Page 1

Óæàñ, à íå ÷åñò ÷åñò* Èíòåðâþ íà Èðèíà Íåäåâà ñ ïðîô. Èðèíà Ãðóäçèíñêà Ãðîññ

- Êàêâè ñà êîðåíèòå íà íîâèÿ íàöèîíàëèçúì â Ïîëøà? - Ïîâå÷åòî îò ñòðàíèòå, êîèòî ñå ïðèñúåäèíèõà íàñêîðî êúì ÅÑ è îñîáåíî êîèòî áÿõà îñâîáîäåíè ñëåä 1989 ã. Èçïîëçâàò íàöèîíàëèçìà êàòî ñðåäñòâî çà çàâðúùàíå â ìèíàëîòî. Ïîëó÷àâà ñå íåùî êàòî “ïðåîòêðèâàíå” íà ñåáå ñè â åäèí îáðàç íà âúîáðàæàåì íàöèîíàëåí êîíòèíþèòåò. Òîâà å åäèíèÿò àñïåêò.  òîâà èìà äîáðà è ëîøà ñòðàíà. Îò åäíà ñòðàíà, ïîçèòèâíîòî å, ÷å ïî òîçè íà÷èí ñå ïîëó÷àâà åäíî âúâåæäàíå íà ìíîæåñòâåíîñò íà âèçèèòå çà èñòîðèÿ âúâ âñåêèäíåâíàòà èíòåðïðåòàöèÿ. Íî äðóãèÿò àñïåêò, êîéòî å ñâúðçàí ñ ôàêòà, ÷å ñòðàíèòå, ïðèñúåäèëè ñå êúì ÅÑ, ñå îòêàçàõà îò ÷àñò îò ñâîÿ ñóâåðåíèòåò, à òîâà å ñâúðçàíî ñ åäíà òðåâîãà, ÷å ñòàòóñúò íà äúðæàâèòå èì ìîæå äà ñå ðàçìèå â ðàìêèòå íà ÅÑ êàòî íÿêàêâà ãèãàíòñêà ïðîòîôåäåðàöèÿ. Òîâà ìîæå äà êàðà õîðàòà íà âñåêèäíåâíî íèâî äà ïîä÷åðòàâàò ïî íÿêàêúâ ëåêî èñòåðè÷åí íà÷èí ñâîÿòà óíèêàëíîñò è òîâà, ÷å ñà ñïåöèôè÷íè, äà ïîä÷åðòàâàò ñâîèòå îñîáåíîñòè. - Äàëè òåíäåíöèÿòà êúì ôîðñèðàí íàöèîíàëèçúì å îïèò äà ñå íàìåðè çàìåñòèòåë íà êîìóíèçìà - íÿêîãàøíàòà èäåîëîãèÿ, êîÿòî å äåéñòâàëà êàòî ôóíäàìåíò íà ñîöèàëèñòè÷åñêàòà äúðæàâíîñò. Äîêîëêî íàöèîíàëèçìúò è íàöèîíàëíàòà èäåíòèôèêàöèÿ ñå ïðåâðúùàò â íîâ ôóíäàìåíò íà äúðæàâíîñòòà? - Êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ íà Ïîëøà å áèëà âèíàãè èçóìèòåëíî íàöèîíàëèñòè÷íà ïî

Èðèíà Ãðóäçèíñêà Ãðîññ å èçïúëíèòåëåí äèðåêòîð íà Èíñòèòóòà çà íàóêè çà ÷îâåêà è ïðåïîäàâàòåë ïî ñúâðåìåííè ÷óæäè åçèöè â Óíèâåðñèòåòà â Áîñòúí. Ïðåïîäàâà ñðàâíèòåëíî ëèòåðàòóðîçíàíèå â Óíèâåðñèòåòà â Íþ Éîðê. Ïðåâåäåíèòå îò íåÿ êíèãè âêëþ÷âàò àâòîðè êàòî ×åñëàâ Ìèëîø è Éîçåô Áðîäñêè. Àâòîð å íàä 40 ñòàòèè è ÷àñòè îò êíèãè.

