Issuu on Google+

ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ”

Ìîðàëåí êàìøèê èëè ïðîñâåòèòåë ñà ãðàæäàíñêèòå îðãàíèçàöèè Ïîíÿòèåòî “ãðàæäàíñêî îáùåñòâî” êàòî ÷å ëè èçëèíÿ îò íåïðåêúñíàòà è íåóìåñòíà óïîòðåáà. Âå÷å ñÿêàø å ìàëêî íåóäîáíî äà ñå ãîâîðè çà íåãî è ñèãóðíî å âðåìå äà ïðåñòàíåì äà ãî îïèñâàìå êàòî åäíî öÿëî - òî å òîëêîâà ìíîãîîáðàçíî, êîëêîòî è ñàìîòî îáùåñòâî. È âñå ïàê - â ïîñòñîöèàëèñòè÷åñêèòå ñòðàíè ïîÿâàòà íà õèëÿäè íåïðàâèòåëñòâåíè îðãàíèçàöèè è ãðóïè è îòíîñèòåëíî ñâîáîäíèÿ òåðåí çà ðàáîòàòà èì å ìîæå áè íàé-îñåçàåìàòà ïðîìÿíà ñëåä êðàÿ íà êîìóíèçìà. Çàòîâà - íå ñàìî ïî òðàäèöèÿ - ìíîçèíà ãëåäàò íà íåïðàâèòåëñòâåíèÿ ñåêòîð êàòî íà åäèí îò îñíîâíèòå ãàðàíòè çà ïîëèòè÷åñêàòà ñâîáîäà è äåìîêðàöèÿòà. Íî êàêòî áóðíàòà ïîÿâà, òàêà è ãîëåìèòå èçáîðíè óñïåõè íà ïàðòèÿ “Àòàêà”, îáðàçíî êàçàíî, “èçïðàâèõà íà íîêòè” ãîëÿìà ÷àñò îò íàøèòå ÍÏÎ-òà. Íèå óñåùàìå, ÷å åâåíòóàëíîòî èäâàíå íà òàçè ïàðòèÿ íà âëàñò áè îçíà÷àâàëî îñâåí âñè÷êî äðóãî, è êðàÿ íà ñâîáîäíîòî ãðàæäàíñêî îáùåñòâî: èäåîëîãèÿòà íà “Àòàêà” å íåïðèêðèòî ïðîòèâ ïîâå÷åòî îò öåííîñòèòå, âúðõó êîèòî òî ñå êðåïè. Çàòîâà âúïðîñúò “Êàê ìîæåì äà ïðîòèâîäåéñòâàìå íà åêñòðåìèñòêèÿ íàöèîíàëèçúì å æèçíåíî âàæåí çà ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò íàñ. Çíàå ñå, ÷å ìíîãîîáðàçèåòî îò ãëåäíè òî÷êè å âúòðåøíî ïðèñúùà íà ÍÏÎ ñåêòîðà. Íå ÿ îòìèíà è âúïðîñúò çà íà÷èíà íà îòïîð ñðåùó “Àòàêà” è âîæäà è Ñèäåðîâ.  íîåìâðèéñêîòî èçäàíèå íà êëóá “Îáåêòèâ” ùå ïðî÷åòåòå ðàçïàëåíà äèñêóñèÿ. Äâàìà îò ó÷àñòíèöèòå - ïðåäñåäàòåëÿò íà Áúëãàðñêàòà ìåäèéíà êîàëèöèÿ (ÁÌÊ) äîö. Ãåîðãè Ëîçàíîâ è ðúêîâîäèòåëÿò íà Ïðàâíàòà ïðîãðàìà íà Öåíòúðà çà ëèáåðàëíè ñòðàòåãèè (ÖËÑ) è äúëãîãîäèøåí çàì. ïðåäñåäàòåë íà ÁÕÊ Éîíêî Ãðîçåâ - çàùèòàâàõà ïîçèöèÿ, êîÿòî ìîæåì äà íàðå÷åì “àêòèâèñòêà”. Ñïîðåä òÿõ ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî òðÿáâà ñ âñè÷êè âúçìîæíè ñðåäñòâà - àíàëèòè÷íè, ïðîñâåòèòåëñêè, ïðîïàãàíäíè è ñúäåáíè - äà ïðîòèâîäåéñòâà íà åêñòðåìíèÿ íàöèîíàëèçúì. Íî ä-ð Ñòåôàí Ïîïîâ, áèâø ïðåäñåäàòåë íà íàñòîÿòåëñòâîòî íà Èíñòèòóò “Îòâîðåíî îáùåñòâî” Ñîôèÿ, òâúðäè, ÷å çàïëàõàòà îò “Àòàêà” å ïðåóâåëè÷åíà, ÷å äåéñòâèÿòà ñðåùó íåÿ ñàìî é íàëèâàò ïîïóëÿðíîñò, ÷å ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî íàé-âå÷å ñëåäâà äà ñå ñòðåìè äà ñõâàùà ÿâëåíèåòî, à íå äà ñå áîðè ñ íåãî. Êîé å ïî-ïðàâ â òîçè î÷åâèäíî íåçàâúðøèë ñïîð ùå ðåøè ÷èòàòåëÿò, à äèñêóñèÿòà òðÿáâà äà ïðîäúëæè. 12 ÎÁÅÊÒÈÂ


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” Òåìàòà å “Ñòðàòåãèÿ íà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî çà îòïîð ñðåùó çàïëàõàòà îò êðàéíèÿ íàöèîíàëèçúì íà “Àòàêà” è Ñèäåðîâ”. Çàïëàõà èëè ñòèìóë çà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî ñà òå?

