Page 1

Åòíè÷åñêàòà òåìà â ïðåñàòà 2004/2005 ã. Åìèë ÊÎÅÍ

Ò

îçè òåêñò íå å èçñëåäâàíå. Òîé ïðîñòî å â æàíðà "Ïðåëåò íàä ïå÷àòà". Çà ìàòåðèàë íà "ïðåëåòà" ïîñëóæèõà òåêñòîâåòå çà ðîìèòå è òóðöèòå, ïîìåñòåíè â öåíòðàëíèÿ ñîôèéñêè ïå÷àò ïðåç þëè 2004 ã. è ïðåç ñúùèÿ ìåñåö, íî ãîäèíà ïî-êúñíî. Ïðè òîâà ñúçíàòåëíî ñúì èçáÿãâàë òåìàòà çà "Àòàêà". Çà âñåêè å ÿñíî, ÷å â ïîñëåäíî âðåìå ìåæäóåòíè÷åñêèòå îòíîøåíèÿ ñå âëîøèõà. Òîâà ñå óñåùà, òàêà äà ñå êàæå, "âúâ âúçäóõà". Êàòî îñòàâèì íàñòðàíà íàïàäêèòå ñðåùó ÄÏÑ, ÿñíî ìîæåì äà âèäèì, ÷å ñå îæåñòî÷è îòíîøåíèåòî êúì ðîìèòå. Åäèí ÷àñòåí, íî ïîêàçàòåëåí ïðèìåð. Ïðåäè ãîäèíà ðàçðóøàâàíåòî íà ðîìñêè êúùè áåøå â ñôåðàòà íà ïðîåêòèòå. Ñåãà å â ñôåðàòà íà äåéñòâèÿòà. Òîãàâà íàïðèìåð çà îáèòàòåëèòå íà ãåòîòî äî æ.ê. "Ñåðäèêà" ñå ïèøåøå, ÷å ùå áúäàò ïðåìåñòåíè â íÿêàêâè êàçàðìè â ×åëîïå÷åíå. Èñòîðèÿòà ñå ïðåäñòàâÿøå òàêà: îáùèíàòà èì ìèñëè äîáðîòî êàòî ãè ìàõà îò òîâà âîíÿùî ìÿñòî, òå íå èñêàò, çàùîòî ñà ñâèêíàëè äà ñà â öåíòúðà íà Ñîôèÿ. Ñåãà äîðè ïðèêàçêèòå çà áëàãèòå íàìåðåíèÿ íà ðàéîí "Âúçðàæäàíå" è êìåòèöàòà ìó Åâà Ñåèçîâà ïðîñòî ëèïñâàò. Ïðåç þëè 2004 ã. òåìàòà çà ìàëöèíñòâàòà â ñîôèéñêèòå âåñòíèöè å äîìèíèðàíà îò èñòîðèÿòà ñ îòêàçà íà Àõìåä Äîãàí äà ïðèåìå îðäåíà "Ñòàðà ïëàíèíà", äàäåí ìó îò ïðåçèäåíòà ïî ñëó÷àé ïîëîâèíâåêîâíèÿ ìó þáèëåé, çàùîòî ñ òîçè îðäåí å íàãðàäåí è áèâøèÿò ãëàâåí ïðîêóðîð ïî âðåìå íà "Âúçðîäèòåëíèÿ ïðîöåñ" ïðîô. Âàñèë Ìðú÷êîâ. Îêîëî òîâà âðúùàíå, ïðèäðóæåíî ñ íåîáõîäèìèòå çà ñëó÷àÿ ïîëèòèêî-òåàòðàëíè ïðîÿâè, ñå íèùè äúëãà ðåäèöà îò êîìåíòàðè, àíàëèçè è ïðîãíîçè. Ñòàâà ÿñíî, ÷å ãëàâàòà íà òîãàâàøíèÿ ïðåäñåäàòåë íà ïàðëàìåíòà ïðîô. Îãíÿí Ãåðäæèêîâ å íà ïîëèòè÷åñêèÿ äðúâíèê: òîé èñêà äà ñè ïîäàäå îñòàâêàòà, çàùîòî íå ñå îòêàçâà îò ìíåíèåòî ñè, ÷å Ìðú÷êîâ å îòëè÷åí þðèñò è çàñëóæèë ÷îâåê. Íÿêúäå çàðèíàòè â ìíîæåñòâîòî ïóáëèêàöèè îêîëî æåñòà íà Äîãàí ñà ñå ñâðåëè è äåéñòâèòåëíî íåìàëêîòî, íî êîëè÷åñòâåíî ñìàçàíèòå òåêñòîâå çà è îêîëî ðîìèòå. Òåìèòå ñà òðàäèöèîííè: "Õâàùàò 86 â êàïàí çà ìóðãàâè ãðàòèñ÷èè", "Çàðàçè è çëîâîíèå êðàé "Ñëèâíèöà", "Äåöà ñå íàòðîâèõà ñ ÿéöà", "12-ãîäèøíà ðîäè çäðàâî áåáå" è ò.í. Íà 13 þëè îáà÷å â. "Íîâèíàð" íà öåëè äâå ñòðàíèöè å ïîìåñòèë ðåïîðòàæ çà ãåòîòî äî Îáóâíèÿ çàâîä - ñúùàòà òàçè ìàõàëè÷êà, êîÿòî åäíà ãîäèíà ïî-êúñíî ðàéîí "Âúçðàæäàíå" âå÷å íå ñàìî çàïëàøâà, íî è âçåìà "íåîáõîäèìèòå ìåðêè" äà ÿ ïðåìàõíå. ×å ãåòîòî å çëîâîííî, øóìíî, ìðúñíî, ÷å å ïúëíî ñúñ ñúáîðåòèíè, ÷å íà îáèòàâàùèòå íà íÿêîëêî äåñåòêè ìåòðè "÷èñòè áúëãàðè" âúâ âèñîêè ñîöèàëèñòè÷åñêè áëîêîâå íå èì å ïðèÿòíî, å ÿñíî. Íî îò òîçè òåêñò ñòàâàò 16 ÎÁÅÊÒÈÂ

