèìîïîìîù íà ÍÀÒÎ (ÈÑÀÔ), íàðåäèë íîâî ðàçñëåäâàíå, âîäåíî îò ãåíåðàë îò Ïåíòàãîíà, ñëåä ïîêàçâàíåòî íà âèäåîòî.  ñâîå èçÿâëåíèå òîé êàçâà: “ ñâåòëèíàòà íà ïîÿâÿâàùèòå ñå äîêàçàòåëñòâà çà öèâèëíè æåðòâè... ìèñëÿ, ÷å å îñíîâàòåëíî àìåðèêàíñêîòî öåíòðàëíî êîìàíäâàíå äà èçïðàòè ñòàðøè îôèöåð äà íàáëþäàâà àìåðèêàíñêîòî ðàçñëåäâàíå è íåãîâèòå ðàçêðèòèÿ.” Òîâà âèñøå íàáëþäåíèå ñå ñëó÷âà äíè ñëåä ïðèçíàíèåòî, ÷å èìà “ãîëÿìî ðàçìèíàâàíå” â äàííèòå çà ñìúðòíèòå ñëó÷àè. Ñïîðåä àìåðèêàíñêèòå ïðåäñòàâèòåëè èìàëî ñàìî ñåäåì óáèòè öèâèëíè. Íî ñïîðåä ÎÎÍ, àôãàíèñòàíñêîòî ïðàâèòåëñòâî è ãðóïèòå çà ÷îâåøêè ïðàâà, æåðòâèòå ñà áëèçî 90. Ñïîðåä ìåñòíèòå, ïîâå÷åòî óáèòè áèëè æåíè è äåöà. Ðàçîáëè÷àâàùèÿò êëèï áèë çàñíåò îò ëåêàð, êîéòî ïîñåòèë ìîðãàòà, ïîìåñòåíà â ñãðàäà íà äæàìèÿ, íà ñóòðèíòà ñëåä íàïàäåíèåòî îò 22 àâãóñò.  åäèí êàäúð ñå âèæäà êàê íÿêîé äúðïà îäåÿëî è ñå ïîêàçâà áåçæèçíåíîòî, ïîñèâÿëî ëèöå íà ìàëêî äåòå. Ãëàâàòà ìó å íå ïî-ãîëÿìà îò ÷îâåøêà äëàí. Ãîëÿìà ÷àñò îò ÷åðåïà ìó ëèïñâà. Îòçàä ñå ÷óâà æåíñêè ïëà÷. Åäèí îò îïëàêâà÷èòå çîâå ìàéêà ñè. Áîìáèòå ñà áèëè õâúðëåíè îò àìåðèêàíñêèòå ñïåöèàëíè ñèëè ñëåä êàòî òåõåí ïàòðóë áèë íàïàäíàò â çàñàäà â

âíèòå ó÷èëèùà êàçàòåëñòâà, ÷å òåçè ó÷åíèöè èçâúðøâàò ïîâå÷å îò î÷àêâàíîòî äèñöèïëèíàðíè íàðóøåíèÿ. “Ó÷åíèöèòå îò ìàëöèíñòâàòà â äúðæàâíèòå ó÷èëèùà âå÷å ñå èçïðàâåíè ïðåä áàðèåðè çà ïîñòèãàíå íà óñïåõ, êàçà Ôàðìúð. Êîãàòî òåçè äåöà ñå èçëàãàò íà íåñúðàçìåðíî ÷åñòè òåëåñíè íàêàçàíèÿ, ó÷èëèùåòî ñå ïðåâðúùà âúâ âðàæäåáíà ñðåäà, â êîÿòî ñàìèòå ó÷åíèöè ìîæå îùå ïî-÷åñòî äà ïðèáÿãâàò äî íàñèëèå ñðåùó ñúó÷åíèöèòå è äîðè ó÷èòåëèòå ñè.” Ó÷åíèöèòå ñ óìñòâåíè è ôèçè÷åñêè óâðåæäàíèÿ ñúùî ñà íàêàçâàíè èçâúíðåäíî ÷åñòî è òî ñ ïîòåíöèàëíî ñåðèîçíè ïîñëåäñòâèÿ çà òÿõíîòî ðàçâèòèå.  Òåêñàñ 18,4 îò öåëèÿ áðîé ó÷åíèöè, êîèòî ñà áèëè ôèçè÷åñêè íàêàçâàíè, ñà ó÷åíèöèòå ñúñ ñïåöèàëíè ïðîãðàìè, âúïðåêè ÷å ñúñòàâëÿâàò ñàìî 10,7 ïðîöåíòà îò âñè÷êè ó÷åíèöè. www.hrw.org

