Page 1

Ìîæå ëè ìåæäóíàðîäíîòî ïðàâîñúäèå äà óäîâëåòâîðè æåðòâèòå Èçâîäè îò ðåøåíèåòî íà Ìåæäóíàðîäíèÿ ñúä ïî äåëîòî çà ãåíîöèä â Áîñíà Áîéêî ÁÎÅÂ

Í

à 26 ôåâðóàðè 2007 ã. Ìåæäóíàðîäíèÿò ñúä íà ÎÎÍ ïðîèçíåñå ñâîåòî ðåøåíèå ïî äåëîòî Áîñíà è Õåðöåãîâèíà ñðåùó Ñúðáèÿ è ×åðíà ãîðà. Ïúðâîíà÷àëíàòà æàëáà å ïîäàäåíà ïðåç 1993 ã., ò.å. îùå ïðåäè ïðèêëþ÷âàíåòî íà áîñíåíñêàòà âîéíà.  íåÿ äúðæàâàòà æàëáîïîäàòåë òâúðäè, ÷å Ñúðáèÿ å âèíîâíà çà èçâúðøâàíåòî íà ãåíîöèä ïî âðåìå íà áîñíåíñêàòà âîéíà è èñêà îáåçùåòåíèå îò 100 ìèëèàðäà äîëàðà. Ìåæäóíàðîäíèòå ñúäèè óâàæèõà ÷àñòè÷íî æàëáàòà. Òå óñòàíîâèõà, ÷å Áåëãðàä å ïîäïîìàãàë áîñíåíñêèòå ñðúáñêè ñèëè ñ îðúæèå è ïàðè ïî âðåìå íà âîéíàòà è ÷å ïðåç 1995 ã. â Ñðåáðåíèöà å èçâúðøåí ãåíîöèä ñïðÿìî ìþñþëìàíñêîòî íàñåëåíèå. Âúïðåêè òîâà Ñúðáèÿ íå áåøå îñúäåíà çà ãåíîöèä, òúé êàòî ñúäúò ñìåòíà, ÷å èçáèâàíåòî íà ïîâå÷å îò 7 000 ìþñþëìàíñêè ìúæå íà âúçðàñò îò 9 äî 80 ãîäèíè â òîçè ãðàä íå ìîæå äà áúäå ïðåïèñàíî íà ñðúáñêè äúðæàâíè îðãàíè, ëèöà è èíñòèòóöèè.

ÏÐÅÄÈÇÂÈÊÀÒÅËÑÒÂÀÒÀ ÍÀ ÏÐÅÕÎÄÍÎÒÎ ÏÐÀÂÎÑÚÄÈÅ Ìåæäóíàðîäíèÿò ñúä íà ÎÎÍ òðÿáâàøå äà ñå ïðîèçíåñå ïî ñïîð, ñâúðçàí ñ åäíà îò áàëêàíñêèòå âîéíè îò 90òå ãîäèíè. Æàëáîïàäàòåëÿò, Áîñíà è Õåðöåãîâèíà, å íîâîñúçäàäåíà äúðæàâà. Îòâåòíèêúò ïî äåëîòî äî ñàìèÿ ìó êðàé ïðîìåíÿøå ñâîÿòà äúðæàâíà ôîðìà. Ïúðâîíà÷àëíî áåøå ôåäåðàöèÿòà Þãîñëàâèÿ, ïîñëå ôåäåðàöèÿòà Ñúðáèÿ è ×åðíà ãîðà, íàêðàÿ ñúäúò òðÿáâàøå äà ðåøàâà äàëè ×åðíà ãîðà ïðîäúëæàâà äà å îòâåòíèê, ñëåä êàòî íàïóñíà âúïðîñíàòà ôåäåðàöèÿ. Âúïðîñíàòà íåÿñíîòà ïðîèçòè÷à îò íîâîòî äúðæàâíî ñòðîèòåëñòâî â Çàïàäíèòå Áàëêàíè. Òî çàòðóäíè Ìåæäóíàðîäíèÿ ñúä è â ðåçóëòàò íà òîâà ðåøàâàíåòî ìó ñå çàáàâè ñ áëèçî 14 ãîäèíè. Ìåæäóíàðîäíèòå ñúäèè òðÿáâàøå äà âçåìàò ðåøåíèå ñúñ ñúäáîâíî çíà÷åíèå çà ðåãèîí, çà êîéòî ñà õàðàêòåðíè äúðæàâíàòà è ïðàâíà íåóñòàíîâåíîñò. Ïðåäèçâèêàòåëñòâàòà â òîçè ïåðèîä íà ïðåõîäíî ïðàâîñúäèå ñà ñâúðçàíè ñ òúðñåíîòî íà îáùåñòâåíè îáÿñíåíèÿ, ëåêîâå è îòãîâîðíîñò çà èçâúðøåíîòî çëî â ìèíàëîòî, áåç äà áúäå íàðóøåí íàñêîðî ñêëþ÷åíèÿ ìèð è âúçïðåïÿòñòâàíè âúçìîæíîñòèòå çà ðàçâèòèå. Çàòîâà òúëêóâàíåòî íà ðåøåíèåòî íà Ìåæäóíàðîäíèÿ ñúä òðÿáâà äà íàïðàâèì â êîíòåêñòà íà ïðåõîäíîòî ïðàâîñúäèå.

