Page 1

Ñëåä çàëåçà íà ìèòà "Åâðîïà" Êðàñèìèð ÊÚÍÅÂ

Î

ò ñàìîòî íà÷àëî íà ïðîöåñà íà ïðèñúåäèíÿâàíå íà Áúëãàðèÿ êúì Åâðîïåéñêèÿ ñúþç ìíîãî õîðà è ó íàñ, è â ÷óæáèíà çàïî÷íàõà äà ñè çàäàâàò âúïðîñè îò òèïà: Êàê å âúçìîæíî äà ñå ïðèñúåäèíè êúì êëóáà íà íàé-áîãàòèòå è íàé-õóìàííèòå åäíà ñòðàíà, â êîÿòî ðîìèòå, åäíà äåñåòà îò íåéíîòî íàñåëåíèå, æèâåÿò â óñëîâèÿ, êîèòî ñà êàòî òåçè íà õîðàòà îò òðåòèÿ ñâÿò; â êîÿòî òå ñå òðåòèðàò ïî-ëîøî, îòêîëêîòî êîëîíèçàòîðèòå òðåòèðàõà ïîä÷èíåíèòå èì íàðîäè; â êîÿòî àíòèðîìñêèÿò ðàñèçúì ñå ëåå íåîáåçïîêîÿâàí â íàé-ìàñîâèòå ìåäèè è îò óñòàòà íà ïîïóëÿðíè ïîëèòèöè è îáùåñòâåíèöè? Òúêìî â ïðåäïðèñúåäèíèòåëíèÿ ïåðèîä Åâðîïåéñêèÿò ñúä ïî ïðàâàòà íà ÷îâåêà â Ñòðàñáóðã îáÿâè ñâîèòå ðåøåíèÿ ïî äåëàòà Âåëèêîâà ñðåùó Áúëãàðèÿ, Àíãåëîâà ñðåùó Áúëãàðèÿ, Íà÷îâà ñðåùó Áúëãàðèÿ.  òÿõ åâðîïåéöèòå ïðî÷åòîõà êàê áúëãàðñêè ïîëèöàè óáèâàò ðîìè ïî-áåçíàêàçàíî, îòêîëêîòî ëîâöèòå-áðàêîíèåðè óáèâàò çàéöè. Ïúðâîòî áúëãàðñêî ïðàâèòåëñòâî, êîåòî âçå ðåøåíèå Áúëãàðèÿ äà ïîäàäå ìîëáà çà ÷ëåíñòâî â Åâðîïåéñêèÿ ñúþç, áå òîâà íà Æàí Âèäåíîâ. Òîâà ñòàíà ïðåç äåêåìâðè 1995 ã. Òî áå ïîñëåäâàíî îò ðåøåíèå íà Íàðîäíîòî ñúáðàíèå â ïîäêðåïà íà ìîëáàòà. Òÿ îáà÷å îñòàíà íà ïðàêòèêà çàêëþ÷åíà â áðþêñåëñêèòå ÷åêìåäæåòà - ïðåç þëè 1997 ã. Åâðîïåéñêàòà êîìèñèÿ îïðåäåëè Áúëãàðèÿ êàòî ñòðàíà, êîÿòî íå å äîñòàòú÷íî ãîòîâà çà ïðîöåñà íà ïðèñúåäèíÿâàíå. Îôèöèàëíî ðåøåíèåòî äà ñå çàïî÷íàò ïðåãîâîðè çà ïðèñúåäèíÿâàíå íà íàøàòà ñòðàíà êúì Åâðîñúþçà áå âçåòî åäâà ïðåç äåêåìâðè 1999 ã. íà Åâðîïåéñêèÿ ñúâåò â Õåëçèíêè. Äîòîãàâà Åâðîïåéñêàòà êîìèñèÿ áå ïîäãîòâèëà è ïóáëèêóâàëà äâà äîêëàäà çà íàïðåäúêà íà Áúëãàðèÿ â ïðîöåñà íà ïðèñúåäèíÿâàíå. Îùå â ïúðâèÿ îò òÿõ, îò íîåìâðè 1998 ã., ñå îòáåëÿçâà: "Ïðîäúëæàâà äèñêðèìèíàöèÿòà íà ðîìèòå âúâ âñè÷êè îáëàñòè íà ñîöèàëíèÿ æèâîò (îáðàçîâàíèå, òðóäîâà çàåòîñò, æèëèùíî íàñòàíÿâàíå, ñîöèàëíà ñèãóðíîñò è çäðàâåîïàçâàíå)..." Òàçè êîíñòàòàöèÿ ïîä åäíà èëè äðóãà ôîðìà ïðèñúñòâà âúâ âñè÷êè ñëåäâàùè ãîäèøíè äîêëàäè.  Ðåäîâíèÿ äîêëàä îò 2000 ã. Åâðîïåéñêàòà êîìèñèÿ ïðåïîðú÷âà ïî îòíîøåíèå íà ðîìèòå: "Ìíîãî óñèëèÿ è ñðåäñòâà ùå ñå èçèñêâàò, çà äà ñå ïðîìåíè ïîëîæåíèåòî ñ äèñêðèìèíàöèÿòà, ëîøèòå óñëîâèÿ íà æèâîò, èêîíîìè÷åñêèòå òðóäíîñòè, õðîíè÷íàòà áåçðàáîòèöà, ëîøîòî çäðàâåîïàçâàíå, óæàñÿâàùèòå æèëèùíè óñëîâèÿ è ëèïñàòà íà åôåêòèâåí äîñòúï äî îáðàçîâàíèå." Âñè÷êè äîêëàäè îòáåëÿçâàò íå ñàìî ïðîáëåìèòå ñ ïîëîæåíèåòî íà ðîìèòå èçîáùî, íî è ïðîáëåìèòå íà ñïåöèôè÷íè ãðóïè ñðåä òÿõ. Òàêà íàïðèìåð â Ðåäîâíèÿ äîêëàä îò 2003 ã. ÷åòåì çà ðîìñêèòå äåöà: "Ðîìñêèòå äåöà ñà îñîáåíî ðèñêîâà ãðóïà, ñ íèâî íà ñìúðòíîñò îêîëî 6 ïúòè ïî-

