Issuu on Google+

Ñ íîâàòà ñè ïðîãðàìà äúðæàâàòà íàïðàâè êðà÷êà íàçàä

Í

à 7 þíè ïàðëàìåíòúò ïðèå Íàöèîíàëíà ïðîãðàìà çà ðàçâèòèå íà ó÷èëèùíîòî îáðàçîâàíèå è ïðåäó÷èëèùíîòî âúçïèòàíèå çà ïåðèîäà 2006-2015 ã. Ìåäèèòå îòäåëèõà íÿêàêâî âíèìàíèå íà òîçè äîêóìåíò, êîéòî, àêî íå áúäå çà÷åðêíàò îò ñëåäâàùèÿ ìèíèñòúð íà ïðîñâåòàòà, áè òðÿáâàëî äà îïðåäåëÿ ñúäáàòà íà ìëàäèòå áúëãàðè, à çíà÷è è áúäåùåòî íà Áúëãàðèÿ çà ìíîãî ãîäèíè ñëåä 2015. Äàëè íå òðÿáâàøå òàçè ïðîãðàìà äà áúäå ïðåäøåñòâàíà îò ìíîãîìåñå÷íà îáùåñòâåíà äèñêóñèÿ? Íå çàñëóæàâàøå ëè ïàðëàìåíòúò äà îòäåëè ìàëêî ïîâå÷å âðåìå îò ìèíóòèòå çà ïðàêòè÷åñêè åäèíîäóøíîòî º ãëàñóâàíå? Îáùåñòâîòî ñå âòîðà÷è â íîâèòå ïðåäëîæåíèÿ â ðàçäåëÿíåòî íà ãèìíàçèàëíèÿ êóðñ íà äâå, â çàâúðøâàíåòî íà îñíîâíî îáðàçîâàíèå ñëåä 7-è êëàñ è ò. í., à íèêîé íå çàáåëÿçà, ÷å åäíà îò íàé-âàæíèòå òåìè - çà ðîìñêîòî îáðàçîâàíèå - íàïúëíî ëèïñâà â íîâèÿ îñíîâîïîëàãàù äîêóìåíò. Íåêà äà å ÿñíî, ÷å â íåãî ñå çàñÿãàò ðåäèöà ïðîáëåìè è ñå ïðåäëàãàò ìåðêè, òÿñíî ñâúðçàíè ñ ïðåîäîëÿâàíåòî íà äîáðå èçâåñòíèòå òðóäíîñòè ïðåä ó÷åíèåòî íà ðîìñêèòå äåöà - èìà è çà îòïàäàíåòî îò ó÷èëèùå, è çà íîâè ìåðêè çà çàäúðæàíå íà äåöàòà, è çà áåçïëàòíèòå ó÷åáíèöè, è çà ó÷èëèùíèòå àâòîáóñè. Íî ëèïñâàò êàêòî äúðæàâíè÷åñêèÿò, òàêà è ïðàâîçàùèòíèÿò ïîäõîä êúì ïðîáëåìèòå íà ðîìñêîòî îáðàçîâàíèå. Àêî ãî èìàøå ïúðâèÿò, ùåøå íåïðåìåííî äà áúäå ñïîìåíàòî, ÷å ðîìèòå - ïî ðàçëè÷íè ïðè÷èíè - ñà íàé-íèñêî îáðàçîâàíàòà ãðóïà â îáùåñòâîòî, ÷å òîâà ïîëîæåíèå å çàïëàõà êàêòî çà òÿõíîòî, òàêà è çà îáùîòî íè áúäåùå. Àêî ïúê íÿêîé îò ñúñòàâèòåëèòå íà ïðîãðàìàòà ìèñëåøå ïðàâîçàùèòíî, â íåÿ áè áèëî çàïèñàíî, ÷å öåëòà íà ïðîãðàìàòà - “ðàâåí äîñòúï” äî “êà÷åñòâåíî îáðàçîâàíèå” - ñå ïîñòèãà íå ñ îáùè çà âñè÷êè, à ñ äèôåðåíöèðàíè ìåðêè è ÷å ðîìñêîòî îáðàçîâàíèå ãè èçèñêâà.  ÷àñòíîñò äâà êëþ÷îâè òåðìèíà ñà èçêëþ÷åíè â ðàçãëåæäàíèÿ 40-ñòðàíè÷åí äîêóìåíò. Íå ñå ñïîìåíàâà çà äåñåãðåãàöèÿ, íÿìà è äóìà çà áîðáàòà ñ ðàñèçìà â êëàñíàòà ñòàÿ. Äâåòå ïîíÿòèÿ íå ñà îò íÿêîÿ ïðàâîçàùèòíà äåêëàðàöèÿ, à îò ïðàâèòåëñòâåíèÿ äîêóìåíò Ðàìêîâà ïðîãðàìà çà ðàâíîïðàâíà èíòåãðàöèÿ íà ðîìèòå â áúëãàðñêîòî îáùåñòâî. Ñúîòâåòíî ìåæäó ïðîáëåìèòå, êîèòî ïðîãðàìàòà “ðåøàâà”, ëèïñâàò òåìèòå çà “òåðèòîðèàëíàòà ñåãðåãàöèÿ íà ðîìñêèòå ó÷èëèùà” è “îáó÷åíèåòî ïî ìàé÷èí åçèê”. Íå ñå ãîâîðè è çà øèðåùàòà ñå ïðàêòèêà çà íàñòàíÿâàíå íà íîðìàëíè ðîìñêè äåöà â ó÷èëèùà çà äåöà ñ èíòåëåêòóàëíè çàòðóäíåíèÿ (öèò. Ðàìêîâàòà ïðîãðàìà). Äåñåãðåãàöèÿòà ïúê, îñâåí ÷å å öåíòðàëíîòî ñúäúðæàíèå íà èçäàäåíàòà îò ÌÎÍ ïðåç þíè 2004 ã. “Ñòðàòåãèÿ çà îáðàçîâàòåëíà èíòåãðàöèÿ íà äåöàòà è ó÷åíèöèòå îò ìàëöèíñòâàòà”, ôèãóðèðà è êàòî íàé-âàæíîòî ñðåäñòâî çà îáðàçîâà-

