Page 1

Ðóìúíñêèòå “×èñòè ãëàñîâå” Ñòèëèÿí Äåÿíîâ

Ì

åõàíè÷íîòî ñðàâíåíèå ñ áúëãàðñêàòà èíèöèàòèâà, íîñåùà ñúùîòî èìå, ðàçáèðà ñå å íåïðàâèëíî. Êîíòåêñòúò è äåéñòâàùèòå ëèöà ñà ðàçëè÷íè. È âñå ïàê, êàêòî è â ñëó÷àÿ ñ ïðèñúåäèíÿâàíåòî êúì ÅÑ, âúïðîñèòå, êîèòî ñðàâíåíèåòî ïîðàæäà, ÷åñòî ñúâñåì íå ñà áåçñìèñëåíè.

Èíèöèàòèâàòà Íà 13 þëè òàçè ãîäèíà àñîöèàöèÿòà “Civic Media” äàäå íà÷àëî íà êàìïàíèÿòà “×èñòè ãëàñîâå” êàòî èçïðàòè ñïèñúê ñ èìåíà íà ðóìúíñêè æóðíàëèñòè íà Íàöèîíàëíèÿ ñúâåò çà èçñëåäâàíå íà àðõèâèòå íà Ñåêóðèòàòå (CNSAS) ñ öåë òå äà áúäàò ïðîâåðåíè çà åâåíòóàëíè âðúçêè ñ òàéíèòå ñëóæáè íà êîìóíèñòè÷åñêà Ðóìúíèÿ. Îòòóê ñëåäâàò è ïúðâèòå äâå ðàçëèêè ñ áúëãàðñêàòà èíèöèàòèâà: ïúðâî, èíñòèòóöèÿòà, êîÿòî òðÿáâà äà èçó÷àâà àðõèâèòå íà áèâøàòà äúðæàâíà ñèãóðíîñò â Ðóìúíèÿ âå÷å ñúùåñòâóâà (è òî íå îò â÷åðà, à îò 1999) è âòîðî, ðóìúíñêèòå “×èñòè ãëàñîâå” íå ïðåäëîæèõà íà æóðíàëèñòèòå òå ñàìè äîáðîâîëíî äà ïîèñêàò äà áúäàò ïðîâåðåíè çà ñúïðè÷àñòíîñò êúì áèâøàòà ÄÑ, à èçïðàòèõà íà CNSAS ïîäðîáåí ñïèñúê çà “ñïåøíà ïðîâåðêà”. Âïîñëåäñòâèå òîçè ñïèñúê áåøå äîïúëíåí êàòî êúì íåãî áÿõà ïðèáàâåíè âñè÷êè æóðíàëèñòè, çàåìàùè ðúêîâîäíè ïîñòîâå â ïðîâèíöèàëíèòå ìåäèè, â ðóìúíñêèòå ìåäèè â ÷óæáèíà, äèðåêòîðèòå èëè àêöèîíåðèòå â ðóìúíñêèòå ìåäèè (êîèòî íå ñà íåïðåìåííî æóðíàëèñòè), ðúêîâîäèòåëèòå íà ðåäèöà íåïðàâèòåëñòâåíè îðãàíèçàöèè, ÷ëåíîâåòå íà ïðåçèäåíòñêàòà è íà ïðàâèòåëñòâåíàòà êîìèñèè, íàòîâàðåíè ñ èçñëåäâàíåòî íà ïðåñòúïëåíèÿòà íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì. Òàêà áðîÿò íà èìåíàòà, èçïðàòåíè çà ïðîâåðêà, äîñòèãíà õèëÿäà, êàòî ñå î÷àêâàò è íîâè äîïúëíåíèÿ. Èíèöèàòèâàòà áå ðàçøèðåíà ñ “×èñòè ãëàñîâå â óíèâåðñèòåòà” - ñïèñúê ñ óíèâåðñèòåòñêè ïðåïîäàâàòåëè è ðúêîâîäèòåëè íà ôàêóëòåòè è êàòåäðè îò öÿëà Ðóìúíèÿ. Ðàçëèêèòå ñ áúëãàðñêàòà èíèöèàòèâà ñà î÷åâèäíè, ìàêàð îùå â ïðîãðàìíèÿ äîêóìåíò íà ðóìúíñêèòå “×èñòè ãëàñîâå” äà ñå îòáåëÿçâà, ÷å “êàìïàíèÿòà ñå

