Page 1

ÈÇÁÎÐÚÒ ÍÀ ØÈÍÄËÅÐ - äèëåìàòà íà åäèí ãðàæäàíèí Ïðîåêòúò "Ñïèñúêúò íà Øèíäëåð" íà ëîæà Êàðìåë - Á`íåé Á`ðèò å óíèêàëåí. Îñâåí îðãàíèçàöèÿòà çà íåãîâîòî ðåàëèçèðàíå ñå âêëþ÷âà ã-í Ñòåôàí Ãàìèçîâ, ïðåçèäåíò íà ôîíäàöèÿ “Ðåôåðåíäóì ÁÔ. Òîé ñúäåéñòâà çà èçäàâàíåòî íà áåñòåñåëúðà â 12 õëä. òèðàæ . Êíèãàòà ñå ðàçïðîñòðàíè áåçïëàòíî â åâðåéñêàòà îáùíîñò, êàêòî è âúâ âñè÷êè áèáëèîòå÷íè öåíòðîâå â ñòðàíàòà, à ÷ðåç òÿõ è äî âñè÷êè äåéñòâàùè ÷èòàëèùíè è ó÷èëèùíè áèáëèîòåêè. Ïîñëåäâà êîíêóðñ çà åñå íà òåìà "Èçáîðúò íà Øèíäëåð - äèëåìàòà íà åäèí ãðàæäàíèí", çà ãèìíàçèñòèòå â 134 ÑÎÓ "Ä. Äåáåëÿíîâ" è äåöàòà íà ñúùàòà âúçðàñò îò ñòðàíàòà.  åñåòî ó÷àñòèå âçèìàò 9 äåöà. Íà 04.03.07 ã. êîìèñèÿ â ñúñòàâ: Âèêòîð Áàðóõ, Ôàíè Êðèñïèí è Ñèìîíà Áàëè îïðåäåëÿ çà ïîáåäèòåë Àíè Ïîïòîäîðîâà è äàâà îùå äâå âòîðè íàãðàäè íà Ãðåòà Ïåòðîâà è Ôàíè Ìèõàéëîâà. Ïîáåäèòåëèòå áÿõà îáÿâåíè ïðåä äåöàòà îò 134 ó÷èëèùå íà 08.03.07 ã. Îôèöèàëíî íàãðàäèòå áÿõà âðú÷åíè íà 18.03.2007 ã. íà îòêðèòî ñúáðàíèå íà ëîæà Êàðìåë. Ìåæäóâðåìåííî êíèãàòà áåøå ðàçïðîñòðàíåíà äî âñè÷êè áèáëèîòå÷íè öåíòðîâå â ñòðàíàòà è ÷ðåç òÿõ äî âñè÷êè äåéñòâàùè ÷èòàëèùíè è ó÷èëèùíè áèáëèîòåêè.

Àíà ÏÎÏÄÈÌÈÒÐÎÂÀ, 11à êëàñ, 134-òî ÑÎÓ `Äèì÷î Äåáåëÿíîâ`

“Åäèíñòâåíîòî íåùî, îò êîåòî ñå íóæäàå çëîòî, çà äà òðèóìôèðà, å äîáðèòå õîðà äà íå ïðàâÿò íèùî.” Åäìúíä Áúðê

Ê

íèãàòà “Ñïèñúêúò íà Øèíäëåð”, êàêòî è “Íîùòà” íà Åëè Âèçåë ðàçêðèõà íåïîäîçèðàíè çà ìåí ñòðàíè íà ÷îâåøêàòà ïðèðîäà.Îùå êîãàòî çà ïðúâ ïúò ÷óõ çà ìèëèîíèòå óáèòè ïðåç Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà, àç ñúñ ñâîÿòà äåòñêà íàèâíîñò ïðèåõ âñè÷êî áóêâàëíî - ìðàçåõ è îáâèíÿâàõ öåëèÿ ãåðìàíñêè íàðîä,à ñúæàëÿâàõ è ñòðàäàõ çà öåëèÿ åâðåéñêè íàðîä. Ñëåä êàòî ïðî÷åòîõ “Íîùòà”, ïðåäñòàâèòå ìè ñå ïðåîáúðíàõà - îêàçà ñå, ÷å êàêòî ñðåä ãåðìàíöèòå å èìàëî õîðà, êîèòî ñà