òåëíà èíòåãðàöèÿ íà ðîìñêèòå äåöà â “Íàöèîíàëíèÿ ïëàí çà äåéñòâèå çà èçïúëíåíèå íà èíèöèàòèâàòà “Äåñåòèëåòèå íà ðîìñêîòî âêëþ÷âàíå”, ïðèåò îò ïðàâèòåëñòâîòî ñàìî ïðåäè 16 ìåñåöà. Âìåñòî çà âñè÷êî òîâà, â Íàöèîíàëíàòà ïðîãðàìà çà ïåðèîäà 2006-2015 ã. ñå ãîâîðè çà “äåöà ñúñ ñïåöèàëíè îáðàçîâàòåëíè ïîòðåáíîñòè”. Òàì ñà âêëþ÷åíè äåöàòà èíâàëèäè, äåöàòà ñ èíòåëåêòóàëíè çàòðóäíåíèÿ è äåöàòà, çà êîèòî áúëãàðñêèÿò åçèê íå å ìàé÷èí. È òàêà, çà ÷àñò îò òÿõ, è ïî-òî÷íî çà îíåçè, çà êîèòî áúëãàðñêèÿò åçèê íå å ìàé÷èí, å íàëîæèòåëíî äà ñå ïðåäïðèåìàò “ìåðêè çà ñîöèàëèçèðàíå”. Çà òÿõ å êàçàíî, ÷å “îñâåí ðàçëè÷íèòå ôîðìè çà äîïúëíèòåëíà ïåäàãîãè÷åñêà ïîìîù, îò îñîáåíî çíà÷åíèå å ïîñòàâÿíåòî èì â èíòåãðèðàùà ñðåäà, íåäîïóñêàùà ðàçäåëåíèå ïî åçèêîâ, ñîöèî-êóëòóðåí èëè äðóã ïðèçíàê”. Ïðè äîáðî æåëàíèå íÿêîé ìîæå äà ðàç÷åòå â òàçè ìúãëÿâà ôðàçà è ïðèçèâ çà äåñåãðåãàöèÿ íà ðîìñêèòå ó÷èëèùà. Ïàê ïðè æåëàíèå âúâ ôðàçàòà íà ïðîãðàìàòà: “Íàðåä ñ òîâà ñëåäâà äà ñå ïðåîäîëåå ïîðî÷íàòà ïðàêòèêà çà íàñî÷âàíå è íàñòàíÿâàíå â ñïåöèàëíèòå ó÷èëèùà íà äåöà, ÷èåòî îáó÷åíèå íå èçèñêâà ïîäîáíà ñðåäà”, ìîæå äà ñå ðàç÷åòå è ïðèçèâ çà ïðåêðàòÿâàíå íà ïðàêòèêàòà íàé-âå÷å ðîìñêè äåöà äà ñå ïðàùàò â òàêèâà ó÷èëèùà. Êàêâî îùå íÿìà â ïðîãðàìàòà? Íÿìà èíòåðêóëòóðíî îáó÷åíèå, íÿìà èäåÿ çà çàïîçíàâàíå íà äåöàòà ñ êóëòóðàòà è òðàäèöèèòå íà îòäåëíèòå åòíîñè ó íàñ. Âñúùíîñò â äîêóìåíòà èçîáùî íå ñå ãîâîðè çà ñúäúðæàíèåòî íà îáó÷åíèåòî, à ñàìî çà íåãîâàòà îðãàíèçàöèÿ. Òàêà å ïðîïóñíàòà âúçìîæíîñòòà îáó÷åíèåòî â öåííîñòèòå íà äåìîêðàöèÿòà è ìóëòèêóëòóðàëèçìúò äà ñòàíàò íàöèîíàëíè îáðàçîâàòåëíè öåëè. À “âåíåöúò íà òâîðåíèåòî” áåçñïîðíî å ñëåäíîòî ïîëîæåíèå â ïðîãðàìàòà: “Ñëåä çàâúðøåí V, VI èëè VII êëàñ çà ó÷åíèöè, êîèòî ñðåùàò òðóäíîñòè ïðè óñâîÿâàíå íà ó÷åáíîòî ñúäúðæàíèå è/èëè ñà çàñòðàøåíè îò îòïàäàíå, ñëåäâà äà ñå îñèãóðè âúçìîæíîñò çà îáó÷åíèå ïî ïðîôåñèÿ â ïðîôåñèîíàëíè ïàðàëåëêè çà ïðèäîáèâàíå íà I ñòåïåí íà ïðîôåñèîíàëíà êâàëèôèêàöèÿ.” Òóê ñúâñåì ÿñíî ñå âèæäà èäåÿòà çà âúçðàæäàíå íà ïðîñëîâóòèòå “ó÷èëèùà ñúñ çàñèëåíî òðóäîâî-ïðîôåñèîíàëíî îáó÷åíèå”, ò. å. íà “öèãàíñêèòå ó÷èëèùà”, êúäåòî íà äåöàòà, êîèòî “íå ìîãàò” äà âúçïðèåìàò áúëãàðñêèÿ åçèê èëè ñåðèîçíîòî ó÷åáíî ñúäúðæàíèå íà ìàñîâîòî ó÷èëèùå, ñå äàâà åëåìåíòàðíà ãðàìîòíîñò è ñå ó÷àò íà çàíàÿò - ñ “áëàãîðîäíàòà” èäåÿ äà íÿìà íåîáó÷åí - áåç çíà÷åíèå êàê ó÷åíèê ó íàñ. Òåçè ó÷åáíè çàâåäåíèÿ áÿõà ëèêâèäèðàíè îùå â íà÷àëîòî íà ò. íàð. ïðåõîä, íî àêî ïîñòàíîâêèòå íà ïðîãðàìàòà ñå èçïúëíÿò, èçãëåæäà, ñà íà ïúò äà âúçêðúñíàò. Ïðîäúëæàâà íà ñòð. 18 ÎÁÅÊÒÈ 15


