Issuu on Google+

Íà 11 îêòîìâðè â Áðþêñåë áå ïðåäñòàâåíî ìàùàáíî èçñëåäâàíå íà òåìà "Òåëåâèçèÿòà â Åâðîïà: çàêîíîäàòåëíà ðàìêà, ïðàêòèêè è íåçàâèñèìîñò", ïðîåêò, îñúùåñòâÿâàí â ïðîäúëæåíèå íà äâå ãîäèíè îò Åâðîïåéñêàòà ïðîãðàìà çà íàáëþäåíèå è ïîäêðåïà (EUMAP) íà Èíñòèòóò Îòâîðåíî îáùåñòâî.  ðàìêèòå íà áëèçî 2000 ñòðàíèöè ïðîó÷âàíåòî ðàçãëåæäà ðàçâèòèåòî íà òåëåâèçèÿòà â äâàäåñåò åâðîïåéñêè ñòðàíè, â òîâà ÷èñëî â äúðæàâè îò Åâðîïåéñêèÿ ñúþç, â ñòðàíè-êàíäèäàòêè è â ïîòåíöèàëíè òàêèâà - îò Âåëèêîáðèòàíèÿ äî Òóðöèÿ è îò Ðóìúíèÿ äî Ôðàíöèÿ. Òî ïðåäñòàâÿ ïîäðîáåí àíàëèç íà ðàçïðîñòðàíÿâàíåòî íà òåëåâèçèîííè ïðîãðàìè è äàâà êîíêðåòíè ïðåïîðúêè çà äåéñòâèå íà íàöèîíàëíèòå ïðàâèòåëñòâà, ìåæäóíàðîäíèòå îðãàíèçàöèè è íà âñè÷êè äðóãè çàèíòåðåñîâàíè. Ñåäìèöè ñëåä ïðåäñòàâÿíåòî äåáàòèòå â Áúëãàðèÿ, ñâúðçàíè ñ òîâà, êàêâà å òåëåâèçèÿòà, êîÿòî ãëåäàìå, âñå îùå ïðîäúëæàâàò.

Ç

à ìíîçèíñòâîòî îò õîðàòà â Åâðîïà òåëåâèçèÿòà ñè îñòàâà îñíîâåí èçòî÷íèê çà èíôîðìàöèÿ, íåçàâèñèìî îò äèíàìè÷íîòî íàñòúïëåíèå íà íîâèòå òåõíîëîãèè. Åäíîâðåìåííî ñ òîâà â åâðîïåéñêè ìàùàá ñå çàáåëÿçâà òåíäåíöèÿ, äåìîíñòðèðàíà îò ñòðàíà íà îáùåñòâåíèòå òåëåâèçèîííè îïåðàòîðè, äà äîïóñêàò êîìïðîìèñè ñ êà÷åñòâîòî íà ïðîãðàìàòà, çà äà ñå íàëîæàò â êîíêóðåíöèÿòà ñè ñ êîìåðñèàëíèòå êàíàëè. Òàçè òåíäåíöèÿ âúðâè íàðåä ñ ïðîäúëæàâàùè îïèòè íà ïðàâèòåëñòâà è ïîëèòè÷åñêè ïàðòèè äà çàïàçÿò êîíòðîëà ñè âúðõó îáùåñòâåíèòå åëåêòðîííè ìåäèè, è å ñúïúòñòâàíà îò ðàçâèòèåòî íà ïðîöåñ íà ìåäèéíà êîíöåíòðàöèÿ íà ÷àñòíè êàïèòàëè â òåëåâèçèÿòà (íÿêîè îò êîèòî ñà ñ ÿñíà ïîëèòè÷åñêà öåë è îðèåíòàöèÿ). Âñè÷êî òîâà ïîñòàâÿ ïîä ñåðèîçíà çàïëàõà îñíîâíàòà ðîëÿ íà òåëåâèçèÿòà êàòî ñòúëá íà äåìîêðàöèÿòà. Ñúùîòî âàæè ñ îùå ïî-ãîëÿìà ñèëà çà ñòðàíèòå â ïðåõîä, êúäåòî îáùåñòâåíèòå åëåêòðîííè ìåäèè íÿêàê ñè âñå îùå íå íàìèðàò íàé-âåðíèÿ ïúò, çà äà îòãîâîðÿò íà âèñîêèòå î÷àêâàíèÿ íà àóäèòîðèÿòà. Îò èçñëåäâàíåòî ñòàâà ÿñíî, ÷å â îáùîåâðîïåéñêè ìàùàá ïàçàðíèòå ìåõàíèçìè ñàìè ïî ñåáå ñè íå ìîãàò è íå áèâà äà îïðåäåëÿò áúäåùåòî íà îáùåñòâåíèòå åëåêòðîííè ìåäèè. Äóàëèñòè÷íàòà ñèñòåìà, ïðåäïîëàãàùà íàëè÷èåòî íà îáùåñòâåíè è òúðãîâñêè îïåðàòîðè, å ñúùåñòâåí åëåìåíò îò äåìîêðàöèÿòà, âàæíà ÷àñò îò åâðîïåéñêàòà ïîëèòè÷åñêà è êóëòóðíà èäåíòè÷íîñò.  òîçè ñìèñúë íà ïðåäåí ïëàí èçëèçà âúïðîñúò ñ îðãàíèòå çà ìåäèéíà ðåãóëàöèÿ, êîèòî îñâåí íàïúëíî íåçàâèñèìè èíñòèòóöèè, ñëåäâà äà ðàçïîëàãàò ñ äîñòàòú÷íî ðåñóðñè è ðàçøèðåíè ïðàâîìîùèÿ, çà äà ìîãàò åôåêòèâíî äà ñëåäÿò ïðåäñòàâÿíåòî íà îïåðàòîðèòå è ñòåïåíòà, äî êîÿòî òå ñå ñúîáðàçÿâàò ñúñ çàêîíîäàòåëñòâîòî è óñëîâèÿòà íà ëèöåíçèðàíå. Íàðåä ñ òîâà î÷àêâàíèÿòà êúì îáùåñòâåíèòå åëåêòðîííè ìåäèè ïðîäúëæàâàò äà âúðâÿò â ïîñîêà íà ñúçäàâàíåòî íà ìåõàíèçìè çà ãàðàíòèðàíå íà