âèñîêî îò ñðåäíîòî çà ñòðàíàòà. Ðîìñêèòå äåöà èìàò è íàé-âèñîê ïðîöåíò íà îòïàäàíå îò ó÷èëèùå è íèâîòî íà îáðàçîâàíèå ñðåä ðîìèòå å äðàìàòè÷íî íèñêî. Ìíîãî ðîìè âñå îùå æèâåÿò â ñåãðåãèðàíè ðàéîíè, êúäåòî èìà ðîìñêè ó÷èëèùà è òå ðÿäêî ñà ñìåñåíè ñ íå-ðîìè. Ïðîäúëæàâà äà ñúùåñòâóâà äèñêðèìèíàöèÿ â îáðàçîâàíèåòî, çàåòîñòòà, äîñòúïà äî çäðàâíî îáñëóæâàíå è äî îáùåñòâåíè óñëóãè." Êàòî öÿëî äîêëàäèòå íà Åâðîïåéñêàòà êîìèñèÿ íå ñà âúðõúò íà ïðîôåñèîíàëèçìà â ïðàâîçàùèòíèÿ ìîíèòîðèíã.  òÿõ èìà ãðåøêè, ïðàçíîòè, íåàäåêâàòíè îöåíêè è ëèïñà íà ïðîìèñëåíà ìåòîäîëîãèÿ çà íàáëþäåíèå íà ïîëîæåíèåòî ñ ïðàâàòà íà ÷îâåêà â Áúëãàðèÿ. Ïî îòíîøåíèå íà ïîëîæåíèåòî íà ðîìèòå îáà÷å òå ñúäúðæàò îáùî-âçåòî âåðíè, ìàêàð è íåâèíàãè äîñòàòú÷íî îáõâàòíè íàáëþäåíèÿ è îöåíêè. Âúïðåêè ñúçäàâàíîòî ó íàñ ñ ïðîïàãàíäíà öåë óáåæäåíèå, ÷å ïðàâèòåëñòâåíàòà è åâðîïåéñêàòà ïîëèòèêà ñà â ïúëíà õàðìîíèÿ, â äåéñòâèòåëíîñò áúëãàðñêèòå âëàñòè íèêîãà íå ñïîäåëèõà îöåíêèòå íà Åâðîïåéñêàòà êîìèñèÿ çà äèñêðèìèíàöèÿòà ñïðÿìî ðîìèòå. Âÿðíî, â ïðàâèòåëñòâåíàòà Ðàìêîâà ïðîãðàìà çà ðàâíîïðàâíî èíòåãðèðàíå íà ðîìèòå â áúëãàðñêîòî îáùåñòâî ñå êàçâà, ÷å äèñêðèìèíàöèÿòà ñïðÿìî òÿõ å ñåðèîçåí ïðîáëåì. Íî ñàìàòà Ðàìêîâà ïðîãðàìà ïðîëåæà äîñòà âðåìå â ÷åêìåäæåòàòà íà áúëãàðñêèòå áþðîêðàòè, îñâåí êîãàòî òðÿáâàøå äà áúäå èçâàäåíà íà ïîêàç çà âúíøíà êîíñóìàöèÿ. Íàðåä ñ òîâà â ìíîãî äðóãè ïðàâèòåëñòâåíè äîêóìåíòè è îôèöèàëíè èçÿâëåíèÿ äèñêðèìèíàöèÿòà ñïðÿìî ðîìèòå èëè ñå îìàëîâàæàâàøå, èëè íàïðàâî ñå îòðè÷àøå. È òîâà ìèíàâàøå ïîêðàé óøèòå íà åâðîïåéñêèòå ÷èíîâíèöè. Ïðåäè ñàìî íÿêîëêî äíè Êåìàë Åþï, íîâîíàçíà÷åíèÿò ïðåäñåäàòåë íà Êîìèñèÿòà çà çàùèòà îò äèñêðèìèíàöèÿ çàÿâè, ÷å â Áúëãàðèÿ âå÷å íÿìà äèñêðèìèíàöèÿ, ÷å òÿ å ôåíîìåí îò ìèíàëîòî. Èçÿâëåíèå, êîåòî ñúùî å âåðîÿòíî äà ìèíå ïîêðàé óøèòå íà åâðîïåéñêèòå ÷èíîâíèöè. Îùå îò ñàìîòî íà÷àëî Åâðîïåéñêàòà êîìèñèÿ ðåøè, ÷å Áúëãàðèÿ èçïúëíÿâà ïîëèòè÷åñêèòå êðèòåðèè íà Êîïåíõàãåíñêèÿ Åâðîïåéñêè ñúâåò îò þíè 1993 ã. Òåçè êðèòåðèè îáà÷å ñà ñàìî åäíî èçðå÷åíèå, êîåòî ãëàñè, ÷å çà äà ñòàíàò ÷ëåíêè, ñòðàíèòå-êàíäèäàòêè òðÿáâà äà ñà â ñúñòîÿíèå äà ãàðàíòèðàò "ñòàáèëíîñòòà íà èíñòèòóöèèòå, ãàðàíòèðàùè äåìîêðàöèÿòà, âúðõîâåíñòâîòî íà çàêîíà, ïðàâàòà íà ÷îâåêà è óâàæåíèåòî è çàùèòàòà íà ìàëöèíñòâàòà". Ïî îíîâà âðåìå Åâðîïåéñêèÿò ñúþç íÿìàøå ïîñëåäîâàòåëíà ïîëèòèêà â ñôåðàòà íà çàùèòàòà íà ìàëöèíñòâàòà è ïðàâàòà íà ÷îâåêà. Òîé ïðîäúëæàâà äà íÿìà òàêàâà è äî äíåñ. Òîâà î÷åâèäíî îòâàðÿ âðàòèòå çà øèðîêî òúëêóâàíå íà òîâà, äàëè è çàùî åäíà ñòðàíà èçïúëíÿâà èëè íå èçïúëíÿâà ïîëèòè÷åñêèòå êðèòåðèè. Òî å, êîåòî äàäå âúçìîæíîñò ïî ïðèíöèï Ïðîäúëæàâà íà ñòð. 26 ÎÁÅÊÒÈ 3