äåöàòà ñúñ ñïåöèàëíè îáðàçîâàòåëíè èçèñêâàíèÿ â ïîìîùíè ó÷èëèùà, êàòî ñå ïðåíàñî÷âàò äà ó÷àò â íîðìàëíè ó÷åáíè çàâåäåíèÿ. Äðóãàòà îñíîâíà êðèòèêà íà ÅÑ å çà ëèïñàòà íà äîñòúïíà ñðåäà çà òåçè äåöà. Îêàçà ñå, ÷å â èçêëþ÷èòåëíî ðåäêèòå ñëó÷àè, êîãàòî ðúêîâîäñòâà íà ó÷èëèùà ïîâèøàâàò äîñòúïíîñòòà èì, äðóãèòå äåöà è ðîäèòåëèòå ñà ïðîòèâ. Ñúïðîòèâàòà ñðåùó äåñåãðåãàöèÿòà íà äåöàòà ñ óâðåæäàíèÿ å îùå ïî-ñèëíà. - Êàê ùå ñå ïðåîäîëåÿò ïðåäðàçñúäúöèòå ñðåùó äåñåãðåãàöèÿòà? - Åäíà îò öåëèòå íà òàçè ïðîãðàìà çâó÷è äî èçâåñòíà ñòåïåí øàáëîííî, íî å ìíîãî âàæíà. Òÿ ãëàñè “ðàâåí äîñòúï äî îáðàçîâàíèå”. Ãëàâíèÿò êðèòåðèé çà îáðàçîâàòåëíàòà ñèñòåìà å äîêîëêî òàçè øàáëîííà ôðàçà âàæè â ïðàêòèêàòà. Äà ñè êàæåì ÷åñòíî - ìíîãî ñìå íàçàä è ñòàòèñòèêàòà â òîâà îòíîøåíèå å áåçïîùàäíà: íàä 60 ïðîöåíòà îò ðîìñêèòå äåöà ñà íàïúëíî íåãðàìîòíè. Äðóãèÿò òðåâîæåí ñèìïòîì, êîéòî íå ñå îãëàñÿâà, å, ÷å èìà âëîøàâàíå â òàçè îáëàñò. Ïîêîëåí÷åñêè èçëåäâàíèÿ ïîêàçâàò, ÷å ðîìñêèòå äåöà äíåñ ñà ìíîãî

