Page 1

ÏÎËÅÌÈÊÀ

Ëèïñà íà àêòóàëåí àíàëèç íà ìåæäóåòíè÷åñêèòå îòíîøåíèÿ Ìèõàèë ÈÂÀÍÎÂ

Í

à 23 àïðèë 2007 ã. Ìèíèñòåðñêèÿò ñúâåò ïðèå ïðîìÿíà â óñòðîéñòâåíèÿ ñè ïðàâèëíèê, ñ êîÿòî çàäúëæè ñâîÿòà äèðåêöèÿ “Åòíè÷åñêè è äåìîãðàôñêè âúïðîñè” (ÅÄÂ) åæåãîäíî (äî 10 ìàðò) äà ïðåäñòàâÿ íà ïðåäñåäàòåëÿ íà Íàöèîíàëíèÿ ñúâåò çà ñúòðóäíè÷åñòâî ïî åòíè÷åñêèòå è äåìîãðàôñêèòå âúïðîñè (ÍÑÑÅÄÂ) “Äîêëàä çà ñúñòîÿíèåòî íà ìåæäóåòíè÷åñêèòå îòíîøåíèÿ è èíòåðêóëòóðíèÿ äèàëîã, ïðîòèâîäåéñòâèåòî íà ïðîÿâèòå íà ðàñèçúì è êñåíîôîáèÿ è ðàçâèòèåòî íà äåìîãðàôñêèòå ïðîöåñè â Ðåïóáëèêà Áúëãàðèÿ”. Íàñêîðî áåøå îôèöèàëíî ñúîáùåíî, ÷å íà çàñåäàíèå íà ÍÑÑÅÄÂ, ïðîâåäåíî íà 4 àïðèë òàçè ãîäèíà, äèðåêòîðúò íà äèðåêöèÿ ÅÄ Ìàÿ ×îëàêîâà å ïðåäñòàâèëà ðåçþìå íà äîêëàä ñ òàêîâà çàãëàâèå (ïúëíèÿò ìó òåêñò ìîæå äà áúäå íàìåðåí íà èíòåðíåò ñòðàíèöàòà íà ñúâåòà). Ñïîðåä ïóáëèêàöèÿ íà â-ê “Äíåâíèê” îò 8 àïðèë ïðåäñòàâèòåëè íà íåïðàâèòåëñòâåíè îðãàíèçàöèè, ó÷àñòâàëè â çàñåäàíèåòî, ñà âúçðàçèëè ñðåùó ìíîãî îò èçâîäèòå â äîêëàäà è ñà ïîèñêàëè äà ïðåäñòàâÿò ïèñìåíî ñâîèòå àðãóìåíòè. “Îò äúðæàâíàòà àäìèíèñòðàöèÿ - ñïîðåä âåñòíèêà - îáà÷å èì îáÿñíèëè, ÷å äîêëàäúò å ñàìî èíôîðìàòèâåí è íÿìà äà ñå ïðàâÿò êîðåêöèè.” Äîêëàäúò ñå ñúñòîè îò äâå ÷àñòè.  ïðåäëàãàíèÿ íà ÷èòàòåëèòå ïî-äîëó òåêñò ùå ñúñðåäîòî÷à ñâîåòî âíèìàíèå âúðõó ïúðâàòà ÷àñò, îçàãëàâåíà “Ñúñòîÿíèå íà ìåæäóåòíè÷åñêèòå îòíîøåíèÿ è èíòåðêóëòóðíèÿ äèàëîã, ïðîòèâîäåéñòâèå íà ïðîÿâèòå íà ðàñèçúì è êñåíîôîáèÿ”. Íàé-íàïðåä åäíî óòî÷íåíèå çà àâòîðñòâîòî. Íà çàãëàâíàòà ñòðàíèöà å íàïðàâåíà óãîâîðêàòà, ÷å “ïúðâàòà ÷àñò îò äîêëàäà ïðåäñòàâëÿâà ñúêðàòåí è ðåäàêòèðàí âàðèàíò íà Àíàëèç íà ìåæäóåòíè÷åñêèòå îòíîøåíèÿ è èíòåðêóëòóðíèÿ äèàëîã, ïðîòèâîäåéñòâèåòî íà ïðîÿâèòå íà ðàñèçúì è êñåíîôîáèÿ â Ðåïóáëèêà Áúëãàðèÿ, èçãîòâåí îò Öåíòúðà çà ñîöèàëíè ïðàêòèêè è ÃÔÊ - Áúëãàðèÿ, àäàïòèðàí çà íóæäèòå íà äèðåêöèÿ “ÅÄ”. Çà ÷èòàòåëÿ îñòàâà íåèçâåñòíî êàêâî å ñúêðàòåíî, êàêâî å ðåäàêòèðàíî è êàêâî å àäàïòèðàíî, èëè èíà÷å êàçàíî, îñòàâà íåèçâåñòíî äîêîëêî àâòåíòè÷íî ñà ïðåäàäåíè òåçèòå îò ïúðâîíà÷àëíèÿ òåêñò. Åòî çàùî íàïúëíî îïðàâäàíî å èçðàçåíîòî îò äèðåêòîðà íà Öåíòúðà çà ëèáåðàëíè ïðàêòèêè Åâãåíè Äàéíîâ è ÃÔÊ - Áúëãàðèÿ íåñúãëàñèå äà áúäàò ïðèïîçíàòè êàòî àâòîðè íà ñúîòâåòíàòà ÷àñò íà äîêëàäà (âèæ ñïîìåíàòàòà ïî-ãîðå ïóáëèêàöèÿ âúâ â-ê “Äíåâíèê” îò 8 àïðèë). Íåçàâèñèìî