Ãåîðãè Ëîçàíîâ

Éîíêî Ãðîçåâ

Ñòåôàí Ïîïîâ

ÃÅÎÐÃÈ ËÎÇÀÍÎÂ: Íå ìèñëÿ, ÷å “Àòàêà” å çàïëàõà çà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî. Òÿ ïî-ñêîðî ìó ïîìîãíà íàé-âå÷å ñ òîâà, ÷å äàäå ÿñíà ïåðñîíàëíà âèçèÿ íà íàãëàñèòå íà îáùåñòâîòî, çà êîèòî áÿõìå ñêëîííè äà êàçâàìå, ÷å íÿìà òàêúâ ïðîáëåì. Êîãàòî ïðåäè âðåìå ñå ñáëúñêàõìå ñúñ Ñèäåðîâ çà àíòèñåìèòèçìà, òîâà ñòîåøå êàòî àáñòðàêòíà ïðèóìèöà íà ðàçòðåâîæåíè õîðà, êîèòî èñêàõà äà âíóøàò íà îáùåñòâîòî, ÷å èìà ñïîäàâåíà êñåíîôîáñêà âúëíà, ÷å òÿ å çàïëàõà. Òîãàâà íè êàçâàõà, ÷å ïîäðàæàâàìå íà Åâðîïà, åäâà ëè íå çà äà èìàìå òåìà çà ðàçãîâîð è ñðåùó êàêâî äà ðåàãèðàìå.  ïîñëåäíàòà ñè àêöèÿ “Àòàêà” ïðîÿâè âñè÷êî, çà êîåòî â ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî âå÷å áåøå ìíîãî ãîâîðåíî. Êàòî ÷å ëè Âîëåí èëþñòðèðà òåìèòå îò ìàðãèíàëíèòå äèñêóñèè ñ òðåâîæíîñòèòå, êîèòî èçðàçÿâà. Òàêà ïàðàäîêñàëíî òîé ñúäåéñòâà çà ñúçäàâàíåòî íà ôîêóñ îêîëî íàé-âàæíèòå ïðîáëåìè íà ðàçïàäàùîòî ñå è àòàêóâàíî ìíîãîîáðàçèå - êóëòóðíî è âñÿêàêâî. Çà ìåí òîâà å äîáðå. Ïðåç ïîñëåäíèòå ãîäèíè èìà çàñèëâàùà ñå êîíôîðìèñòêà âúëíà. Ñ ëîçóíãà “Ïðåõîäúò ñâúðøè” êàçâàò è òîâà, ÷å ãðàæäàíñêè äâèæåíèÿ, êîèòî äà “ðàçìåñòâàò ôèãóðèòå”, âå÷å ñà àíàõðîíèçúì. Êîãàòî ñå ïîÿâè “Àòàêà”, ïîãëåäèòå ñå çàáèõà â ÍÏÎ ñåêòîðà. Ïîëèòè÷åñêèÿò åëèò è äðóãèòå ñîöèàëíè ñèñòåìè áëîêèðàõà. Òå èñêàõà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî äà ðåàãèðà è äà ãè ñïàñè îò òîâà. Òîãàâà òî äåéñòâèòåëíî ñå ñîëèäàðèçèðà è çàñòàíà ñðåùó “Àòàêà”, ïîëó÷è ñå “íåãàòèâíî ïàðòíüîðñòâî” ñ íåÿ. Òåçàòà, ÷å óëòðàíàöèîíàëèñòè÷íèòå íàãëàñè íå ñà îáùåñòâåí ïðîáëåì è ÷å ïðåõîäúò å ñâúðøèë, áå îïðîâåðãàíà îò âúçõîäà íà “Àòàêà”. Òåçè äâà ïðåäðàçñúäúêà ïàäàõà ìíîãî òåæêî âúðõó ãðàæäàíñêèÿ ñåêòîð. ÉÎÍÊÎ ÃÐÎÇÅÂ: Ïîÿâàòà íà ðàäèêàëíàòà íàöèîíàëèñòè÷åñêà ïàðòèÿ “Àòàêà” äàäå âúçìîæíîñò íà ÍÏÎ äà ïðåäåôèíèðàò ðîëÿòà ñè è íà÷èíà, ïî êîéòî ÷åòàò äíåâíèÿ ðåä íà îáùåñòâîòî. ßâíî ëàòåíòíà êñåíîôîáèÿ ó íàñ èìà îòäàâíà è ãðàæäàíñêèòå îðãàíèçàöèè ìíîãî ïúòè ñà ÿ îïðåäåëÿëè êàòî ïðîáëåì, íî íèòî òå, íèòî èíñòèòóöèèòå óñïÿõà äà èçãðàäÿò öÿëîñòíà ðåàêöèÿ ñðåùó íåÿ. Ñ âúçõîäà ñè “Àòàêà” ôîêóñèðà ñúçíàíèåòî âúðõó íåîáõîäèìîñòòà òîâà äà ñòàíå. Òîâà å øàíñ çà ãðàæäàíñêèòå îðãàíèçàöèè: òå ñå îêàçâàò àðáèòúð ìåæäó ïîëèòè÷åñêè ëåãèòèìíèòå ñòðóêòóðè, ïðÿêî íàïàäíàòè îò “Àòàêà”, è ñàìàòà íåÿ. Êñåíîôîáñêèòå íàãëàñè ñà ôàêòîð, íî ñå âèæäà, ÷å ÍÏÎ ñåêòîðà îùå íÿìà îòãîâîð êàê äà ñå ñïðàâè ñ òÿõ. ÑÒÅÔÀÍ ÏÎÏÎÂ: Íå ñà íèòî ñòèìóë, íèòî çàïëàõà. Òåçè 500-600 000 âèíàãè ãè å èìàëî è äîðè ñå ó÷óäâàì, ÷å ñà òîëêîâà ìàëêî. Òà òå ñà åäâà 7-8% îò èçáèðàòåëèòå. Èìàøå ãè è â íàöèîíàë-îêóëòèñòêàòà ôàçà íà èíà÷å ñîöèàëèçìà ÎÁÅÊÒÈ 13