34 ÎÁÅÊÒÈÂ

Òåëåâ êîÿòî

ïðîçðà÷íîñòòà íà ðàçõîäèòå è íàé-âå÷å ùî ñå îòíàñÿ äî íà÷èíèòå, ïî êîèòî òå èçïîëçâàò îáùåñòâåíèòå ôîíäîâå. È ñúùåâðåìåííî ïðîãðàìèòå èì ñëåäâà äà áúäàò ïðèâåäåíè â ïúëíî ñúîòâåòñòâèå ñ îáùåñòâåíèòå èì çàäúëæåíèÿ. Ïî îòíîøåíèå íà òúðãîâñêèòå îïåðàòîðè îòêðèò ïðîäúëæàâà äà ñòîè âúïðîñúò ñ ïðîçðà÷íîñòòà íà ìåäèéíàòà ñîáñòâåíîñò, êàêòî è òîçè ñúñ çàäúëáî÷àâàùèÿ ñå ïðîöåñ íà ïðîôàíèçàöèÿ íà ñúäúðæàíèåòî è òàáëîèäíîñò íà íîâèíàðñêèòå ïðîãðàìè. À êîëêîòî äî ïðîáëåìèòå íà ìàëöèíñòâàòà è åòíè÷åñêèòå ãðóïè è òÿõíîòî îòðàçÿâàíå ïî òåëåâèçèÿòà, èçâîäèòå íà èçñëåäâàíåòî - ïðè òîâà â îáùîåâðîïåéñêè ìàùàá - êàòåãîðè÷íî ñî÷àò, ÷å îïåðàòîðèòå îñòàâàò äëúæíèöè íà îáùåñòâîòî, òúé êàòî ïîêàçâàò òâúðäå ïåñòåëèâà, åäíîñòðàí÷èâà è íåïðåäèçâèêâàùà îñîáåí èíòåðåñ ñðåä àóäèòîðèÿòà êàðòèíà, êîÿòî îòäåëÿ ïðåêàëåíî øèðîêî ìÿñòî çà òðàäèöèîííè ñòåðåîòèïè, íåãàòèâíè íàãëàñè è ñïåêóëàöèè. Êúäå ñòîè Áúëãàðèÿ ñðåä òåçè ïðîöåñè è òåíäåíöèè? Îòãîâîðúò å ïîâå÷å îò î÷åâèäåí, êîãàòî ñå ïîãëåäíàò ôàêòèòå: íåïåðôåêòíà ìåäèéíà ðåãóëàòèâíà ðàìêà, ñ îùå ïîâå÷å ïðîáëåìè îêîëî ïðèëàãàíåòî é, òåëåâèçèÿ, ÷èÿòî ïðîãðàìà ïðîäúëæàâà äà òúðñè èñòèíñêèÿ ñè âèä, çà äà óñïåå äà îòãîâîðè íà îáùåñòâåíèòå ïîòðåáíîñòè, âèñîêà ñòåïåí íà íåïðîçðà÷íîñò íà ìåäèéíàòà ñîáñòâåíîñò è ñèëíà ìîíîïîëèçàöèÿ íà ïàçàðà îò ñòðàíà íà îòäåëíè èãðà÷è, ìíîãî òåëåâèçèîííè ïðîãðàìè ñ òâúðäå àíàëîãè÷íî ñúäúðæàíèå, ìàëêî ðàçñëåäâàùà æóðíàëèñòèêà è ïî÷òè ïúëíî îòñúñòâèå íà ïðîãðàìè çà åòíè÷åñêèòå ãðóïè. Íà ïðàêòèêà åäèíñòâåíîòî èçêëþ÷åíèå òóê ñà ïðîãðàìèòå íà òóðñêè åçèê íà ÁÍÐ (íî íà êúñè è ñðåäíè âúëíè è êîé ëè ãè ñëóøà), 10-ìèíóòíèÿ åæåäíåâåí áþëåòèí íà ÁÍÒ (èçëú÷âàí â 17.00 è îòòàì ñ èçêëþ÷èòåëíî íèñêà ñòåïåí íà ãëåäàåìîñò), ñåäìè÷íèòå ïðåäàâàíèÿ íà òåëåâèçèÿ "Ðîäîïè" â Êúðäæàëè, îïèòâàùè ñå äà äîñòèãíàò äî òóðñêîòî íàñåëåíèå â ðåãèîíà, è ìåñ-