24 ÎÁÅÊÒÈÂ

ðåàëèçèðà â ïàðòíüîðñòâî ñ áúëãàðñêèòå ìåäèéíè îðãàíèçàöèè “Æóðíàëèñòè ñðåùó êîðóïöèÿòà” è “Áúëãàðñêà ìåäèéíà êîàëèöèÿ”.

Çàä èíèöèàòèâàòà Îðãàíèçàòîð íà êàìïàíèÿòà å Âèêòîð Ðîí÷à, ðúêîâîäèòåë íà âúíøíèÿ îòäåë âúâ âñåêèäíåâíèêà “Çèóà” - âåñòíèê, êîéòî îôèöèàëíî ïîääúðæà è ðåêëàìèðà “×èñòè ãëàñîâå”. Ïàðàäîêñàëíî, ðúêîâîäñòâîòî íà “Çèóà” å ñúñòàâåíî â ãîëÿìàòà ñè ÷àñò îò áèâøè ñúòðóäíèöè íà... Ñåêóðèòàòå. Èçâåñòíè ñúñ ñúòðóäíè÷åñòâîòî ñè ñ áèâøàòà ðóìúíñêà ÄÑ ñà äèðåêòîðúò íà âåñòíèêà Ñîðèí Ðîøêà Ñòàíåñêó, ãëàâíèÿò ðåäàêòîð Àäðèàí Ïàòðóøêà, ñòàðøèÿò ñúòðóäíèê Âàëåíòèí-Õîñó Ëîíäæèí, ïóáëèöèñòúò Äàí ×èàêèð.

Îòçâóêúò Ñ èçêëþ÷åíèå íà “Çèóà”, â êîéòî èìà íÿêîëêî äåñåòêè ãîëåìè ñòàòèè ïî òåìàòà, ìåäèèòå â Ðóìúíèÿ êàòî öÿëî ÿ èãíîðèðàò è ÿ êîìåíòèðàò ìíîãî ðÿäêî. Åäíà îò òðèòå ñòàòèè, êîèòî “Ðîìàíèÿ ëèáåðà” é ïîñâåùàâà, ñå êàçâà “Ìàëúê íàðú÷íèê çà äèñêðåäèòèðàíå íà æóðíàëèñòèòå” è å ïîäïèñàíà îò Ñèìîíà Ïîïåñêó. Àâòîðêàòà ïîä÷åðòàâà: “èíèöèàòèâàòà “×èñòè ãëàñîâå” å ïîõâàëíà, íî òåçè êîèòî ñå âúçïîëçâàò îò íåÿ òðÿáâà äà áúäàò îñúäåíè” è îáÿñíÿâà, ÷å “òîâà ñà òåçè àãåíòè íà ÄÑ â ïðåñàòà, êîèòî îùå ñà àêòèâíè è ïîðàäè òîâà íå ìîãàò äà áúäàò ðàçêîíñïèðèðàíè”, à ñúùî è òåçè, çà êîèòî å ìíîãî óäîáåí ôàêòúò, ÷å çàäàâàùàòà ñå äúëãà “äîñèåðàäà” ùå ñúçäàäå âïå÷àòëåíèåòî, ÷å åäâà ëè íå öÿëàòà ãèëäèÿ å ñâúðçàíà ñ òàéíèòå ñëóæáè. Íàêðàÿ àâòîðêàòà çàâúðøâà ñúñ çàÿâëåíèåòî, ÷å òÿ íèêîãà íå å ñúòðóäíè÷èëà íà ÄÑ è ñ ïðèçèâ, êîéòî íàïîìíÿ íà áúëãàðñêàòà èíèöèàòèâà “×èñòè ãëàñîâå”, âñè÷êè æóðíàëèñòè äîáðîâîëíî äà êàæàò äàëè ñà áèëè ñúòðóäíèöè èëè íå. “Êîòèäèàíóëü” îäîáðÿâà èäåÿòà “×èñòè ãëàñîâå”, íî ñå ïèòà êàêâè òî÷íî ñà êðèòåðèèòå çà èçðàáîòâàíå íà ñïèñúöèòå è çàùî íàïðèìåð ðúêîâîäèòåëèòå íà èíñòèòóòè çà èçñëåäâàíå íà îáùåñòâåíîòî ìíåíèå íå ñà âêëþ÷åíè. Âñåêèäíåâíèêúò íåäîóìÿâà: “Êàêâà èðîíèÿ: áèâø ñúòðóäíèê íà Ñåêóðèòàòå, îôèöèàëíî îáâèíåí â ïðàíå