22 ÎÁÅÊÒÈÂ

ñú÷óâñòâàëè è ïîìàãàëè íà åâðåèòå, òàêà è îáðàòíî - ñúùåñòâóâàëè ñà åâðåè, êîèòî ñà èçäåâàòåëñòâàëè íàä ñâîè ñúíàðîäíèöè. Íî âúïðåêè ÷å íàïðàâèõ òîâà îòêðèòèå, íå ìè áåøå èçâåñòíî èìå íà òàêúâ ãåðìàíåö ,êîéòî äà å ïðîÿâèë ñúïðè÷àñòíîñò êúì åâðåèòå. Ñ ïðî÷èòàíåòî íà êíèãàòà íà Òîìàñ Êèíèéëè ñå ðàçøèðèõà ïðåäñòàâèòå ìè çà âîéíàòà è çà ïðúâ ïúò ñå ñðåùíàõ ñ òàêúâ ÷îâåê Îñêàð Øèíäëåð. Êîãàòî ÷óåø çà íÿêîãî, ñïàñèë 1200 äóøè, â ñúçíàíèåòî òè èçíèêâà ïðåäñòàâàòà çà ñâåòåö. Âñè÷êè, êîèòî ñà ÷åëè êíèãàòà, ñà íàÿñíî, ÷å Øèíäëåð ïî íèêàêúâ íà÷èí íå îòãîâàðÿ íà òîâà ïîíÿòèå.  êíèãàòà Êèíèéëè èçãðàæäà îáðàç íà ÷îâåê ñ èçêëþ÷èòåëíî ñëîæíà è ìíîãîîáðàçíà ïðèðîäà. Îò åäíà ñòðàíà, òîé å áîíâèâàí, áîõåì è åïèêóðååö, óâëå÷åí îò ëúñêàâàòà ñòðàíà íà æèâîòà - ïèÿíñêè íîùè, ãóëÿè ñ ïðèÿòåëè, õóáàâè êîëè, ëþáîâíè àâàíòþðè. Ìàëêî ÷îâåøêè ãðåõîâå èçîáùî ñà ìó ÷óæäè. Çàä âñè÷êî òîâà îáà÷å ñå êðèå åäíà ÷óâñòâèòåëíà äóøà,ñïîñîáíà äà îò-