èçèÿòà, ãëåäàìå òíàòà òåëåâèçèÿ "ÐÎÌÀ" âúâ Âèäèí, êîÿòî îñèãóðÿâà íîâèíè è ðåïîðòàæè çà ðîìñêèÿ êâàðòàë "Íîâ ïúò". Îòòóê ÿñíî ñå íàëàãà èçâîäúò, ÷å îòðàçÿâàíåòî íà åòíè÷åñêèòå ðàçëè÷èÿ, íà "äðóãèÿ", îñòàâà âúíøåí åëåìåíò çà áúëãàðñêèòå ðàäèî è òåëåâèçèîííè ñòàíöèè. È îùå ïî-òðåâîæíî å îáñòîÿòåëñòâîòî, ÷å â ñúùåñòâóâàùèÿ ñè âèä, ñèëíî îãðàíè÷åíîòî êàòî ïðîãðàìíî âðåìå ðåäàêöèîííî ñúäúðæàíèå íà òåçè ïðåäàâàíèÿ è òÿõíîòî êà÷åñòâî íå ñà â ñúñòîÿíèå äà ïðèâëè÷àò íèòî ìàñîâàòà, íèòî ñïåöèôè÷íàòà àóäèòîðèÿ. Çàäúëáî÷åíîòî ïðåäñòàâÿíå íà åòíè÷åñêèòå ãðóïè, âñåêèäíåâíèòå èì ãðèæè è ïðîáëåìè íàïúëíî ñà îòñòúïèëè ìÿñòî íà ñåíçàöèîííîñòòà èëè øàáëîíà íà èíñòèòóöèèòå, çàíèìàâàùè ñå ñ òÿõ. È íå å ó÷óäâàùî, ÷å èíà÷å âñå ïî-íàâëèçàùèòå â îñòàíàëèòå ïðîãðàìè ñúâðåìåííè ðåäàêöèîííè ïðèíöèïè - áåçïðèñòðàñòíîñò, íåçàâèñèìîñò, òî÷íîñò è ïëóðàëèçúì íà ãëåäíèòå òî÷êè - ïðè òåçè ïðîãðàìè ïðîñòî îòñúñòâàò. Åëåêòðîííèòå ìåäèè âñå îùå íå ðàçáèðàò åòíè÷åñêèòå ãðóïè, ÷èèòî ïðåäñòàâèòåëè êàòî ïðàâèëî íå íàìèðàò ìÿñòî â ðåäàêöèîííèòå èì åêèïè. À øèðîêî ïðèëàãàíàòà èäåÿ äà ñå îðãàíèçèðàò ñïåöèàëèçèðàíè ïðåäàâàíèÿ çà òåçè ãðóïè ñÿêàø îáðè÷à öÿëàòà èäåÿ ñ îòðàçÿâàíåòî íà ðàçëè÷èÿòà íà ïðîâàë. Âìåñòî äà ïðèñúñòâàò êàòî èíòåãðàëíà ÷àñò îò îáùèòå ïðîãðàìè, ïðåäñòàâÿùè îñíîâíèòå âúïðîñè îò äíåâíèÿ ðåä íà áúëãàðñêîòî îáùåñòâî, êúäåòî òåçè ïðîáëåìè ñà íà ïðåäåí ïëàí, ñïåöèàëèçèðàíèòå ïðåäàâàíèÿ äèðåêòíî ãè îòïðàùàò â íèøàòà íà íåãëåäàåìîñòòà - è ñúùåâðåìåí-