ÿñíè è íåùà, êîèòî ñåãà êìåòèöàòà íà ðàéîí "Âúçðàæäàíå" êîé çíàå çàùî, ïðåìúë÷àâà: õîðàòà òàì ïîíå îò 30 ãîäèíè ñå áîðÿò òåðèòîðèÿòà äà ñå óçàêîíè, çà äà ñå ïðîêàðàò âîäîïðîâîä è êàíàëèçàöèÿ. Íî âñå íå ñå ïîëó÷àâà è íå ñå ïîëó÷àâà. À ñëåä òîâà ñúñåäèòå - ñ âîäà è êàíàë â àïàðòàìåíòèòå ñè - ñå îïëàêâàò, ÷å ìèðèøå. À êàê äà íå âîíè ïðè òåçè óñëîâèÿ? Ïàê òàì íàìèðàìå è ïîçèöèÿòà íà ã-æà Ñeèçîâà, êìåò íà ðàéîíà: "Íåêà ïîìèñëèì è çà áúëãàðèòå". Ìèñëåíåòî çà áúëãàðèòå ñå èçðàçÿâà âúâ âîëÿòà íå äà ñå ïîäîáðè èíôðàñòðóêòóðàòà íà ãåòîòî, à â íåãîâîòî ïðåìàõâàíå. Ñëåä åäíà ãîäèíà è òîâà çàïî÷íà äà ñòàâà. Åäíà ãîäèíà ïî-êúñíî òåìàòà çà ìàëöèíñòâàòà â ñîôèéñêèÿ ïå÷àò å ïðèäîáèëà íîâ îòåíúê. Ìàòåðèàëèòå çà òóðöèòå ñà äîìèíèðàíè îò ðàçñúæäåíèÿ çà ÄÏÑ, "îáðú÷à îò ôèðìè" íà Äîãàí è "äåïåñàðñêîòî ïðåÿæäàíå ñ âëàñò". Åòî åäíî ñúâñåì òèïè÷íî çàãëàâèå: "ÄÏÑ - íàãúë, íî íåèçáåæåí ïîëèòè÷åñêè áðîêåð" (â. "Ñåãà, 8 þëè 2005). Òóðöèòå è ÄÏÑ îò ñêðèòà ñà ñå ïðåâúðíàëè â ÿâíà îïàñíîñò. Íåùî ïîäîáíî å ñòàíàëî è ñ ðîìèòå. Àêî èñòîðèêúò ñëåä äåñåòèëåòèÿ ðåøè äà èçó÷àâà îòíîøåíèÿòà ìåæäó ìíîçèíñòâîòî è ðîìèòå ñàìî ïî âåñòíèöèòå, òîé ùå êîíñòàòèðà, ÷å è òå ñà ñå ïðåâúðíàëè â îïàñíîñò. Íå ñòàâà äóìà ñàìî çà ò.íàð. "äåìîãðàôñêî ïðåâúçõîäñòâî" - òîâà å ñòàðà è íåïðåêúñíàòî âúçïðîèçâåæäàùà ñå òåìà. Íî "Öèãàíè áèõà èíêàñàòîðè ñ êàìúíè" ("Ìîíèòîð", 21 þëè 2005), "Ìåñòåí ëèäåð èñêà öèãàíñêà äúðæàâà" ("Ìîíèòîð, 7 þëè 2005), "ÄÍÑÊ ïðîâåðÿâà ðîìñêîòî ãåòî â êâ. "Çàõàðíà ôàáðèêà". Ïîñëåäíîòî çàãëàâèå çàñëóæàâà ïî-âíèìàòåëíî âãëåæäàíå. Òîâà âñúùíîñò å êðàòúê ðåïîðòàæ çà ïàíèõèäàòà ïî ñëó÷àé 40 äíè îò ñìúðòòà íà ïðîô. Ñòàíèìèð Êàëîÿíîâ, êîéòî "ïî÷èíà íà 23 ìàé ñëåä æåñòîê áîé ìåæäó öèãàíè è áúëãàðè ïðåä êàôå â áëîê 29". Íà òîâà âúçïîìåíàíèå ñà ïðèñúñòâàëè ëèäåðúò íà ÂÌÐÎ Êðàñèìèð Êàðàêà÷àíîâ è âîäà÷úò íà Áúëãàðñêèÿ íàöèîíàëåí ñúþç Áîÿí Ðàñàòå. Ñïîðåä â."24 ÷àñà" Êàðàêà÷àíîâ å çàÿâèë, ÷å "ðîìèòå îò ãîäèíè ñå òîëåðèðàò îò ïîëèòèöèòå, çà äà ñå êóïóâàò ãëàñîâåòå èì ïî èçáîðè. Ðîìñêàòà ïðåñòúïíîñò åñêàëèðà â öÿëàòà ñòðàíà è ïðîñòî ÷àñò îò íåÿ ñå âèäÿ ïðè òîçè èíöèäåíò". Îñâåí òîâà íà î÷è ñå íàáèâàò è çàãëàâèÿ êàòî "Òúëïà öèãàíè ïðåáè òðèìà áúëãàðè ñëåä ïèÿíñêè ñêàíäàë" ("Ìîíèòîð", 1 þëè 2005). È îùå: "Ðîìè ïðåáèõà øåô îò ÂèÊ" ("Ñåãà", 20 þëè 2005), "Ðîìè îòâëÿêîõà 10-ãîäèøíî ìîìè÷å" ("Äóìà, 8 þëè 2005). Å, èìà è èíôîðìàöèè çà ñïå÷åëåíî îò ðîìè äåëî ïî íîâèÿ Çàêîí çà çàùèòà îò äèñêðèìèíàöèÿ. Â. "Ñåãà" íà 23 þëè å ïîìåñòèë ðàçîáëè÷èòåëíî èíòåðâþ ñ äåïóòàòêàòà îò Åâðîïàðëàìåíòà Åëñ äå Ãðþí - çà ëèöåìåðèåòî íà Åâðîñúþçà, çà áåçõàáåðèåòî íà áúëãàðñêèòå Ïðîäúëæàâà íà ñòð. 29