îò òîâà êàêâè ìàòåðèàëè ñà ïîëçâàíè, îòãîâîðíîñòòà çà àâòîðñòâîòî â ñëó÷àÿ å ñàìî è åäèíñòâåíî íà äèðåêöèÿ “ÅÄ”. Ùî ñå îòíàñÿ äî ñúäúðæàíèåòî, òî èçîáèëñòâà ñ íåâåðíè è ãîëîñëîâíè (íÿêîè èçãëåæäàùè ïðàâäîïîäîáíî, äðóãè - ñïîðíè) òâúðäåíèÿ. Ìÿñòîòî íå ïîçâîëÿâà ïúê è åäâà ëè ñè ñòðóâà äà ñå ïðàâè ïîäðîáåí àíàëèç íà âñè÷êî, íàïèñàíî âúâ âúïðîñíàòà ïúðâà ÷àñò. Çàòîâà ùå ñå îãðàíè÷à ñ íÿêîëêî ïðèìåðà.  äîêëàä ñå ïðàâè îïèò äà ñå îòãîâîðè íà âúïðîñà çàùî ó íàñ ñëåä 1989 ã. åòíè÷åñêèÿò ìèð áåøå ñúõðàíåí (“çà ðàçëèêà îò þãîñëàâñêèÿ ñëó÷àé”). Ïîñî÷âàò ñå äâå ïðè÷èíè. “Ïúðâàòà å íàñëåäåíàòà êóëòóðà íà ò. íàð. ïîëèòè÷åñêà (ãðàæäàíñêà) íàöèÿ, ïîíÿêîãà íàðè÷àíà “áúëãàðñêè åòíè÷åñêè ìîäåë”. Çàáåëåæèòåëíî òâúðäåíèå. Îò êîãî å íàñëåäåíà òàçè êóëòóðà? Îò àïîëîãåòèòå íà ïðèïèñâàíîòî íà Ñòàëèí îïðåäåëåíèå çà íàöèÿ “êàòî èñòîðè÷åñêè ñúçäàëà ñå óñòîé÷èâà îáùíîñò íà õîðà, âúçíèêíàëà âúðõó áàçàòà íà îáùíîñòòà íà åçèêà, òåðèòîðèÿòà, èêîíîìè÷åñêèÿ æèâîò è ïñèõè÷åñêîòî óñòðîéñòâî, êîåòî ñå ïðîÿâÿâà â îáùíîñòòà íà êóëòóðàòà”? Èëè îò ðåæèìà íà Òîäîð Æèâêîâ ñ íåãîâàòà àñèìèëàöèîííà ïîëèòèêà, îñíîâàâàùà ñå íà ôîðìóëèðàíàòà îùå ïðåç 1967 ã. êîíöåïöèÿ çà “åäèííà áúëãàðñêà ñîöèàëèñòè÷åñêà íàöèÿ”? Èëè - àêî ñå âúðíåì ïî-íàçàä - îò îíåçè, êîèòî ñà íàïèñàëè, ïðèåëè è ïðèëîæèëè ïðåç Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà Çàêîíà çà çàùèòà íà íàöèÿòà? Èíòåðåñíî å äàëè ñïîðåä àâòîðèòå íà äîêëàäà áúëãàðñêèòå åâðåè íå ñà íîñèëè æúëòè çíà÷êè êàòî áåëåã íà ñâîÿòà ãðàæäàíñêà ïðèíàäëåæíîñò? Èçãëåæäà, ÷å â äèðåêöèÿòà “Åòíè÷åñêè è äåìîãðàôñêè âúïðîñè” íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò íå çíàÿò êîëêî òðóäíî è ìú÷èòåëíî ñå óòâúðäè â áúëãàðñêîòî ïîëèòè÷åñêî ïðîñòðàíñòâî ïðåç 90-òå ãîäèíè íà ìèíàëèÿ âåê ðàçáèðàíåòî çà áúëãàðñêàòà íàöèÿ êàòî ãðàæäàíñêà, â ñúñòàâà íà êîÿòî ñúùåñòâóâàò åòíè÷åñêè, ðåëèãèîçíè è åçèêîâè ìàëöèíñòâà. Íà ïúðâàòà ñòðàíèöà íà ïúðâèÿ äîêëàä íà áúëãàðñêîòî ïðàâèòåëñòâî çà òîâà êàê íàøàòà äúðæàâà èçïúëíÿâà çàäúëæåíèÿòà ñè ïî èçïúëíåíèå íà Ðàìêîâàòà êîíâåíöèÿ çà çàùèòà íà íàöèîíàëíèòå ìàëöèíñòâà (ïðèåò îò ÌÑ íà 22.02.2003 ã.) å íàïèñàíî: “Âúïðåêè òåæêîòî íàñëåäñòâî íà ïðîâåæäàíàòà äî 1989 ã. îò êîìóíèñòè÷åñêîòî ðúêîâîäñòâî íà ñòðàíàòà àñèìèëàöèîííà ïîëèòèêà êúì ìàëöèíñòâàòà, ïðåç ïîñëåäíèòå ãîäèíè â ðåïóáëèêà Áúëãàðèÿ ñå óòâúðäè óñïåøåí ìîäåë íà ìåæäóåòíè÷åñêè îòíîøåíèÿ, îñíîâàâàù ñå íà ïðèíöèïèòå íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî ÎÁÅÊÒÈ 7


