Issuu on Google+

"ÊÎÈ ÑÌÅ ÍÈÅ? ÏÐÅÄÈÇÂÈÊÀÒÅËÑÒÂÀÒÀ ÏÐÅÄ ÍÀÖÈÎÍÀËÍÀÒÀ ÈÄÅÍÒÈ×ÍÎÑÒ ÍÀ ÀÌÅÐÈÊÀ"

Îïèò çà ïðåäñòàâÿíå íà êíèãàòà íà Ñàìþúë Õúíòèíãòúí Ìèõàèë ÈÂÀÍΠI. ÀÌÅÐÈÊÀÍÑÊÀÒÀ ÍÀÖÈÎÍÀËÍÀ ÈÄÅÍÒÈ×ÍÎÑÒ Ïðåäè íÿêîëêî ãîäèíè Ñàìþúë Õúíòèíãòúí íè ïðîâîêèðà ñ êíèãàòà ñè "Ñáëúñúêúò íà öèâèëèçàöèèòå è ïðåîáðàçóâàíåòî íà ñâåòîâíèÿ ðåä", â êîÿòî îïèñâà ñâîÿ âúçãëåä çà åäèí íîâ ñâÿò ñëåä Ñòóäåíàòà âîéíà, ôðàãìåíòèðàí íà ñåäåì èëè îñåì öèâèëèçàöèè. Ìåæäó öèâèëèçàöèèòå èìà ðàçëîìè, êîèòî ñå ïðåâðúùàò âúâ ôðîíòîâè ëèíèè íà ãëîáàëíàòà ïîëèòèêà.  òîçè íîâ ñâÿò íàé-ðàçïðîñòðàíÿâàíèòå, çíà÷èìè è îïàñíè êîíôëèêòè íÿìà äà áúäàò ìåæäó ñîöèàëíèòå êëàñè, ìåæäó áåäíèòå è áîãàòèòå, à ìåæäó íàðîäè, ïðèíàäëåæàùè êúì ðàçëè÷íè öèâèëèçàöèè. Ãëàâíàòà òåçà íà "Ñáëúñúêúò" å, ÷å êóëòóðàòà è êóëòóðíàòà èäåíòè÷íîñò, êîÿòî â íàé-øèðîê ñìèñúë å öèâèëèçàöèîííà èäåíòè÷íîñò, ôîðìèðàò ìîäåëèòå íà îáåäèíÿâàíå, äåçèíòåãðàöèÿ è êîíôëèêòè â ñâåòà â êðàÿ íà ÕÕ è íà÷àëîòî íà ÕÕ² âåê. Îò òàçè òåçà Õúíòèíãòúí èçâëè÷à íÿêîëêî èçâîäà, çàêëþ÷èòåëíèÿò îò êîèòî å: "Îöåëÿâàíåòî íà Çàïàäà çàâèñè îò ïðåóòâúðæäàâàíåòî íà çàïàäíàòà èäåíòè÷íîñò íà àìåðèêàíöèòå è îò íàãëàñàòà íà ñòðàíèòå îò Çàïàäà äà âúçïðèåìàò çàïàäíàòà öèâèëèçàöèÿ êàòî óíèêàëíà, à íå êàòî óíèâåðñàëíà, è îò ñïîñîáíîñòòà èì äà ñå îáåäèíÿò, çà äà ÿ ñúõðàíÿò ïðåä ëèöåòî íà ïðåäèçâèêàòåëñòâàòà íà íåçàïàäíèòå îáùåñòâà."  ñâîÿòà íîâà êíèãà "Êîè ñìå íèå? Ïðåäèçâèêàòåëñòâàòà ïðåä íàöèîíàëíàòà èäåíòè÷íîñò íà Àìåðèêà" Õúíòèíãòúí íàñî÷âà ñâîÿ àíàëèç íàâúòðå êúì Àìåðèêà, êàêòî òîé íàðè÷à Ñúåäèíåíèòå àìåðèêàíñêè ùàòè, ïðåäïî÷èòàéêè ïî òîçè íà÷èí êîíòåêñòà íà åäèíñòâåíîòî ïðåä ìíîæåñòâåíîòî ÷èñëî.  