Ãðàæäàíñêèÿò (íè) çàñòúïíèê Êîïðèíêà ×ÅÐÂÅÍÊÎÂÀ íàäèãàùàòà ñå èñòåðèÿ îêîëî ïðåäñòîÿùèòå èçáîðè íÿêàê ìåæäó äðóãîòî ìèíà èìåòî íà ëèöåòî, êîåòî ïàðëàìåíòúò èçáðà çà îìáóäñìàí. À íå òðÿáâàøå. Çàùîòî íå å áåç çíà÷åíèå ôàêòúò, ÷å íàé-ïîñëå è ó íàñ (îôèöèàëíî è ëåãàëíî) ñúùåñòâóâà äëúæíîñò "çàùèòíèê íà ãðàæäàíèòå îò äúðæàâíàòà ìàøèíà". Îìáóäñìàíúò å äîñòà íåîðäèíåðíà ôèãóðà - òîé ðåàëíî íå ïîëçâà òðàäèöèîííèòå ëîñòîâå íà ðàçëè÷íèòå âëàñòè - íå èçèñêâà, íå çàïîâÿäâà, íå ñàíêöèîíèðà (ïðåäâèäåíè ñà íÿêàêâè ãëîáè ïðè îòêàç îò ñúòðóäíè÷åñòâî, íî òå ñà ñèìâîëè÷íè). Îìáóäñìàíúò îáà÷å èìà ïðàâîòî è çàäúëæåíèåòî äà ïîëçâà âñè÷êè ïîçâîëåíè ñðåäñòâà çà ïóáëè÷åí íàòèñê, çà äà çàùèòè, êàêòî å íàïèñàíî â êëåòâàòà ìó, "ïðàâàòà íà ÷îâåêà è îñíîâíèòå ñâîáîäè". Òîåñò òîé å ôèãóðà óæ áåç ðåàëíà, à âñúùíîñò ñ îãðîìíà ñèìâîëè÷åñêà âëàñò. Êîÿòî, îñâåí âñè÷êî îñòàíàëî, íå ïðåäïîëàãà, à èçèñêâà àâòîðèòåò. Ôèãóðà, äîêàçàëà ñå ïðåä îáùåñòâîòî êàòî íåçàâèñèìà, ñâîáîäîìèñëåùà, áåçêîìïðîìèñíà â îòñòîÿâàíåòî íà ãðàæäàíñêèòå ïðàâà. Êàêâî îáà÷å íè ïðåäëîæè ðîäíèÿò ïàðëàìåíò? Êîãî èçáðà çà íàø çàùèòíèê? Ãèíüî Ãàíåâ, ðàçáèðà ñå. Íàé-êîíôîðìèñòêàòà, íàé-íåêîíôëèêòíàòà, íàé-ñîöèàëíî áåçöâåòíàòà êàíäèäàòóðà. ×îâåêúò íà âñè÷êè âðåìåíà è ðåæèìè. Êîéòî å îöåëÿâàë íå çàùîòî èì ñå å ïðîòèâîïîñòàâÿë, à çàùîòî ãè å îáñëóæâàë. Âèíàãè è íàâñÿêúäå. Îò íÿêîãàøíèÿ êîíþíêòóðåí Îòå÷åñòâåí ôðîíò ïðåç Ñúþçà íà ÷èòàëèùàòà (÷óäíî äîõîäíî ìÿñòî), òà äî Îìáóäñìàíà. Êàòî íå çàáðàâÿìå è ïîñòîÿííîòî ìó ïðèñúñòâèå â ïàðëàìåíòà. Çà íåãî êàçâàò, ÷å áèë äîáúð ïîñðåäíèê, óñïÿâàë âèíàãè äà ïðèìèðè êîíôëèêòóâàùèòå ñòðàíè. Ñàìî ÷å