Ïðîäúëæàâà îò ñòð. 19 - Îùå ïðåäè äà ñå ñðåùíåì ñ òÿõ íèå áÿõìå ôîðìóëèðàëè åäíà îò íàøèòå çàäà÷è - äà ðàçêàæåì çà åäíè ñúùåñòâà, ëèøåíè îò ñîáñòâåíà âîëÿ. Òåçè äåöà ñà ìåñòåíè îò åäíî ìÿñòî íà äðóãî áåç äà ðàçáèðàò êàêâî òî÷íî ñå ñëó÷âà. Äà, òå ñà ñïàñÿâàíè, íî òðàâìàòà, êîÿòî ñà ïðåæèâåëè, ðàçäÿëàòà ñ áëèçêèòå - òîâà å îñòàâèëî îòïå÷àòúê çà öÿë æèâîò. Ìíîãî îò õîðàòà, ñ êîèòî ñå ñðåùíàõìå êàçàõà, ÷å òîâà ïúòóâàíå å êðàÿò íà òÿõíîòî äåòñòâî, íåçàâèñèìî íà êîëêî ãîäèíè ñà áèëè - 8, 10, 12, 14, 15... Òå ñà ïðåæèâåëè ìèãà, â êîéòî ÷îâåê ñå ðàçäåëÿ ñ ìàéêà ñè, ñ áëèçêèòå ñè, ñ áðàòÿòà è ñåñòðèòå ñè. Òðúãâàëè ñà áåç äà îñúçíàâàò îáðå÷åíîñòòà íà òîâà ïúòóâàíå. Æèâåëè ñà ñ ìèñúëòà, ÷å èëè ùå ñå âúðíàò ñëåä âîéíàòà íà ìåñòàòà, êúäåòî ñà æèâåëè, èëè âñè÷êè ùå ñå ñðåùíàò ñëåä âðåìå â Ïàëåñòèíà. Åäèí îò íàøèòå ãåðîè ðàçêàçà, ÷å êîãàòî ñà ñå ïðîùàâàëè, äÿäî ìó êàçàë: "È äà ñå âúðíåø ñêîðî!" Òîçè äÿäî çàâúðøâà äíèòå ñè äîðè ïðåäè äà ñòèãíå äî ëàãåðèòå - íå å èçäúðæàë ïúòóâàíåòî äî Äàõàó. Ïîñëå çàïî÷íàëî ïîñòåïåííî îñúçíàâàíå. Åäíà îò íàøèòå ãåðîèíè ðàçêàçâà çà äåíÿ, ñëåä êðàÿ íà âîéíàòà. Ïîëó÷èëà ñúîáùåíèåòî: "Ìàéêà òè, ñåñòðà òè îñòàíàõà æèâè". È èìà åäèí ñêðèò òåêñò, êîéòî êàçâà: "Áàùà òè è âñè÷êè äðóãè òâîè áðàòÿ è ñåñòðè ñà ìúðòâè..." Òàçè æåíà çà íÿêîëêî äíè å çàãóáèëà ãîâîðà ñè. Òÿ å ñïðÿëà äà ãîâîðè ñ äíè, äîêàòî òàçè èñòèíà ñòàíå ïîíîñèìà çà íåéíàòà ïñèõèêà. Ñúùîòî ìîæå äà ñå êàæå çà åäèí äðóã íàø ïåðñîíàæ - òå áèëè ïåò äåöà è ñåìåéíèÿò ñúâåò èçáðàë íåãî äà íàïðàâè òîâà ïúòóâàíå. Òîçè èçáîð ìó òåæåøå äî êðàÿ íà äíèòå ìó (çà ñúæàëåíèå òîçè ÷îâåê ïî÷èíà ìåñåö, ñëåä êàòî ãî ñíèìàõìå). È ñè îòèäå ñ âèíàòà... Ìíîãî îò òåçè õîðà íå ñà êàçàëè íèùî íà äåöàòà ñè, êîèòî è äî äíåñ íå çíàÿò êàê ðîäèòåëèòå èì ñà ñòèãíàëè äî Èçðàåë (òîãàâà Ïàëåñòèíà). Èìàì óñåùàíåòî, ÷å Èçðàåë ñå èçãðàæäà, çàáðàâÿéêè ìèíàëîòî ñè, çàáðàâÿéêè êàêâî ñà áèëè åâðåèòå äî ñòúïâàíåòî ñè íà Îáåòîâàíàòà çåìÿ ñëåä òîëêîâà õèëÿäè ãîäèíè. Çàòîâà òå ñà ñè ñìåíÿëè èìåíàòà. Âñè÷êè õîðà, êîèòî ñà òðúãíàëè îò Åâðîïà ñ åäíè èìåíà - ðàçáèðà ñå, òå ñà ïúòóâàëè ñ ôàëøèâè èìåíà ïðèíóäèòåëíî - ùîì ïðèñòèãíàëè â Èçðàåë, íå ñà âúðíàëè ðîæäåíèòå ñè áàùèíè èìåíà. À òåçè èìåíà ñà áèëè