ÏÎËÅÌÈÊÀ è ïëóðàëèñòè÷åñêàòà äåìîêðàöèÿ. Ñúùíîñòòà ìó å äà ñå ðåøàâàò ìàëöèíñòâåíèòå ïðîáëåìè ïî ïúòÿ íà áàëàíñà è õàðìîíèçèðàíåòî ìåæäó ïðèíöèïà íà èíòåãðàöèÿ íà ìàëöèíñòâàòà â ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî è ïðèíöèïà íà çàùèòà òÿõíàòà åòíè÷åñêà, ðåëèãèîçíà è åòíè÷åñêà èäåíòè÷íîñò.” Èíòåðåñíî å äàëè â äèðåêöèÿòà “Åòíè÷åñêè è äåìîãðàôñêè âúïðîñè” òîçè òåêñò ñå ïîçíàâà? Çàùîòî òîé íå ñå âðúçâà ñ îòúæäåñòâÿâàíåòî íà òàêà íàðå÷åíèÿ “áúëãàðñêèÿ åòíè÷åñêè ìîäåë” ñ íàñëåäåíà êóëòóðà.  ñúñåäñòâî ñ “íàñëåäåíàòà êóëòóðà” ÷èòàòåëÿò ìîæå äà îòêðèå äðóãî çàáåëåæèòåëíî òâúðäåíèå: “Îò ñðåäàòà íà 80-òå ãîäèíè íà ÕÕ âåê Áúëãàðèÿ ñúùî òúðñè ñâîèòå íà÷èíè äà ñå ñïðàâè ñ êðèçàòà íà ìîäåðíèçàöèÿòà è ðàçâèâà ñïåöèôè÷íè, íî ðàçïîçíàâàåìè åëåìåíòè íà çàòâîðåíîñò íà ãðóïèòå.” Íåêà äà ñå îïèòàìå äà îâëàäååì íàó÷íîñòòà íà òîçè èçðàç, çà äà ðàçáåðåì êàêâî òîé íè êàçâà. Âñúùíîñò òîé íè ïðåäñòàâÿ åäíà ìíîãî îðèãèíàëíà èíòåðïðåòàöèÿ íà ñëó÷èëîòî ñå â ó íàñ â ðåçóëòàò íà íàâëèçàíåòî íà êîìóíèñòè÷åñêîòî ðúêîâîäñòâî â ïîñëåäíèÿ - êóëìèíàöèîíåí åòàï íà ñâîÿòà àñèìèëàöèîíííà ïîëèòèêà, ñòàðòèðàë ñ íàñèëñòâåíîòî ïðåèìåíóâàíå íà áúëãàðñêèòå òóðöè â êðàÿ íà 84òà è íà÷àëîòî íà 85-òà ãîäèíà. Îò íåãî íèå íàó÷àâàìå, ÷å êðèçàòà, ïîðîäåíà îò òàçè ïîëèòèêà, íàðå÷åíà “âúçðîäèòåëåí ïðîöåñ” å âñúùíîñò “êðèçà íà ìîäåðíèçàöèÿòà” è çà äà ñå ñïðàâè ñ òàçè êðèçà íå êîé äà å äðóã, à ñàìàòà Áúëãàðèÿ ðàçâèâà “ñïåöèôè÷íè, íî ðàçïîçíàâàåìè åëåìåíòè íà çàòâîðåíîñò íà ãðóïèòå”. Ìîæå áè è ñðåä âàñ äðàãè ÷èòàòåëè èìà íÿêîè, êîèòî ñìÿòàò, ÷å àêî èìà íÿêîé âèíîâåí, òîâà ñè å Áúëãàðèÿ. Çàùî ïúê íå, ñëåä êàòî â òàêúâ àâòîðèòåòåí äîêëàä ñå ïèøàò òàêèâà íåùà. Îñòàâà äà ïîïèòàìå íåãîâèòå àâòîðè êàêâî âñúùíîñò å èìàëî - àñèìèëàöèîííà ïîëèòèêà èëè “ðàçâèòèå íà åëåìåíòè íà çàòâîðåíîñò íà ãðóïèòå”? Êàòî ÷åðâåíà íèøêà â îáñúæäàíàòà ÷àñò íà äîêëàäà ïðåìèíàâà òåìàòà çà ïðåäñòàâèòåëñòâîòî. Çàïî÷âà ñå ñ åäíî ôóíäàìåíòàëíî èçðå÷åíèå, êîåòî èç÷åðïàòåëíî íè îáÿñíÿâà êîðåíèòå íà ðîìñêèÿ ïðîáëåì: “Ëèïñàòà íà ïðåäñòàâèòåëñòâî, â ñú÷åòàíèå ñ ëèïñàòà íà âêëþ÷åíîñò è âèñîêàòà ãðóïîâà âèäèìîñò ïðàâè ðîìñêèÿ ïðîáëåì îíîâà, êîåòî å äíåñ.” ( ñòð. 4) Ïúòüîì ñå èçêóøàâàì äà ïîïèòàì - àêî ñå ïîñòèãíå “íèñêà ãðóïîâà âèäèìîñò” èëè äàæå “íåâèäèìîñò”, ðîìñêèÿò ïðîáëåì ùå ïðîäúëæàâà ëè äà áúäå “îíîâà, êîåòî å äíåñ”? Çàùîòî àç, íåâåæàòà, ñúì ñè ìèñëèë öåëè 18 ãîäèíè, ÷å òåçè íàøè ïðàâèòåëñòâà íå âèæäàò ðîìèòå ñ òåõíèòå ïðîáëåìè, êîåòî áè òðÿáâàëî äà ñúîòâåòñòâà íà “íèñêà ãðóïîâà âèäèìîñò”. Î÷åâèäíî ñúì æèâÿë â öàðñòâîòî íà êðèâèòå îãëåäàëà, êúäåòî âèñîêîòî å íèñêî, à íèñêîòî - âèñîêî. Íî äà ïðåìèíåì êúì “ïðåäñòàâèòåëñòâîòî”. Çà êàêâî ïðåäñòàâèòåëñòâî ñòàâà äóìà? Íà ñòð. 22 íàìåðèõ òåêñò, êîéòî êàòî ÷å ëè ìè ïîìîãíà äà ñå îðèåíòèðàì: “Äîêîëêîòî èìà “òóðñêè âúïðîñ”, òîé å ïîëèòè÷åñêè â ñâîÿòà îñíîâà è ñå ðåøàâà îáùî âçåòî óñïåøíî ñ íàëè÷íèòå ïîëèòè÷åñêè èíñòðóìåíòè (ïðåäñòàâèòåëñòâî íà òóðñêàòà îáùíîñò âúâ âëàñòòà è ïîëèòèêàòà).” Çíà÷è 8 ÎÁÅÊÒÈÂ