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” ñëåä 1971 ã. Ìàñèðàíàòà çàðàçà íà êóëòóðíàòà è îáðàçîâàòåëíàòà ñôåðà îò òîçè ïåðèîä å íåñðàâíèìî ïî-îïàñíà îò âîäåâèëíàòà “Àòàêà”. Íàãëåä íåâèííèòå àêöèè ñ ïðèêàçíè òðàêèéñêè öàðå, ñ äåöà è êàìáàíè, ñ êàíîíèçèðàíè ãàäàòåëêè è äàëåêîèçòî÷åí óíåñ ïîäãîòâÿõà íàé-ãîëÿìîòî ïðåñòúïëåíèå íà êúñíèÿ ñîöèàëèçúì. Åíòóñèàñòèòå íà “âúçðîäèòåëíèÿ ïðîöåñ” áÿõà ïîâå÷å, îòêîëêîòî ñà èçáèðàòåëèòå íà “Àòàêà”. Êàòî èìàìå ïðåäâèä, ÷å ïî÷òè âñè÷êè çíà÷èìè ïàðòèè ñà íàöèîíàëèñòè÷åñêè, äîáàâèì îáè÷àéíî àðîãàíòíîòî ïîâåäåíèå íà Äîãàí è êî., ïðåäïîëîæèì åäíà ìîáèëèçèðàíà, à íå îðèåíòàëñêè ìúðçåëèâà, íàöèîíàëèñòè÷åñêà íàãëàñà, ïèòàì ñå íå ìîæåøå ëè äà ñå ôîðìèðà àâòåíòè÷åí óëòðàíàöèîíàëèçúì ñ 20-25% îò èçáèðàòåëèòå, êîåòî ïðè 40-50% àêòèâíîñò íà èçáîðèòå áè èçñòðåëÿëî Ñèäåðîâ äî Ïúðâàíîâ, òà è ïðåä íåãî. Íî íå å òàêúâ ñëó÷àÿò. Óëòðàíàöèîíàëèñè÷åñêàòà îïàñíîñò çà ïîëèòè÷åñêàòà ñèñòåìà å ïðåóâåëè÷åíà è, àêî ÿ èìà, òÿ íå å â “Àòàêà”. Ìèñëÿ, ÷å èìàìå (1) åäíà ïî îáåì íå îñîáåíî çíà÷èòåëíà ãîòîâíîñò çà ðàäèêàëåí âîò, êîÿòî (2) âúçíèêâà îò ìíîãî ðàçíîîáðàçíè ñîöèàëíè è ïñèõîëîãè÷åñêè êîðåíè, (3) àêòóàëèçèðà ñå íàé-âå÷å ïðè èçáîðè, è (4) îñîáåíî ïðè ìàæîðèòàðåí íàöèîíàëåí èçáîð, êîåòî å çíàê çà ñèìâîëè÷åñêàòà è ïðèðîäà è îòñúñòâèå íà ñòðàòåãè÷åñêà âèçèÿ. Ìèñëÿ, ÷å ñòàâà äóìà ïîâå÷å çà êóëòóðåí è ñîöèàëåí ôåíîìåí, ìàðãèíàëåí îòíîñíî ïîëèòè÷åñêàòà ñèñòåìà. Çàòîâà äóìè êàòî íàöèîíàë-ïîïóëèçúì ñà ïî-òî÷íè, òúé êàòî èçáÿãâàò âíóøåíèåòî, ÷å èìàìå ãîëÿìà íàöèîíàëèñòè÷åñêà ìîáèëèçàöèÿ, ñïîñîáíà íà ðàñòÿùà åêñïàíçèÿ, ñ óñòîé÷èâî ïîëèòè÷åñêî ïðåäñòàâèòåëñòâî.

Òâúðäè ñå, ÷å êðàéíèÿò íàöèîíàëèçúì å “íîðìàëåí òóìîð”; òîâà óñïîêîÿâà ïîëèòèöèòå - “íîðìàëíîòî” íÿìà çàùî äà áúäå ïðåîäîëÿâàíî ÃÅÎÐÃÈ ËÎÇÀÍÎÂ: Ãðàæäàíñêèòå îðãàíèçàöèè ïî÷òè íå íàìåðèõà åôèêàñíè èíñòðóìåíòè çà ðåàêöèÿ ñðåùó “Àòàêà”. Òÿ ïåðèîäè÷íî ñå ñðóòâà ïîä òåæåñòòà íà ñîáñòâåíîòî ñè áåçóìèå, à íå íà âúíøíè ôàêòîðè. Ïîñëå ïàê ïî÷âà äà ñå âúçäèãà. Àêî íå ñå ñðóòâàøå, âëèÿíèåòî é ùåøå äà áúäå ìíîãî ïî-äðàñòè÷íî. Îòêúäå äîéäå íàé-ñåðèîçíèÿò ïðîáëåì íà ðåàêöèèòå? Êîãàòî ñå ïîÿâè Âîëåí Ñèäåðîâ ñ íåãîâîòî ãîâîðåíå, èìàøå ïðåäâàðèòåëíà íàãëàñà äà ñå ÷óÿò àëòåðíàòèâíè ãðàæäàíñêè ãëàñîâå. Íî ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî íå ìîæå äà ãè ïðîèçâåäå. Òî ìîæå äà ðåôëåêòèðà, äà îïèñâà äàäåíî ÿâëåíèå, äà ãî ïîñòàâÿ â öåííîñòíè ðàìêè, äà îáðàçîâà îáùåñòâîòî, äà ìó ïîêàçâà àíàëîãèèòå è ðèñêîâåòå, ò.å. äà ãî âêàðâà íå â ïàòåòè÷åí, à â àíàëèòè÷åí äèñêóðñ è ñúîòâåòíàòà âúçìîæíîñò çà ðåàêöèè. Çàòîâà ìÿñòîòî “àíòè Âîëåí” íå ìîæå äà ñå çàïúëíè îò ÍÏÎ. Òîâà ñå âèäÿ íà äåëî. Êàòî çàñòàíåø ñðåùó Ñè14 ÎÁÅÊÒÈÂ