êëèêíå íà ÷îâåøêîòî ñòðàäàíèå, åäíà åñòåñòâåíà ÷îâåøêà äîáðîòà. Òî÷íî òàçè íîðìàëíà äîáðîòà å îñíîâàòà, âúðõó êîÿòî ñå èçãðàæäà èçêëþ÷èòåëíàòà ìó ëè÷íîñò. Øèíäëåð íå ñå å ðîäèë ãåðîé - ñ öåëòà è æåëàíèåòî äà ïîìàãà íà õîðàòà. Íå ñå å óñåùàë êàòî ÷îâåê ñ ìèñèÿ äà ñïàñÿâà ÷îâå÷åñòâîòî èëè åâðåèòå. Íî â êðàéíà ñìåòêà ãî å íàïðàâèë. Âñúùíîñò òîé å åäèí íîðìàëåí ÷îâåê, êîéòî íå å çàðàçåí îò ëóäîñòòà íà âðåìåòî. Íå õàðåñâà ôàøèñòêîòî óïðàâëåíèå, íî íå ãî ïîêàçâà. Âúïðåêè ÷å å ÷ëåí íà íàöèñòêàòà ïàðòèÿ, ìîòèâèòå ìó ñà íàé-âåðîÿòíî êîðèñòíè - äà ñå âúçïîëçâà îò îáëàãèòå, êîèòî òîâà áè ìó äîíåñëî. Êàòî ÷îâåê ñ ïîâúðõíîñòíî îòíîøåíèå êúì æèâîòà, êàêúâòî ñå ïðîÿâÿâà â íà÷àëîòî íà êíèãàòà, òîé ñå ñòðåìè êúì ëåñíèòå ïå÷àëáè, îïèòâà ñå äà èçâëå÷å ïîëçà îò âñÿêà ñèòóàöèÿ, äîðè è îò âîéíàòà. Çà äà ïîñòèãíå ñâîèòå öåëè, Øèíäëåð å ïðèíóäåí äà ïîääúðæà “ïðèÿòåëñêè” îòíîøåíèÿ ñ êðàéíî íåïðèÿòíè çà íåãî õîðà, äà äàâà ïîäêóïè. Ñúçäàâàíåòî íà ôàáðèêàòà çà åìàéëèðàíè ñúäîâå ñúùî å ïðîäèêòóâàíî îò ìåðêàíòèëíè ïîäáóäè - åêñïëîàòèðàíå íà íèñêîïëàòåíàòà ðàáîòíà ðúêà. Îáà÷å Øèíäëåð íå ñå âïèñâà â íàöèñòêàòà äåéñòâèòåëíîñò, ðàçëè÷àâà ñå îò ñâîèòå ñúíàðîäíèöè. Òîé íå îäîáðÿâà òÿõíàòà áðóòàëíîñò è ãðóáîñò, îòíîøåíèåòî èì êúì “íèçøèòå ðàñè”. Îñîáåíî íå ìó äîïàäà “ðàçðåøàâàíåòî” íà “åâðåéñêèÿ âúïðîñ”.Øèíäëåð íèêîãà íå å èìàë íèùî ïðîòèâ åâðåèòå. À è çàùî òðÿáâà äà èìà? Òå ñà ÷îâåøêè ñúùåñòâà, äèøàùè, ÷óâñòâàùè, ìèñëåùè êàòî ñàìèÿ íåãî, ñ íèùî íåðàçëè÷àâàùè ñå, îñâåí ñ ïðîèçõîäà ñè. Ìîæå áè òîé èìà òîâà îòíîøåíèå, çàùîòî îùå îò ìàëúê å îáùóâàë ñ òÿõ è èìàë âúìîæíîñòòà äà ñå óáåäè , ÷å òå ñà õîðà êàòî âñè÷êè îñòàíàëè. Èëè Øèíäëåð íå èçïèòâà îìðàçà êúì åâðåèòå, ïðîñòî çàùîòî å íàé-íîðìàëåí ÷îâåê, êàêâèòî áè òðÿáâàëî äà ñà âñè÷êè, íî çà æàëîñò íå ñà. Æåñòîâåòå, êîèòî òîé ïðàâè ïî îòíîøåíèå íà òÿõ - íàïðèìåð ïîìîùòà, êîÿòî îêàçâà íà ñåìåéñòâî Íóñáàóì, âíèìàíèåòî êúì ñëóãèíÿòà Õåëåí Õèðø, äðåáíèòå ïîäàðúöè, êîèòî ïðà-