õîäà íà âðåìåòî ñà ñå èçÿâèëè íå ìíîãî íà áðîé äúðæàâè è ñúîòâåòíî â íîâî è íàé-íîâî âðåìå - íàöèè, ÷èåòî äâèæåíèå ïî âúçõîäÿùà èëè íèçõîäÿùà ëèíèÿ îêàçâàò ïî-ãîëÿìî âëèÿíèå âúðõó ñâåòîâíèÿ èñòîðè÷åñêè ïðîöåñ, îòêîëêîòî îñòàíàëèòå. Åäíà îò òåçè çíà÷èìè çà ïîëèòè÷åñêîòî ðàçâèòèå íà ÷îâå÷åñòâîòî ïðåç öåëèÿ ÕÕ è íà÷àëîòî íà ÕÕI âåê äúðæàâè ñà áåçñïîðíî Ñúåäèíåíèòå ùàòè. Åòî çàùî çà âñåêè, êîéòî ñå èíòåðåñóâà íàêúäå âúðâè çàîáèêàëÿùèÿò ãî ñâÿò, ïî-äîáðîòî ïîçíàâàíå íà Àìåðèêà è íà àìåðèêàíöèòå å îò ñúùåñòâåíî çíà÷åíèå è â òîçè ñìèñúë êíèãàòà "Êîè ñìå íèå?"å èçêëþ÷èòåëíî ïîëåçíà. Ðàçáèðà ñå, òðÿáâà äà ñè äàâàìå ñìåòêà, ÷å ñúñ ñâîèòå ðàçñúæäåíèÿ Õúíòèíãòúí ó÷àñòâà â åäíà äî ãîëÿìà ñòåïåí âúòðåøíà çà àìåðèêàíñêàòà îáùíîñò äèñêóñèÿ è òîâà ïîðàæäà çà íàñ íåàìåðèêàíöèòå ðèñêà äà ïîïàäíåì ñ êîìåíòàðèòå ñè â ãëóïàâîòî ïîëîæåíèå íà õîðà, êîèòî ïðåòåíöèîçíî ñå íàìåñâàò â ÷óæä ðàçãîâîð. Çàùîòî, àêî çà íåãî (çà òÿõ) âúïðîñúò å "Êîè ñìå íèå?", çà íàñ ñúùèÿò âúïðîñ ñå ïðåôîðìóëèðà â "Êîè ñà òå?" 36 ÎÁÅÊÒÈÂ


Äà ïðîñëåäèì íàêðàòêî íÿêîè îñíîâíè åëåìåíòè â àíàëèçà íà Õúíòèíãòúí: Îòõâúðëÿéêè òâúðäåíèåòî, ÷å àìåðèêàíöèòå ñà íàöèÿ îò èìèãðàíòè, ÕÚÍÒÈÍÃÒÚÍ ÍÀÐÈ×À ÀÌÅÐÈÊÀ "ÑÚÒÂÎÐÅÍÎ ÎÁÙÅÑÒÂÎ, ÈÇÃÐÀÄÅÍÎ ÎÒ ÄÎØËÈÒÅ ÎÒ ÁÐÈÒÀÍÑÊÈÒÅ ÎÑÒÐÎÂÈ ÏÐÅÇ ÕVII È ÕVIII ÂÅÊ ÇÀÑÅËÍÈÖÈ" Äîêàòî ìèãðàöèÿòà å èíäèâèäóàëåí ïðîöåñ, âêëþ÷âàù èíäèâèäè è ñåìåéñòâà, çàñåëíèöèòå èçîñòàâÿò åäíî îáùåñòâî, çà äà ñúçäàäàò íîâà îáùíîñò - "ãðàä íàâðúõ ïëàíèíàòà" (ñëåäâàéêè ñèìâîëèêàòà íà Íîâèÿ çàâåò) íà íîâà è ÷åñòî ïúòè äàëå÷íà òåðèòîðèÿ. Ïúðâèòå çàñåëíèöè êàòî ðàñà ñà áåëè - èíäèàíöèòå (òå ñà èçòëàñêâàíè) è ÷åðíîêîæèòå (òå ñà ðîáè) ñå èçêëþ÷âàò êàòî åòíè÷íîñò (íå ìíîãî ÿñíî ïîíÿòèå ó Õúíòèíãòúí. Îò êîíòåêñòà èçãëåæäà, ÷å óäàðåíèåòî