Issuu on Google+

ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” Ñàìî çà åäèí äåí - íà 16 íîåìâðè 2004 ã. - ïðîêóðàòóðàòà èçâàäè îò ãàðäåðîáà ñêåëåòà íà åäèí çàñïàë ÷ëåí îò Íàêàçàòåëíèÿ êîäåêñ è ìîáèëèçèðà æóðíàëèñòè è ïðàâîçàùèòíèöè çà îòïîð. ×ë. 339à ïðåäâèæäà íàêàçàòåëíî ïðåñëåäâàíå è çàòâîð äî òðè ãîäèíè çà âñåêè, "...êîéòî áåç íàäëåæíî ðàçðåøåíèå... ïðîèçâåæäà, èçïîëçâà, ïðîäàâà èëè äúðæè ñïåöèàëíî òåõíè÷åñêî ñðåäñòâî, ïðåäíàçíà÷åíî çà íåãëàñíî ñúáèðàíå íà èíôîðìàöèÿ". Ïî òàçè ðàçïîðåäáà ïðîêóðàòóðàòà çàïî÷íà ïðîèçâîäñòâà ñðåùó æóðíàëèñòèòå îò Áè Áè Ñè, çàñíåëè ñúñ ñêðèòà êàìåðà Èâàí Ñëàâêîâ è ñðåùó ðóìúíñêèÿ æóðíàëèñò Äæîðäæå Áóõíè÷, ñíèìàë ñúùî ñúñ ñêðèòà êàìåðà áåçìèòíèòå ìàãàçèíè íà ÃÊÏÏ Äóíàâ ìîñò. Âåäíàãà ñëåä çàäúðæàíåòî íà Äæîðäæå Áóõíè÷ ñðåùó ïîñåãàòåëñòâîòî âúðõó êîíñòèòóöèîííîòî ïðàâî äà ñå òúðñè, ïîëó÷àâà è ðàçïðîñòðàíÿâà èíôîðìàöèÿ ïðîòåñòèðàõà Áúëãàðñêè õåëçèíêñêè êîìèòåò, Àñîöèàöèÿòà çà åâðîïåéñêà èíòåãðàöèÿ è ïðàâà íà ÷îâåêà, ìåæäóíàðîäíàòà îðãàíèçàöèÿ "Ðåïîðòåðè áåç ãðàíèöè", ðóìúíñêèÿò ïðåìèåð Àäðèàí Íúñòàñå... Íà 22 íîåìâðè Äàðèê ðàäèî ïðåäëîæè íàðîäíè ïðåäñòàâèòåëè äà âíåñàò çàêîíîïðîåêò çà äîïúëíåíèå íà ÷ë. 339à, êîéòî äà ïîçâîëÿâà íà ãðàæäàíè è æóðíàëèñòè äà èçïîëçâàò çàêîííî ñïåöèàëíè òåõíè÷åñêè ñðåäñòâà ïðè îïðåäåëåíè óñëîâèÿ. Äåïóòàòèòå çàñòúïèõà äâå ïðîòèâîïîëîæíè ïîçèöèè ïî ñëó÷àÿ "Áóõíè÷".  çàùèòà íà ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî è ñðåùó ÷ë. 339à ñå îáÿâèõà îò ïàðòèÿòà "Íîâîòî âðåìå", îò ïàðëàìåíòàðíàòà ãðóïà íà ÑÄÑ. Öîíêî Êèðîâ îò ÍÄÑ çàÿâè, ÷å òåêñòúò íà ÷ë. 339à å ÿñåí, íî òðÿáâà äà ñå íàìåðè áàëàíñ ìåæäó îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ è ëè÷íàòà íåïðèêîñíîâåíîñò. Ñðåùó ïðîìÿíà íà òåêñòà îò Íàêàçàòåëíèÿ êîäåêñ ñå îáÿâèõà âèöåïðåìèåðúò Ïëàìåí Ïàíàéîòîâ, ïðåäñåäàòåëÿò íà Âúðõîâíèÿ àäìèíèñòðàòèâåí ñúä Êîíñòàíòèí Ïåí÷åâ è Áîðèñëàâ Ðàë÷åâ îò ÍÄÑÂ, êîéòî ïîä÷åðòà, ÷å íÿìà çàêîíîäàòåëåí ñïîñîá, êîéòî äà ïðåöåíÿâà çíà÷èìîñòòà íà îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ. Âúïðåêè ïðîòåñòèòå íà æóðíàëèñòè, ïîëèòèöè è îáùåñòâåíèöè íà 3 äåêåìâðè Äæîðäæå Áóõíè÷ áåøå îñúäåí îò Ðóñåíñêèÿ ðàéîíåí ñúä íà 1000 ëâ ãëîáà. Íà 14 äåêåìâðè àäâîêàò Äÿêîâà, ïðåäñòàâëÿâàùà æóðíàëèñòà îáÿâè, ÷å ùå îáæàëâà ïðèñúäàòà. Íà 15 äåêåìâðè äåïóòàòè îò ÑÄÑ âíåñîõà â äåëîâîäñòâîòî íà Íàðîäíîòî ñúáðàíèå ïðåäëîæåíèÿ çà ïðîìåíè íà ÷ë. 339à, êîèòî äàâàò âúçìîæíîñò íà ñúäà äà ïðåöåíè äàëè ñïåöèàëíè òåõíè÷åñêè ñðåäñòâà ñà áèëè èçïîëçâàíè çà ëè÷íè öåëè èëè â îáùåñòâåí èíòåðåñ. Äà äèñêóòèðàò äàëè åâåíòóàëíà ïðîìÿíà íà ÷ë. 339à áè ãàðàíòèðàëà ïî-ãîëÿìà ñâîáîäà íà ñëîâîòî èëè áè ïîñòàâèëà æóðíàëèñòèòå â ïðèâèëåãèðîâàíî ïîëîæåíèå ïîêàíèõìå â êëóá "Îáåêòèâ" Áîðèñëàâ Ðàë÷åâ, íàðîäåí ïðåäñòàâèòåë îò Ïà íà ÍÄÑÂ, Èâî Õðèñòîâ, ñúâåòíèê íà ïðàâíàòà êîìèñèÿ íà Íàðîäíîòî ñúáðàíèå è Àëåêñàíäúð Êàøúìîâ, àäâîêàò îò ïðîãðàìà Äîñòúï äî èíôîðìàöèÿ. Çà ìíåíèå ïîìîëèõìå æóðíàëèñòà è àäâîêàò Êèðèë Âúë÷åâ, èíèöèèðàë ïðåäëîæåíèÿòà íà Äàðèê ðàäèî çà ïðîìÿíà íà ÷ë. 339à. 8 ÎÁÅÊÒÈÂ