âè íà ðàçëè÷íè ðàáîòíèöè, êàêòî è íåãîâîòî ðàâíîñòîéíî îòíîøåíèå êúì åâðåèòå - ñà ñâèäåòåëñòâî çà ãðàæäàíñêàòà ìó ïîçèöèÿ. Øèíäëåð íå äîïóñêà âúâ ôàáðèêàòà ìó äà ñå äåéñòâà ÷ðåç íàñèëèå è æåñòîêîñòè, êîåòî ãî ðàçãðàíè÷àâà îò ñúíàðîäíèöèòå ìó è å ïðîÿâà íà ñìåëîñò.  òåçè ñâîè ïîñòúïêè òîé å âîäåí îò åñòåñòâåíàòà ñè ÷îâåøêà äîáðîòà, îò ñâîåòî ñúðöå. Òîâà âñå îùå íå å ïúòÿò íà îñúçíàòèÿ èçáîð, íå ñà àêòèâíè äåéñòâèÿ íà ïðîòèâîïîñòàâÿíå íà çëîòî. Âñå îùå Øèíäëåð å ñòðàíè÷åí íàáëþäàòåë,ñúáèòèÿòà íå ãî âúëíóâàò îñîáåíî. Ïðåëîìíèÿò ìîìåíò íàñòúïâà, êîãàòî ñòàâà ñâèäåòåë íà ïðî÷èñòâàíåòî íà ãåòîòî. Áðóòàëíàòà êàðòèíà íà óáèéñòâà, íàñèëèå, íåçà÷èòàíåòî íà ÷îâåøêèòå ïðàâà çàñÿãàò ãðóáî ÷óâñòâîòî ìó çà ñïðàâåäëèâîñò. Âèäúò íà ìîìè÷åíöåòî ñ ÷åðâåíèòå äðåøêè ãî ïîòðèñà äúëáîêî - åäíî ìàëêî, íåâèííî ñúçäàíèå, êîåòî ñå å îçîâàëî ïî ñðåäàòà íà öåëèÿ òîçè àä. Åäâà òîãàâà Øèíäëåð îñúçíàâà äîêúäå ñà ñòèãíàëè íåùàòà, ÷å òîâà ùå áúäå íà÷èíúò, ïî êîéòî ùå ñå “ðåøè” “åâðåéñêèÿò âúïðîñ” è, ÷å ñëó÷èëîòî ñå ïðåä íåãî å ñàìî íà÷àëîòî. È òóê çà íåãî âúçíèêâà äèëåìàòà: äàëè äà ïðîäúëæè äà ãóëÿå ñ ãåíåðàëèòå, äà ïðåãðúùà è öåëóâà êðàñèâè æåíè, äà ñå îòäàâà íà ïèÿíñêè çàïîè, äà ñå ðàäâà íà óäîâîëñòâèÿòà, êîèòî ïðåäëàãà æèâîòúò, äà áúäå Øèíäëåð - ãåðìàíåöúò -ïðåäïðèåìà÷, è âîéíàòà äà íå ãî çàñåãíå âúîáùå, à íàïðîòèâ - äà ìó ïîìîãíå äà çàáîãàòåå, èëè äà ðèñêóâà öÿëîòî ñè ñúùåñòâóâàíå - æèâîòà ñè, ñúñòîÿíèåòî ñè, ñåìåéñòâîòî ñè, â èìåòî íà åäíà ñïðàâåäëèâà êàóçà - äà ñå ñïàñÿò êîëêîòî å âúçìîæíî ïîâå÷å ÷îâåøêè æèâîòè â èìåòî íà åëåìåíòàðíàòà õóìàííîñò. Çà Øèíäëåð ñòàâà ÿñíî, ÷å ùå ñå íàëîæè äà íàïðàâè èçáîð, äà çàåìå êàòåãîðè÷íà ïîçèöèÿ, çàùîòî âå÷å íå å âúçìîæíî äà îñòàíåø ñàìî ñòðàíè÷åí íàáëþäàòåë íà óæàñÿâàùèòå ñúáèòèÿ, áåç äà ñå ïðåâúðíåø â ñúó÷àñòíèê íà çëîòî. Âúïðåêè òîâà íå ìîæå äà ñå êàæå, ÷å èìà òî÷íî îïðåäåëåí ìîìåíò, â êîéòî òîé âçåìà ñâîåòî ðåøåíèå. Èçáîðúò óçðÿâà ïîñòåïåííî, Øèíäëåð âúðâè êúì íåãî ÷ðåç äåéñòâèÿòà ñè äî ìîìåíòà, â êîéòî òîçè èçáîð ñòàâà îñúçíàò. Ïîíàòàòúøíèÿò ìó æèâîò å ïîä÷èíåí íà êàóçàòà çà ñïàñÿâàíåòî íà åâðåèòå. Òîé ïîâåæäà ñâîÿòà ëè÷íà áîðáà ñðåùó ñèñòåìàòà. Çà òàçè öåë ñè èçðàáîòâà ñòðàòåãèÿ - èçïîëçâà ñâîÿòà õàðèçìàòè÷íîñò è ìàãíåòè÷íîñò çà ïîñòèãàíå íà öåëòà ñè. Äåéñòâà ÷ðåç ïîäêóïè, ïðèíóæäàâà ñå äà ïîääúðæà “ïðèÿòåëñòâî” ñ êðàéíî íåïðèÿòíè è íåïîíîñèìè çà íåãî õîðà êàòî Àìîí Ãüîò, êîåòî, êàêòî è ñïå÷åëåíèòå ïàðè, ÷åñòî ãî ñïàñÿâà ïî îïàñíèÿ ïúò, ïî êîéòî å ïîåë. Ïúò, ïî êîéòî Øèíäëåð äåìîíñòðèðà èçêëþ÷èòåëíà ñìåëîñò.  îíåçè âðåìåíà, êîãàòî çà íÿêîÿ íåîáìèñëåíà äóìà ìîæå äà áúäåø ïðåáèò â òúìíèöèòå íà Ãåñòàïî, òîé èçãëåæäà íàïðàâî áåçóìåö ñ ïîñòúïêèòå ñè. Ïóáëè÷íî öåëóâà åâðåéñêî ìîìè÷å, çà êîåòî áèâà àðåñòóâàí, íî íå ãî å ñòðàõ äà çàÿâè ïîçèöèÿòà ñè. Ðåøåíèåòî ìó äà îòêóïè âñè÷êè ñâîè ðàáîòíèöè,