èìà ïðåäñòàâèòåëñòâî íà òóðñêàòà îáùíîñò âúâ âëàñòòà è ïîëèòèêàòà? È êîè ÷ëåíóâàò â òîâà ïðåäñòàâèòåëñòâî, êîè ñà ïðåäñòàâèòåëèòå íà òóðñêàòà îáùíîñò? Òîâà å îáÿñíåíî íà ñòð.12: “Áúëãàðñêîòî îáùåñòâî îòðàíî å íàïèïàëî ðåøåíèåòî: âêëþ÷âàíåòî íà òóðöèòå â äåìîêðàòè÷íî ïðåäñòàâèòåëñòâî ïîñðåäñòâîì ïîëèòè÷åñêà ïàðòèÿ - ò. å. ñóáåêò, êîéòî ðàíî èëè êúñíî ùå óïðàæíÿâà íÿêàêâà âëàñò.” Ñàìî äåòî íå å êàçàíî êîÿ å òàçè ïàðòèÿ-ñóáåêò. Îáà÷å àç ñúì ñèãóðåí, ÷å ÷èòàòåëèòå ñå äîñåùàò - òîâà å ÄÏÑ. À êîéòî èñêà, êàòî íàïðèìåð Ìåõìåä Äèêìå, äà ãî èçáåðàò îò äðóãà - íå-ÄÏÑ ïàðòèÿ, òî ñè å íàïèïàíî - òîé ìîæå è äà å òóð÷èí, íî íÿìà äà áúäå ïðåäñòàâèòåë íà òóðöèòå. È òàêà áúëãàðñêèòå òóðöè - äåïóòàòè è ìèíèñòðè îò ÄÏÑ ñà òåçè ïðåäñòàâèòåëè. Îò äîêëàäà îáà÷å íå ìîæå äà ñå ðàçáåðå äàëè îò “ïðîíèêâàíåòî” (èçðàçúò å îò äîêëàäà) íà ÄÏÑ âúâ âëàñòòà äèñòàíöèèòå êúì òóðöèòå íàìàëÿâàò. Óæ íà åäíî ìÿñòî ïèøå (è æóðíàëèñòèòå âåäíàãà ãî çàáåëÿçàõà), ÷å “êîëêîòî ïîâå÷å ÄÏÑ óïðàæíÿâà âëàñò, òîëêîâà ïîâå÷å íàìàëÿâàò íåãàòèâíèòå íàñòðîåíèÿ ñïðÿìî òóðöèòå” (ñòð. 12 - ñåãà òîâà òâúðäåíèå ìàé îñòàíà êàòî ñèðà÷å - íèêîé íå èñêà äà ñè ïðèçíàå, ÷å å íåãîâ àâòîð).  ñúùîòî âðåìå íÿêîëêî ñòðàíèöè ïî-íàòàòúê ìîæå äà ñå ïðî÷åòå: “Ñúùåâðåìåííî, îò 2005 ãîäèíà ñå íàáëþäàâà áàâíî íàðàñòâàùî íåäîâîëñòâî ñðåä áúëãàðñêàòà îáùíîñò îò “ïðåêîìåðíîòî” ïðèñúñòâèå íà òóðöè âúâ âëàñòòà â ðàéîíèòå ñúñ ñìåñåíî íàñåëåíèå. Êîíñòàòàöèÿòà òóê å, ÷å áúëãàðñêîòî îáùåñòâî (îò òåêñòà íå å ÿñíî - áúëãàðñêî êàòî ãðàæäàíñêî èëè áúëãàðñêî êàòî åòíè÷åñêî?) ïðîäúëæàâà äà èìà ñèëíî åãàëèòàðíà (îò ôð. egalite - ðàâåíñòâî - á. ì.) êóëòóðà. Ðåàãèðà îñòðî íà ñëó÷àè, â êîèòî ïðèâèæäà íåïðàâîìåðíî (íåñïðàâåäëèâî) ôàâîðèçèðàíå íà òóðöèòå ïî îòíîøåíèå íà âëàñòòà”. Òðóäíî å äà ïðîíèêíåì â òàéíèòå íà òîçè èçðàç - òîâà äåòî ñå ïðèâèæäà íà “áúëãàðñêàòà îáùíîñò”, èìà ëè ãî èëè ãî íÿìà íàïðèìåð. Ùî ñå îòíàñÿ äî ðàâåíñòâîòî - òîâà òðÿáâà äîáðå äà ñå ðàçáåðå. Òóêà äà íå å Ôðàíöèÿ ñ íåéíèÿ ëîçóíã: “Ñâîáîäà, ðàâåíñòâî, áðàòñòâî.” Íèå îò “áúëãàðñêàòà îáùíîñò” - ñèãóðíî ñúùî ñè èìàìå ïðåäñòàâèòåëè è òîãàâà òåçè ïðåäñòàâèòåëè áè òðÿáâàëî äà áúäàò áúëãàðñêèòå áúëãàðè - äåïóòàòè è ìèíèñòðè? Íåùàòà ïî÷âàò äà ñå ïðîÿñíÿâàò - Àõìåä Äîãàí è Åìåë Åòåì íàïðèìåð ïðåäñòàâëÿâàò áúëãàðñêèòå òóðöè, à Ñåðãåé Ñòàíèøåâ è Âîëåí Ñèäåðîâ ïðåäñòàâëÿâàò áúëãàðñêèòå áúëãàðè. Äà àìà íèå - áúëãàðñêèòå áúëãàðè, ñè èìàìå è ïðåçèäåíò, ïúê òå, òóðöèòå, ñè íÿìàò. Íèùî - âàæíîòî å, ÷å âñè÷êè ñìå áúëãàðñêè ãðàæäàíè, çàùîòî ñìå “ãðàæäàíñêà íàöèÿ”. À ñåãà äà ñå âúðíåì ïðè ðîìèòå - òå ñè íÿìàò íèòî ïðåçèäåíò íèòî äðóãî ïðåäñòàâèòåëñòâî, êàêòî âèäÿõìå ïî-ãîðå. Èëè íå - èìàò ñè äåïóòàòà Òîìà Òîìîâ. Àëåêñàíàäúð Ôèëèïîâ è Áàêè Õþñåèíîâ íå çíàì äàëè äà ãè ñïîìåíàâàì, çàùîòî òå âñå ïàê ñà ñàìî çàìåñòíèê-ìèíèñòðè, íàçíà÷åíè îò áúëãàðèíà Ñåðãåé Ñòàíèøåâ. Òîâà çà ïðåäñòàâèòåëñòâîòî çàïî÷âà äà ìè ñå ïðîñâåòëÿâà. Çíà÷è, àêî íåùî ïðè òóðöèòå íå å íàðåä, ò. å. èìà “òóðñêè âúïðîñ” - íàïðèìåð äåòñêàòà ñìúðòíîñò