ÏÐÀÂÎÒÎ ÍÅ Å ÂÑÅÑÈËÍÎ Ìåæäóíàðîäíèÿò ñúä íà ÎÎÍ ðàçãëåæäà ñïîðîâå ìåæäó äúðæàâè. Ñ òîâà òîé å óíèêàëåí. Çà ðàçëèêà îò Ìåæäóíàðîäíèÿ íàêàçàòåëåí ñúä è Ìåæäóíàðîäíèÿ òðèáóíàë çà áèâøà Þãîñëàâèÿ, êîèòî òúðñÿò ëè÷íà îòãîâîð-

20 ÎÁÅÊÒÈÂ

íîñò íà êîíêðåòíèòå èçâúðøèòåëè íà ïðåñòúïëåíèÿ, ðåøåíèÿòà íà Ìåæäóíàðîäíèÿ ñúä íà ÎÎÍ ñå îòíàñÿò äî îòäåëíè íàöèè, êîèòî òðÿáâà äà ïëàùàò îáåç-ùåòåíèÿ è äà íîñÿò ìîðàëíàòà âèíà çà èçâúðøåíèòå íàðóøåíèÿ íà ìåæäóíàðîäíîòî ïðàâî. Âúïðåêè ÷å Ìåæäóíàðîäíèÿò òðèáóíàë çà áèâøà Þãîñëàâèÿ âå÷å îñúäè ìíîãî îáâèíÿåìè îò ðàçëè÷åí ïðîèçõîä çà ïðåñòúïëåíèÿ ïðîòèâ ÷îâå÷åñòâîòî, âîåííè ïðåñòúïëåíèÿ è ãåíîöèä, Áîñíà è Õåðöåãîâèíà ïîèñêà îò Ìåæäóíàðîäíèÿ ñúä íà ÎÎÍ äà ïîòúðñè îòãîâîðíîñò íà Ñúðáèÿ. Äúðæàâàòà æàëáîïîäàòåëêà òâúðäåøå, ÷å ïîñëåäíàòà å íàðóøèëà êîíâåíöèÿòà íà ÎÎÍ ñðåùó èçâúðøâàíåòî íà ãåíîöèä îò 1948 ã. è ïîèñêà îãðîìíî îáåçùåòåíèå çà èçâúðøâàíåòî íà òîâà ïðåñòúïëåíèå. 15 ìåæäóíàðîäíè ñúäèè áÿõà èçïðàâåíè ïðåä òðóäíà çàäà÷à. Îò åäíà ñòðàíà òå òðÿáâàøå çà ïúðâè ïúò äà ïðèëàãàò êîíâåíöèÿòà íà ÎÎÍ çà ãåíîöèä. Ïîðàäè òîâà òå íå ìîæåõà äà ïîëçâàò ïðåäèøíè ñúäåáíè ïðåöåäåíòè. Òîâà èì äàâàøå îãðîìíà äèñêðåöèÿ, íî è èçèñêâàøå íîñåíåòî íà îãðîìíà îòãîâîðíîñò. Îò åäíà ñòðàíà, ðåøåíèå ñðåùó Ñúðáèÿ ùåøå äà áúäå èçïîëçâàíî îò ïîëèòèöèòå â òàçè ñòðàíà êàòî äîêàçàòåëñòâî íà ïîïóëèñòêàòà èì òåçà, ÷å ìåæäóíàðîäíàòà îáùíîñò ìðàçè ñúðáèòå è öåëè äà ãè íàêàæå, çà äà îïðàâäàå âúçäóøíèòå óäàðè îò 1999 ã. Ñúùî òàêà ñúäèèòå â Õàãà