- Çàùî ðîäèòåëèòå, êîèòî ñà îòíîñèòåëíî îáðàçîâàíè, íå èñêàò äà ïðàùàò äåöàòà ñè íà ó÷èëèùå? Íå èñêàò èëè íå ìîãàò? - È íå èñêàò, è íå ìîãàò. Ñòàòèñòèêàòà ñî÷è, ÷å ïî÷òè âñè÷êè ðîìñêè äåöà òðúãâàò íà ó÷èëèùå.  íà÷àëíèòå êëàñîâå ïðîöåíòúò íà ïîñåùàåìîñò å ìíîãî âèñîê. Ñëåä òðåòè-÷åòâúðòè êëàñ òîé äðàñòè÷íî ïàäà. Åäíîòî îáÿñíåíèå å ÷èñòî èêîíîìè÷åñêî - ðîäèòåëèòå íå ìîãàò äà ïîñðåùíàò ðàçõîäèòå è íå ìîãàò äà ïðàòÿò íà ó÷èëèùå âñè÷êèòå ñè äåöà. Òå ïðàâÿò ïîäáîð êîå îò òÿõ äà èçó÷àò - êàêòî ñà ïðàâåëè íàøèòå äåäè åäíî âðåìå. Çà îñòàíàëèòå íÿìàò ñðåäñòâà.