ÏÎËÅÌÈÊÀ ïðè òÿõ å 17 íà õèëÿäà - âúïðîñúò å ïîëèòè÷åñêè â ñâîÿòà îñíîâà - èìàò ñè Àõìåä Äîãàí è Åìåë Åòåì - èçáðàëè ñà ñè ãè - íà òÿõ äà èì ñå îïëàêâàò. À íèå - áúëãàðèòå íÿìà äà ñå îïëàêâàìå íà Ñåðãåé Ñòàíèøåâ, çàùîòî ïðè íàñ äåòñêàòà ñìúðòíîñò å ñàìî 10 íà õèëÿäà (ìíîãî ïî-áëèçêî äî åâðîïåéñêàòà, êîÿòî å 4.7). Ñåãà ðàçáèðàì êàêâî èì å íà ðîìèòå, êîèòî ñè íÿìàò íèòî Ñåðãåé Ñòàíèøåâ, íèòî äàæå Àõìåä Äîãàí. Òî çàòîâà äåòñêàòà ñìúðòíîñò ïðè òÿõ å öåëè 25 íà õèëÿäà. À áå ìàé íå ñúì ñúâñåì ïðàâ, çàùîòî ïðè òÿõ ëèïñâà è âêëþ÷åíîñò (ñòð. 4) - ïðè òÿõ ëèïñâà “ñïîäåëåíî òðóäîâî åæåäíåâèå” (ñòð. 11). Òúêìî ñè ïîìèñëèõ, ÷å ïðåäñòàâèòåëñòâîòî çàïî÷âàì äà ãî ðàçáèðàì è îòíîâî ñå îáúðêàõ - ïðè ðîìèòå ïðåäñòàâèòåëñòâîòî íå òðÿáâàëî äà áúäå ïîëèòè÷åñêî, êîëêîòî è òå äà èñêàò äà ñè èìàò ïîëèòè÷åñêè Àõìåä Äîãàí è ïîëèòè÷åñêà Åìåë Åòåì. Õè÷ íå èì òðÿáâàëî, çàùîòî ñïîðåä äèðåêöèÿ ÅÄÂ: “äîêîëêîòî èìà “ðîìñêè âúïðîñ” òîé å ñîöèàëåí â ñâîÿòà îñíîâà” (ñòð.22 òîâà “äîêîëêîòî” ìíîãî ïðàâèëíî å ñëîæåíî, çàùîòî ìîæå è äà å äîíèêîëêî). Îñâåí òîâà äúðæàâàòà îùå íå å ðåøèëà çà ðîìèòå êîé îò ïðåäëîæåíèòå îò äèðåêöèÿòà äâà âçàèìíî èçêëþ÷âàùè ñå ïîäõîäà äà èçáåðå: “1. Äà ñå îïèòà äà êîìïåíñèðà ñòðàäàíèÿòà íà ãðóïàòà â êà÷åñòâîòî é íà åäèíåí ñóáåêò” (ñòð.15 - òàêà äå êàòî ùå ñòðàäàò, äà ñòðàäàò ãðóïîâî êàòî åäèíåí ñóáåêò) èëè “2. Äà ñíàáäè ðîìèòå ñ íàãëàñèòå è óìåíèÿòà, îñíîâàíè âúðõó èíäèâèäà, çà ïîñòèãàíå íà íåãîâîòî áëàãîïîëó÷èå.” (ñòð. 16 - êîëêî ìó å äà ñå çàâúðòè åäèí åâðîïåéñêè ïðîåêò çà ïðîèçâîäñòâî íà íàãëàñè è óìåíèÿ, ñ êîèòî ðîìèòå äà áúäàò ñíàáäåíè). Äîøëî ìó å âðåìåòî òàçè äèëåìà äà ñå ðåøè, çàùîòî àâòîðèòå íà äîêëàäà âå÷å ñà “êàëêóëèðàëè” è çà êîëêî ðîìè ñòàâà äóìà. Òîâà ìîæåì äà íàìåðèì ïîä ëèíèÿ íà ñòð. 6. Òàì ÷åòåì: “ïðîáëåìíèòå” íåùà, êîèòî ôèãóðèðàò â ìåäèèòå è îáõâàùàò êîìïàêòíè îáùíîñòè (ãåòà) åäâà ëè ñå îòíàñÿò çà ïîâå÷å îò 130 000. È ïîíàòàòúê: “Âúïðîñúò å, êàêâî å îíîâà, êîåòî ïðàâÿò îñòà-