* Ëåêöèÿòà “Óæàñ, à íå ÷åñò” íà ïðîô. Èðèíà Ãðóäçèíñêà Ãðîññ ñå ñúñòîÿ â ×åðâåíàòà êúùà, îðãàíèçèðàíà çàåäíî ñ Èíñòèòóò “Îòâîðåíî îáùåñòâî” â ðàìêèòå íà ïðîãðàìàòà “Êðèçàòà â Öåíòðàëíà Åâðîïà”.

26 ÎÁÅÊÒÈÂ

ïðèðîäà. Ñ ìàëêî èçêëþ÷åíèÿ, ïîëñêèòå êîìóíèñòè âèíàãè ñà îòèãðàâàëè äîáðå íàöèîíàëèñòè÷íèòå ìîòèâè. Íàïðèìåð, òå ñè ïîçâîëÿâàõà äà òâúðäÿò, ÷å íîâèòå “ãåðìàíñêè” òåðèòîðèè, êîèòî ñà áèëè äîáàâåíè ñëåä 1945 ã., ñà áèëè “ïîëñêè” òåðèòîðèè.  öåëèÿ ðå÷íèê è â öåðåìîíèàëà íà äúðæàâàòà, “ïîëñêîòî” å âàæíà ñúñòàâíà ÷àñò. Äàæå è ïðåç 1968 ã. ñàìèòå êîìóíèñòè èçïîëçâàõà àíòèñåìèòñêà èäåîëîãèÿ, çà äà íàëîæàò ñâîåòî ðàçáèðàíå çà òîâà êàêâî îçíà÷àâà äà áúäåø “ïàòðèîòè÷åí ïîëÿê”. Î÷åâèäíî òå ãëåäàõà íà ïîëñêîòî îáùåñòâî êàòî íà îáùåñòâî, â êîåòî èìà àíòèñåìèòèçúì, ùîì óñïÿõà äà ïðîêàðàò òî÷íî òàçè âåðñèÿ. Èìà åäíà ñòðîéíà ïðèåìñòâåíîñò è òî ïî íà÷èí, êîéòî íè êàðà äà ìèñëèì çà ïàðàìåòðèòå íà ïîëñêàòà ñúïðîòèâà. Çàùîòî åäíà ÷àñò îò ìîòèâàöèÿòà, è â ëàãåðà íà êîìóíèñòèòå, è â ëàãåðà íà ñâîáîäîìèñëåùèòå õîðà â Ïîëøà, íàèñòèíà å ñâúðçàíà ñ ÷óâñòâîòî çà ìíîãî ñèëíà íàöèîíàëíà èäåíòè÷íîñò.  Ïîëøà íå ìîæåø äà óïðàâëÿâàø áåç äà èçïîëçâàø íàöèîíàëèñòè÷åñêèÿ ðå÷íèê. È îòíîâî ùå ïîä÷åðòàÿ, ÷å íå óïîòðåáÿâàì “íàöèîíàëèçìà” åäèíñòâåíî â íåãàòèâíèÿ ìó ñìèñúë. Îò÷èòàì, ÷å èìà åìîöèîíàëíî âàæíè è ïîçèòèâíè íåùà â íàöèîíàëíàòà ÷åñò. Õîðàòà èìàò íóæäà äà ñå ÷óâñòâàò ïðèâúðçàíè êúì îáùà êàóçà, çàòîâà îáùíîñòòà èì å êà÷åñòâåíà è âàæíà. - Êàæåòå ïîâå÷å çà Âàøèÿ ëè÷åí îïèò ñ ïîëñêèÿ íàöèîíàëèçúì è îñîáåíî çà 1968 ã. â Ïîëøà? Êàêâî Âè ìîòèâèðà äà ïðîòåñòèðàòå òîãàâà ñðåùó ðåæèìà? - Ìîÿòà ñèòóàöèÿ å ñëîæíà. Ðîäåíà ñúì â êîìóíèñòè÷åñêî ñåìåéñòâî. Íî ðîäèòåëèòå ìè íå áÿõà èäåîëîçè. Ìàéêà ìè áåøå ëåêàð. Áàùà ìè áåøå â èçäàòåëñêàòà äåéíîñò. Îêàçàõ ñå ÷àñò îò åäíà ñòóäåíòñêà ãðóïà ñ ðàçëè÷åí áåêãðàóíä. ×óâñòâàõìå ñå ìàëêî ïîìàëêî óïëàøåíè îò ïîâå÷åòî õîðà. Äîíÿêúäå êàòî ÷å ëè áÿõìå ïðèâèëåãèðîâàíè, èìàõìå ïîâå÷å èíôîðìàöèÿ îò äðóãèòå. Ó÷åõìå â óíèâåðñèòåòè. Èìàõìå ðàçëè÷íè êëóáîâå. Åäèí îò òÿõ áåøå îðãàíèçèðàí îò Àäàì Ìèõíèê - íèå áÿõìå ñúñòóäåíòè ñ íåãî. È ïîñòåïåííî ñå îêàçà, ÷å ñúçäàâàìå ìàëêî îáùåñòâî - ñðåäà, êîÿòî ïî áóíòîâåí íà÷èí ñå èíòåðåñóâà-