íà ïàðè, å ïðåâúðíàë âåñòíèêà, êîéòî ðúêîâîäè, â òðèáóíà íà îïåðàöèÿòà “×èñòè ãëàñîâå”. Åäíî îò íàé-ïðîáëåìàòè÷íèòå ìåñòà íà êàìïàíèÿòà ñå îòáåëÿçâà íà ñòðàíèöèòå íà ñàìèÿ “Çèóà”, êîéòî ïóáëèêóâà àíàëèçà íà Ìèðóíà Ìóíòÿíó. Òÿ ïèòà êàêâî îçíà÷àâà âñúùíîñò “ñúòðóäíèê íà áèâøàòà ÄÑ” è ðàçêàçâà ñëó÷àÿ ñ Êàðîë Ñåáàñòèàí, “ñòàíàë ñúòðóäíèê ñëåä óæàñåí øàíòàæ..., íî äîêàçàë â ãîäèíèòå ñëåä ðåâîëþöèÿòà, ÷å å åäèí îò ìàëêîòî, êîèòî ìîãàò äà âúðâÿò ïðîòèâ òå÷åíèåòî, ïî âðåìå íà óïðàâëåíèåòî íà Àäðèàí Íàñòàñå.” Òÿ äîïúëâà, ÷å ìíîãî îò íàé-êîðóìïèðàíèòå ëèäåðè íà îáùåñòâåíîòî ìíåíèå ìîæå áè íÿìàò íèùî îáùî ñúñ Ñåêóðèòàòå è çàâúðøâà : “Íå ìå ðàçáèðàéòå ïîãðåøíî. Íÿìàì íèùî ïðîòèâ ðàçêîíñïèðèðàíåòî íà âñè÷êè “âëèÿåùè íà îáùåñòâåíîòî ìíåíèå”, êîèòî íÿêîãà ñà ñúòðóäíè÷èëè, ïî åäèí èëè äðóã íà÷èí, ñúñ Ñåêóðèòàòå. Ðèñêúò îáà÷å å äà çàãóáèì îò ïîãëåä íàé-âàæíîòî. Ïðîáëåìèòå íà ðóìúíñêàòà ïðåñà ñà ìíîãî ïîêîìïëåêñíè è ïî-ñåðèîçíè”. Ðàçêðèâàéêè äðóã àñïåêò íà ñúùàòà èäåÿ, Ìèð÷à Âàñèëåñêó îòáåëÿçâà íà ñòðàíèöèòå íà ñåäìè÷íèêà çà ïîëèòè÷åñêè àíàëèçè ”22”: “Ïîêàçàòåëåí çà îáúðêâàíåòî, â êîåòî æèâååì ìè ñå ñòðóâà èìïóëñúò äà èñêàìå äîñèåòà ïî ñîöèàëíè êàòåãîðèè: è òî ïî ñëîæåí âúïðîñ êàòî ñúòðóäíè÷åñòâîòî ñúñ Ñåêóðèòàòå, ïðè êîåòî âèíàòà å èíäèâèäóàëíà...”. Ñúùî íà ñòðàíèöèòå íà “22” Ðîäèêà Ïàëàäå äîïúëâà, ÷å êàòî ÷å ëè ñïèðàëàòà íà âçàèìíî ïîäîçðåíèå ïîãëúùà âñè÷êè è âñåêè äåí CNSAS å çàëèâàí îò ñòîòèöè âñå íîâè è íîâè èñêàíèÿ çà “ñïåøíà ïðîâåðêà”.