íàëèòå (ìíîçèíñòâîòî), êîåòî íå ãè âêàðâà â ìåäèèòå êàòî ïðîáëåìíè?” È îùå ïî-íàòàòúê: “Èìà è èçöÿëî ïîçèòèâíè ìîäåëè êàòî Ëîì. Èçó÷àâàíåòî íà ïîäîáíè ìîäåëè (ò. å., êúäåòî íèùî “ïðîáëåìíî” íå ñå ñëó÷âà) å íå ïî-ìàëîâàæíî îò àíàëèçèðàíåòî íà ïðîáëåìèòå òàì, êúäåòî òå ñúùåñòâóâàò.” Âúâ âðúçêà ñ ïîçèòèâíèòå ìîäåëè î÷åâèäíî òðÿáâà äà ñè èçÿñíèì òåçè òàì îò Íàöèîíàëíèÿ ñòàòèñòè÷åñêè èíñòèòóò çàùî íè çàáúðêâàò ãëàâèòå ñ íÿêàêâè òåõíè ñè ïðîáëåìíè íåùà. Òå ðàçáèðà ñå ïðàâèëíî ñìÿòàò íà áàçà 370 908 äóøè. Çàùîòî ñàìî òîëêîâà ñà ñå îïðåäåëèëè êàòî ðîìè. Äðóãèòå - íàé-ìàëêî îùå òîëêîâà íåêà íàé-íàïðåä äà êàæàò, ÷å ñà ðîìè è òîãàâà ùå ãîâîðèì çà òÿõ êàòî “ïðîáëåìíè”. Òà íà âúïðîñíàòà áàçà “ñïåöèàëèñòèòå” îò èíñòèòóòà ñà ñìåòíàëè, ÷å ïðåç 2001 ã. 180 930 ðîìè (48.9 %) ñà áåç êàíàëèçàöèÿ è 146 509 ðîìè (39.5 %) ñà áåç êàíàëèçàöèÿ è âîäîïðîâîä. È êàêâî îò òîâà - êîé å êàçàë, ÷å òîâà ñà “ïðîáëåìíè” íåùà, êîèòî ôèãóðèðàò â ìåäèèòå? Ùî ñå îòíàñÿ äî Ëîì - áðàâî. Òàì èìàøå ïðåäè âðåìå åäíî ñòðàøíî ãåòî - “Õóìàòà”. Ñåãà, êàêòî ñå ðàçáèðà, òî ñå å ïðåâúðíàëî â ÷àñò îò “èçöÿëî ïîçèòèâåí ìîäåë”. Ìîæå è ïî÷èí äà ñå ïîäåìå: “Âñè÷êè ðîìè äà æèâåÿò êàòî â Õóìàòà.” Ïðîñòåòå ìå, ëþáåçíè ÷èòàòåëè, çà ÷åðíèÿ õóìîð ñ íåùàñòèåòî íà õîðàòà, íî êàòî ÷åòà âúïðîñíèÿ äîêëàä íå çíàì äà ñå ñìåÿ ëè, äà ïëà÷à ëè. Èìàõ íàìåðåíèÿ äà ïèøà è çà äðóãè íåùà: - çà ïúëíîòî íåïîçíàâàíå íà ìåæäóíàðîäíèòå ñòàíäàðòè çà çàùèòà íà ìàëöèíñòâàòà; - çà ëèïñàòà íà ðåàëåí àêòóàëåí àíàëèç íà ìåæäóåòíè÷åñêèòå îòíîøåíèÿ ó íàñ; - çà ëèïñàòà íà çàäúëáî÷åí àíàëèç íà äúðæàâíèòå ïîëèòèêè â òàçè îáëàñò; - çà òîâà, ÷å â äîêëàäà èìà è íÿêîè äîñòîâåðíè èíôîðìàöèè è áåçñïîðíè òâúðäåíèÿ.