äåðîâ î÷è â î÷è, òîé çàïî÷âà äà êðåùè ëîçóíãè, íî è áåç äà âèêà, ãîâîðåíåòî ìó å ëîçóíãîâî ïî ñåìàíòèêàòà ñè, à òè ìó èçëèçàø ñ äîâîäè, êîèòî ñå ðàçïàäàò â êðÿñúêà... Íååôåêòèâíîñòòà å â òîâà, ÷å ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî íÿìà åçèê, ñ êîéòî äà ãîâîðè íà õîðàòà, âúçïðèåìàùè ðåòîðèêàòà íà Ñèäåðîâ. Òî å îáðå÷åíî äà ãîâîðè íà îñòàíàëèòå, êîèòî íÿìàò íóæäà äà èì ñå êàçâà íèùî çà òîâà, çàùîòî ñà íàÿñíî ùî å “Àòàêà” è íå ìîãàò ëåñíî äà é ñå ïîääàäàò. Èìà ëè ñìèñúë äà ãîâîðèì íà ïîääàëèòå ñå? Äà, èìà, íèùî ÷å òîâà íå å åôåêòèâíîñòòà è ÷å êúì òîâà ÿäðî íÿìà ÷óâàåìîñò. Òîâà, ÷å ãîâîðèõìå â äðóãàòà ÷àñò íà îáùåñòâîòî è ÿ ïðåâðúùàõìå â íàáëþäàòåë è êðèòèê íà ÿâëåíèåòî, ìàêàð äà å ãîâîðåíå ìåæäó ñúìèøëåíèöè, çà ìåí áåøå ðåàëíèÿò ðåçóëòàò îò ãðàæäàíñêàòà íàìåñà ïî îòíîøåíèå íà “Àòàêà”. Òîé íå å ìàëúê, àêî è äà íå îïðàâäà î÷àêâàíåòî, ÷å ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî ùå äàäå ñèìåòðè÷íè íà Âîëåí àíòèãîâîðèòåëè. ÉÎÍÊÎ ÃÐÎÇÅÂ: Äâå íåùà òðÿáâà äà ðàçãðàíè÷àâàìå, çà äà èçãðàäèì ïî-ñìèñëåí îòãîâîð íà ïðåäèçâèêàòåëñòâîòî íà òàçè ïàðòèÿ. Ïúðâî, òÿ å êîìáèíàöèÿ îò ðàäèêàëåí íàöèîíàëèçúì è êñåíîôîáèÿ, ñâúðçàíà ñ ïðîáëåìè, êúì êîèòî ÍÏÎ ñà îñîáåíî ÷óâñòâèòåëíè (çàïëàõà çà ìàëöèíñòâåíèòå ãðóïè), è âòîðî, òÿ å ìíîãî ñèëíî ïîñëàíèå, íàñî÷åíî êúì íà÷èíà íà ôóíêöèîíèðàíå íà ïîëèòè÷åñêàòà ñèñòåìà. Òåçè äâå ñëåäâà äà îòëè÷àâàìå, çàùîòî èíà÷å èìà ãîëÿìà îïàñíîñò äà íè ïðèâèäÿò êàòî ÷àñò îò ñòàòóêâîòî, êîåòî ïðåäèçâèêâà ñèëíà åìîöèîíàëíà, íî àíòèðàöèîíàëíà ðåàêöèÿ íà îòðè÷àíå è êàêâîòî è äà ãîâîðèì, òî íÿìà äà íè ÷óÿò. Âàæíî å äà îãðàíè÷èì âëèÿíèåòî íà “Àòàêà” ñ ãîâîðåíå, ìàêàð è íåïðåäèçâèêâàùî ïîäîáíà åíåðãèÿ, çà äà íàìàëèì âëèÿíèåòî íà òàçè ðàäèêàëíî íàöèîíàëèñòè÷åñêà ïàðòèÿ. Îñâåí òîâà ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî òðÿáâà äà ñå îïèòà äà ðàçãîâàðÿ è ñ õîðàòà îò “òâúðäîòî” ÿäðî. Òîâà å òðóäíî, çàùîòî íà ïîñëåäíèòå èçáîðè âíóøèòåëíà ÷àñò îò õîðàòà ïîäêðåïèõà “Àòàêà”. Íî êàê ïîñëàíèÿòà äà áúäàò ïðåöåíåíè è ïðåìåðåíè, çà äà èìà ÷óâàåìîñò? Íàé-ïðèòåñíÿâàùîòî â “Àòàêà” å, ÷å ñëåä ïàðëàìåíòàðíèòå èçáîðè òÿ ïðåìèíà ïðåç ñåðèÿ ñêàíäàëè, êîèòî áèõà ñðèíàëè âñÿêà äðóãà ïàðòèÿ. Íî íå ñàìî íå ñå ñðèíà, à âëèÿíèåòî è íàðàñòâà è îò êîíñîëèäèðàíàòà ðåàêöèÿ íà öåëèÿ ïîëèòè÷åñêè, ìåäèåí è ãðàæäàíñêè åëèò. Òîâà çíà÷è, ÷å ñúñ ñúùåñòâåíà ÷àñò îò îáùåñòâîòî òîé íàïúëíî å çàãóáèë êîìóíèêàöèÿòà ñè, ÷å äîâåðèåòî êúì íåãî ñå å ïî÷òè ðàçðóøèëî. Îñîáåíî ÷óâñòâèòåëíè ïðîáëåìè ñåìåéñòâåíîñò â ëèäåðñòâîòî, ôèíàíñîâè ñêàíäàëè, ïîáîéíè÷åñêè åïèçîäè, ïåäîôèë âúâ ôðàêöèÿòà è ò.í. áèõà ðàçðóøèëè äðóãà ôîðìàöèÿ, íî íà “Àòàêà” íå ñå îòðàçèõà. Ïðåîñìèñëÿíåòî íà íà÷èíà, ïî êîéòî íàøèòå åëèòè (à ÍÏÎ ñà ÷àñò îò òÿõ) ðåàãèðàò íà ïðîáëåìèòå å ïðåäèçâèêàòåëñòâî. Çàäà÷àòà äà ñå îòãîâîðè íà “Àòàêà” ñå ñúñòîè â äâå íåùà - ïúðâî, èçãðàæäàíå íà ïî-øèðîêè ãðóïîâè èíñòèòóöèîíàëíè ïðîåêòè, â êîèòî ñå îòïðàâÿ ïîñëàíèå, âíèìàòåëíî ðàçãðàíè÷àâàùî ïîëèòè÷åñêè ëåãèòèìíàòà ÷àñò îò êðèòèêàòà íà “Àòàêà” îò ìíåíèÿ, êîèòî ñà