Òðÿáâà ëè äà ÷ë. 339à îò Íàêàç

Áîðèñëàâ Ðàë÷åâ, íàðîäåí ïðåäñòàâèòåë îò ÍÄÑÂ

ÏÎ ÑËÓ×Àß Ñ ÁÓÕÍÈ× ÅÄÈÍÑÒÂÅÍÎÒÎ, ÇÀ ÊÎÅÒÎ ÌÎÆÅ ÇÀ ÑÅ ÃÎÂÎÐÈ, Å ÇËÎÓÏÎÒÐÅÁÀ Ñ ÏÐÀÂÎÒÎ

Íå ìîãà äà ïðèåìà, ÷å òðÿáâà äà ñúçäàâàìå ïðèâèëåãèè ïî ïðîôåñèè. Ïúðâî òðÿáâà äà îòãîâîðèì íà âúïðîñà äàëè âúîáùå òðÿáâà äà ñúùåñòâóâà òàêúâ çàêîí, êîéòî äà äàâà òàêèâà ïðèâèëåãèè, è âòîðî, àêî îòãîâîðúò å ïîëîæèòåëåí, äà ðåøèì òðÿáâà ëè äà ñúçäàâàìå ïðèâèëåãèè çà åäíà ïðîôåñèÿ? Åäèíñòâåíèÿò çàêîí, êîéòî çàñåãà îãðàíè÷àâà ïðàâàòà ïî ÷ë. 32, àë. 2 îò Êîíñòèòóöèÿòà, å Çàêîíúò çà ñïåöèàëíèòå ðàçóçíàâàòåëíè ñðåäñòâà. Òîçè çàêîí å ñúçäàäåí â èçïúëíåíèå íà Êîíñòèòóöèÿòà è ñïàçâà íåéíèÿ ïîðÿäúê, çàùîòî êàçâà â êîè ñëó÷àè è ïðîöåäóðè ìîæå äà ñå äîïóñíå îãðàíè÷àâàíå íà ïðàâîòî íà ÷îâåê äà áúäå