Ïðîäúëæàâà îò ñòð. 5 (êàêâî ùå êàæå áúëãàðñêîòî ìíîçèíñòâî?) è çàòîâà ÿ ïðîêàðâàò ïîëîâèí÷àòî, åäâà-åäâà, ñ ìèøè êðà÷êè? Ðîìèòå, ïðè öÿëàòà ñè íååäíîðîäíîñò, ñòúïêà ïî ñòúïêà, áàâíî, íî áåçâúçâðàòíî ñòàâàò åäèííî öÿëî, çàïî÷âàò - ïîíå çíà÷èòåëíè ÷àñòè îò òÿõ - äà ñå ñàìîîñúçíàâàò èìåííî êàòî ðîìè. Íå ñàìî êàòî áúëãàðñêè ãðàæäàíè, êàòî õðèñòèÿíè èëè ìþñþëìàíè, íî - íà ïúðâî ìÿñòî - êàòî ðîìè è ñëåä òîâà êàòî âñè÷êî äðóãî. À ñàìîîñúçíàâàíåòî å áîðáà çà ïðèçíàíèå. Ïðèçíàíèåòî å ëå÷åíèåòî íà äèñêðèìèíàöèÿòà. Íî áîðáàòà, èçêîðåíÿâàíåòî íà äèñêðèìèíàöèÿòà íå å ïîä÷åðòàíî êàòî ïúðâîñòåïåííà çàäà÷à íà ïîëèòèêàòà, êîÿòî ÷åðòàå òîçè äîêëàä. À îñâåí òîâà, õîðàòà èëè íàé-ìàëêîòî âîäà÷èòå èì, êîèòî ñå áîðÿò çà ïðèçíàíèå, íå ìîãàò äà ïðèåìàò, ÷å äðóãèòå ñà “ïîëèòè÷åñêè ïðîáëåì”, à òâîèòå õîðà ñàìî “áèòîâ”. Òîâà ñå âúçïðèåìà, íåçàâèñèìî îò íà-