å ïî-ñêîðî âúðõó ïðîèçõîäà) - â ïðåîáëàäàâàùàòà ñè ÷àñò áðèòàíöè (ïðåç 1790 ã. - 80%, âêëþ÷èòåëíî 60% àíãëè÷àíè), êàòî ðåëèãèÿ - ïðîòåñòàíòè (ïðåç 1970 ã. - 98%). Öåíòðàëíàòà òåçà íà Õúíòèíãòúí, å ÷å àíãëî-ïðîòåñòàíòñêàòà êóëòóðà (êóëòóðàòà íà ïúðâèòå çàñåëíèöè) âèíàãè å áèëà è âñå îùå å îñíîâíàòà êóëòóðà íà Àìåðèêà - òÿ èãðàå "íåïîêëàòèìà öåíòðàëíà ðîëÿ çà àìåðèêàíñêàòà íàöèîíàëíà èäåíòè÷íîñò". Ïðè òîâà òîé ïîÿñíÿâà, ÷å ïîä êóëòóðà ðàçáèðà åçèêà íà äàäåí íàðîä (â ñëó÷àÿ - àíãëèéñêèÿ), íåãîâèòå ðåëèãèîçíè âÿðâàíèÿ (â ñëó÷àÿ õðèñòèÿíñòâîòî, ðàçáèðàíî ïðåäèìíî êàòî ïðîòåñòàíòñòâî), ñîöèàëíè è ïîëèòè÷åñêè öåííîñòè, ñõâàùàíèÿ çà äîáðî è çëî, è çà óìåñòíî è íåóìåñòíî, èíñòèòóöèè è ìîäåëè íà ïîâåäåíèå. Ïðîäóêò íà ñïåöèôè÷íàòà àíãëî-ïðîòåñòàíòñêà êóëòóðà íà îñíîâàëèòå Àìåðèêà çàñåëíèöè å "ÀÌÅÐÈÊÀÍÑÊÎÒÎ ÊÐÅÄÎ" "ÐÅØÀÂÀÙ È ÄÅÔÈÍÈÒÈÂÅÍ ÅËÅÌÅÍÒ ÍÀ ÀÌÅÐÈÊÀÍÑÊÀÒÀ ÈÄÅÍÒÈ×ÍÎÑÒ" Àìåðèêàíñêîòî êðåäî (âåðóþ) å ôîðìóëèðàíî â íàïèñàíàòà îò Òîìàñ Äæåôåðñúí Äåêëàðàöèÿ íà íåçàâèñèìîñòòà, â Êîíñòèòóöèÿòà ñ íåéíèòå ïúðâè äåñåò äîáàâêè (èçâåñòíè êàòî Äåêëàðàöèÿ çà ïðàâàòà) è â äðóãèòå îñíîâîïîëàãàùè äîêóìåíòè íà àìåðèêàíñêàòà äåìîêðàöèÿ. Êðåäîòî îáõâàùà ïîëèòè÷åñêèòå ïðèíöèïè íà ñâîáîäàòà, ðàâåíñòâîòî, ÷îâåøêèòå ïðàâà, äåìîêðàöèÿòà, âúðõîâåíñòâîòî íà çàêîíà, çàùèòàòà íà ÷àñòíàòà ñîáñòâåíîñò, ïðîèçòè÷àùèòå îò ïðîòåñòàíòñòâîòî öåííîñòè íà èíäèâèäóàëèçìà è òðóäîâàòà åòèêà, âúïëúòåíè â àìåðèêàíñêàòà ìå÷òà, èçðàçåíà îò ïðåçèäåíòà Êëèíòúí êàòî "ïðîñòàòà, íî ìîãúùà èäåÿ, ÷å àêî ñå òðóäèø óïîðèòî è èãðàåø ïî ïðàâèëàòà, ùå ïîëó÷èø ñâîÿ øàíñ äà ñòèãíåø òàì, äîêúäåòî òå îòâåäå äàäåíèÿò òè îò Áîãà òàëàíò". Ñóìèðàéêè, Õúíòèíãòúí èçâåæäà àìåðèêàíñêàòà èäåíòè÷íîñò êàòî ôîðìèðàëà ñå îò ãëåäíà òî÷êà íà ðàñà, åòíè÷íîñò, êóëòóðà è èäåîëîãèÿ (êðåäîòî). Òÿ âúç-