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ”

à ñå ïðîìåíè çàòåëíèÿ êîäåêñ? çàïèñâàí, ôèëìèðàí è ò.í. Çà äà ñå ñúçäàäå ïðèâèëåãèÿ, òðÿáâà äà èìà ñïåöèàëåí çàêîí. Èíà÷å ùå áúäå ïðîòèâîêîíñòèòóöèîííî. Òîãàâà òðÿáâà äà ñå òúðñè îáîñíîâêà âúç îñíîâà íà êàêâè êðèòåðèè òðÿáâà äà áúäàò ñúçäàäåíè ñïåöèàëíèòå ïðàâèëà çà æóðíàëèñòèòå. Òåðìèíúò "òåõíè÷åñêî ñðåäñòâî" íå å îïðåäåëåí â íèêîé íîðìàòèâåí àêò. Òîé ñå ïúëíè ñúñ ñúäúðæàíèå îò ñúäåáíàòà ïðàêòèêà è å âúïðîñ íà èíòåðïðåòàöèÿ. Àêî óòðå ó÷åíèòå èçìèñëÿò îùå åäíî íåùî, òî ïàê ùå áúäå òåõíè÷åñêî ñðåäñòâî. Âàæíî å ïðåäíàçíà÷åíèåòî. Òåõíè÷åñêîòî ñðåäñòâî íå ìîæå äà áúäå îïèñàíî â äåôèíèöèÿ. Òî å õàðàêòåðèñòèêà íà ñðåäñòâîòî. Çàòîâà Âúðõîâíèÿò ñúä êàçâà: "Êëþ÷úò, êîéòî íå å çà òàçè âðàòà, å òåõíè÷åñêî ñðåäñòâî, à àêî å çà òàçè âðàòà, å êëþ÷". Àêî äàäåì îáà÷å ïðàâîòî íà åäèí ñúä äà èçâúðøâà îöåíú÷íà äåéíîñò, ñå ãóáè ñìèñúëúò. Íÿêîè ñå ìú÷àò äà ïðîòèâîïîñòàâÿò îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ íà çàêîíîâèÿ èíòåðåñ. Òîâà å ïðàâîâ àáñóðä. Îáùåñòâåíèÿò èíòåðåñ ñå ñúäúðæà â îáùåñòâåíàòà îïàñíîñò íà äåÿíèåòî. Ñåãà íÿêîè æóðíàëèñòè èñêàò äà êàæàò: "Ìîÿòà ïðåöåíêà å íàä òàçè îáùåñòâåíà îïàñíîñò", êîÿòî çàêîíîäàòåëÿò å âìåíèë íà ïðàâîçàùèòíèòå è ïðàâîïðèëàãàùèòå îðãàíè äà ïðåöåíÿâàò è å äåôèíèðàë â Íàêàçàòåëíèÿ êîäåêñ êîãà åëåìåíòèòå íà åäíî äåÿíèå ïðåäñòàâëÿâàò ïðåñòúïëåíèå. Åäèí îò òåçè åëåìåíòè å îáùåñòâåíàòà îïàñíîñò. Çàòîâà è äåáàòúò îòèäå íà ïëîñêîñòòà íà ïðîòèâîïîñòàâÿíå íà îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ, êîéòî äà áúäå çàùèòíèÿò ùèò (êîéòî îò íàøà ãëåäíà òî÷êà íå å íåîáõîäèì) íà æóðíàëèñòè÷åñêàòà ïðîôåñèÿ. Íå ìîæå äà ïðîòèâîïîñòàâÿø îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ íà çàêîíîâèÿ. Êîãàòî ãîâîðèì çà íàêàçàòåëíè äåëà, îïèðàìå äî âúïðîñà çà îáùåñòâåíàòà îïàñíîñò. Êàòî ïðåöåíÿâàø îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ, ñúïîñòàâåí ñ íàêúðíåíèòå ïðàâà, òðÿáâà äà çà÷åðòàåø îáùåñòâåíàòà îïàñíîñò, çà äà ìàõíåø ïðåñòúïëåíèåòî. Ïî ñëó÷àÿ ñ ðóìúíñêèÿ æóðíàëèñò åäèíñòâåíîòî, çà êîåòî ìîæå äà ñå ãîâîðè, å çëîóïîòðåáà ñ ïðàâî. Àêî åäèí ïðîêóðîð óìèøëåíî èëè ñ íÿêàêâà öåë å íàïðàâèë íàðóøåíèå ñúãëàñíî ÷ë. 282 îò Íàêàçàòåëíèÿ êîäåêñ, òîé ìîæå äà áúäå îñúäåí. Êîé å êàçàë, ÷å ìàãèñòðàòèòå ñà íåíàêàçóåìè?! Òå ñúùî ñà ãðàæäàíè è ñå ïîä÷èíÿâàò íà âñè÷êè ïðàâèëà. Çàðàäè òîâà, ÷å íÿêîé ñè ïðåâèøàâà ïðàâàòà èëè çëîóïîòðåáÿâà ñ ïðàâàòà, íÿìà çàùî äà çà÷åðòàâàìå çàêîíîäàòåëñòâîòî.