ìåðåíèÿòà íà àâòîðèòå íà äîêëàäà, çà êîéòî èäå ðå÷ - êàòî îñêúðáëåíèå. Íå å ïðèåìëèâî çà æàäóâàùèòå ïðèçíàíèå åäèíèÿò ìàëöèíñòâåí åòíîñ äà èìà ëåãèòèìíî ïðàâî íà ïîëèòè÷åñêî ïðåäñòàâèòåëñòâî â ëèöåòî íà ñîáñòâåíà ïàðòèÿ, à òâîÿò - äà íÿìà. (À òîâà, ÷å ñúùåñòâóâàò äåñåòêè ðîìñêè êâàçèïàðòèè, íî íÿìà íèùî ïîäîáíî íà ÄÏÑ, å ñúâñåì äðóã âúïðîñ.) È îùå - èçâåñòíî å, ÷å áîðåùèòå ñå çà ïðèçíàíèå ðîìñêè ëèäåðè â îáùèÿ ñëó÷àé ñà ìíîãî íåäîâîëíè îò òîâà, ÷å äúðæàâàòà ñÿêàø äàâà íà åòíè÷åñêàòà ïàðòèÿ ÄÏÑ ïðàâîòî äà ïðåäñòàâëÿâà íå ñàìî òóðöèòå, íî è ðîìèòå. Òîâà íèêàê íå èì õàðåñâà è òå ðåàãèðàò âñåêè ïúò, êîãàòî ñïîðåä òÿõ åäèíèÿò åòíîñ ïîëó÷àâà “íåçàñëóæåíè” ïðåäèìñòâà â ñðàâíåíèå ñ äðóãèÿ. Àâòîðèòå îò Öåíòúðà çà ñîöèàëíè ïðàêòèêè è ïîðú÷èòåëèòå èì îò äèðåêöèÿ “ÅÄ” áè òðÿáâàëî ïðåäâàðèòåëíî äà ñà íàÿñíî ñ òîâà. Íî î÷åâèäíî íå ñà áèëè.

Ñúâìåñòíà ïóáëèêàöèÿ ñ “Äðîì äðîìåíäàð”

ÎÁÅÊÒÈÂ 9


Липса на актуален анализ на междуетническите отношения  

Публикация на списание Обектив, брой 154 от 2008г., автор Михаил Иванов

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you