íèêâà êàòî îáåäèíÿâàùà õîðà, èìàùè îáùè èêîíîìè÷åñêè è îò òóê - ïîëèòè÷åñêè èíòåðåñè, ðàçëè÷íè îò òåçè íà Âåëèêîáðèòàíèÿ. Âåäíúæ âúçíèêíàëà, òàçè îáùíîñò ïðåòúðïÿâà äúëúã è ñëîæåí ïúò íà ðàçâèòèå äî ôîðìóëèðàíåòî é êàòî íàöèÿ. Åäíî îò íàé-ãîëåìèòå ïîñòèæåíèÿ íà Àìåðèêà, ïðîäúëæàâà Õúíòèíãòúí, è ìîæå áè äîðè íàé-ãîëÿìîòî å, ÷å òÿ â çíà÷èòåëíà ñòåïåí å óñïÿëà äà åëèìèíèðà ðàñîâèòå è åòíè÷åñêè êîìïîíåíòè, ïðåâðúùàéêè ñå â ìóëòèåòíè÷åñêî, ìóëòèêóëòóðíî îáùåñòâî, â êîåòî õîðàòà ñå îöåíÿâàò ïî çàñëóãèòå èì. Îêîí÷àòåëíî òîé äàâà ñëåäíîòî îïðåäåëåíèå çà àìåðèêàíñêà íàöèÿ: "Àìåðèêàíöèòå ñà íàöèÿ îò èíäèâèäè ñ ðàâíè ïðàâà, êîèòî ñïîäåëÿò åäíà îñíîâíà àíãëî-ïðîòåñòàíòñêà êóëòóðà è ñà ëîÿëíè êúì ëèáåðàëíî-äåìîêðàòè÷íèòå ïðèíöèïè íà àìåðèêàíñêîòî êðåäî. Òîâà ïîíå å äîìèíèðàùèÿò îáðàç, êîéòî àìåðèêàíöèòå ñè èçãðàæäàò çà ñâîÿòà ñòðàíà è öåëòà, êúì êîÿòî èçãëåæäà, ÷å òÿ âúðâè."  òîçè öèòàò åêñïëèöèòíî ñå âèæäà ïðîêàðàíàòà ïðåç öÿëàòà êíèãà îñíîâíà èäåÿ ÀÌÅÐÈÊÀÍÑÊÀÒÀ ÍÀÖÈß Å ÎÑÍÎÂÀÍÀ ÂÚÐÕÓ ÎÁÙÍÎÑÒ ÍÀ ÊÓËÒÓÐÀÒÀ Ñëåäîâàòåëíî îíåçè àìåðèêàíñêè ãðàæäàíè, êîèòî íå ñïîäåëÿò àíãëî-ïðîòåñòàíòñêàòà êóëòóðà è/èëè íå ñà ëîÿëíè êúì àìåðèêàíñêîòî êðåäî íå ïðèíàäëåæàò ñïîðåä Õúíòèíãòúí íà àìåðèêàíñêàòà íàöèÿ. Íî òîâà å êîíêðåòèçàöèÿ íà ïúðâîòî îò äâåòå íà÷àëíè ðàáîòíè îïðåäåëåíèÿ, êîèòî Úðíåñò Ãåëíúð âúâåæäà â ñâîÿòà êíèãà "Íàöèè è íàöèîíàëèçúì": "Äâàìà äóøè ñà îò åäíà è ñúùà íàöèÿ, àêî è ñàìî àêî ñïîäåëÿò åäíà è ñúùà êóëòóðà, êàòî êóëòóðà â ñëó÷àÿ îçíà÷àâà åäíà ñèñòåìà îò èäåè, çíàöè, âðúçêè, íà÷èíè íà ïîâåäåíèå è îáùóâàíå." Ñ äðóãè äóìè ïðè Õúíòèíãòúí íå ñòàâà äóìà çà