Êèëîìåòðè äîñèåòà È äåéñòâèòåëíî, CNSAS e çàòðóïàí îò íàä 80 000 “ñïåøíè” ñëó÷àÿ. Òàçè åñåí Ñúâåòúò îòêðèâà 90 íîâè ðàáîòíè ìåñòà, íî è òàêà ìèñèÿòà ìó èçãëåæäà íåâúçìîæíà çà ðåàëèçèðàíå. Ãîâîðèòåëÿò íà CNSAS Êàçèìèð Éîíåñêó ñïîäåëÿ ïðåä “Çèóà”, ÷å åäèíñòâåíèÿò íà÷èí ôèçè÷åñêè äà ñå ðàçðåøè ïðîáëåìúò å ïóáëèêóâàíåòî íà âñè÷êè äîñèåòà ïî èíòåðíåò (êàêòî å íàïðàâåíî â Ïîëøà), êîåòî èçãëåæäà ïî-âúçìîæíî, âúïðåêè îãðîìíàòà ðàáîòà ïî çàëè÷àâàíå íà åëåìåíòèòå â ïóáëèêóâàíèòå äîñèåòà, ìîæåùè äà íàâðåäÿò íà äúðæàâíàòà ñèãóðíîñò. Íî â Ïîëøà, îòáåëÿçâà Ãúíäóëü, “ïîäîáíàòà íà CNSAS èíñòèòóöèÿ èìà 1000 ñëóæèòåëè”. Íÿìà êàê äà íå ñå óñìèõíåì òúæíî, êîãàòî ïðî÷åòåì îáñúæäàíèÿ â Áúëãàðèÿ çàêîíîïðîåêò ïðåäâèæäàù áúäåùîòî ñúçäàâàíå íà ñïåöèàëíà äåâåò÷ëåííà (SIC !) êîìèñèÿ, êîÿòî ùå ðàçñåêðåòÿâà äîêóìåíòèòå íà ÄÑ. Ïîñëåäíè ñìå è íÿìà èçãëåäè äà ñòàíåì ïúðâè...

Îùå âèíîâíè, îùå êîìèñèè, îùå ñïèñúöè Íà 15 ñåïòåìâðè öåëèÿò ñúñòàâ íà CNSAS îò ïðåäèøíèÿ ìó ìàíäàò áå äàäåí íà ñúä îò

èíèöèàòîðà íà “×èñòè ãëàñîâå” “Civic media” çà “óêðèâàíå íà ñëó÷àé íà ðàçêîíñïèðèðàíå è çëîóïîòðåáà ñúñ ñëóæåáíî ïîëîæåíèå â óùúðá íà îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ”.  ñïèñúêà íà ïîäñúäèìèòå ñà åäíè îò íàé-èçÿâåíèòå èíòåëåêòóàëöè è îáùåñòâåíèöè â Ðóìúíèÿ, ñðåä êîèòî Àíäðåé Ïëåøó, áèâø ìèíèñòúð íà êóëòóðàòà, íà âúíøíèòå ðàáîòè, ïèñàòåë, íîñèòåë íà ðåäèöà ìåæäóíàðîäíè íàãðàäè, Õîðèà Ðîìàí Ïàòàïèåâè÷, äèðåêòîð íà Ðóìúíñêèÿ êóëòóðåí èíñòèòóò è ò.í. Òå ñà îáâèíåíè â òîâà, ÷å âúïðåêè ÷å ñà çíàåëè çà äîñèåòî íà òåõíèÿ êîëåãà, ïðåïîäàâàòåë â Öåíòðàëíî-åâðîïåéñêèÿ Óíèâåðñèòåò Ñîðèí Àíòîõè, íå ñà ãî íàïðàâèëè îáùåñòâåíî äîñòîÿíèå. Íàêàçàíèåòî ïðåäâèäåíî îò çàêîíà, ïîñî÷âà “Çèóà” ïî òîçè ïîâîä, å îò øåñò ìåñåöà äî ïåò ãîäèíè çàòâîð. Èäåèòå íà “Civic media” çà ðåîðãàíèçèðàíå íà íà÷èíà íà îòâàðÿíå íà äîñèåòàòà âêëþ÷âàò è ñúçäàâàíå íà ñïåöèàëíà êîìèñèÿ, êîÿòî äà êîíòðîëèðà ðàáîòàòà íà CNSAS; îò ñâîÿ ñòðàíà ÷ëåíîâåòå íà òàçè êîìèñèÿ, êàêòî è òåçè íà âå÷å ñúùåñòâóâàùèòå êîìèñèè çà êîíòðîë íà òàéíèòå ñëóæáè, òðÿáâà äà áúäàò ïðèîðèòåòíî ðàçñëåäâàíè îò ñàìèÿ CNSAS.