Àäâ. Êèðèë Âúë÷åâ, Äàðèê ðàäèî

×Ë. 339À ÇÀÏËÀØÂÀ ÍÅ ÑÀÌÎ ÆÓÐÍÀËÈÑÒÈÒÅ, ÍÎ È ÂÑÈ×ÊÈ ÃÐÀÆÄÀÍÈ, ÇÀÙÎÒÎ ÏÎÇÂÎËßÂÀ ÒÚËÊÓÂÀÍÈß, ÏÐÈ ÊÎÈÒÎ Â ÇÀÒÂÎÐÀ ÌÎÆÅ ÄÀ ÎÒÈÄÅ ÂÑÅÊÈ ÏÐÈÒÅÆÀÒÅË ÍÀ ÔÎÒÎÀÏÀÐÀÒ ×ë. 339à îò Íàêàçàòåëíèÿ êîäåêñ íå å ìúðòúâ. Ïî íåãî ïðîêóðàòóðàòà îáðàçóâà ïðåäâàðèòåëíè ïðîèçâîäñòâà ñðåùó àíãëèéñêè è ðóìúíñêè æóðíàëèñòè, êàòî ðóìúíåöúò áåøå îñúäåí îò ïúðâîèíñòàíöèîííèÿ ñúä. Òàçè íîðìà çàïëàøâà íå ñàìî æóðíàëèñòèòå, íî è âñè÷êè ãðàæäàíè, çàùîòî å òîëêîâà øèðîêà, ÷å ïîçâîëÿâà òúëêóâàíèÿ, ïðè êîèòî â çàòâîðà ìîæå äà îòèäå âñåêè ïðèòåæàòåë íà ôîòîàïàðàò. Áúëãàðñêèòå ïðàâîïðèëàãàùè îðãàíè ñå îêàçàõà íåñïîñîáíè ïî ïúòÿ íà òúëêóâàíåòî äà îãðàíè÷àò ïðèëàãàíåòî íà ÷ë. 339à ñúîáðàçíî äóõà íà çàêîíà, ïðåäíàçíà÷åí äà îãðàíè÷è âëàñòèòå äà ïîäñëóøâàò è ñíèìàò òàéíî õîðàòà. Çàòîâà å íåîáõîäèìî îò ïðèëîæåíèåòî íà òàçè ðàçïîðåäáà äà áúäàò èçêëþ÷åíè ïîíå òðè ñëó÷àÿ, â êîèòî ñïåöèàëíîòî òåõíè÷åñêî ñðåäñòâî: 1. ñëóæè çà ëè÷íî ïîëçâàíå è íå ñå çàñÿãà ëè÷íèÿ æèâîò íà äðóãè ãðàæäàíè áåç òÿõíî ñúãëàñèå; 2. ñå èçïîëçâà íà îáùåñòâåíî ìÿñòî, îñâåí íà ìåñòà, íà êîèòî òîâà å èçðè÷íî çàáðàíåíî ñúñ çàêîí; 3. ñå èçïîëçâà ïðè îáùåñòâåí èíòåðåñ çà îñèãóðÿâàíå íà èíôîðìàöèÿ, êîÿòî íå ìîæå äà áúäå ñúáðàíà ïî äðóã íà÷èí èëè ñúáèðàíåòî é áè ïðåäñòàâëÿâàëî ñåðèîçíî çàòðóäíåíèå. Äàðèê ðàäèî íàïðàâè òîâà åäèíñòâåíî êîíêðåòíî ïðåäëîæåíèå çà ïîïðàâêà äî ìîìåíòà è òî áåøå âíåñåíî â ïàðëàìåíòà îò äåïóòàòè. Ïîïðàâêàòà "Äàðèê" òðÿáâà ÷àñ ïî-ñêîðî äà áúäå ïðèåòà, çàùîòî òúðñåíåòî Ïðîäúëæàâà íà ñòð. 10 ÎÁÅÊÒÈ 9