òðÿáâàøå äà âçåìàò ïðåäâèä äåëèêàòíèòå îòíîøåíèÿ ìåæäó ìþñþëìàíèòå è ñúðáèòå â ñàìàòà Áîñíà. Ìèðúò ìåæäó îòäåëíèòå åòíîñè â òàçè ñòðàíà å êðåõúê, âúïðåêè ïðèñúñòâèåòî íà ìåæäóíàðîäíè âîåííè ÷àñòè è ïîìîùòà, êîÿòî äîéäå ñëåä êðàÿ íà âîéíàòà. Ïðåäñòîÿùîòî îòäåëÿíå íà Êîñîâî çàñèëè ãëàñîâåòå çà ïðèñúåäèíÿâàíå íà òåðèòîðèèòå íà áîñíåíñêèòå ñúðáè êúì Ñúðáèÿ. Ïðèâúðæåíèöè íà ïîäîáíî ðåøåíèå èìà êàêòî ñðåä ñúðáèòå, òàêà è ñðåä ìþñþëìàíèòå â Áîñíà. Ðåøåíèå ñðåùó Ñúðáèÿ ìîæåøå äà áúäå èçïîëçâàíî êàòî äîêàçàòåëñòâî çà òîâà ÷å îáùîòî ñúæèòåëñòâî ìåæäó áèâøè æåðòâè è ïàëà÷è å íåâúçìîæíî. Îò äðóãà ñòðàíà, ðåøåíèå â ïîëçà íà Ñúðáèÿ ðèñêóâàøå äà ðàçî÷àðîâà ðîäíèíèòå íà æåðòâèòå îò áîñíåíñêàòà âîéíà. Ñëåä íåóñïåõà â ïðîöåñà ñðåùó Ìèëîøåâè÷ òå î÷àêâàõà òîâà ðåøåíèå êàòî èñòîðè÷åñêî óäîñòîâåðåíèå çà èçâúðøåíîòî çëî ñðåùó òÿõ è êàòî âúçìîæíîñò çà ïîëó÷àâàíå íà ìàòåðèàëíà è ìîðàëíà êîìïåíñàöèÿ. Ìåæäóíàðîäíèÿò ñúä íà ÎÎÍ ïîäõîäè ðåàëèñòè÷íî. Òîé ìîæåøå äà ñå âúçïîëçâà îò ñúáðàíèòå âå÷å äîêàçàòåëñòâà çà èçâúðøåíèÿ ãåíîöèä â Áîñíà è äà òúðñè âðúçêàòà íà Áåëãðàä ñ òÿõ, êàêòî ïðàâåøå Ìåæäóíàðîäíèÿò òðèáóíàë. Ñúäèèòå â òîâà äåëî îáà÷å íå ñå èíòåðåñóâàõà îò ïðàâíàòà ëîãèêà, à îò çàïàçâàíåòî íà ìèðà è ðàçâèòèåòî íà Ñúðáèÿ è Áîñíà. Òå íå ñå èçëúãàõà äà òúðñÿò óäîâëåòâîðåíèå íà âúòðåøíîòî æåëàíèå çà ñïðàâåäëèâîñò íà æåðòâèòå. Âìåñòî íà ëîãèêàòà, ñúäèèòå èçïîëçâàõà îïèòà íà ìåæäóíàðîäíèÿ òðèáóíàë. Ïóáëè÷íàòà ðåàêöèÿ ïî îòíîøåíèå íà ðåøåíèÿòà íà òðèáóíàëà ïîêàçà