Àçèçàáàä, â ïðîâèíöèÿ Õåðàò, ìàëêî ñëåä èçãðåâ ñëúíöå. Ñïîðåä àìåðèêàíñêèòå ïðåäñòàâèòåëè âîéíèöèòå ñå îïèòâàëè äà àðåñòóâàò çàïîäîçðÿí òàëèáàíñêè êîìàíäèð. Äíè ñëåä àòàêàòà àìåðèêàíñêèòå ãîâîðèòåëè óïîðèòî òâúðäÿò, ÷å ñà áèëè óáèòè ñàìî 30 òàëèáàíñêè áóíòîâíèöè, âêëþ÷èòåëíî òåõíèÿò êîìàíäèð. Íî ñïîðåä àôãàíèñòàíñêè ïðåäñòàâèòåëè, ñà áèëè óáèòè íàé-ìàëêî 76 äóøè, âêëþ÷èòåëíî 50 äåöà. ×åòèðè äíè ñëåä âúçäóøíèÿ óäàð, íà 26.08, ñòàðøè ïðåäñòàâèòåë íà ÎÎÍ â Êàáóë, Êàé Åéäå, òâúðäè, ÷å èìà “óáåäèòåëíè äîêàçàòåëñòâà..., ÷å óáèòèòå ñà áèëè 90 ÷îâåêà, îò êîèòî 60 äåöà, 15 æåíè è 15 ìúæå. Ñïîðåä àôãàíèñòàíñêèÿ ïðåçèäåíò Õàìèä Êàðçàé îòíîøåíèÿòà ñúñ ÑÀÙ “âëîøèëè” ñå ñëåä íàïàäåíèåòî. Òîâà èçÿâëåíèå íàêàðàëî ïðåçèäåíòà Äæîðäæ Áóø äà ïðîâåäå ïîìèðèòåëåí òåëåôîíåí ðàçãîâîð. Êðèòèêàòà êúì íåóñïåõà íà ìåæäóíàðîäíèòå âîéñêè äà íå äîïóñêàò öèâèëíè æåðòâè ðàñòå íåïðåêúñíàòî. Ñïîðåä äîêëàä íà Õþìàí Ðàéòñ Óî÷, ïóáëèêóâàí â íà÷àëîòî íà ñåïòåìâðè, ñìúðòòà íà öèâèëíè â ðåçóëòàò îò âúçäóøíèòå óäàðè íà ÑÀÙ è ÍÀÒÎ ñå å óâåëè÷èëà òðè ïúòè îò 2006 ã. äî 2007 ã. Òîçè ôàêò âîäè äî ñåðèîçíî îáùåñòâåíî íåîäîáðåíèå. Áðàä Àäàìñ, äèðåêòîð êúì ÕÐÓ çà Àçèÿ, êàçâà: “Ãðåøêèòå íà ÑÀÙ è ÍÀÒÎ äðàìàòè÷íî ñà íàìàëèëè îáùåñòâåíàòà ïîäêðåïà íà àôãàíèñòàíñêîòî ïðàâèòåëñòâî è ïðèñúñòâèåòî íà ìåæäóíàðîäíèòå ñèëè.” Àìåðèêàíñêèòå ñèëè íàêðàÿ ðåâèçèðàëè áðîÿ íà ñìúðòíèòå ñëó÷àè, íî êúì 02.09 âñå îùå ñà òâúðäå äàëå÷ îò