èçâåñòíè â Ñòàðèÿ ñâÿò! Âçåëè ñà íîâè èìåíà, ñ êîèòî ñà çàïî÷íàëè æèâîò íà ÷èñòî. Ìèñëÿ, ÷å òîâà íå å ëåêî ðåøåíèå... È äî äåí-äíåøåí îïðåäåëÿ òÿõíàòà ïñèõèêà è òåõíèÿ ìàíòàëèòåò. -  öÿë ñâÿò ñå ÷óâàò ãëàñîâå, âêëþ÷èòåëíî è â Èçðàåë: "ñòèãà âå÷å ñ òîçè Õîëîêîñò, äà, âèå ñòå ñòðàäàëè ìíîãî, íî òîâà å ìèíàëî, à æèâîòúò ïðîäúëæàâà..." - ×åñòíî êàçàíî, íå ñðåùíàõ òàêèâà õîðà. Âÿðíî, íàøèòå ñúáåñåäíèöè áÿõà íàä 70-ãîäèøíè. Òå ñìÿòàò, ÷å ïðîáëåìúò çà òîëåðàíòíîñòòà â ïëàíåòàðåí ïëàí íå å èç÷åçíàë, íàïðîòèâ, òîé ïðîâîêèðà íàøàòà ÷óâñòâèòåëíîñò, íàøàòà ÷îâå÷íîñò âñåêè äåí. È ìíîãî îò òÿõ òúæíî êàçâàò, ÷å òîâà ìîæå äà ñå ñëó÷è îòíîâî. Èëè êàêòî êàçâà åäíà îò ãåðîèíèòå íè âúâ ôèíàëà íà ôèëìà: "Å, êàêâî, äà ÷àêàìå Ìåñèÿòà äà äîéäå äà íè îïðàâè ëè? Èìà òîëêîâà äîáðè õîðà íà òîçè ñâÿò, íî ïî ïðàâèëî êàòî ÷å ëè íå ñà íèêîãà ïîáåäèòåëè..." Àç ñå ñðåùíàõ ñ òåçè õîðà, êîèòî äîáðîâîëíî áÿõà èçáðàëè ãëåäíàòà òî÷êà íà íå-ïîáåäèòåëÿ. Òå áÿõà èçáðàëè ãëåäíàòà òî÷êà íà ÷îâåêà, êîéòî íîñè ñòðàäàíèåòî è â òîâà å òÿõíàòà ñèëà. Çà Õîëîêîñò ìîæå äà ñå ãîâîðè ïî ðàçëè÷íè íà÷èíè, íî è èìà è ãîâîðåíå, êîåòî å àáñîëþòíî íåïðèåìëèâî. Íî Õîëîêîñò å ÷àñò îò ÷îâåøêàòà èñòîðèÿ è â ðàáîòà ñè ïî ôèëìà ðàçáðàõ, ÷å òÿ íå å ðàçêàçàíà èçöÿëî. -  Áúëãàðèÿ å áèëî ðàçëè÷íî è 50 õèëÿäè ÷îâåøêè æèâîòà ñà ñïàñåíè... È çàòîâà - êàêâî ìèñëèòå çà ñëó÷âàùîòî ñå òóê è ñåãà? - Òîâà, êîåòî ñå ñëó÷âà â ìîìåíòà â Áúëãàðèÿ íàäõâúðëÿ òîâà, êîåòî ñå íàðè÷à ðàñîâà èëè åòíè÷åñêà íåïðèìèðèìîñò.  ìîìåíòà âúðâè åäèí ïðîöåñ, êîéòî å ìíîãî ïî-ñòðàøåí è ìíîãî ïî-òðàãè÷åí - íàøåòî ëåêîìèñëåíî ïðåíåáðåæåíèå. Íà ïîäìÿíà íà öåííîñòèòå è âúîáùå íà îòðè÷àíå íà ñúâðåìåííàòà öèâèëèçàöèÿ. È òîâà íè îòäàëå÷àâà îò Åâðîïà - íå ãîâîðÿ çà Åâðîïà êàòî ïðèåìàíå â Åâðîïåéñêèÿ ñúþç, à çà Åâðîïà êàòî äóõ. - Êàê áèõòå ïðèâëåêëè ïóáëèêà çà ïîñëàíèÿòà âúâ âàøèÿ ôèëì? - Ïî ñòå÷åíèå íà îáñòîÿòåëñòâàòà èñòîðèÿòà, çà êîÿòî ðàçêàçâàìå ñå å ñëó÷èëà íà åäíè åâðåéñêè äåöà, íî óòðå òîâà ìîæå äà ñå ñëó÷è è ñ Âàøèòå äåöà...