ÎÁÅÊÒÈÂ 23


çà äà ãè ñïàñè îò ñèãóðíà ñìúðò, êàòî ãè îòâåäå ñúñ ñåáå ñè â Áðèíëèö. Íà÷èíúò, ïî êîéòî ãîâîðè íà âîéíèöèòå è íå äîïóñêà íàñèëèå âúâ ôàáðèêàòà ñè. È íàé-âå÷å, êîãàòî îòèâà â Àóøâèö è ïðàâè íåâúçìîæíîòî - íåãîâèòå åâðåè ñà áèëè ïúðâàòà è ïîñëåäíà ïðàòêà, èçëÿçëà æèâà îò “ëàãåðà íà ñìúðòòà”.Òîâà ìå ïîðàçè - âúçìîæíî ëè å äà ñúùåñòâóâà òàêúâ ÷îâåê?  òåçè ñâîè ïîñòúïêè Øèíäëåð å âîäåí îò íàé-÷èñòè è áåçêîðèñòíè ïîäáóäè. Òîé íå âúçïðèåìà ñåáå ñè êàòî ñâåòåö , íå ñå îïèÿíÿâà îò ñâîÿòà äîáðîòà è íå î÷àêâà áëàãîäàðíîñòè è âúçõâàëè. Äî òîçè ìîìåíò âèíàãè å ïðàâèë òîâà, êîåòî ìó õàðåñâà, à ñåãà ïîñòúïâà òàêà, êàêòî ñìÿòà çà ïðàâèëíî, êàêòî ìó ïîäñêàçâà ñúðöåòî. Åâðåèòå ñå ïðåâðúùàò â ñåìåéñòâî çà Øèíäëåð. Êàòî ñëåäâà ñâîÿ èçáîð, òîé óñïÿâà äà ñïàñè îò ôèçè÷åñêà ãèáåë è ìú÷åíèÿ öåëè 1200 åâðåè. Íî îò äðóãà ñòðàíà, è åâðåèòå ãî ñïàñÿâàò - äóõîâíî - ïîìàãàò ìó â åïîõàòà, êîãàòî “æèâîòúò íå ñòðóâà äîðè êîëêîòî ïàêåò öèãàðè”, äà ñå ïðåâúðíå îò áîíâèâàí è ïîâúðõíîñòåí ÷îâåê â èçêëþ÷èòåëíà ëè÷íîñò . ×óäîâèùíàòà èì ñúäáà ïîâëèÿâà íà äîáðèÿ ÷îâåê â íåãî äà íàïðàâè âåðíèÿ èçáîð è äà ñå áîðè ñðåùó çëîòî . È âúïðåêè ÷å çà åâðåèòå Øèíäëåð å áèë “ìàëêèÿò Áîã íà ñïàñåíèåòî”, òîâà íå ïðå÷è äà áúäå ïîðóãàí, îáèæäàí, óíèæàâàí îò ñâîèòå ñúíàðîäíèöè ñëåä êðàÿ íà âîéíàòà. Òîçè ôàêò íå å òîëêîâà íåðàçáèðàåì çà ìåí, çàùîòî â î÷èòå íà ãåðìàíöèòå Øèíäëåð å ïðåäàòåë è èçìåííèê íà íàöèîíàëíàòà