Ãîëÿì å ïðîöåíòúò íà ðîìñêèòå ñåìåéñòâà, êîèòî ïúòóâàò, çà äà òúðñÿò ðàáîòà. Åòî íàïðèìåð òåçè, êîèòî ñå áÿõà íàñòàíèëè â ñîôèéñêèÿ êâàðòàë “Ìàëèíîâà äîëèíà” è ñòàíà ñêàíäàë, êàòî ãè ãîíåõà îòòàì - òå êúäå äà ñè ïðàùàò äåöàòà íà ó÷èëèùå? Ñåãà â Çàêîíà çà ñîöèàëíî ïîäïîìàãàíå ñå íàëàãà ïðèíöèïúò íà íàêàçàòåëíèòå ìåðêè ñðåùó ðîäèòåëèòå, êîèòî íå ïðàùàò äåöàòà ñè íà ó÷èëèùå. Íàäÿâàì ñå, ÷å ã-æà Ìàñëàðîâà ùå óñïåå â íîâèÿ çàêîí äà ïðîêàðà äðóãèÿ ïðèíöèï - ñðåäñòâàòà çà ñîöèàëíî ïîäïîìàãàíå äà îòèâàò çà ó÷åáíèöè, çà õðàíà íà äåöàòà â ó÷èëèùå è ò. í. Ìîæå áè, àêî òîâà ñå ïðèëîæè â ðàìêèòå íà íîâàòà ó÷åáíà ãîäèíà, ùå èìà ðåçóëòàò. Òðåòèÿò ïðîáëåì å ëèïñàòà íà ìîòèâàöèÿ. Àìè çà êàêâî äà ó÷àò, ñëåä êàòî òîâà íå ïîâèøàâà ïðîöåíòà íà òåçè, êîèòî çàïî÷âàò ðàáîòà? - Çàùî íå ãî ïðîìåíÿ? - Ïî ðåä ïðè÷èíè, íÿêîè îò òÿõ, çà ñúæàëåíèå, ñà ÷èñòî äèñêðèìèíàöèîííè. Òå ñå ïèòàò - êàòî ó÷è äåòåòî ìó, êàêâî ïðîìåíÿ òîâà? Âÿðíî å, ÷å ìíîãî ìàëêî ðîìè ñà çàâúðøèëè ñðåäíî îáðàçîâàíèå. Íî íå çíàì äà èìà èçñëåäâàíèÿ äàëè îáðàçîâàíèåòî èì å ïîâëèÿëî íà òÿõíàòà ðåàëèçàöèÿ. Àç ñúì ïî÷òè óáåäåíà, ÷å íå å. Èìà è äðóã ïðîáëåì, çà êîéòî ìàëêî ñå ãîâîðè. Àç ñå íàòúêíàõ íà íåãî â åäíî ñòîëè÷íî ó÷èëèùå â êâàðòàë, íàñåëåí ïðåäèìíî ñ ðîìè. Äèðåêòîðúò å àêòèâåí ÷îâåê, êîéòî ðàáîòè çà äåñåãðåãàöèÿ - èçâåæäàíå íà äåöà îò òîâà ðîìñêî ó÷èëèùå è íàñî÷âàíåòî èì êúì äðóãè, îñîáåíî ñëåä îñìè êëàñ. Îêàçâà ñå, ÷å èìà âúòðåøíà ñúïðîòèâà ñðåùó òîâà - è îò ÷àñò îò ó÷èòåëèòå, è îò ÷àñò îò ðîäèòåëèòå. Çàùîòî èçâåæäàíåòî íà äåöà îòòàì îçíà÷àâà íàìàëÿâàíå íà ó÷åíèöèòå è ïîñòàâÿ ïîä ñúìíåíèå ó÷àñòèåòî íà ó÷èëèùåòî â ðàçëè÷íè ïðîãðàìè. Åòî åäèí âúïðîñ, ïî êîéòî íèêîé íå ãîâîðè - äîêîëêî ñàìèòå ðîìñêè îðãàíèçàöèè è ðîäèòåëè èñêàò äåñåãðåãàöèÿ. Ðàçãîâîðà âîäè Êðóì Áëàãîâ