çà ïîðåäíàòà ìó äúðæàâíà äëúæíîñò íå òîâà å ãëàâíîòî èçèñêâàíå; èëè àêî ãî èìà, òî å íÿêúäå íà ïîñëåäíî ìÿñòî. Îñíîâíîòî çàíèìàíèå íà îáùåñòâåíèÿ çàñòúïíèê å íàé-âå÷å çàùèòàòà íà èíòåðåñà íà ãðàæäàíèòå, íå íà äúðæàâàòà. Åòî îáà÷å êàê ñàìèÿò Ãèíüî Ãàíåâ ñè ïðåäñòàâÿ ðàáîòàòà ñè. Ïúðâî, ñïîðåä íåãîâî èíòåðâþ, "íåãîâàòà öåë å íå äà ðóøè äúðæàâàòà [...], à äà óêðåïâà îòíîøåíèåòî íà ãðàæäàíèòå êúì äúðæàâíîñòòà". Âòîðî, ùÿë äà ñôîðìèðà âåäíàãà äâà ñúâåòà - îáùåñòâåí è ìåäèåí. (Ñ êàêâà öåë - íå èçÿñíè.) È òðåòî, ùÿë äà ñè îñèãóðè õóáàâ îôèñ. À, äà, è îùå íåùî - âåäíúæ ãîäèøíî ùÿë äà ïðåäñòàâÿ â ïàðëàìåíòà äîêëàä çà ïîñòúïèëèòå æàëáè è ñèãíàëè. Êàêúâ ùå å áþäæåòúò çà òàçè "îãðîìíà" äåéíîñò, îìáóäñìàíúò äåëèêàòíî ïðåìúë÷à, íî ñëåä êàòî íà äðóãàòà íîâîñôîðìèðàíà êîìèñèÿ - ñðåùó äèñêðèìèíàöèÿòà, òîé å 1.8 ìëí. ëâ., íåãîâèÿò íå ùå äà å ïî-ìàëúê. Òîåñò, îò ñåãà å ÿñíî êàêâî ùå ïðàâè íàøèÿò çàùèòíèê. Êîåòî ïðåâðúùà õèïîòåçàòà, ÷å òîâà å ïîðåäíàòà ìó ñèíåêóðà, â î÷åâèäíîñò. Àêî ïðèåìåì, ÷å ñ ôèãóðàòà íà îìáóäñìàíà ñå ñëàãà íà÷àëîòî íà íåùî ïðèíöèïíî íîâî â îòíîøåíèÿòà ìåæäó ãðàæäàíèòå è äúðæàâíàòà àäìèíèñòðàöèÿ, òî åäâà ëè ìîæåì äà ñå íàäÿâàìå, ÷å ïúðâèÿò èçáðàíèê ùå îïðàâäàå î÷àêâàíèÿòà. Íàðåä ñ òàçè êîíñòàòàöèÿ îáà÷å èçíèêâàò è äâà âúïðîñà. Ïúðâèÿò å: äàëè ïàðëàìåíòúò ïîæåëà äà ñè ñâúðøè äîáðå ðàáîòàòà? Âòîðèÿò å: äàëè âúîáùå ñðåä ïóáëè÷íî îáîçðèìèòå ëèöà ñúùåñòâóâà èäåàëåí êàíäèäàò. Àêî íà ïúðâèÿ âúïðîñ îòãîâîðúò å "Íå", íåùàòà ñà ïîïðàâèìè. Àêî è íà âòîðèÿ îáà÷å å ñúùèÿò, ñèòóàöèÿòà å äîñòà ïî-òåæêà. Çà ãðàæäàíñòâîòî, ðàçáèðà ñå. Â. "Êóëòóðà", 22.04.2005 ã.