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” èñòèíñêè ïðîáëåìàòè÷íè îò ãëåäíà òî÷êà íà íîðìàëíîòî ôóíêöèîíèðàíå íà åäíî äåìîêðàòè÷íî îáùåñòâî (çà êñåíîôîáèÿòà è àíòèìàëöèíñòâåíèòå èçêàçâàíèÿ); è âòîðî, èçñëåäâàíå íà òàêîâà ïîâåäåíèå çà ïîäúëúã ïåðèîä. Òîâà ñà åëåìåíòèòå íà äúëãîñðî÷åí ãðàæäàíñêè ïðîåêò. ßñíî å, ÷å “Àòàêà” ùå áúäå äîñòà ïîòðàéíà, îòêîëêîòî íà íàñ íè ñå ñòðóâàøå è íè ñå èñêàøå. Òðÿáâà íè äúëãîñðî÷íà ñòðàòåãèÿ, êîÿòî äà ñå îïèòàìå äà èçãðàäèì íà áàçàòà íà øèðîêà êîàëèöèîííîñò, èçâúí ãðàíèöèòå íà îáè÷àéíèòå êîàëèöèè. ÎÁÅÊÒÈÂ: Õîðàòà ãëàñóâàò ñ ðàçëè÷íè ìîòèâè çà Âîëåí. Íî ìèíèìàëíîòî îáùî íà âñè÷êè òÿõ å, ÷å òå íå çàáåëÿçâàò èëè ñà áåçðàçëè÷íè êúì êñåíîôîáñêèÿ íàöèîíàëèçúì. Òàêà òîçè ïðîòåñò å îòëè÷åí îò äðóãèòå è ïàðàëåëè ñ Æîðæ Ãàí÷åâ ñà íåóìåñòíè. Íî ñëåäâà ëè ñïîðåä âàñ ÍÏÎ ñåêòîðà äà âçàèìîäåéñòâà ñ ïîëèòèöèòå çà “Àòàêà”? Ìîðàëåí êàìøèê èëè ïðîñâåòèòåë íà ïîëèòèöèòå ñà ÍÏÎ? ÃÅÎÐÃÈ ËÎÇÀÍÎÂ:  “Àòàêà” íàèñòèíà èìà äâå ÷àñòè - êðèòèêàòà êúì ïîëèòè÷åñêàòà ñèñòåìà è êñåíîôîáèÿòà (çàùîòî êðàéíèÿò íàöèîíàëèçúì íå å ñúùèíñêèÿò ñìèñúë). Òå ñà ñúåäèíåíè îò åäèí íèò è òîé å ÄÏÑ. ÄÏÑ ìîæå äà ñå àòàêóâà, ÷å å ïàðòèÿ íà åòíè÷åñêà îñíîâà, íî ìèñëÿ, ÷å òî íÿìàøå êàê äà íå ñå ïîÿâè. Îáðàçíî êàçàíî, òîâà áåøå æåñò íà ñîáñòâåíàòà íè ãóçíîñò êúì òóðöèòå. “Àòàêà” ñå ïîÿâÿâà â ðàìêèòå íà ñúùàòà ñõåìà, òÿ ñúùî å åòíè÷åñêà ïàðòèÿ, íî íà áúëãàðèòå. “Àòàêèñòêàòà” êðèòèêà êúì âëàñòòà, åëèòà è ïîëèòè÷åñêàòà ñèñòåìà å ñâúðçàíà ñ ïîâåäåíèåòî íà ÄÏÑ, ñ îáðú÷èòå îò ôèðìè; òÿ ñå åòíèçèðà, âëèçà â ñõåìàòà íà êñåíîôîáèÿòà è íàöèîíàëèçìà è òàêà èçîáëè÷àâà òðàâìèòå, íàíåñåíè îò ïîëèòè÷åñêèÿ åëèò. Ìíîãî õîðà òúðñÿò íà÷èí äà ðåàãèðàò íà òÿõ. Èìà àáñîëþòåí ñïàä íà îïîçèöèîííîñòòà â îáùåñòâîòî. Íî “Àòàêà” å ÿâëåíèå èçâúí ïîëèòè÷åñêàòà ñèñòåìà, çàùîòî êàçâà “Íèå ñìå åäíè, âèå âñè÷êèòå ñòå äðóãè”, äîêàòî îïîçèöèîííèÿò òîí å âúòðå â íåÿ. Ñïàäúò å ñâúðçàí ñ ïîâåäåíèåòî íà ïîëèòè÷åñêèòå èãðà÷è, ñ íåïðåñòàííèòå îïèòè çà ðàçïàäàíå íà âúòðåøíèòå ðàçëè÷èÿ è êîàëèðàíå. Êàêòî èäåÿòà çà åäèíåí äåñåí ïðåçèäåíòñêè êàíäèäàò, òàêà è òðîéíàòà êîàëèöèÿ ñà ïðèìåðè çà òîâà. Ðàçïàäàíåòî íà âúòðåøíèòå ðàçëè÷èÿ ëèøàâà ïîëèòè÷åñêîòî îò êðèòè÷åñêè ïîçèöèè. Ðåçóëòàòúò îò êîíôîðìèçìà è îò òîâà, ÷å ïîëèòè÷åñêîòî ïðåñòàíà äà èçðàáîòâà êðèòè÷åñêè ïîçèöèè, å “Àòàêà”. À ïðåäèñòîðèÿòà íà ñåãàøíàòà äÿñíà îïîçèöèÿ íå é äàâà âúçìîæíîñò ñåãà äà çàùèòè ðàäèêàëíè êðèòè÷åñêè ãëåäíè òî÷êè. Êàòî ÷å ëè òå íåïðåñòàííî ñïîðÿò çà òîâà êàê ñà óïðàâëÿâàëè, êîãàòî áÿõà íà âëàñò, à íå çà òîâà êàêâà å âëàñòòà ñåãà îò îïîçèöèîííà ãëåäíà òî÷êà. Òàêà ïîòðåáíîñòòà íà îáùåñòâîòî âñå ïàê äà ãîâîðè êðèòè÷åñêè áå èççåòà îò “Àòàêà”. Ìèñëÿ, ÷å ãðàæäàíñêîòî îáùåñòâî ñå ðàçâè: òî ìîæå äà áúäå àëòåðíàòèâà íà “Àòàêà”, àêî óñïåå äà óñâîè êðèòè÷åñêèòå ãëåäíè òî÷êè è äà ðàäèêàëèçèðà ïîëèòè÷åñêèòå ñè ïîçèöèè êúì âëàñòòà, àêî èçëåçå îò ñêëîííîñòòà äà âëèçà â øèðîêè ñõåìè íà êîàëèðàíå è âçàèìîäåéñòâèå ñ ïîëèòè÷åñêàòà êëàñà, êîåòî å îò ïîë-

