Page 1

ÇÀ ÏÀÐÈÒÅ È ÇËÎÒÎ ÍÀ ÕÎËÎÊÎÑÒÀ Ìèðà ÌÀÉÅÐ Íÿìà ñåìåéñòâî áåç ëåãåíäè. Çà ìîåòî èìà íÿêîëêî, ñâúðçàíè ñ ìðà÷íèÿ, íî è âåëèêîëåïåí çà Áúëãàðèÿ ïåðèîä íà Õîëîêîñòà. Åäíà îò òÿõ å íåïîñðåäñòâåíî ñâúðçàíà ñ íÿêîëêî ïîæúëòåëè ñíèìêè â îâåõòåëèÿ ÷åðâåí ôàìèëåí àëáóì îò ïåðèîäà íà Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà. Íà òÿõ áàùà ìè è ÷è÷î ìè, ïîðàçèòåëíî ïðèëè÷àùè ñè äîðè çà áðàòÿ, ñòðîÿò ïúòèùà. Òå ñà ãîëè äî êðúñòà è íà ôîòîñèòå ñà âèíàãè çàîáèêîëåíè îò äðóãè ìëàäåæè, ñ êîèòî ïðåíàñÿò îò êàìåíîëîìíèòå áëîê÷åòà ñêàëè çà îñíîâà íà íàñòèëêàòà. Íèêúäå íå ñå âèæäàò íèòî ñòðàøíèòå åñåñîâöè ñ êó÷åòà, êîèòî îõðàíÿâàò êîíöåíòðàöèîííèòå ëàãåðè â õèòëåðîâà Åâðîïà, íèòî òåëåíè îãðàäè ñ òîê ïî ìðåæàòà, íèòî äîðè áúëãàðñêè ñòðàæàðè. Òðè ëåòà ïî ðåä - îò ìàðò äî îêòîìâðè - äâàìàòà áðàòÿ ñïÿò â áàðàêè, ðàáîòÿò ïîä îòêðèòî íåáå òåæúê ôèçè÷åñêè òðóä. Íî áåç ñåíêèòå íà íàáëèçî ñòîÿùè êîìèíè è ãàçîâè êàìåðè çà èçãàðÿíå íà òðóïîâåòå, ñ êîèòî Àóøâèö ïîñðåùà îñòàíàëèòå åâðåè îò äðóãèòå ñòðàíè. Òå íå ñà áèëè ïîñðåùàíè ñ èçðå÷åíèåòî: "Îòòóê ñå èçëèçà ñàìî ïðåç êîìèíà", ñ êîåòî ñòàðèòå ëàãåðíèöè îáÿñíÿâàò ñúäáàòà ñè â ëàãåðèòå íà ñìúðòòà íà íîâèòå. Òîçè èçðàç âåðîÿòíî ñà ÷óëè è 11 343 åâðåè, èçïðàòåíè â Òðåáëèíêà è Àóøâèö îò Ìàêåäîíèÿ è Òðàêèÿ. Ìàêàð ÷å ñóðîâà öåíà áàùà ìè è ÷è÷î ìè ñúùî ñà ïëàòèëè - áàùà ìè å òðÿáâàëî äà íàïóñíå Ìåäèöèíñêèÿ óíèâåðñèòåò ñ åäèí çàâúðøåí ñåìåñòúð, ïîðàäè ïðèåìàíåòî íà ÇÇÍ. Òîâà ìó å ñòðóâàëî äà ñå ïðîñòè çàâèíàãè ñ íåãîâàòà è íà äÿäî ìè ìå÷òà äà ñòàíå ëåêàð. Òîé âñå ïàê âçèìà ñâîÿòà äèïëîìà çà âèñøå îáðàçîâàíèå, íî â ñúâñåì äðóãà îáëàñò åêñïåðò ïî ñ÷åòîâîäíè íàóêè. Çàâúðøâà Èêîíîìè÷åñêèÿ èíñòèòóò êàòî åäèíñòâåíà âúçìîæíîñò â ñëåäâîåííèòå ãîäèíè, ïîðàäè óñëîâèåòî, êîåòî äÿäî ìè ìó ïîñòàâÿ: "Ñèíå, âå÷å íå ìîãà äà ñè ïîçâîëÿ äà òå èçäúðæàì ïåò ãîäèíè, à ñàìî åäíà." Áàùà ìè âçèìà ñâîèòå ÷åòèðè ãîäèíè ñëåäâàíå çà åäíà êàòî ñå ÿâÿâà íà ñåñèè ïðåç òðè ìåñåöà è ïîëó÷àâà ñâîÿòà äèïëîìà. Ïðè âñå ÷å å áèë ëþáèìîòî äåòå íà äÿäî ìè - íåãîâèÿò ïúðâîðîäåí ñèí - è ñ áú÷âè ñ âèíî ñà ÷åðïåëè íà óëèöàòà âñåêè ñëó÷àåí ìèíóâà÷ ïðè íåãîâîòî ðàæäàíå, ñëåä âîéíàòà æèâîòúò íà ñåìåéñòâîòî ñå ïðîìåíÿ äîñòà. Äðóãà ëåãåíäà ðàçêàçâà çà ñâàòáàòà íà åäíàòà îò òðèòå ìè ïðî÷óòè ñ êðàñîòàòà ñè ëåëè çà áúëãàðèí. Äÿäî ìè íå ïðèñúñòâà íà öåðåìîíèÿòà â ìà-