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ”

Òåçè, êîèòî âíåñîõà ïðåäëîæåíèå çà èçìåíåíèå íà ÷ë. 339à, èëè íå ñà ãî ÷åëè, èëè íå ñà ãî ÷åëè âíèìàòåëíî, èëè íå ñà ãî ðàçáðàëè. Ïîïðàâêàòà "Äàðèê", çà êîÿòî ñå ãîâîðè, àêî áúäå ïðèåòà â ðåäàêöèÿòà, â êîÿòî ñå ïðåäëàãà, âìåñòî äà îáëåê÷è ðàáîòàòà íà æóðíàëèñòèòå, ùå èì ñúçäàäå ìíîãî ïðîáëåìè. Ñåãàøíèÿò òåêñò å áåçêðàéíî ëèáåðàëåí. Äðóã å âúïðîñúò êàê ñå ïðèëàãà. Ìíîãî òðóäíî å äà áúäå äåôèíèðàíî êàêâî ïðåäñòàâëÿâà ñïåöèàëíî òåõíè÷åñêî ñðåäñòâî. È êàêâà å ðàçëèêàòà ìåæäó ñïåöèàëíî òåõíè÷åñêî ñðåäñòâî è ñïåöèàëíî ðàçóçíàâàòåëíî ñðåäñòâî, çà êîåòî èìà ëåãàëíà äåôèíèöèÿ. Âñÿêî ðàçóçíàâàòåëíî ñðåäñòâî å òåõíè÷åñêî, íî íå âñÿêî òåõíè÷åñêî ñðåäñòâî å ðàçóçíàâàòåëíî. Èìà äâà âàðèàíòà. Åäè-