èäåÿ. Íåïîíÿòíî çà ìåí îáà÷å îñòàíà òâúðäåíèåòî íà íÿêàêâà ÷åøêà èñòîðè÷êà, ñïîðåä êîÿòî Øèíäëåð å “ñìåòêàäæèÿ, øïèîíèí, äîíæóàí è ïèÿíèöà”. Âñëåäñòâèå íà òåçè îáâèíåíèÿ òîé å áèë èçâàäåí îò ïî÷åòíèÿ ñïèñúê íà íàé-çàñëóæèëèòå ëè÷íîñòè íà ðåãèîíà Ïàðäóáèöêà îáëàñò. Íå ñúì ñèãóðíà äîêîëêî òîâà å èñòèíà, íî îïðåäåëåíî ñå ðàçãíåâèõ. Çíà÷è å ïî-âàæíî ÷îâåê äà íå ïèå, îòêîëêîòî ôàêòà, ÷å å ñïàñèë 1200 ÷îâåøêè æèâîòà?! À êàêòî å íàïèñàíî â Òàëìóäà: “Îíçè, êîéòî ñïàñè è åäèí ÷îâåøêè æèâîò, ñïàñÿâà öåëèÿ ñâÿò”. Êîãàòî ÷óõ òåìàòà íà åñåòî “Èçáîðúò íà Øèíäëåð - äèëåìàòà íà åäèí ãðàæäàíèí”, ñå çàïèòàõ äàëè çà Øèíäëåð âúîáùå å èìàëî íÿêàêâà äèëåìà? Íå å ëè ïðàâåë òîé âñè÷êî òîâà áåç íèêàêâè êîëåáàíèÿ è ñúìíåíèÿ? Íå å ëè ãëóïàâ âúîáùå âúïðîñúò? Íå å ëè ëîãè÷íî, ÷å áè òðÿáâàëî àáñîëþòíî âåäíàãà, àêî ñè íîðìàëåí ÷îâåê, äà íàïðàâèø, êàêâîòî å íàïðàâèë Øèíäëåð, íåçàâèñèìî ïî êàêúâ íà÷èí? Ðåøèõ, ÷å íÿìà äèëåìà è ñëåäîâàòåëíî íÿìà êàêâî äà ñå íàïèøå ïî òåìàòà. Ìèíà äîñòà âðåìå îòòîãàâà. Íàñêîðî îòíîâî ñå çàìèñëèõ âúðõó âúïðîñà è íÿêàêâî ñúìíåíèå çàïî÷íà äà ìå ãëîæäè. Íîâè ìèñëè è îòãîâîðè èçíèêíàõà â ãëàâàòà ìè. Íî íå áÿõ ñèãóðíà. Ïðî÷åòîõ êíèãàòà è ñúìíåíèÿòà ìè ñå ïîòâúðäèõà.  åäíî áÿõ óáåäåíà - ñúñ ñèãóðíîñò èìà äèëåìà. Ðàçáèðà ñå, îò äèñòàíöèÿòà íà âðåìåòî è èçâúí îáñòîÿòåëñòâàòà èçáîðúò èçãëåæäà íå òîëêîâà òðóäåí, íî äàëè áè áèëî òàêà, àêî ÷îâåê å ïîñòàâåí â ïîäîáíî ïîëîæåíèå?