øå îò ïîëèòèêà. Ñòàâàõà ïðîìåíè â ñâåòà.  ×åõîñëîâàêèÿ çðååõà ñúáèòèÿ - à òîâà áåøå ñàìî íà êðà÷êà îò íàñ - ïðåç åäíà ãðàíèöà. Ìèñëåõìå çà äåìîêðàòèçèðàíå íà ñèñòåìàòà. Íå ñå âúçïðèåìàõìå êàòî áîðöè ñ êîìóíèçìà. Íàðè÷àõà íè ðåâèçèîíèñòè. - Ïîëñêèÿò ïîðèâ çà äåìîêðàòèçèðàíå íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì âñúùíîñò ïðåäõîæäà Ïðàæêàòà ïðîëåò, òàêà ëè? - Äà. Áåøå ïðåäè ñúáèòèÿòà â Ïðàãà, êîèòî ñå ïðåâúðíàõà â ñèìâîë íà ïðîöåñà. Ïîëñêèÿò ïîðèâ áåøå ðàçáèò ìàëêî ïðåäè òîâà. Ïðåç ìàðò 1968 ã. èìàøå äåìîíñòðàöèè, êîèòî çàïî÷íàõà îò óíèâåðñèòåòèòå. Äåìîíñòðàíòèòå áÿõà ìíîãî áðóòàëíî àòàêóâàíè îò ñèëèòå íà ðåäà. Èìàøå ìíîãî àðåñòè è êàòî ðåçóëòàò ãíåçäà íà ïðîòåñòè èçáóõíàõà â ïî÷òè âñè÷êè âèñøè ó÷èëèùà â Ïîëøà. À ïîñëå ñå ïðåíåñîõà â çàâîäèòå. Òîâà áåøå áóíòúò íà ïîêîëåíèåòî ðîäåíî, ñëåä 1945 ã. Òî÷íî êàêòî òîâà ñå ñëó÷è âúâ Ôðàíöèÿ è â Ñúåäèíåíèòå ùàòè, Ãåðìàíèÿ, Èòàëèÿ è Ìåêñèêî. È àêî ïîãëåäíåòå íà èäåîëîãèèòå íà òîâà ïîêîëåíèå íåçàâèñèìî îò êîÿ ñòðàíà íà Æåëÿçíàòà çàâåñà ñà, òå áÿõà äîñòà ñõîäíè. Òîâà áåøå çàùèòà íà èíäèâèäóàëíîñòòà ñðåùó ñèñòåìàòà. Èìàøå ðàçëè÷íè ôîðìè, íî ñúäúðæàíèåòî áåøå îáùî.  ïîëñêèÿ âàðèàíò ñå îêàçà, ÷å çà ðåæèìà å èçêëþ÷èòåëíî ëåñíî äà èçïîëçâà îïðåäåëåíèåòî “öèîíèñòè”, ÷å òîâà å ðàáîòåùî íåãàòèâíî ïîíÿòèå, ÷å òîâà å íà÷èíúò äà ñâåäå áóíòà íè äî “çàãîâîð” íà õîðà, êîèòî ñàìîòî ïîëñêî îáùåñòâî íå ïðèåìà êàòî ÷àñò îò ñåáå ñè. Îêàçà ñå îò÷àéâàùî ëåñíî òîâà ðàçäåëåíèå. À äðóãèÿò òðèê íà ðåæèìà áåøå äà ñå ïðåäñòàâè ñòóäåíòñêèÿò áóíò êàòî íÿêàêâè âúòðåøíè áèòêè â ñàìàòà ïàðòèÿ. - Ùîì å áèëî âúçìîæíî äà áúäå ñòèãìàòèçèðàí íÿêîé êàòî “öèîíèñò”, ìîæå ëè äà ñå êàæå, ÷å ïðåç 60-òå ãîäèíè â ïîëñêîòî îáùåñòâî àíòèñåìèòèçìúò å áèë ïðèåìëèâ? - Êàòî îòãîâîð íà íàøèòå áóíòîâå ïàðòèÿòà îðãàíèçèðà ïóáëè÷íî çàêëåéìÿâàíå íà ïðîòåñòèòå íè â çàâîäèòå.  åäèí ìîìåíò ïóáëè÷íîñòòà ñå îêàçà âúîðúæåíà ñ ïëàêàòè, íà êîèòî ïèøå “öèîíèñòèòå â Öèîí” è äðóãè ïîäîáíè ïðèçèâè. Òîâà ñúâñåì íå îçíà÷àâà, ÷å òåçè õîðà, êîèòî íîñåõà òåçè ïëàêàòè, èçîáùî ñà èìàëè èäåÿ êàêâî îçíà÷àâà “öèîíèçúì” â òîçè ìîìåíò. Òîâà íå çíàì. Òîâà ïðîñòî áåøå ñêðèòèÿò íà÷èí äà áúäåì íàçîâàíè è ïîñî÷åíè ñ ïðúñò êàòî “åâðåè”. Íÿìà íà÷èí òîâà äà ãî çíàì îòâúòðå. Íî å ôàêò, ÷å áÿõ â çàòâîðà ïî òîâà âðåìå. Ñúñ ñèãóðíîñò ìîæå äà ñå ñòèãíå äî èçâîäà, ÷å êîìóíèñòèòå ãëåäàõà íà îáùåñòâîòî êàòî íà àíòèñåìèòñêî îáùåñòâî, ñëåä êàòî ñè ïîçâîëÿâàõà äà èçïîëçâàò àðãóìåíòà ïî òîçè íà÷èí è â òàêúâ ìàùàá. Àíòèñåìèòèçìúò áåøå ÷àñò îò ïîïóëèçìà íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì â Ïîëøà òîãàâà. - Èçíåíàäîõòå ëè ñå ïî âðåìå íà ëåêöèÿòà â ×åðâåíàòà êúùà îò âúïðîñà “Êîé Âè å äàë ðàçðåøåíèå äà ãîâîðèòå çà ïîëñêàòà èäåíòè÷íîñò”? - Èçíåíàäà ìå ñàìî òîâà, ÷å òàêàâà ðåàêöèÿ âèæäàì â Ñîôèÿ. Íî ñåãà ñ ãëîáàëèçàöèÿòà âñúùíîñò ïîäîáíî îáÿñíåíèå ëåñíî ïðåîäîëÿâà ãðàíèöè. Ìíîãî ÷åñòî àíàëèçúò, êîéòî ïðàâÿò õîðà êàòî ìåí, àâòîìàòè÷íî áèâà îáâèíÿâàí â íåùî òàêîâà ñìúòíî è íåÿñíî,