Âúïðîñèòå È òàêà óòîïèÿòà çà “÷èñòîòàòà”, êîÿòî òðÿáâà äà ñå âúçöàðè â ìåäèéíîòî ïðîñòðàíñòâî ñëåä ðàçêðèâàíåòî íà ñúòðóäíèöèòå, êàòî ÷å ëè ñå íàðóøàâà îò íÿêîëêî ìàëêè, íî íàòðàï÷èâè âúïðîñà, êîèòî ÿñíî ñå î÷åðòàâàò è îò ðóìúíñêèÿ îïèò â òàçè îáëàñò: - âñè÷êè äîñèåòà ëè ñà çàïàçåíè? äà íå áè íÿêîè, ïî âñÿêà âåðîÿòíîñò íàé-âàæíèòå, äà ñà óíèùîæåíè? - êàòî îáÿâèì ñúòðóäíèöèòå âêóïîì, ùå èìà ëè îáùåñòâåíîòî ìíåíèå ñèëàòà äà “ïðî÷åòå” âñÿêî äîñèå, çàùîòî âèíàòà å âñå ïàê èíäèâèäóàëíà è ðàçëèêàòà ìåæäó ïðèíóäåíèÿ äà ñúòðóäíè÷è è äîíîñíèêà íà äîáðà âîëÿ, ìåæäó äàâàëèÿ áåçîáèäíè ïîëîæèòåëíè ìíåíèÿ è êëåâåòíèêà å îãðîìíà, à è íå âèíàãè ëåñíî äîëîâèìà. - à âñå îùå äåéñòâàùèòå ñúòðóäíèöè, ïðèêðèòè îò ìîòèâè, ñâúðçàíè ñ “äúðæàâíàòà ñèãóðíîñò”? - äåñåòêè õèëÿäè äîñèåòà îò êîìèñèÿ îò äåâåò äóøè? Òîâà îçíà÷àâà ãîäèíè çà îòãîâîðà ñ “äà” èëè “íå” è èçïðàùàíå íà íþàíñèòå âúâ âå÷íîñòòà. Êîëêî âðåìå èìàìå? - ðóìúíñêèÿò îïèò ïîêàçâà, ÷å ñàìîòî ñúùåñòâóâàíå íà êîìèñèÿ çà ðàçñåêðåòÿâàíå íà äîñèåòàòà íå å äîñòàòú÷íà ãàðàíöèÿ çà òîâà, ÷å íÿìà äà ñå ïîäõâúðëÿò åäíè, çà ñìåòêà íà äðóãè äîñèåòà. “Êàê ùå ôóíêöèîíèðà òàçè êîìèñèÿ?” å äåéñòâèòåëíî åäèí îò íàé-âàæíèòå âúïðîñè. - àêöèÿòà “×èñòè ãëàñîâå” íà ñâîé ðåä íå ìîæå äà áúäå ñàìà ïî ñåáå ñè äîáðà èëè ëîøà. Çàâèñè êîé, çàùî, äîêîãà è êàê ÿ ïðàâè.

ÎÁÅÊÒÈÂ 25

Румънските "Чисти гласове"  

Публикация на списание Обектив, брой 136 от 2006г., автор Стилиян Деянов

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you