 ÒÚÐÑÅÍÅ ÍÀ ÒÎËÅÐÀÍÒÍÎÑÒÒÀ Âÿðà ÀÍÃÅËÎÂÀ Ïðåç ôåâðóàðè ñîöèîëîãè÷åñêàòà àãåíöèÿ “Àëôà Ðèñúð÷” ïðåäñòàâè ðåçóëòàòèòå îò ïðîó÷âàíå íà îáùåñòâåíèòå íàãëàñè êúì èíòåãðèðàíîòî îáðàçîâàíèå íà äåöàòà ñ óâðåæäàíèÿ. Îò÷èòà ñå âèñîêà ïîäêðåïà íà ïðèîáùàâàíåòî, êàòî ïîäðîáíî îáà÷å ñå ïîñî÷âàò è ñòðàõîâåòå íà ÷àñò îò ðîäèòåëèòå íà “çäðàâè äåöà”. Êîãàòî â ñóòðåøíèÿ áëîê íà ÁÒ îáñúæäàõà òåìàòà, âîäåùèÿò Áàðåêîâ ïàòîñíî íàðå÷å õîðàòà ñ âúçðàæåíèÿ êúì âúçìîæíîñòèòå íà ïîäîáíî îáó÷åíèå...”ðîäèòåëè-äåáèëè”. È çà âñåêè ñëó÷àé ãî ïîâòîðè íÿêîëêî ïúòè, äà íå áè íÿêîé äà íå ãî å ðàçáðàë. Òîâà ìå íàêàðà äà ñå çàìèñëÿ äîêúäå ñòèãàò ïðàâàòà íà ìåäèèòå. Îñòàíàëè ëè ñà ïðàâà íà ÷îâåêà, êàòî ïðàâîòî íà ñîáñòâåíî ìíåíèå, êîåòî äà å ðàçëè÷íî? Äàëè íàé-óñïåøíèÿò ìîäåë çà ñïðàâÿíå ñ íåòîëåðàíòíîñòòà å îòíîâî íåòîëåðàíòíîòî îòíîøåíèå? Êíèãàòà íà Âåñåëà Òàáàêîâà “Ïðàâàòà íà ÷îâåêà è ìåäèèòå” ìå óòåøàâà, ÷å íå ñàìî àç òúðñÿ îòãîâîðèòå íà ïîäîáíè âúïðîñè è íå ñàìî àç íå ìîãà äà ñòèãíà äî åäíîçíà÷íîòî èì ðàçðåøàâàíå.  íåÿ òÿ ïîñî÷âà ðàçëè÷íè ïðèìåðè è êàçóñè îò áúëãàðñêàòà è ìåæäóíàðîäíàòà æóðíàëèñòè÷åñêà ïðàêòèêà, êîèòî ïîäñêàçâàò ñëîæíîñòòà íà ïðîáëåìà ñ òîëåðàíòíîñòòà è ïðàâàòà. Ìèøåë Ôóêî êàçâà, ÷å ìîæåì äà áúäåì ñàìî íà ñòðàíàòà íà òîëåðàíòíîñòòà. Íî íèêîé íå ìîæå äà äàäå âÿðíàòà íà ñâåòà, ïðàâîñúäèåòî íå å â ñúñòîÿíèå êàòî ðîäè òåë äà äîíåñå ñèãóðíîñò íà õîðàòà. Ñòàðèÿò ìèò çà âåçäåñúùàòà ñèëà íà ïðàâîòî å âå÷å ðàçáèò. Ïîðàäè òîâà, êîëêîòî è öèíè÷íî äà å, Ìåæäóíàðîäíèÿò ñúä íà ÎÎÍ ñå àáñòðàõèðà îò ñòðàäàíèÿòà è ïðåäðàçñúäúöèòå. Òîé îñòàâè ìîðàëúò íà ñòðàíà, êîãàòî àíàëèçèðà ïðîáëåìèòå, ðàçëè÷íèòå ïðåäïî÷èòàíèÿ è ïîñëåäèöèòå íà âúçìîæíèòå ðåøåíèÿ. Çà ïðàâíèòå ðåàëèñòè ïðàâîòî å òåõíîëîãèÿ èëè èíñòèòóöèÿ, îðãàíèçèðàíà îêîëî èçïúëíåíèåòî íà íåîáõîäèìèòå çà îáùåñòâîòî çàäà÷è. Ìàêàð êîíâåíöèÿòà íà ÎÎÍ ñðåùó ãåíîöèäà äà èìà ñâîÿ öåë, ñâúðçàíà ñ íàêàçâàíåòî íà èçâúðøèòåëèòå íà òîâà ïðåñòúïëåíèå, öåëòà íà ïðàâîòî èìà ïî-âèñøà öåë. Ïúòÿò íà ïðàâîòî âîäè êúì ìèð è ñúçèäàíèå. Çàòîâà öåëèòå íà îòäåëíèòå êîíâåíöèè è çàêîíè òðÿáâà äà ñà ÷àñò îò òîçè ïúò, à íå íåãîâè ðàçêëîíåíèÿ. Êîëêîòî è ïàðàäîêñàëíî äà èçãëåæäà, ìîðàëúò â êðàéíà ñìåòêà ïîáåäè. Ìåæäóíàðîäíèÿò ñúä ïîñòúïè ìîðàëíî êàòî äàäå øàíñ íà ìèðà â Áîñíà è â Çàïàäíèòå Áàëêàíè. Êàòî îòêàçàõà äà ñå íàìåñÿò êàòåãîðè÷íî, ìåæäóíà-