êàòî “öèîíèçúì”. Òîâà å ñòðàòåãèÿ, çà äà òå íàêàðàò äà çàìúë÷èø. Èìà ìíîãî èíòåëåêòóàëíè ãëàñîâå, êîèòî ïîïàäàò â òàêàâà ñèòóàöèÿ - äà áúäàò îìàëîâàæàâàíè, äà áúäàò çàãëóøàâàíè ñ ïîäîáíè ñòðàííè àðãóìåíòè. Òîâà å ñðàâíèòåëíî óñïåøíà ñòðàòåãèÿ, äà íàêàðàø åäèí ãëàñ èëè èçêàçàíà ïîçèöèÿ äà çàìëúêíå, êàòî ãî îáâèíèø â íåùî òîëêîâà íåÿñíî êàòî “öèîíèçúì”, íàïðèìåð. Äðóãèòå ñòðàòåãèè äà òå íàêàðàò äà çàìúë÷èø å äà òè êàæàò - “Íèå ñìå ìåñòíè õîðà, íèå ñìå îòòóê, “native”, à âèå ñòå ÷óæäåíöè, îò äðóãàäå. Ñëåäîâàòåëíî íÿìàòå ïðàâî äà ãîâîðèòå çà íàñ”. Íÿìà çíà÷åíèå, ÷å öÿëàòà ïîëñêà ëèòåðàòóðà, êîÿòî å ñâåòîâíà ëèòåðàòóðà, å ïèñàíà îò ïîëÿöè â èçãíàíèå. Íÿìà çíà÷åíèå, ÷å åìèãðàöèÿòà å òîëêîâà âàæíà ñúñòàâíà ÷àñò îò ïîëñêàòà ñúïðîòèâà. Âñè÷êè åìèãðàíòè â êðàéíà ñìåòêà ìîãàò äà ïîïàäíàò â êàïàíà íà “çàìúë÷àâàíåòî”, àêî “ïîëñêîòî” ñå îáèäè îò òÿõíàòà êðèòè÷íîñò. Îùå åäíà îò áèòîâèòå ñòðàòåãèè íà òîâà äà íàêàðàø åäèí íåóäîáåí ãëàñ äà “çàìúë÷è” å äà èçâåäåø áèòîâîòî ñòðàäàíèå - “Íèå òóê ñòðàäàõìå, áîðèõìå ñå, êàêâî èñêàòå äà íè êàæåòå, âèå òàì îò Áîñòúí, êúäå áÿõòå êîãàòî íèå ñòðàäàõìå”. Ïîëñêèòå èñòîðèöè íå îáè÷àò äà âêëþ÷âàò àâòåíòè÷íè ãëàñîâå. Òå ãðàäÿò èñòîðèÿòà ïðåç ãëàñà íà äîêóìåíòè è îôèöèàëíè æàëîíè íà âðåìåòî. Ïðè îïèò äà ñå ãîâîðè ïî-ðàçëè÷íî çà çâåðñòâàòà ïî âðåìå íà Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà ñå âèæäà, ÷å íÿìà ìíîãî ÿñíà ðàçëèêà ìåæäó ãåðîè÷íèòå ïîëÿöè è íåãåðîè÷íèòå åâðåè, íàïðèìåð. Âúïðîñúò ñ ãåðîèçìà èçîáùî èìà îãðîìíà íóæäà îò ïðåðàçãëåæäàíå. Èìà èñòîðèöè, êîèòî èçïîëçâàò àðãóìåíòè îò òèïà - “Òîâà íå å èñòîðèÿòà”. À èñòîðèÿòà, â òÿõíîòî ðàçáèðàíå, å ðàçäàâàíå íà “ïðàâî” äà ñå ÷óå òâîÿò ðàçêàç. Ïî òîçè íà÷èí âñúùíîñò åäíà ãåðîè÷íà ïîëñêà èñòîðèÿ ìîæå äà ñå ãðàäè èçöÿëî âúðõó èçêëþ÷åíèòå ãëàñîâå. Âúïðîñúò å äà ñà çàìúë÷àëè çàâèíàãè. À òîâà íàèñòèíà íå å òàêà ëåñíî. Ìíîãî å èíòåðåñíî êàê ñå ïîÿâÿâàò òåçè ñòðàòåãèè íà “çàìúë÷àâàíåòî”, êàê äà òå íàêàðàò äà çàìúë÷èø, çàùîòî ñè åìèãðàíò..., íàïðèìåð. Èìà òîëêîâà ìíîãî òàáóòà, ãðàíèöè íà òîâà, êîåòî ìîæåø äà êàæåø êàòî ÷àñò îò åäíî îáùåñòâî è êàêâî íå ìîæåø, è êîãàòî èäâàø îòâúí, òè àâòîìàòè÷íî ïîïàäàø â òîçè êàïàí. - Òîâà îçíà÷àâà ëè, ÷å Âàøèòå êðèòè÷íè àíàëèçè è ãëàñîâåòå íà ëèáåðàëíèòå èíòåëåêòóàëöè ñà íàéñëàáî ÷óâàåìè äíåñ â Ïîëøà? - Âåñòíèöè êàòî “Ãàçåòà Âèáîð÷à” ïîêàçâàò ðàçëè÷íà ñèòóàöèÿ.  ìîìåíòà ïðàâèòåëñòâîòî ñúùî èìà â ïîãîëÿìà ñòåïåí ëèáåðàëíè èêîíîìè÷åñêè èäåè. Èìà õîðà, êîèòî íå ñà íàöèîíàëèñòè, è ãëàñîâåòå èì ñå ÷óâàò. Íî íàèñòèíà èìà áèòêà çà òîâà êàêâà òðÿáâà äà å Ïîëøà â áúäåùå. - Äîêîëêî ðåëèãèÿòà è êàòîëè÷åñêàòà öúðêâà èìàò îòíîøåíèå çà òîâà ðàçäåëåíèå? -  ìíîãî ãîëÿìà ñòåïåí. Êàòî êàðòèíàòà ñå óñëîæíÿâà îò ôàêòà, ÷å êàòîëèöèçìúò ñå ñìÿòà íå ïðîñòî çà äîìèíèðàùà, äàæå åäèíñòâåíà ðåëèãèÿ, à êàòî ôóíäàìåíò íà ïîëñêàòà èäåíòè÷íîñò. Êàòîëèöèçìúò ñå ñìÿòà çà íåùî êàòî óíèêàëíî êà÷åñòâî íà ïîëñêèÿ íàöèîíàëåí Ïðîäúëæàâà íà ñòð. 28 ÎÁÅÊÒÈ 27