Ïðîäúëæàâà îò ñòð. 3 âåðíèòå íàáëþäåíèÿ è îöåíêè çà ðîìèòå â äîêëàäèòå çà Áúëãàðèÿ íà Åâðîïåéñêàòà êîìèñèÿ äà ñúæèòåëñòâàò ïî åäèí øèçîôðåíè÷åí íà÷èí ñ êîíñòàòàöèèòå, ÷å ñòðàíàòà èçïúëíÿâà ïîëèòè÷åñêèòå êðèòåðèè çà ÷ëåíñòâî. Ïî ïîäîáåí íà÷èí âåðíèòå íàáëþäåíèÿ è îöåíêè çà ïîëîæåíèåòî íà ðîìèòå, íàïðèìåð, â Ñëîâàêèÿ ñúæèòåëñòâàõà ñ êîíñòàòàöèè, ÷å ñòðàíàòà èçïúëíÿâà ïîëèòè÷åñêèòå êðèòåðèè çà ÷ëåíñòâî. Äîêàòî íàé-íàêðàÿ Ñëîâàêèÿ íå áå ïðèåòà â Åâðîïåéñêèÿ ñúþç ñúñ ñâîåòî ðîìñêî ìàëöèíñòâî, ÷èåòî ïîëîæåíèå íå å ïî-öâåòóùî îò ïîëîæåíèåòî íà ðîìñêîòî ìàëöèíñòâî â Áúëãàðèÿ. Î÷åâèäíî ñúùîòî å íà ïúò äà ñïîëåòè è áúëãàðñêèòå ðîìè. Î÷àêâàíèÿòà, ÷å â ïðåäïðèñúåäèíèòåëíèÿ ïðîöåñ ùå å âúçìîæíî äà ñå îêàæå íàòèñê âúðõó áúëãàðñêîòî ïðàâèòåëñòâî ïîíå äà çàïî÷íå ïðîöåñà íà òÿõíîòî èíòåãðèðàíå â áúëãàðñêîòî îáùåñòâî, ñå îêàçàõà èëþçèÿ. Íî êàêúâ å òîãàâà èçõîäúò, êîãàòî îò åäíàòà ñòðàíà å Åâðîïåéñêèÿò ñúþç, çà êîãîòî Áúëãàðèÿ