öèôðèòå, ïóáëèêóâàíè íà äðóãè ìåñòà. Åäèí ãîâîðèòåë çàÿâÿâà, ÷å: “ñïîðåä ðàçñëåäâàíåòî óáèòè ñà áèëè 30 äî 35 òàëèáàíñêè âîéíè. Îñâåí òÿõ ñà áèëè óáèòè ïåò äî ñåäåì öèâèëíè, à äâàìà öèâèëíè áèëè ðàíåíè è ñëåä òîâà ëåêóâàíè.” Ã-í Åéäå, ñïåöèàëåí ïðåäñòàâèòåë íà ÎÎÍ, èçâèêàë ãåíåðàë Ìàêêèåðíúí â îôèñà ñè â Êàáóë, çà äà âèäè äîêàçàòåëñòâàòà ñúñ ñîáñòâåíèòå ñè î÷è. Ãåíåðàëúò áèë ðàçãíåâåí, ÷å ÎÎÍ å íàïðàâèëî áåçêîìïðîìèñíî èçÿâëåíèå, â êîåòî îñúæäà íàïàäåíèåòî. Íî èçòî÷íèê, áëèçúê äî íàòîâñêèÿ êîìàíäèð, ðàçêðèâà, ÷å òîé ïî÷òè ñå ðàçïëàêàë êàòî âèäÿë êàäðèòå ëè÷íî. “Òîé áåøå øîêèðàí è ñìàçàí. Òðúãíà ñè êàòî ìàëêî ìîì÷å”, ñà äóìèòå íà âîåííèÿ ïðåäñòàâèòåë. Àêî öèôðàòà îò 90 óáèòè ñå ïîòâúðäè, òîâà ùå áúäå íàé-ëîøèÿò ñëó÷àé íà ñòðàíè÷íà âðåäà â Àôãàíèñòàí îò íàâëèçàíåòî íà ñèëèòå íà ÑÀÙ è Âåëèêîáðèòàíèÿ â ñòðàíàòà ïðåç 2001 ã. Íà 08.09 àìåðèêàíñêè ñàìîëåòè ñ äèñòàíöèîííî óïðàâëåíèå óáèâàò 16 ÷îâåêà â àòàêà, èçâúðøåíà â ãðàíèöèòå íà Ïàêèñòàí. Óäàðúò áèë ñðåùó ðåëèãèîçíî ó÷èëèùå, îñíîâàíî îò ñòàð ïðèÿòåë íà Îñàìà áåí Ëàäåí, òâúðäÿò ïðåäñòàâèòåëè íà ðàçóçíàâàíåòî è ïàêèñòàíñêè ñåëÿíè.  ïîñëåäíèòå ñåäìèöè ÑÀÙ âñå ïî-÷åñòî èçïîëçâàò áåçïèëîòíè ñàìîëåòè çà îòâúäãðàíè÷íè àòàêè ñðåùó òàëèáàíñêè ìèøåíè. Ñíàðÿäúò îò ñàìîëåòà óáèë 16 äóøè, ïîâå÷åòî ïàêèñòàíñêè è àôãàíèñòàíñêè òàëèáàíñêè áîéöè. Íî ñïîðåä ñòàðøè îôèöåð îò ðàçóçíàâàíåòî, ñðåä óáèòèòå èìàëî ÷åòèðè æåíè è äâå äåöà. www.independent.co.uk