Õîëàíäöèòå: êàëïàâà èäåÿ, íî äàéòå Äàíèåëà ÃÎÐ×ÅÂÀ ñòîðèÿòà ñ ôèëì÷åòî íà õîëàíäñêèÿ ïîëèòèê Ãååðò Âèëäåðñ å èëþñòðàöèÿ íà ïðèêàçêàòà “îò íèùî íåùî” èëè êàê “îò ìóõàòà ñòàâà ñëîí”. Ðàçïàëåíî îáñúæäàíèÿò (è äàëå÷ íå ñàìî â Õîëàíäèÿ) 15 ìèíóòåí ôèëì, êîéòî åäâà ëè íå ùÿë äà ïðåäèçâèêà ñâåòîâíè êàòàêëèçìè è âå÷å å ïîâîä çà îòïðàâÿíå íà ÿðîñòíè çàïëàõè è çà ãîðåíå íà õîëàíäñêè çíàìåíà, îùå íå å ïîêàçâàí, òîåñò íèêîé îò ÿðîñòíèòå ìó îïîíåíòè íå ãî å âèäÿë. Åäèíñòâåíîòî, êîåòî ñå çíàå å, ÷å òîçè 10 -15 ìèíóòåí ôèëì êîìåíòèðà öèòàòè îò Êîðàíà. Î÷àêâà ñå ôèëìúò äà áúäå êà÷åí íà èíòåðíåò íà 28 ìàðò, àêî òåëåâèçèÿòà îòêàæå äà ãî èçëú÷è ïðåäè òîâà. Ðàçëè÷íèòå òåëåâèçèîííè ïðîãðàìè çàñåãà îòêàçâàò ïðåìèåðà íà ôèëìà íà Âèëäåðñ, çàùîòî íå ñìÿòàò çà íåîáõîäèìî äà ó÷àñòâàò â ïàðòèéíàòà ìó ïðîïàãàíäà. Ãðóïàòà íà Âèëäåðñ, òàêà íàðå÷åíàòà Ïàðòèÿ çà ñâîáîäà, ñïå÷åëè íà ïîñëåäíèòå ïàðëàìåíòàðíè èçáîðè ïðåç íîåìâðè 2006 ã. äåâåò ìåñòà âúâ Âòîðà êàìàðà. Çà ïàðòèÿòà íà Âèëäåðñ ãëàñóâàõà 579 490 õîëàíäöè èëè 5,9 % îò èçáèðàòåëèòå. Êîëêîòî è äà å ñòðàííî, øóìúò îêîëî âñå îùå íåâèäåíèÿ îò íèêîãî ôèëì íà Âèëäåðñ ñå äúëæè íå íà äðóã, à íà õîëàíäñêîòî ïðàâèòåëñòâî è íàé-âå÷å íà õîëàíäñêèÿ ïðåìèåð Áàëêåíåíäå. Ñïîðåä Áàëêåíåíäå ôèëìúò ùÿë äà ïðåäèçâèêà ñåðèîçíè àòàêè ñðåùó Õîëàíäèÿ, ïðåìèåðúò íå èçêëþ÷âà àòåíòàòè è æåðòâè. - Íå àç òúðñåõ ïóáëè÷íîñò, - çàÿâè Âèëäåðñ - íå àç âäèãíàõ øóì è ñúçäàäîõ ïàíèêà. Íå àç, à ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåëÿò ñå ïîãðèæè âñåêè îò Òèìáóêòó äî Àôãàíèñòàí äà çíàå çà òîçè ôèëì. Ôàêò å, ÷å õîëàíäñêèÿò ïðåìèåð ïèñà èçâèíèòåëíè ïèñìà äî ïîñîëñòâàòà íà àðàáñêèòå ñòðàíè ïî ïîâîä ôèëìà íà Âèëäåðñ (êîéòî îùå íå å èçëú÷åí). Ñïîðåä åäíî ïðîó÷âàíå 98 % îò õîëàíäöèòå ñà ÷óëè çà ôèëìà íà Âèëäåðñ. 65 % îò àíêåòèðàíèòå õîëàí-