çà çà Âîëåí. ÑÒÅÔÀÍ ÏÎÏÎÂ: Ãðàæäàíñêàòà ñôåðà, çà ðàçëèêà îò ïîëèòè÷åñêàòà, å ñôåðà íà ñâîáîäíè âçàèìîäåéñòâèÿ. Íå ìîæå äà é ñå âìåíÿâà òàêîâà âñåîáùî “òðÿáâà”. Çàùîòî òàì îñòàâà îòêðèòà äèñêóñèÿòà çà òîâà êàêâî “òðÿáâà”; åäíè ìèñëÿò åäíî, äðóãè äðóãî, à äî îáùî ñúãëàñèå íå ñå ñòèãà. Ãðàæäàíñêèÿò ñâÿò ñàì ðåøàâà êàêâî å îòãîâîðíîòî äåéñòâèå, íî îñòàâà âèíàãè ðàçíîîáðàçåí. Çà “Àòàêà” ìèñëÿ, ÷å - íî òîâà íå å îáùîâàëèäíèÿò îòãîâîð, òîâà å ìîÿò è íà íÿêîè äðóãè îòãîâîð - òîâà å ìíîãî ïîâå÷å ñúáèòèå íà íàöèîíàë-ïîïóëèçìà, òàì ïîâàæíî å ïîïóëèñòêîòî, îòêîëêîòî íàöèîíàëèñòè÷åñêîòî íà÷àëî. Èñêàì äà êàæà, ÷å ìíîãî ïî-ñèëíà å ðåàêòèâíàòà íàãëàñà, îòêîëêîòî âèäèìèÿò è êðåñëèâ íàöèîíàëèñòè÷åñêè ïðîåêò. Îòòóê ñëåäâà, ÷å “Àòàêà” è ðàçíè äðóãè Àòàêè (1) ùå èìà, äîêàòî èìà íà êàêâî äà ñå ðåàãèðà, (2) òå ùå ñìåíÿò ðåòîðèêèòå ñè, (3) ùå ïðåäñòàâëÿâàò â óìåðåíè ãðàíèöè ïðåäèçâèêàòåëñòâî êúì ïðèåòèòå ïîëèòè÷åñêè ïðàâèëà. Å ëè òîâà ïîäöåíÿâàíå íà “Àòàêà”? Íå, â íèêàêúâ ñëó÷àé. Ïî-ñêîðî êàçâàì, ÷å òÿ å îïàêîâú÷åí ôåíîìåí; ÷å â òîçè ñè íàöèîíàë-ïîïóëèñòêè âèä íå å àâòåíòè÷íà; ÷å, â êðàéíà ñìåòêà ïîâäèãà âúïðîñà çà òúëêóâàíåòî êàêâî ñòîè çàä íåÿ. Çà ìåí ñåðèîçíîòî îòíîøåíèå ìèíàâà ïðåç çàäà÷àòà äà ðàçáèðàìå, à íå äà ïðåäïîñòàâÿìå, êàêâî ñå ñëó÷âà ñ íàñ êàòî ïîëèòè÷åñêà îáùíîñò. Òîâà å ðàçëè÷íî îò äâå èçâåñòíè êðàéíîñòè - “Àòàêà” äà ñå èãíîðèðà èëè òÿ è Ñèäåðîâ äà áúäàò ñúäåíè. Êàêâî òðÿáâà äà ïðàâè ãðàæäàíñêèÿò ñâÿò. Òîé â ñúùèíàòà ñè å âèä ïðîáóäåíîñò íà ìíîæåñòâî ïîãëåäè, îáúðíàòè êúì äåëàòà íà îáùíîñòòà è íàïðåãíàòè âúòðåøíî îò óñèëèåòî äà ðàçáèðàò êàêâî ñå ñëó÷âà ñ íåÿ. Çà ïðèåìàùèòå òîâà å ÿñíî, ÷å ãðàæäàíñêèÿò ñâÿò å ñúñòîÿíèåòî, â êîåòî òîçè ìíîæåñòâåí ïîãëåä å áóäåí, à íå ïðèñïàí èëè îòêëîíåí êúì ôèêöèè. Òîâà ãðàæäàíñêàòà ñôåðà ãî ïðàâè ïî ïðèðîäà, áåç äà ïèòà êàêâî òðÿáâà äà ïðàâè. È ïî-ñëîæíèÿò âúïðîñ å êàê ðàçáèðà, ÷å ñå çàäàâà àêóìóëèðàíå íà çíà÷èòåëåí íàöèîíàëèñòè÷åñêè âîò, ñ âèñîêà ãîòîâíîñò çà äåéñòâèå è óñòîé÷èâ ïîëèòè÷åñêè ïðîåêò. Å, òîãàâà ãðàæäàíñêàòà ñôåðà ñå ïîëèòèçèðà íå çàùîòî òàêà òðÿáâà, à çàùîòî òîâà å åñòåñòâåíèÿò é ðåôëåêñ çà ñàìîñúõðàíåíèå. Íî äîêàòî òàçè ñèòóàöèÿ å äàëå÷, âúïðîñúò å è â äàëå÷íàòà ïðåâåíöèÿ. Ïðîòèâíî íà ìíåíèåòî â ïðàâîçàùèòíèòå ñðåäè, ìèñëÿ, ÷å òÿ å â ïî-äúëáîêî, ïî-îáðàçîâàíî ðàçáèðàíå íà ïîëèòè÷åñêèÿ ïðîöåñ, â êîéòî ùåì íå ùåì ñìå âêëþ÷åíè.