ðåöåïòà êàê äà çàñòàíåì íà òàçè ñòðàíà. Ìèíàâàéêè åëåãàíòíî ïðåç äåáàòèòå îêîëî “åçèêà íà îìðàçàòà” â ÑÀÙ è Åâðîïà, Òàáàêîâà ïîêàçâà, ÷å âñåêè ñëó÷àé å ñàì çà ñåáå ñè. Ïîíÿêîãà ìåäèèòå íàìèðàò îñíîâàíèÿòà äà îòðàçÿâàò íåòîëåðàíòíîñòòà, íî ïîíÿêîãà ñå âúçäúðæàò äà ãî ïðàâÿò. Âúïðîñ íà íàòðóïàíà ñîöèàëíîèñòîðè÷åñêà êîìïåòåíòíîñò ó ìåäèè è æóðíàëèñòè. Èçãðàæäàíåòî íà äóõ íà ñúâìåñòíî ìèðíî ñúùåñòâóâàíå íà “äðóãîñòòà” ñ îñòàíàëèòå å óñèëèå íà âñè÷êè ó÷àñòíèöè â ñîöèàëíèÿ æèâîò. Êîëêîòî îáà÷å ñå óâåëè÷àâà íàòèñêúò íà ìåäèèòå è ðàçëè÷íèòå îðãàíèçàöèè äà áúäåì òîëåðàíòíè, òîëêîâà ñå óâåëè÷àâà è åñòåñòâåíàòà êîíòðà-ðåàêöèÿ íà íåòîëåðàíòíîñòòà. Àêî ïîãëåäíåì êàê ñå ðàçâèâàò ìåäèèòå, áúðçî ùå óñòàíîâèì êàê îòäåëíèÿò èíäèâèä å ðàçðåøèë ìåäèèòå äà “îêóïèðàò” ïðàâàòà ìó. Äà ðàçðåøàâàò ëè÷íèòå ìó êàçóñè âìåñòî íåãî, äà àäâîêàòñòâàò íà íàðóøåíèòå ìó ïðàâà ïóáëè÷íî. Òàçè âñåñèëíîñò íà ìåäèèòå å äîâåëà ÷îâåêà äî ïúëåí îòêàç íà âúçìîæíîñòòà çà ðåàêöèÿ, êîãàòî ñúùèòå òåçè ìåäèè íàðóøàâàò ïðàâàòà ìó. Ìåäèèòå ãëåäàò íà íàñ êàòî íà “ñòîðèòà” êàòî áåçêîìïðîìèñíî ïðåãàçâàò ïðàâîòî íè äà íå áúäåì ïóáëè÷íè, êîãàòî èñêàìå. Âåñåëà Òàáàêîâà ïðåäëàãà åêñêóðçèÿ êúì ïðàâàòà íà õîðàòà è ïðåñå÷íàòà èì òî÷êà ñ ìåäèèòå. Òÿ å ñèñòåìàòè÷íî ïîäêðåïåíà îò äîêóìåíòè, íî è âëèçà âúâ ôèëîñîôñêîòî òúðñåíå íà îíçè îïðåäåëåí îò Ôðàíñèñ Ôóêóÿìà Ôàêòîð Õ, êîéòî å ïðèòåæàíèå íà âñåêè ÷îâåê è äîñòàòú÷íî îñíîâàíèå äà ïðèçíàåì ïðàâàòà