24 ÎÁÅÊÒÈÂ

Äèëåìàòà íà åäèí ãðàæäàíèí? Êàêâî å òîâà ãðàæäàíèí? “Ãðàæäàíèí - ÷ëåí íà äàäåíî îáùåñòâî, ïðèòåæàâàù îïðåäåëåíè ïðàâà è çàäúëæåíèÿ êàòî ÷àñò îò òîâà îáùåñòâî”.Ñëåäîâàòåëíî âñè÷êè ñìå ãðàæäàíè. Íî åòî åäíî ðàçøèðåíî çíà÷åíèå íà äóìàòà - “äà ñè ñïîñîáåí äà çàåìåø àêòèâíà ïîçèöèÿ ñïðÿìî ñòàâàùîòî îêîëî òåá, äà íå ìúë÷èø, êîãàòî çàáåëÿçâàø íåðåäíè íåùà è äà ñè ñïîñîáåí äà ñå ïðîòèâîïîñòàâèø”. È ñåãà - âñè÷êè ëè ñìå ãðàæäàíè? Èìàìå ëè îòíîøåíèå êúì íàé-ðàçëè÷íèòå ïðîáëåìè, êîèòî íè çàñÿãàò ïðÿêî, è íàé-âàæíîòî - êúì òåçè, êîèòî íå íè çàñÿãàò ïðÿêî - êúì ãåíîöèäà ïî îòíîøåíèå íà åâðåèòå íàïðèìåð? Òðóäíî ìè å äà êàæà äàëè äèëåìàòà íà Øèíäëåð áè áèëà äèëåìà íà ñúâðåìåííèòå õîðà. Øèíäëåð å áèë ëè÷íîñò, à êîëêî îò íàñ ñà ëè÷íîñòè? “Ëè÷íîñò - òîâà å ñóáåêò, êîéòî å â ñúñòîÿíèå ñàì äà èçáèðà ñâîèòå öåëè è ñàì äà íàñî÷âà ñâîåòî ïîâåäåíèå, êàòî ïî òîçè íà÷èí óïðàâëÿâà ñâîÿ æèâîò è âëèÿå âúðõó ñâåòà îêîëî íåãî. “Ëè÷íîñò - äà ñúì ñåáå ñè, äà äúðæà íà ñåáå ñè, äà îáè÷àì ñâîáîäàòà ñè. Ëè÷íîñòòà å ïðîòèâîïîëîæíîòî íà áåçëè÷íîñòòà.”  òàçè ñúâêóïíîñò îò “ãðàæäàíè” ñå êðèÿò âñÿêàêâè “ëè÷íîñòè” - óáèéöè, ïîòèñíèöè, “íàöèñòè”... Õîðà, êîèòî íå ñàìî ÷å íÿìà äà ïîïðå÷àò íà çëîòî, íî ùå ñòàíàò ÷àñò îò íåãî. Áèõà ãëåäàëè êàê â ãàçîâèòå êàìåðè óìèðàò ñòîòèöè, áèõà ïîòðèâàëè äîâîëíî ðúöå, ìîæå áè áèõà âçåëè ó÷àñòèå â èçáèâàíåòî, à ñëåä âðåìå áèõà òâúðäåëè, ÷å ãåíîöèä íå å ñúùåñòâóâàë è ÷å òîâà å íÿêàêâà èçìèñëèöà.Ñàìèÿò ôàêò, ÷å õîðà êàòî äð Ìåíãåëå è Ãåðòà Îáåðõîéçåð ñëåä “ïðèíîñà” ñè êúì ÷îâå÷åñòâîòî, ñëåä êàòî ñà èçáèëè ñòîòèöè, ãàâðåëè ñà ñå ñ ÷îâåøêèÿ æèâîò - ïðèñàæäàëè æèâîòèíñêè îðãàíè, ïðàâèëè îïèòè ñ õèëÿäè äå÷èöà - ñà ñå ñëåëè ñ îáùåñòâîòî è ñà ñòàíàëè íåãîâè “ãðàæäàíè”. È äíåñ èìà “íàöèçúì”, êîéòî ìèìèêðèðà ïîä íàé-ðàçëè÷íè ôîðìè è çàòîâà å òðóäíî äà áúäå îòêðèò . Çàùîòî, àêî áåøå ÿâåí, àêî èñêàø äà ñå áîðèø, ïîíå çíàåø ñðåùó êîãî è ñðåùó êàêâî. À êàòî å ñêðèò, ïúðâî, ÷å å ïîòðóäíî, íå çíàåø ñðåùó êàêâî ñå èçïðàâÿø, è âòîðî - òîçè ôàêò å ìíîãî óäîáíî îïðàâäàíèå çà îãðîìíà ÷àñò îò îáùåñòâîòî äà ñè çàòâàðÿ î÷èòå è äà ñå ïðàâè, ÷å íèùî ëîøî íå ñå ñëó÷âà. Ñïîðåä ìåí ñúùåñòâóâàò òðè âèäà äîáðè õîðà - åäíèòå íÿìà äà âçåìàò ñòðàíàòà íà çëîòî, íî ùå ñå ïðàâÿò, ÷å íå çàáåëÿçâàò êàêâî ñòàâà îêîëî òÿõ è íÿìà äà ïîçâîëÿò ñëó÷âàùîòî ñå äà ãè çàñåãíå. Âòîðèòå ùå çàáåëÿçâàò ñòðàäàíèåòî íà îêîëíèòå, ùå èì ñú÷óâñòâàò è ùå ñà ñïîñîáíè äà ñòðàäàò ñ òÿõ, íî íÿìà äà ïðåäïðèåìàò íèêàêâè äåéñòâèÿ. È òðåòèÿò âèä ñà õîðàòà, êîèòî ùå ïðåäïðèåìàò íåùî, ùå ñå íàìåñÿò àêòèâíî è ïðÿêî è ùå ñå áîðÿò ñðåùó çëîòî. Òàçè ãðóïà å íàé-ìàëîáðîéíàòà. Êúì íåÿ ïðèíàäëåæè è Øèíäëåð. Èñêà ìè ñå äà âÿðâàì, ÷å ïðè ïîäîáíè îáñòîÿòåëñòâà â îíåçè âðåìåíà è àç áèõ íàïðàâèëà ïðàâèëíèÿ èçáîð.

Изборът на Шиндлер - дилемата на един гражданин  

Публикация на списание Обектив, брой 141 от 2007г.

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you