äöè íàìèðàò çà êàëïàâà èäåÿòà íà Âèëäåðñ äà ïðàâè ôèëì çà Êîðàíà, íî ñìÿòàò, ÷å ôèëìúò òðÿáâà äà ñå èçëú÷è è äà âèäèì çà êàêâî ñïîðèì.  êðàéíà ñìåòêà, çà õîëàíäöèòå, èçâåñòíè ñúñ ñâîÿ ëèáåðàëèçúì, âúïðîñúò å ïðèíöèïåí: âñåêè èìà ïðàâî íà ìíåíèå (áèëî òî ãëóïàâî èëè óìíî, êîìïåòåíòíî èëè íå) è íè÷èÿ óñòà íå ìîæå äà ñå çàïóøâà ñúñ ñòðàííèÿ ïðåäëîã, ÷å íÿêîé íÿêúäå ñè ïî ñâåòà ùÿë äà áúäå îáèäåí.  êðàéíà ñìåòêà, íèêîé íèêîãî íå çàäúëæàâà äà ãëåäà ôèëìà. Àêî ôèëìúò å íåêîðåêòåí, îòâåòíàòà ñòðàíà ìîæå äà ðåàãèðà, âúçïîëçâàéêè ñå íà ñâîé ðåä îò ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî è ìíåíèåòî. Íî íå ñ ãîðåíå íà çíàìåíà è äðóãè òåðîðèñòè÷íè äåéñòâèÿ. Íå ìó å ðàáîòà íà ïðàâèòåëñòâîòî äà êîíòðîëèðà íàðîäíèòå ïðåäñòàâèòåëè Íà èçêàçâàíåòî íà ïðåìèåðà Áàëêåíåíäå, ÷å Âèëäåðñ íîñè îòãîâîðíîñò çà åâåíòóàëíè òåðîðèñòè÷íè àòàêè, àíêåòèðàíèòå õîëàíäöè îòãîâîðèõà, ÷å îòãîâîðíîñò çà òåðîðèñòè÷íèòå àòàêè íîñÿò ñàìî èçâúðøèòåëèòå èì è íèêîé äðóã. Íå ìó å ðàáîòà íà ïðàâèòåëñòâîòî äà êîíòðîëèðà íàðîäíèòå ïðåäñòàâèòåëè - íàïîìíèõà òðåçâî õîëàíäñêè àíàëèçàòîðè. Òî÷íî îáðàòíîòî å: ïàðëàìåíòúò êîíòðîëèðà êàáèíåòà. Çàùèòàòà íå å â ïîëçà íà ñàìèÿ Âèëäåðñ. Îòêðîâåíî êàçàíî, Âèëäåðñ äîòåãíà íà ïî÷òè âñè÷êè ñ ïðèêàçêèòå ñè, êîèòî ãî îòëè÷àâàò îò èíà÷å ñäúðæàíèòå õîëàíäñêè ïîëèòèöè. Ñëåä Ïèì Ôîðòàéí, Ãåeðò Âèëäåðñ, å âòîðèÿò õîëàíäñêè ïîëèòèê, êîéòî ñå èçïðàâè ñðåùó ïîòîêà îò èìèãðàíòè â Õîëàíäèÿ è íàñòîÿ òîé äà áúäå ïðåêðàòåí. Êàòî ïîâå÷åòî ïîïóëèñòè, è Ïèì Ôîðòàéí (êîéòî çà ðàçëèêà îò Âèëäåðñ ïîíå ïðèòåæàâàøå ÷óâñòâî çà õóìîð), è Âèëäåðñ íÿìàò ðåøåíèÿ èëè ïðåäëàãàò íåâúçìîæíè òàêèâà. Íî ïîïóëÿðíîñòòà èì ñå äúëæè íà òîâà, ÷å èçðàçÿâàò íåäîâîëñòâîòî íà íÿêîè îò õîëàíäöèòå îò ïðîáëåìèòå ñ èíòåãðàöèÿòà íà ÷àñò îò èìèãðàíòèòå â Õîëàíäèÿ. Òåçè ïðîáëåìè, îáà÷å ñå äúëæàò