ìó. Äàëè ùå ãî îòêðèåòå â ðåëèãèÿòà, ìåäèöèíàòà èëè ëèáåðàëèçìà, íÿìà çíà÷åíèå. Ñâîáîäàòà è ïðàâàòà íå ñà äàäåíîñòè, à òúðñåíå. Íà òÿõíîòî òúðñåíå å ïîñâåòåíà è êíèãàòà. ðîäíèòå ñúäèè çàÿâèõà, ÷å â òîçè ìîìåíò äðóãè ñðåäñòâà òðÿáâà äà áúäàò èçïîëçâàíè â îòãîâîð íà èçâúðøåíîòî çëî. Òúðñåíåòî íà îòãîâîðíîñò ñðåùó Ñúðáèÿ íÿìà äà ïîìîãíå çà óñòàíîâÿâàíåòî íà èñòîðè÷åñêàòà èñòèíàòà. Òîâà å ðàáîòà íà èñòîðèöèòå. Ñïðàâåäëèâîñòòà çà æåðòâèòå ìîæå äà ñå òúðñè íå â äåëà ñðåùó äúðæàâèòå, à ñðåùó îòäåëíèòå èçâúðøèòåëè íà ïðåñòúïëåíèÿ. Íå ïðîòèâîïîñòàâÿíåòî ìåæäó ìþñþëìàíè è ñúðáè, à èíñòèòóöèîíàëíèòå ðåôîðìè è ñúòðóäíè÷åñòâî ñà êëþ÷à êúì äúëãîòðàéíèÿ ìèð è ðàçâèòèåòî â áúäåùå. Áîñíåíñêèòå ìþñþëìàíè íå ïîëó÷èõà èñêàíèòå ìàòåðèàëíè êîìïåíñàöèè ïî òîâà äåëî. Òå îáà÷å áÿõà êîìïåíñèðàíè ìîðàëíî. Òå ïîëó÷èõà óäîâëåòâîðåíèå îò ðåøåíèåòî, ÷å Ñúðáèÿ å âèíîâíà çà òîâà, ÷å íå å âúçïðåïÿòñòâàëà èçâúðøâàíåòî íà ãåíîöèä â Ñðåáðåíèöà. Îñâåí òîâà áÿõà óâåëè÷åíè øàíñîâå çà ïðèêëþ÷âàíå íà ðàáîòàòà íà ìåæäóíàðîäíèÿ òðèáóíàë ñ îñúæäàíåòî íà ãëàâíèòå îáâèíÿåìè Ìëàäè÷ è Êàðàäæè÷. Ñëåä ðåøåíèåòî íà Ìåæäóíàðîäíèÿ ñúä íà ÎÎÍ Áåëãðàä íÿìà ïîâå÷å îñíîâàíèÿ äà âúçïðåïÿòñòâà èçïðàâÿíåòî íà ïîñëåäíèòå ïðåä òðèáóíàëà â Õàãà.

ÎÁÅÊÒÈÂ 21

Може ли международното правосъдие да удовлетвори жертвите  

Публикация на списание Обектив, брой 140 от 2007г., автор Бойко Боев

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you