Ïðàâèëíî ëè áåøå îáðàçóâàíåòî íà êîàëèöèÿòà “Ãðàæäàíè ñðåùó îìðàçàòà” è äåëàòà ñðåùó Âîëåí? ÃÅÎÐÃÈ ËÎÇÀÍÎÂ: Áåøå ñúâñåì ïðàâèëíî, çàùîòî áåøå âçàèìîäåéñòâèå íå ñ ïîëèòè÷åñêàòà êëàñà, à íàÎÁÅÊÒÈ 15


÷èí çà òúðñåíå íà äîïúëíèòåëíà èíñòèòóöèîíàëèçàöèÿ íà ãëàñîâåòå ñðåùó “Àòàêà” èçâúí ïîëèòè÷åñêèòå êîëàáîðàöèîíèçìè. “Àòàêà” èçáóÿâà è õóáàâåå, çàùîòî òîâà å ñúñòîÿíèåòî íà ïîëèòè÷åñêîòî. Îò öåííîñòíà ïîçèöèÿ ñâúðçâàíåòî ñ ïîëèòèöèòå ñåãà îçíà÷àâà ñàìî çàòúâàíå. ÉÎÍÊÎ ÃÐÎÇÅÂ: Èìàõ ñèëíè ïðèòåñíåíèÿ êúì âîäåíåòî íà äåëà ñðåùó Ñèäåðîâ çà ïðîïîâÿäâàíåòî íà ðàñîâà îìðàçà, ïîðàäè óñåùàíåòî, ÷å êîãàòî õîðàòà òîòàëíî íå ñå äîâåðÿâàò íà èíñòèòóöèèòå, òîâà, ÷å ñúäúò ùå êàæå “Äà, òîâà å äèñêðèìèíàöèÿ”, ùå èìà åôåêòà íà êàçàíî îò ïîëèòèöèòå, íàïðèìåð îò Êîñòîâ. Èìà ðàçâèòèå ïî òåçè äåëà è ñúì ñêëîíåí äà ïðèåìà, ÷å ïðèòåñíåíèÿòà ìè ñà áèëè íåîñíîâàòåëíè, íî íå çàùîòî èìà ãîëÿìî äîâåðèå êúì ñúäà, à çàùîòî áÿõà èç÷èñòåíè è êàòåãîðè÷íè öåííîñòíèòå ïîñëàíèÿ, êîèòî ñà íàé-òðóäíî ïðèåìëèâè çà ìíîãî õîðà. Òîâà èç÷èñòåíî ïðîòèâîïîñòàâÿíå áåøå îò ïîëçà çà ãðàæäàíñêèÿ ñåêòîð. Ïðàêòè÷åñêè ã-í Ñèäåðîâ ñå ñêðè îò äåëàòà, çàùîòî ðàçáðà, ÷å íå ìîæå äà ãè âêàðà â ñòàíäàðòíàòà ñè ñõåìà, ÷å âëàñòòà êîíñïèðèðà íåãî. Òîâà å íàé-ÿñíèÿ çíàê, ÷å ïðîòèâîäåéñòâèåòî ñå å îêàçàëî åôåêòèâíî. Äîáðå å äà ðàçãðàíè÷èì ïîñëàíèÿòà è ïîâåäåíèåòî íà “Àòàêà” è íåéíèÿ ëèäåð (êîèòî ñà ïðîáëåì îò ãëåäíà òî÷êà íà áàçèñíèòå öåííîñòè, ãðàäÿùè îáùåñòâîòî) îò îíîâà, êîåòî å ÷àñò îò ïîëèòèêàòà. Ñèìáèîçàòà ìåæäó ëåãèòèìíèÿ ïîëèòè÷åñêè ïðîòåñò â ïîâåäåíèåòî íà “Àòàêà” è íåïðèåìëèâîòî - ðàäèêàëíèÿ íàöèîíàëèçúì, å ïðåêàëåíî ïëúòíà è íå å ëåñíî òå äà áúäàò ðàçãðàíè÷åíè. Òðÿáâà äà ñìå âíèìàòåëíè, äà çàñèëèì öåííîñòíàòà êðèòèêà ñðåùó “Àòàêà”, çà äà íå ñòàíåì ÷àñò îò áåçñèëíî ãîâîðåùèòå, ÷èèòî äóìè çà íåÿ íå ñå ÷óâàò îò íèêîãî. ÑÒÅÔÀÍ ÏÎÏÎÂ: Êàòî èãíîðèðàø “Àòàêà”, èãíîðèðàø 600,000 èçáèðàòåëè, à òå ìîãàò äà íàðàñíàò; êàòî ÿ îñúäèø, ñúäèø õîðàòà çàä íåÿ, êîåòî å ðèòóàëíà ôèêöèÿ áåç ïîëèòè÷åñêè ñìèñúë. ÃÅÎÐÃÈ ËÎÇÀÍÎÂ: Åäèíñòâåíîòî ëåãèòèìíî â “Àòàêà” å êðèòèêàòà ñðåùó ïîëèòèöèòå. Ðåàêöèÿòà ñðåùó íåÿ íå ìîæå äà âúðâè âúâ âçàèìîäåéñòâèå ñ òÿõ: íå å òàì òî÷êàòà íà çàùèòà íà öåííîñòèòå. ÉÎÍÊÎ ÃÐÎÇÅÂ: “Àòàêà” å ëåãèòèìíà â äúëáîêîòî íåïðèåìàíå íà çàäêóëèñíîñòòà è èíòèìíîñòòà íà ïàðòèèòå, íà íåæåëàíèåòî èì ïóáëè÷íî äà ðàöèîíàëèçèðàò äåéñòâèÿòà ñè. Êàòî ñå çíàÿò èñòîðèèòå è âÿðâàíèÿòà íà ÁÑÏ, ÍÄÑ è ÄÏÑ å òðóäíî äà ñè ïðåäñòàâèì êîàëèöèÿ ìåæäó òÿõ. Òÿ ìíîãî áúðçî ñòàíà, íî íà õîðàòà íå áåøå óáåäèòåëíî îáÿñíåíà íåîáõîäèìîñòòà è. Òîâà ñèëíî ïîäõðàíè èäåÿòà, ÷å âëàñòòà ñå èçïîëçà ñàìî çà ëè÷íà öåëè. Êîãàòî ÍÏÎ ñå ïðîòèâîïîñòàâÿò íà óëòðàíàöèîíàëèçìà, òðÿáâà ìíîãî ÿñíî äà ãî ðàçãðàíè÷àâàò îò ïðàâèëíîòî îòðè÷àíå íà ïîëèòè÷åñêèÿ ìîðàë. ÃÅÎÐÃÈ ËÎÇÀÍÎÂ: Çàñòàâàíåòî ñðåùó “Àòàêà” ëåñíî ñå ÷åòå êàòî çàùèòà íà ïîëèòè÷åñêàòà êëàñà, êîåòî å ìíîãî îïàñíî çà ãðàæäàíñêèòå ïîçèöèè. Òðÿáâà äà ïðàâèì ñëîæíè õîäîâå, çà äà ñìå ñðåùó “Àòàêà”, íî äà íå âëåçåì â êîíôîðìèñòêè ñãîâîðè. 16 ÎÁÅÊÒÈÂ