Ïðîäúëæàâà îò ñòð. 27 õàðàêòåð. Ñìÿòà ñå çà óíèêàëíî êà÷åñòâî, êîåòî èìåííî Ïîëøà äîíàñÿ, ïîäðàçáèðàéòå, “ïîäàðÿâà íà Åâðîïà”. Ëîÿëíîñò, ïàòðèàðõàëíè öåííîñòè, ïîä÷èíåíèå, çàáðàíà íà àáîðòèòå, âñè÷êî òîâà â îáùàòà ðàìêà íà ñåìåéíèòå öåííîñòè, îñâåòåíè îò Áîãà, âñúùíîñò ñå âèæäà êàòî ÷àñò îò “ïîëñêîòî”, ÷àñò îò ïîëñêèÿ õàðàêòåð. - Çàùî çàãëàâèåòî íà ëåêöèÿòà âè å òîëêîâà îñòðî - “Óæàñ, à íå ÷åñò - ïîëèòèêà íà ïàìåòòà â Ïîëøà”? - Èìà åäíà èçóìèòåëíà êíèãà çà åäèí åâðåèí, êîéòî îñòàâà â èñòîðèÿòà êàòî åäèí îò ãîëåìèòå ïîëñêè âîåííè ãåðîè. Ëþáîïèòíî å çàùî îñòàâà, çàùîòî å “ïîëñêè”, çàùîòî å îáëå÷åí â öÿëàòà òàçè âîåííà ñèìâîëèêà íà ãåðîéñòâî. Äîêàòî èìà ìíîãî ãåðîè÷íè äåéñòâèÿ