Ïðîäúëæàâà îò ñòð. 16 âëàñòè, çà êîðóïöèÿòà ïðè ôèíàíñèðàíåòî íà ðîìñêè ïðîåêòè. Çà åäíà ãîäèíà, àêî ñå ñúäè ñàìî ïî âåñòíèöèòå, å ñòàíàëà ïðîìÿíà. Ìèòúò çà "îàçèñà íà åòíè÷åñêàòà òîëåðàíòíîñò" Áúëãàðèÿ ñå å ïðåñåëèë â íåáèòèåòî. Âðàãîâåòå ñà î÷åðòàíè ÿñíî - ìàëöèíñòâàòà. À àêî áúäåùèÿò èçñëåäîâàòåë èìà âúçìîæíîñò äà ãëåäà è çàïèñè íà òâ ïðåäàâàíèÿ, ùå âèäè, ÷å å íà÷åðòàíà è ïðîãðàìà çà ðåøàâàíåòî íà ïðîáëåìà: îãðàíè÷àâàíå íà èçáèðàòåëíèòå ïðàâà íà ðîìèòå, âíàñÿíå íà áúëãàðè îò ÷óæáèíà, ìàñîâî âúîðúæàâàíå íà íàñåëåíèåòî. Àâãóñò ùå íè äîíåñå öåëè äâå ïðåäëîæåíèÿ çà ñúçäàâàíå íà äîá-