Íå, òîâà íå Ð

àæäà ñå íîâî ðîê ðàäèî. Òîâà áè òðÿáâàëî äà å äîáðà íîâèíà, çàùîòî òàêîâà ðàäèî, îñâåí èíòåðíåò âåðñèÿòà íà “Òàíãðà”, äíåñ íå ñúùåñòâóâà. È âñå ïàê íîâèíàòà íå å äîáðà. Ïðîáëåìúò íå å â ðàæäàùîòî ñå ðàäèî, à â òîâà, ÷å òî ñòúïâà âúðõó òðóïà íà åäèíñòâåíîòî ðåàëíî îáùåñòâåíî ðàäèî, ñ êîåòî Áúëãàðèÿ ðàçïîëàãàøå - “Íîâà Åâðîïà”, íàñëåäíèê íà ëåãåíäàðíàòà “Ñâîáîäíà Åâðîïà”. Íèå íå çíàåì äîêîëêî èñòèíñêà ùå áúäå íîâàòà ðîê ðàäèîñòàíöèÿ. Íèå çíàåì îáà÷å, ÷å çà äà áúäå ðîäåíà òÿ, èç÷åçíà åäèíñòâåíîòî äîêàçàëî ñåáå ñè îáùåñòâåíî ðàäèî - ò.å. ñòàíöèÿ, êîÿòî íåïðåñòàííî è íåóìîëèìî îòñòîÿâàøå îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ. Ïîÿâàòà íà “Íîâà Åâðîïà” íà ìÿñòîòî íà çàêðèòàòà îò Êîíãðåñà íà ÑÀÙ “Ñâîáîäíà Åâðîïà” áåøå êîëêîòî ñâåæ, òîëêîâà è íåî÷àêâàí ïîëúõ íà íîðìàëíîñò íà ôîíà íà ÷àëãèçàöèÿòà íà áúëãàðñêèòå îáùåñòâåíè íðàâè. Òàì, êúäåòî äåñåòèëåòèÿ íàðåä áÿõìå ñâèêíàëè äà ñëóøàìå èñòèíñêè íîâèíè è ñèëíè àíàëèçè, íèùî íå ñå ïðîìåíè, îñâåí èìåòî.  åäíî îáùåñòâî, â êîåòî âèñîêèòå íèâà â êóëòóðàòà ñà åäíè êðåõêè êúëíîâå, ïåðìàíåíòíî çàïëàøåíè îò îáóùàòà íà ïðîëåòàðñêèòå îðäè, îñòàíà îàçèñúò, â êîéòî âèðååøå âèñîêî íèâî íîâèíàðñòâî è êîìåíòàð. Èç÷åçâàíåòî íà “Íîâà Åâðîïà” îáà÷å ñòàíà ÷àñò îò ÷àëãèçàöèÿòà - îò êåáàï÷åíîðàêèåíàòà êóëòóðà íà ñëåä-ñîöèàëèñòè÷åñêèÿ ïðîëåòàðèàò. Öÿëàòà ñàãà ïðèëè÷àøå íà íàé-äîëíà ïðèâàòèçàöèÿ îò îáùèíàðñêè òèï. Åäíè íàïóñíàëè óïðàâèòåëíèÿ ñúâåò, äðóãè äîøëè, àìà íèêîé íå áèë óâåäîìåí. Ñëåä òîâà òåçè äðóãè ðåøèëè äà çàêðèÿò “Íîâà Åâðîïà”, çà äà áèëè ïðàâèëè ðàäèî, ïðîèçâåæäàùî ïàðè, àìà ïàê áåç äà êàæàò íà íèêîé è íàé-ìàëêî - íà ðàáîòåùèòå â ðàäèîòî. Ïðèâàòèçèðàò ïîä ìàñàòà ñòàðà è îáè÷àíà áèáëèîòåêà, çà äà ïðîäàâàò â íåÿ òðèêîòàæíè ãàùè, àìà áåç äà êàæàò ïðåäâà-


Морален камшик или просветител са гражданските организации