íàöèÿ "íà ñïîäåëåíîòî ÷ëåíñòâî", êîÿòî Ãåëíúð âúâåæäà àëòåðíàòèâíî â ñâîåòî âòîðî ðàáîòíî îïðåäåëåíèå, ñïîðåä êîåòî åäíà êàòåãîðèÿ îò ëèöà ñòàâà íàöèÿ, àêî è êîãàòî íåéíèòå ÷ëåíîâå ñè ïðèçíàâàò ïî êàòåãîðè÷åí íà÷èí îïðåäåëåíè âçàèìíè ïðàâà è çàäúëæåíèÿ ïî ñèëàòà íà ñïîäåëåíîòî ÷ëåíñòâî - ïðè Õúíòèíãòúí íå ñòàâà äóìà çà ãðàæäàíñêà íàöèÿ, â êîéòî ñëó÷àé íàöèÿòà ñúâïàäà ñ îáùíîñòòà íà ãðàæäàíèòå. Ùå ïðèçíàÿ, ÷å çà ìåíå âñè÷êî òîâà äîéäå íåî÷àêâàíî, çàùîòî ïðåäè äà ïðî÷åòà "Êîè ñìå íèå?" àç, áèäåéêè íåîñâåäîìåí, ñìÿòàõ íàèâíî çà áåçñïîðíî, ÷å àìåðèêàíñêàòà íàöèÿ ñå ñúñòîè îò àìåðèêàíñêèòå ãðàæäàíè, îáåäèíåíè îò âîëÿòà äà áúäàò âåðíè êúì àìåðèêàíñêîòî çíàìå è êúì ðåïóáëèêàòà, çà êîÿòî òî ñòîè - "åäíà íàöèÿ ïðåä Áîã, ñúñ ñâîáîäà è ñïðàâåäëèâîñò çà âñè÷êè".  êîíöåïöèÿòà, êîÿòî Õúíòèíãòúí ðàçâèâà, ðåëèãèÿòà ñå ðàçãëåæäà êàòî îñíîâåí êóëòóðîîïðåäåëÿù åëåìåíò: "Ðåëèãèÿòà èìà öåíòðàëíî çíà÷åíèå". Áåç äà îòðè÷à âðúçêàòà íà èäåîëîãèÿòà íà àìåðèêàíèçìà ñ áðèòàíñêàòà ëèáåðàëíà òðàäèöèÿ, ñ èäåèòå íà Äæîí Ëîê è íà ôðåíñêèòå ïðîñâåòèòåëè òîé ñìÿòà ïðîòåñòàíòñòâîòî çà



ÎÁÅÊÒÈÂ 37


îïðåäåëÿù èçòî÷íèê íà àìåðèêàíñêîòî êðåäî: "Ó÷å-

íèòå, êîèòî ñå îïèòâàò äà îáâúðæàò àìåðèêàíñêèÿ "ëèáåðàëåí êîíñåíñóñ" èëè àìåðèêàíñêîòî êðåäî åäèíñòâåíî ñ èäåèòå íà Ëîê è íà Ïðîñâåùåíèåòî, ïðîñòî ïðåäëàãàò ñâåòñêà èíòåðïðåòàöèÿ íà ðåëèãèîçíèòå èçòî÷íèöè, îò êîèòî ñå ðàæäàò àìåðèêàíñêèòå öåííîñòè." "Àìåðèêà", ïðîäúëæàâà òîé, çàáðàâÿéêè çà èíäèàíöèòå è èçêëþ÷âàéêè íåõðèñòèÿíèòå, "å ïðåäèìíî õðèñòèÿíñêà íàöèÿ ñúñ ñâåòñêî óïðàâëåíèå. Íåõðèñòèÿíèòå îñíîâàòåëíî ñå ïðåæèâÿâàò êàòî ÷óæäåíöè, çàùîòî òå èëè òåõíèòå íàñëåäíèöè ñà äîøëè íà òàçè "÷óæäà çåìÿ", îñíîâàíà èëè çàñåëåíà îò õðèñòèÿíè, ñúùî êàêòî õðèñòèÿíèòå ñòàâàò ÷óæäåíöè, îòèâàùè äà æèâåÿò â Èçðàåë, Èíäèÿ, Òàéëàíä èëè Ìàðîêî."  "Êîè ñìå íèå?" ñå ïîñòàâÿ ñïåöèàëåí àêöåíò íà "àìåðèêàíñêàòà ãðàæäàíñêà ðåëèãèÿ", êîÿòî Õúíòèíãòúí îïðåäåëÿ ñ ÷åòèðè îñíîâíè åëåìåíòà: Ïúðâî - îò öåíòðàëíî çíà÷åíèå å, ÷å àìåðèêàíñêàòà ñèñòåìà íà óïðàâëåíèå ñå îñíîâàâà íà ðåëèãèîçíà áàçà - òÿ ïðåäïîëàãà Âèñøå áèòèå. Âòîðèÿò êëþ÷îâ åëåìåíò å óáåæäåíèåòî, ÷å ÀÌÅÐÈÊÀÍÖÈÒÅ ÑÀ ÁÎÃÎÈÇÁÐÀÍ ÍÀÐÎÄ, ÈËÈ ÊÀÊÒÎ ÊÀÇÂÀ ËÈÍÊÚËÍ - "ÏÎ×ÒÈ ÁÎÃÎÈÇÁÐÀÍ ÍÀÐÎÄ", À ÀÌÅÐÈÊÀ Å ÍÀÒÎÂÀÐÅÍÀ Ñ ÁÎÆÈßÒÀ ÌÈÑÈß ÄÀ ÒÂÎÐÈ ÄÎÁÐÎ Â ÑÂÅÒÀ

Òðåòèÿò åëåìåíò å ïðåîáëàäàâàíåòî íà ðåëèãèîçíè àëþçèè è íà ðåëèãèîçíà ñèìâîëèêà â àìåðèêàíñêàòà ïóáëè÷íà ðèòîðèêà, â ðèòóàëèòå è öåðåìîíèèòå. ×åòâúðòî - ñàìèòå íàöèîíàëíè öåðåìîíèè èìàò ñâîÿòà ðåëèãèîçíà àòìîñôåðà è ñúäúðæàò ðåëèãèîçíè ïðàêòèêè. Ùî ñå îòíàñÿ äî èìèãðàíòèòå - êúì êðàÿ íà ÕÕ âåê Àìåðèêà â äåìîãðàôñêî îòíîøåíèå å íàïîëîâèíà ïðîäóêò íà ðàííèòå çàñåëíèöè è ðîáè è íàïîëîâèíà ïðîäóêò íà èìèãðàíòèòå, ïðèñúåäèíèëè ñå êúì ñúçäàäåíîòî îò çàñåëíèöèòå îáùåñòâî è ïðèäàâàéêè èçêëþ÷èòåëíà õåòåðîãåííîñò íà íàñåëåíèåòî îò ãëåäíà òî÷êà íà ïðîèçõîä, åòíè÷íîñò è ðåëèãèÿ. Õúíòèíãòúí ïðèåìà, ÷å Àìåðèêà å îò÷àñòè èìèãðàíòñêà íàöèÿ, íî êîåòî å ïî-âàæíî - òÿ å íàöèÿ, êîÿòî àñèìèëèðà èìèãðàíòèòå â ñâîåòî îáùåñòâî è êóëòóðà. Òàçè "àñèìèëàöèÿ ïî àìåðèêàíñêè ìàíèåð" îçíà÷àâà, ÷å èìèãðàíòèòå ùå áúäàò ïðèåòè â àìåðèêàíñêîòî îáùåñòâî, àêî ïðèåìàò àíãëèéñêèÿ åçèê çà íàöèîíàëåí, àêî ñå ãîðäåÿò ñ àìåðèêàíñêàòà ñè èäåíòè÷íîñò, àêî âÿðâàò â ïðèíöèïèòå íà àìåðèêàíñêîòî êðåäî è àêî æèâåÿò â ñúãëàñèå ñ ïðîòåñòàíòñêàòà åòèêà, èçèñêâàùà óâåðåíîñò â ñåáå ñè, óïîðèò òðóä è ìîðàëíà ïî÷òåíîñò. Õúíòèíãòúí ïðàâè îöåíêàòà, ÷å "êàòî öÿëî â èñòîðè÷åñêè ïëàí àñèìèëàöèÿòà è îñîáåíî êóëòóðíàòà àñèìèëàöèÿ å çàáåëåæèòåëåí óñïåõ, ìîæå áè íàé-çàáåëåæèòåëíèÿò óñïåõ íà Àìåðèêà".  