íà õîðà, êîèòî íå ïîëó÷àâàò ñàíêöèÿòà íà îôèöèàëíàòà èñòîðèÿ çà ãåðîè÷íîñò ïîðàäè ñòðàííè ïðè÷èíè. Òîâà ñå âèæäà è ñ ïðîáëåìà ñ Êàòèí. Èìà òîëêîâà ìíîãî õîðà, êîèòî ñà èçâúðøâàëè ãåðîè÷íè àêòîâå è ñà óìèðàëè, íî èçëèçà ÷å ñà óìèðàëè ðàçëè÷íî, áåç ñëåäà. Êàêòî óìèðàò ïîëñêèòå åâðåè, íàïðèìåð - îò ãàç, îò çâåðñòâà, îò êóðøóìè, â êàíàâêèòå íàêðàÿ íà ãðàäà. Êàêâî äà êàæåì çà òÿõíàòà ñìúðò? Òÿ íå ñå âïèñâà â ïîëñêàòà èñòîðèÿ, òÿ íå ðåñïåêòèðà êàêòî ñìúðòòà íà ïîëñêèòå ãåðîè. Çàòîâà ìè ñå èñêàøå äà òðúãíà îòòàì - àêî íåùî ïðàâè òâîÿ ãåðîèçúì èëè òâîÿòà ãåðîè÷íà ñìúðò ÷åñò çà åäíà îôèöèàëíà èñòîðèÿ, äà ñå îïèòàìå äà âèäèì êàêâî âîäè äî îáðàòíîòî - òâîÿò ãåðîèçúì èëè òâîÿòà ìú÷åíè÷åñêà ñìúðò äà íå áúäàò óâàæàâàíè. Êàêâî å òî? Íåðåñïåêòèðàùàòà ñìúðò...

È

28 ÎÁÅÊÒÈÂ

Ужас, а не чест  

Публикация на списание Обектив, брой 152 от 2007г., интервю на Ирина Недева

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you