ðîâîëíè îòðÿäè èëè íàöèîíàëíà ãâàðäèÿ çà "ñïðàâÿíå ñ ðîìñêàòà ïðåñòúïíîñò". Òîâà å, êîåòî ñå âèæäà. À òîâà, êîåòî íå ñå âèæäà ïðåç äâàòà ìåñåöà, ãî å íÿìàëî è ãî íÿìà íå ñàìî òîãàâà: òðåçâ àíàëèç, ïðàêòè÷åñêè ðåöåïòè íå çà ñïðàâÿíå ñ "ðîìñêèÿ ïðîáëåì", à çà îñúùåñòâÿâàíå íà åäíî îòäàâíàøíî ïðàâèòåëñòâåíî ðåøåíèå - Ðàìêîâàòà ïðîãðàìà çà ðàâíîïðàâíà èíòåãðàöèÿ íà ðîìèòå â áúëãàðñêîòî îáùåñòâî. Ìîæå áè ïðåäñòîÿùîòî âëèçàíå â ÅÑ ùå äàäå òëàñúê íà èçïúëíåíèåòî íà òîçè äîêóìåíò? Ïðåäñòîè íè äà âèäèì, íî ñêåïòèöèçìúò, ïëîä íà äúëãîãîäèøåí îïèò, å êàòî ÷å ëè îïðàâäàí. ÎÁÅÊÒÈ 29

Етническа тема в пресата 2004/2005г.  

Публикациа на списание "Обектив", брой 124 от 2005г. автор Емил Коен

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you