òîçè êîíòåêñò â êíèãàòà ñå ðàçãëåæäàò òðè äèñêóòèðàíè â àìåðèêàíñêîòî îáùåñòâî ïðåç ÕÕ âåê ìîäåëà: Ïúðâèÿò îò òÿõ å íà "êîòåëúò çà ïðåòîïÿâàíå". Ïîíÿòèåòî å âúâåäåíî îò Åêòîð Ñåí Äæîí äüî Êðåâêüîð 38 ÎÁÅÊÒÈÂ

ïðåç 80-òå ãîäèíè íà ÕVIII âåê è å ïîñëóæèëî çà çàãëàâèå íà ïèåñà íà Èçðåúë Çàíãóèë, èãðàíà â íà÷àëîòî íà ÕÕ âåê è ïðåäèçâèêàëà ãîëåìè äèñêóñèè. Çà Êðåâêüîð è Çàíãóèë â Àìåðèêà èíäèâèäèòå îò âñè÷êè íàöèè ñå ïðåòîïÿâàò â íîâà ÷îâåøêà ðàñà. Òîçè íîâ àìåðèêàíñêè ÷îâåê îñòàâÿ çàä ãúðáà ñè âñè÷êè ñòàðè ïðåäðàçñúäúöè è ïðèâè÷êè è ïðèäîáèâà íîâè îò íîâèÿ íà÷èí íà æèâîò, êîéòî âúçïðèåìà, îò íîâîòî óïðàâëåíèå, íà êîåòî ñå ïîä÷èíÿâà, è îò íîâàòà ïîçèöèÿ, êîÿòî çàåìà. Òîâà ñìåñâàíå è ðåôîðìèðàíå âêëþ÷âà íå ñàìî ñú÷ëåíÿâàíå íà åòíîñè è ðàñè, íî è ñúçäàâàíå íà îáùà êóëòóðà, â êîÿòî âñè÷êè ñå îáåäèíÿâàò, çà äà èçãðàäÿò "÷îâåøêà ðåïóáëèêà" è "Áîæèå öàðñòâî". Ïðåç 1916 ã. Ôîðä èëþñòðèðà ìîäåëà, êàòî îðãàíèçèðà ãàëàïðåäñòàâëåíèå: â öåíòúðà íà ñöåíàòà å ïîñòàâåí ãèãàíòñêè êîòåë çà ïðåòîïÿâàíå, à ïîòîê îò èìèãðàíòè âëèçàò â êîòåëà îò çàäíàòà ÷àñò íà ñöåíàòà, îáëå÷åíè â íàé-ðàçëè÷íè íîñèè è ðàçìàõâàùè òàáåëè ñ èìåíàòà íà ðîäíèòå ñè ñòðàíè. Îò ïðåäíàòà ñòðàíà íà êîòåëà èçëèçà äðóã ïîòîê îò õîðà, âñè÷êè îáëå÷åíè â åëåãàíòíè åäíîòèïíè êîñòþìè, êîèòî ñà çíàê íà áëàãîäåíñòâèåòî èì, à âñåêè îò òÿõ íîñè àìåðèêàíñêîòî çíàìå. Âòîðèÿò ìîäåë å íà "äîìàòåíàòà ñóïà", ñâúðçàí ñ èìåíàòà íà Ìèëòúí Ãîðäúí è Ìàéêúë Íîâàê. Òîâà å àíãëî-êîíôîðìèñòêè ìîäåë, êîéòî àêöåíòèðà âúðõó êóëòóðíàòà àñèìèëàöèÿ. Òîé