ÎÁÅÊÒÈÂ 41


ÏÎ ÑÂÅÒÀ

Îëìåðò ïîâèêàí íà ðàçïèò

È

çðàåëñêèÿò äúðæàâåí ñåêðåòàð áå ïîäêàíåí äà çàïî÷íå ñúäåáíî ðàçñëåäâàíå äàëè Øàóë Ìîôàç, åäèí îò êàíäèäàòèòå çà ïîñòà íà ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåë, å çàïîâÿäàë èçâúðøâàíåòî íà “âîåííè ïðåñòúïåíèÿ”, äîêàòî áèë íà÷àëíèê ùàá íà àðìèÿòà. Âîäåù èçðàåëñêè ïðîôåñîð ïî ïðàâî ïèñàë äî ïðåäñòàâèòåëè íà ñúäà ñ ïðèçèâà äà ñå ðàçñëåäâàò îáâèíåíèÿòà, ÷å ïî âðåìå íà áðèôèíã çà àðìåéñêè îôèöåðè ïðåç ìàé 2001 ã., ñëåä íà÷àëîòî íà âòîðàòà ïàëåñòèíñêà èíòèôàäà, Ìîôàç ïîñòàíîâèë äíåâíà “êâîòà” íà óáèòè ïàëåñòèíöè. Íà 07.09 èçðàåëñêàòà ïîëèöèÿ ïðåïîðú÷à íà ïðîêóðîðèòå ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåëÿò Åõóä Îëìåðò äà áúäå ïîâèêàí íà ðàçïèò â ðàçñëåäâàíå çà êîðóïöèÿ.  ìîìåíò, êîãàòî Îëìåðò ñå ãîòâè çà ïîâòîðíà êàíäèäàòóðà, ñëåä êàòî ïàðòèÿòà ìó Êàäèìà ïîëó÷è îäîáðèòåëåí âîò, òàçè ïðåïîðúêà íÿìà äà îêàæå äèðåêòíî âëèÿíèå íà ïîñòà ìó è íå ãàðàíòèðà ïðåäÿâÿâàíå íà îáâèíåíèå îò ñòðàíà ãåíåðàëíèÿ ñåêðåòàð. Âúíøíàòà ìèíèñòúðêà Öèïè Ëèâíè å ãëàâíèÿò êàíäèäàò â ñúñòåçàíèåòî çà ëèäåðñòâî íà Êàäèìà. Ìîôàç å ãëàâíèÿò é ñúïåðíèê. Äåéâèä Êðåòöìåð, ïî÷åòåí ïðîôåñîð ïî ìåæäóíàðîäíî ïðàâî â Åâðåéñêèÿ óíèâåðñèòåò â Éåðóñàëèì, òâúðäè, ÷å ñâåäåíèÿ çà áðèôèíãà íà Ìîôàç ïîâäèãàò “ñåðèîçíè ïîäîçðåíèÿ”, ÷å òîé å “èçâúðøèë ñåðèîçíè íàðóøåíèÿ, íÿêîè îò êîèòî ïîïàäàò â êàòåãîðèÿòà íà âîåííè ïðåñòúïëåíèÿ.” Ïèñìîòî äî äúðæàâíèÿ ñåêðåòàð, Ìåíàõåì Ìàçóç, ñå îñíîâàâà íà êíèãàòà íà äâàìà èçðàåëñêè æóðíàëèñòè, Ðàâèâ Äðóêåð è Îôåð Øåëà, â êîÿòî ñå òâúðäè, ÷å Ìîôàç, ñëåä êàòî ñå óâåðèë, ÷å íå å áèë îôèöèàëíî çàïèñâàí, çàãîâîðèë çà 70 óáèòè ïàëåñòèíöè íà äåí. Ïðîôåñîð Êðåòöìåð êàçâà íà Ìàçóç, ÷å åäèí îò óðîöèòå íà ðàçñëåäâàíåòî çà êîðóïöèÿ, â êîèòî áå ïðèçîâàâàí è Îëìåðò å, ÷å å íàé-äîáðå êàíäèäàòèòå çà âèñîê ïîñò äà áúäàò ðàçñëåäâàíè ïðåäè äà ãî ïîëó÷àò. “Èíà÷å, îáùåñòâîòî îùå âåäíúæ ùå áúäå èçëîæåíî íà ñðàìà äà âèäè êàê â îôèöèàëíàòà ðåçèäåíöèÿ íà ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåëÿ ïðèñòèãàò ïîëèöåéñêè îôèöåðè, çà äà ãî ðàçïèòâàò.” Ïîëèöèÿòà å ïîäêàíèëà Ìàçóç äà ðàçïèòà Îëìåðò ïî äâà âúïðîñà - ÷å å ïîëçâàë ïàðè îò îáùåñòâåíè îðãàíèçàöèè çà ïúòóâàíå íà ñåáå ñè è ñâîåòî ñåìåéñòâî â ÷óæáèíà è äðóãèÿ, ïîâäèãíàò îò àìåðèêàíñêèÿ áèçíåñìåí Ìîðèñ Òàëàíñêè, ÷å Îëìåðò èçïîëçâàë íåçàêîííî îáùåñòâåíè äàðåíèÿ çà ëè÷íè ðàçõîäè. Ìàçóç ñàì òðÿáâà äà ïðåöåíè äàëè Îëìåðò òðÿáâà äà áúäå âèêàí íà ðàçïèò.  êíèãàòà íà Øåëà/Äðóêåð “Áóìåðàíã: ãðåøêèòå íà ëèäåðèòå âúâ Âòîðàòà èíòèôàäà” ñå êàçâà, ÷å äîêàòî