Ïðîäúëæàâà îò ñòð. 15 Ïðåäè ìåñåö è ïîëîâèíà íàé-ñåòíå (ñàìî ñ ãîäèíà è ïîëîâèíà çàêúñíåíèå!) áåøå äàäåí îôèöèàëíèÿò ñòàðò íà Öåíòúðà çà îáðàçîâàòåëíà èíòåãðàöèÿ íà äåöàòà è ó÷åíèöèòå îò ìàëöèíñòâàòà. Äðóã å âúïðîñúò êîãà òîé ùå ïî÷íå äåéñòâèòåëíî äà ðàáîòè. Ïðåäïîëàãà ñå, ÷å ãëàâíàòà ðàáîòà íà íîâàòà èíñòèòóöèÿ, êàêòî ïèøå â ïðàâèëíèêà º, ùå å äà ïîäêðåïÿ ïðîåêòè çà äåñåãðåãàöèÿ. Òàêà ïðàâèòåëñòâîòî îùå åäèí ïúò ïðèçíà, ÷å ñúùåñòâóâàò ñåðèîçíè ïðîáëåìè ñ îáðàçîâàíèåòî íà äåöàòà îò ìàëöèíñòâàòà, íàé-âå÷å íà ðîìñêèòå. Åäíàòà ïðàâèòåëñòâåíà ðúêà î÷åâèäíî íå çíàå êàêâî ïðàâè äðóãàòà, çàùîòî â ðàçãëåæäàíèÿ äîêóìåíò, êàêòî âå÷å ��òàíà ÿñíî, íèùî íå ñå êàçâà çà òîâà, ñ êîåòî ùå ñå çàíèìàâà öåíòúðúò. Òîâà ðàçìèíàâàíå ñëó÷àéíî ëè å? Íå. Ñòàðòúò íà öåíòúðà ùå áúäå îòáåëÿçàí îò Åâðîïåéñêàòà êîìèñèÿ è ùå âëåçå â îêòîìâðèéñêèÿ ïîñëåäåí äîêëàä çà íàïðåäúêà ïî ïðèñúåäèíÿâàíåòî. Îáðàçîâàòåëíàòà ïðîãðàìà íÿìà äà ñå “îò÷èòà” ïðåä Áðþêñåë. Íà ÅÑ ùå ïîäíåñåì ïî-

ðåäíèòå òâîðåíèÿ íà õàðòèÿ, çà äà íè ñëîæàò ïå÷àò “Ïðèåòà” âúðõó ëèöåòî íà Áúëãàðèÿ. Åäíî úãúë÷å îò íåãî ùå áúäå “íàïðåäúê â èíòåãðàöèÿòà íà ìàëöèíñòâàòà îòêðèò å Öåíòúð çà îáðàçîâàòåëíà èíòåãðàöèÿ”. À äàëå÷ ïî-ñåðèîçíèÿò äîêóìåíò, ïî ñèëàòà, íà êîéòî 3 çàêîíà è 19 íàðåäáè òðÿáâà äà ñå èçìåíÿò, íÿìà äà âëåçå â îò÷åòà ïðåä Åâðîïåéñêàòà êîìèñèÿ, çàùîòî ïî ãëàâà “Îáðàçîâàíèå” òÿ íÿìà çàáåëåæêè. À ñëåä ïðèåìàíåòî ìîæå è òîêó-ùî ðîäåíèÿò öåíòúð äà ïîòúíå â çàáðàâà. Çàâèñè îò êîíþíêòóðàòà. Ïúëíîòî èãíîðèðàíå íà ïðîáëåìèòå íà ðîìñêîòî è èçîáùî íà ìàëöèíñòâåíîòî îáðàçîâàíèå â íàöèîíàëåí äîêóìåíò îò íàé-âèñîê ðàíã å òðåâîæåí çíàê. Òîâà å î÷åâèäíà è ãîëÿìà êðà÷êà íàçàä â ïðîöåñà íà èíòåãðàöèÿòà íà ðîìèòå. Îò íàòèñêà íà çàèíòåðåñîâàíèòå íà ïúðâî ìÿñòî ðîìñêèòå åëèòè, ùå çàâèñè äàëè òàçè êðà÷êà íàçàä ùå áúäå ïîñëåäâàíà îò áÿã íàçàä, èëè òåíäåíöèÿòà îùå ìîæå äà ñå îáúðíå. Åìèë Êîåí

ÏÎ-ÍÅÃÐÀÌÎÒÍÈ ÎÒ ÑÂÎÈÒÅ ÐÎÄÈÒÅËÈ, ÁÀÁÈ È ÄßÄÎÂÖÈ

18 ÎÁÅÊÒÈÂ


С новата си програма държавата направи крачка назад