íî ÷óæäè íà îáùàòà àóäèòîðèÿ (íàèâèñòè÷íè, áåçñìèñëåíè è øàáëîíèçèðàíè) è ÷óæäè íà ïðåäñòàâèòåëèòå íà òåçè ãðóïè - è êàòî ïðîáëåìàòèêà, è êàòî ñðåäñòâà çà èçðàçÿâàíå. Èçâîäèòå, âàëèäíè êàêòî â îáùîåâðîïåéñêè, òàêà è â òåñåí áúëãàðñêè êîíòåêñò, íàëàãàò ìíåíèåòî, ÷å ïîäõîäúò âåðîÿòíî òðÿáâà äà âúðâè êúì äîêóìåíòàëíîòî ïðåäñòàâÿíå íà ïðîáëåìèòå íà ðàçëè÷íîñòòà, è â òîçè ñìèñúë íà ðåãóëàòîðíî íèâî ñëåäâà äà ñå ïîòúðñÿò ðàçóìíè êâîòè (à è áþäæåòè) çà ïðîãðàìíî âðåìå ïî òåçè ïðîáëåìè. È àêî îáùåñòâåíèòå îïåðàòîðè ñëåäâà äà ïîëó÷àò òåçè êâîòè êàòî ñâîå îñíîâíî çàäúëæåíèå, íåîáõîäèìî å èçðàáîòâàíåòî íà ñïåöèàëíè áîíóñè (ïî-íèñêè ëèöåíçèîííè òàêñè èëè äîïúëíèòåëíî ðåêëàìíî âðåìå íà ÷àñ) çà ÷àñòíèòå åëåêòðîííè ìåäèè, êîèòî ïðèåìàò çà ñâîå ðåäàêöèîííî çàäúëæåíèå îòðàçÿâàíåòî íà òàçè ïðîáëåìàòèêà. Äèñêóñèÿòà ïî ïðåäñòàâÿíåòî íà áúëãàðñêèÿ äîêëàä çà ñúñòîÿíèåòî íà òåëåâèçèÿòà â Áúëãàðèÿ, â òîâà ÷èñëî è çà íà÷èíèòå, ïî êîèòî îáùåñòâåíèòå è ÷àñòíèòå åëåêòðîííè ìåäèè îòðàçÿâàò ïðîáëåìèòå ñ ðàçëè÷íîñòòà, å íàñðî÷åíà çà 9 äåêåìâðè 2005 ã. Àâòîð íà äîêëàäà å Àñÿ Êàâðúêîâà, ìåäèåí þðèñò è ïðîãðàìåí äèðåêòîð â Èíñòèòóò Îòâîðåíî îáùåñòâî, Ñîôèÿ, à ðåäàêòîð íà èçñëåäâàíåòî (êàêòî çà Áúëãàðèÿ, òàêà è çà öÿëîñòíîòî ñúñòîÿíèå íà òåëåâèçèÿòà â Åâðîïà) å Äàíàèë Äàíîâ, ðúêîâîäèòåë íà ïðîåêòè ïî ïðàêòè÷åñêî îáó÷åíèå çà æóðíàëèñòè è ïðîãðàìåí äèðåêòîð íà Öåíòúð çà ðàçâèòèå íà ìåäèèòå, Ñîôèÿ.

Äàíàèë ÄÀÍÎÂ

ÎÁÅÊÒÈÂ 35


Телевизията, която гледаме