42 ÎÁÅÊÒÈÂ

äàäåíàòà îò Ìîôàç èíñòðóêöèÿ å ñìóòèëà íÿêîè ñòàðøè îôèöåðè, åäèí õåáðîíñêè ðàéîíåí êîìàíäèð çàÿâèë, ÷å ôàòàëíàòà ñòðåëáà ñðåùó ïàëåñòèíñêè ïîëèöàé áèëà â ñúçâó÷èå ñ áðèôèíãà. Ñïîðåä ïðîôåñîð Êðåòöìåð, êîéòî çàåìà âèñø àêàäåìè÷åí ïîñò â Óëñòúðñêèÿ óíèâåðñèòåò, çàïîâåäòà äà ñå óáèâàò õîðà “ïî êâîòà” å “â ðàçðåç ñ íîðìèòå íà ìåæäóíàðîäíîòî õóìàíèòàðíî ïðàâî”, è ÷å òåñòúò íà ïðîïîðöèîíàëíîñòòà å îñîáåíî ðåëåâàíòåí â ñëó÷àè íà âîåííà îêóïàöèÿ, êîãàòî äîðè äåéñòâèÿòà íà âúîðúæåíèòå ãðóïèðîâêè íå “îñâîáîæäàâàò àðìèÿòà îò çàäúëæåíèÿòà é êúì æèâååùèòå íà îêóïèðàíàòà òåðèòîðèÿ.” Ïèñìîòî öèòèðà äîêëàäè â èçðàåëñêèÿ âåñòíèê “Àðåòö” îò 2001 è 2002 ã., êîèòî ïðåäèçâèêâàò ïîäîçðåíèÿ, ÷å Ìîôàç å íàðåäèë íà îôèöåðèòå äà ñòðåëÿò ïî âñåêè âúîðúæåí ïàëåñòèíåö, íåçàâèñèìî îò ðåàëíàòà çàïëàõà çà èçðàåëñêèòå ñèëè. Ñïîìåíàâà ñå, ÷å â íà÷àëîòî íà âúîðúæåíèòå äåéñòâèÿ ïðåç 2000 ã., ïàëåñòèíñêàòà ïîëèöèÿ áèëà âúîðúæåíà ñëåä ñïîðàçóìåíèå ñ èçðàåëñêîòî ïðàâèòåëñòâî, ÷å êîíôëèêòúò íà àðìèÿòà å ñ âúîðúæåíèòå ãðóïèðîâêè, à íå ñ ïàëåñòèíñêèòå âëàñòè èëè íàðîä è, ÷å Æåíåâñêàòà êîíâåíöèÿ çàáðàíÿâà óáèéñòâîòî íà õîðà, êîèòî íå ñà ó÷àñòâàëè â ñòúëêíîâåíèÿòà. Îòáåëÿçâàéêè, ÷å äúðæàâèòå ñà çàäúëæåíè äà ðàçñëåäâàò ñåðèîçíèòå íàðóøåíèÿ íà êîíâåíöèÿòà, ïðîôåñîðúò ïðåäóïðåæäàâà, ÷å àêî èçðàåëñêèòå âëàñòè íå ãî íàïðàâÿò, “èìà îïàñíîñò ñúùîòî äà áúäå èçâúðøåíî è îò âëàñòèòå íà äðóãà äúðæàâà.” Íà ïðîôåñîð Êðåòöìåð ìó êàçàëè, ÷å ïèñìîòî ìó áèëî ïðåäàäåíî íà “ñúîòâåòíèòå ëèöà” â ìèíèñòåðñòâîòî íà ïðàâîñúäèåòî, êîèòî ùå ãî ïðî÷åòàò. Íî ãîâîðèòåë íà òîâà ìèíèñòåðñòâî êàçàë, ÷å òîâà íå îçíà÷àâà, ÷å îáâèíåíèÿòà ñðåùó Ìîôàç ñå ïðèåìàò èëè ÷å ùå áúäå çàïî÷íàòî ðàçñëåäâàíå. Íîðìàëíî áèëî “âñÿêà æàëáà èëè ïèñìî” äà áúäàò ðàçãëåäàíè, ïðåäè äà áúäå ïîäãîòâåí îòãîâîð. Îòãîâîð îò êàáèíåòà íà Ìîôàç òàêà è íå å äîøúë. Ïðåç 2002 ã., ïî âðåìå íà ïîñåùåíèåòî íà Ìîôàç âúâ Âåëèêîáðèòàíèÿ, áðèòàíñêèÿò àäâîêàò Èìðàí Êàí, ïðåäñòàâèòåë íà ãðóïà ïàëåñòèíöè, çàïîçíàë äèðåêòîðà çà îáùåñòâåíî ðàçñëåäâàíå ñ îáâèíåíèÿ çà äðóãè âîåííè ïðåñòúïëåíèÿ íà Ìîôàç, âêëþ÷èòåëíî íàðî÷åíè óáèéñòâà è ðàçðóøàâàíå íà ïàëåñòèíñêè äîìîâå. Âúïðåêè òâúðäåíèåòî íà Êàí, ÷å äèðåêòîðúò áèë ïðåäàë äîêóìåíòèòå íà ñåêöèÿòà êúì Ñêîòëàíä ßðä çà “ïðåñòúïëåíèÿ ñðåùó ÷îâå÷åñòâîòî”, ïðåäè çàìèíàâàíåòî íà Ìîôàç íå áèëè ïðåäïðèåòè íèêàêâè äåéñòâèÿ. www.independent.co.uk


Áàðàê Îáàìà âåðîÿòíèÿò ïðåçèäåíò íà ÑÀÙ

ÎÁÅÊÒÈÂ 43


С мандата на гражданска несигурност