íàñòèðà â Àðáàíàñè, áàùà ìè îáà÷å îòèâà. Òàì ëåëÿ ìè ïðèåìà õðèñòèÿíñêàòà âÿðà, ñìåíÿ èìåòî ñè è îò Ëèÿ ñòàâà Âèâèàíà, çà äà ïðåêàðà æèâîòà ñè ñ ëþáèìèÿ ÷îâåê. Ñúáèòèåòî íå å ïîïðå÷èëî íà äÿäî ìè ïî-êúñíî äà ïðèåìå â äâóêàòîâàòà ñè êúùà ìëàäîòî ñåìåéñòâî, êîåòî áèëî áåçäîìíî. Êîãàòî ïðåç 1943 ã. îáà÷å âèäÿë íà âðàòàòà íà åäíà îò ñòàèòå íà âòîðèÿ åòàæ òàáåëêà ñ íàäïèñ "Íèêîëàé Äþëãåðîâ, ÷àñîâíèêàð" íå èçäúðæàë è ñå îáúðíàë êúì çåò ñè ñ äóìèòå: "Íèêîëàé, àêî äîéäàò äà íè ïðèáèðàò, òàáåëêàòà ñ èìåòî íÿìà äà òå ñïàñè." Âñè÷êè îáà÷å ñà ñå ñïàñèëè. Íî òîâà å äðóãà ëåãåíäà - áúëãàðñêà è íàöèîíàëíà, à íå ÷àñòíà ñåìåéíà èñòîðèÿ. Ñïàñåíèòå îò ìîåòî ñåìåéñòâî çàìèíàâàò çà Èçðàåë ïðåç 1949 ã. Òðåòàòà ëåãåíäà ðàçêàçâà çà áÿãñòâîòî çà Ïàëåñòèíà íà íàé-îáðàçîâàíàòà îò òðèòå ìè ëåëè. Äâå ãîäèíè ïî-ðàíî òÿ ñè òðúãâà ïúðâà ñ Äàâèä, ãîäåíèêà é, ñúùî áúëãàðñêè åâðåèí, íà òàéíñòâåíî íåëåãàëíî ïúòóâàíå ñ ãåìèÿ ïðåç Áóðãàñ äî Õàéôà â òîãàâàøíàòà Áðèòàíñêà Ïàëåñòèíà.  Áúëãàðèÿ îñòàâàò áàùà ìè è æåíåíàòà ìè çà ÷àñîâíèêàðÿ ëåëÿ. Êàê òî÷íî ñà ñå ïðåïèòàâàëè ïðåç âîåííèòå ãîäèíè ïðîäúëæàâà äà íå ìè å ìíîãî ÿñíî. Íèêîãà îáà÷å íå ñúì âèæäàëà æèâ äÿäî ìè, çà äà îòãîâîðè íà âúïðîñèòå ìè - áèëà ñúì êàòî 10-ãîäèøíî ìîìè÷åíöå, êîãàòî çà ïúðâè ïúò ñ ìàéêà ìè, áúëãàðêàòà, ïîñåòèõìå ãðîáà ìó è îñòàâèõìå êàìúê â Õîëîí, áëèçî äî Òåë Àâèâ. Áàáà ìè Ìèðèàì ðàçêàçâàøå äðóãè ëåãåíäè - çà Ìåíàøå, òóðêèíÿòà, êîÿòî ïóøåëà íàðãèëå, íî áèëà íåçàìåíèìà ïîìîùíè÷êà â äîìàêèíñêàòà ðàáîòà. Ïî ðåöåïòèòå íà Ìåíàøå äíåñ ãîòâÿò ìóñàêà è ïúëíåíè ÷óøêè è äâåòå ìè ñíàõè â Èçðàåë - åäíàòà å àìåðèêàíñêà åâðåéêà, à äðóãàòà - ïîëñêà. Âåðîÿòíî äÿäî ìè ïðåõâúðëèë öåëèÿ áèçíåñ ìàëêàòà ôàáðèêà ñ òúêà÷íè ñòàíîâå è ìàãàçèíà çà ïëàòîâå íà îðòàêà ñè áúëãàðèí, êîéòî êàòî â ïðèêàçêèòå ìó âðúùà âñè÷êî ñëåä êðàÿ íà âîéíàòà. Ñèíîâåòå ìó íå ïðîäúëæàâàò íèòî ïðîèçâîäñòâîòî, íèòî òúðãîâèÿòà - åäèíèÿò èñêàë äà ñòàíå ëåêàð, à äðóãèÿò - èíæåíåð. Ìå÷òèòå èì íå ñå ñáúäâàò. Ñòðîèëè ïúòèùà çà ðîäíàòà ñè ñòðàíà. Áàùà ìè ïîëó÷è îáåçùåòåíèå çà ïðåæèâÿíîòî ïðåç âîéíàòà íàñêîðî - ñëåä ïîâå÷å îò 60 ãîäèíè. Ïàðèòå îáà÷å íå ìîãàò äà çàìåñòÿò îñíîâíè çëèíè êàòî ðàçáèòè ìå÷òè, çäðàâå è ðàçäåëåíè ñåìåéñòâà. Êàêòî êàçâà åâðåéñêàòà ïîãîâîðêà: "Çëî, êîåòî ñå êóïóâà ñ ïàðè, íå å çëî." ÎÁÅÊÒÈ 9

За парите и злото на холокоста  

Публикация на списание Обектив,брой 125,автор Мира Майер