ïðåäïîëàãà öåíòðàëíîòî çíà÷åíèå è óñòîé÷èâîñòòà íà êóëòóðàòà íà ïúðâèòå çàñåëíèöè. Êúì äîìàòåíàòà ñóïà èìèãðàöèÿòà äîáàâÿ öåëèíà, êðóòîíè, ìàãäàíîç è äðóãè ñúñòàâêè, îáîãàòÿâàùè è ðàçíîîáðàçÿâàùè âêóñà, êîèòî îáà÷å ñå àáñîðáèðàò â åäíà ïî ñúùåñòâî äîìàòåíà ñóïà. Òåçè äâà ìîäåëà èçðàçÿâàò ïî ðàçëè÷íè íà÷èíè àìåðèêàíñêèÿ íàöèîíàëèçúì è ðèñóâàò åäíà êîõåðåíòíà àìåðèêàíñêà èäåíòè÷íîñò. Ïðåç 1915 ã. íà òåçè ïðåäñòàâè ñå ïðîòèâîïîñòàâÿ ìîäåëúò íà "ñàëàòàòà", ïðåäëîæåí îò Õîðàñ Êàëúí, êîÿòî òîé íàðè÷à "êóëòóðåí ïëóðàëèçúì". Ñïîðåä íåãî èìèãðàöèÿòà ðàçëàãà âñÿêà ïðåäèøíà íàöèîíàëíîñò è ïðåâðúùà Àìåðèêà âúâ "ôåäåðàöèÿ îò íàöèîíàëíîñòè", â "äåìîêðàöèÿ îò íàöèîíàëíîñòè". Ïîäõîäÿùèÿò ìîäåë å òîçè íà Åâðîïà, êúäåòî ìíîãî íàöèîíàëíîñòè ïðåáèâàâàò â ðàìêèòå íà îáùà öèâèëèçàöèÿ. Õúíòèíãòúí, ñëåäâàéêè Ãîðäúí, çàêëþ÷àâà, ÷å â åêñïëèöèòíèÿ ñè âèä, íî äîðè îùå ïîâå÷å â èìïëèöèòíà ôîðìà, àíãëî-êîíôîðìèñòêèÿò ìîäåë íà "äîìàòåíàòà ñóïà" ñ íàé-ðàçëè÷íè ðàçíîâèäíîñòè å âåðîÿòíî äîìèíèðàùàòà èäåîëîãèÿ íà àñèìèëàöèÿ â àìåðèêàíñêèÿ èñòîðè÷åñêè îïèò. Òîçè ìîäåë ñïîðåä íåãî îïèñâà ïî-òî÷íî îò äðóãèòå êóëòóðíîòî àáñîðáèðàíå íà èìèãðàíòèòå äî 60-òå ãîäèíè íà ÕÕ âåê. Çàåäíî ñ äðóãè àâòîðè Õúíòèíãòúí ïîä÷åðòàâà, ÷å 1950 ã. å âñåïðèçíàòèÿò çåíèò íà àìåðèêàíñêàòà íàöèîíàëíà èäåíòè÷íîñò. Ïðåç 60-òå ãîäèíè ìîäåëúò íà äîìàòåíàòà ñóïà ïðîäúëæàâà âñå îùå äà äîìèíèðà. Ñëåä òîâà ñïîðåä íåãî ñå óñèëâà êóëòóðíàòà è ïîëèòè÷åñêà ôðàãìåíòàöèÿ, ïðè êîåòî êîíôëèêòúò, äúëæàù ñå íà åòíè÷åñêè è ðåëèãèîçíè ïðîòèâîðå÷èÿ, ñå îêàçâà îñíîâíàòà çàïëàõà çà àìåðèêàíñêèÿ íàöèîíàëåí ìèò. (Ïðîäúëæàâà â ñëåäâàùèÿ áðîé.)


"Кои сме ние?Предизвикателствата пред националната идентичност на Америка"