å ïî-âàæíà îò áúëãàðñêèòå ãðàæäàíè, à îò äðóãàòà å ãí Êåìàë Åþï, êîéòî êàòî ÷å ëè íå å ñêëîíåí, à ïî âñÿêà âåðîÿòíîñò íå å è êîìïåòåíòåí äà ïîãëåäíå ïî-äàëå÷ îò íîñà ñè? Èçõîäúò å â ñàìîîðãàíèçèðàíåòî íà áúëãàðñêèòå ðîìè è íà îíåçè íå-ðîìè, êîèòî ñèìïàòèçèðàò íà êàóçàòà íà òÿõíîòî èíòåãðèðàíå â áúëãàðñêîòî îáùåñòâî; â èçëú÷âàíåòî îò òÿõ íà ãîâîðèòåëè, çà êîèòî äîñòîéíñòâîòî è ðàâåíñòâîòî íà ðîìèòå ñòîè ïîâèñîêî îò òåõíèÿ ïàðòèåí èíòåðåñ; â çàãúðáâàíåòî îò ò.íàð. "ðîìñêè ëèäåðè" íà ôðàêöèîíåðñòâîòî è â èçïúëâàíåòî èì ñ ìèñúëòà è ìèñèÿòà äà ñëóæàò íà îáùíîñòòà, à íå äà ÿ èçïîëçâàò çà ëè÷íè öåëè; â êîîðäèíèðàíèÿ è ñèñòåìåí íàòèñê âúðõó áúëãàðñêèòå è åâðîïåéñêèòå èíñòèòóöèè äà ñå îáúðíàò íàé-ñåòíå ñ ëèöå êúì äúëãîñðî÷íèòå ïðîáëåìè íà ðîìèòå. Ñ äðóãè äóìè - â ãðàæäàíñêàòà è ïîëèòè÷åñêàòà åìàíöèïàöèÿ íà ðîìèòå â Áúëãàðèÿ. Äðóã èçõîä ñëåä çàëåçà íà ìèòà "Åâðîïà" çà ñúæàëåíèå íÿìà.

Â

26 ÎÁÅÊÒÈÂ

След залеза на мита Европа  

Публикация на списание Обектив, брой 120 от 2005г., автор Красимир Кънев

След залеза на мита Европа  

Публикация на списание Обектив, брой 120 от 2005г., автор Красимир Кънев