íèÿò å äà çàïî÷íå ëèìèòàòèâíî èçáðîÿâàíå íà ðàçëè÷íè ïðèçíàöè. Òîâà îçíà÷àâà âúçìîæíîñò âèíàãè äà èçïóñíåì íÿêîé, çàêîíúò äà áúäå íåïúëåí è óòðå îòíîâî äà èìàìå ïðîáëåìè ñ ïðèëàãàíåòî. Äðóãèÿò å, ÷å â ÷ë. 339à èçðè÷íî ñå êàçâà, ÷å åäíî äåÿíèå å ñúñòàâîìåðíî, àêî å íàëèöå íàðóøåíèå íà ðàçðåøåíèå, êîåòî ñå èçèñêâà ïî çàêîí èëè íîðìàòèâåí àêò. Çàòîâà òðÿáâà äà ñå âèäè èìà ëè íàðóøåíèå èëè íå ïî çàêîí è åäâà òîãàâà äà ñå ãîâîðè äàëè èìà ñúñòàâîìåðíî äåÿíèå èëè íå. Æóðíàëèñòèòå ñè ñúçäàâàò äîïúëíèòåëíè ïðîáëåìè â æåëàíèåòî ñè äà ñè ñúçäàäàò äîïúëíèòåëíè ïðèâèëåãèè. Òÿõíàòà ðàáîòà å âàæíà, íî òå íå ñà öåíòúðúò íà ñâåòà. Íå ìîãàò äà ñå ïîëçâàò ñ ïî-îñîáåí ñòàòóò - Íàêàçàòåëíèÿò êîäåêñ å çà âñè÷êè ãðàæäàíè. Àêî çà òÿõ ñå ñúçäàäå îñîáåí ðåæèì, ùå èìà ïðîáëåìè îò ïðàâíî-òåõíè÷åñêî åñòåñòâî çà äåôèíèðàíåòî íà òàêúâ ñúñòàâ è âñè÷êè ïðîèçòè÷àùè îò òîâà ïðîáëåìè. Ïî-øèðîêèÿò ïðîáëåì å äà áúäå ðåãëàìåíòèðàíà ñ íÿêàêúâ çàêîí äåéíîñòòà íà æóðíàëèñòè÷åñêàòà ïðîôåñèÿ. Ñìÿòàì, ÷å íÿìà íóæäà îò òàêúâ çàêîí. Àêî ïî çàêîí ñå èçèñêâà ðàçðåøåíèå çà èçïîëçâàíå íà îïðåäåëåíî òåõíè÷åñêî ñðåäñòâî, íî àêî âèå íå ñòå ïîèñêàëè òàêîâà ðàçðåøåíèå ïî íàäëåæíèÿ ðåä, âëèçàòå â ñúñòàâà íà ÷ë. 339à. Òâúðäåíèÿòà, ÷å àêî ïîëçâàòå ôîòîàïàðàò, ñòå ïðåñòúïíèê, ñà ìåêî êàçàíî àáñóðäíè. Ñìèñúëúò íà òîçè òåêñò å ïðèìåðíî çà ðàçðåøåíèå ïðè ñíèìàíå íà âîåíåí îáåêò. Ïî ñëó÷àÿ ñ ðóìúíñêèÿ æóðíàëèñò íå ìîãà äà êàæà íèùî ñúùåñòâåíî, çàùîòî íå çíàì ôàêòèòå è îáñòîÿòåëñòâàòà ïî äåëîòî.  êðàÿ íà êðàèùàòà òîçè ÷îâåê íå å îñúäåí. Òîé å íåâèíåí. Âñå ïàê òðÿáâà äà ñå èìà ïðåäâèä, ÷å â Íàêàçàòåëíèÿ êîäåêñ èìà òåêñò: "Àêî äëúæíîñòíî ëèöå íå å îáðàçóâàëî, à å òðÿáâàëî äà îáðàçóâà ïðåäâàðèòåëíî ïðîèçâîäñòâî, òîâà äåÿíèå å íàêàçóåìî". Çàòîâà ïðåäè æóðíàëèñòè÷åñêàòà ãèëäèÿ äà íàäàâà âîïëè ïî òåêñòà, äà èñêà äà ãî ïðîìåíè âåäíàãà, íåêà äà âèäè êàê ìîæå äà èçïîëçâà ñåãà äåéñòâàùèòå òåêñòîâå. Óâåðÿâàì âè, íå ãè ïîëçâà. Îïèòúò äà ñå èçìåíè òåêñòúò íà ÷ë. 339à ùå èçèãðàå ëîøà øåãà íà ïðèâúðæåíèöèòå íà ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî.

Ïðîäúëæàâà îò ñòð. 9 íà "ñúâúðøåíè" ðåøåíèÿ ùå äîâåäå äî çàáàâÿíå è íîâè ïðèñúäè - íàïðèìåð, ñðåùó æóðíàëèñòè îò Áè Áè Ñè - êîèòî ïðàâÿò Áúëãàðèÿ ñìåøíà ïðåä äåìîêðàòè÷íèÿ ñâÿò. Ïîïðàâêàòà "Äàðèê" íå ñå îòíàñÿ ñàìî äî æóðíàëèñòèòå, à äî âñè÷êè ãðàæäàíè, êîèòî èìàò è èçïîëçâàò ôîòîàïàðàòè, ïðàâÿò çàïèñè è ñíèìêè íà ïóáëè÷íè ìåñòà èëè êîãàòî èì èñêàò ïîäêóï. Áúëãàðñêîòî ïðàâî ïîçíàâà äåñåòêè ñëó÷àè, â êîèòî ïðèëàãàíåòî íà îïðåäåëåíè íîðìè ñå ïîñ-

òàâÿ â çàâèñèìîñò îò îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ. Òîâà ïîíÿòèå å ïîçíàòî è â íàêàçàòåëíîòî ïðàâî. Íàïðèìåð, ãëàâíèÿò ïðîêóðîð ìîæå äà âúçëîæè ðàçñëåäâàíå íà Íàöèîíàëíàòà ñëåäñòâåíà ñëóæáà ïðè îáùåñòâåí èíòåðåñ, à ñúäúò äà ãëåäà íàêàçàòåëíî äåëî ïðè îòêðèòè âðàòè, àêî èìà îáùåñòâåí èíòåðåñ. Çàòîâà íÿìà íèêàêâî îñíîâàíèå äà ñå ñúìíÿâàìå, ÷å áúëãàðñêèòå ïðàâîïðèëàãàùè îðãàíè ñà ñïîñîáíè äà ïðåöåíÿâàò îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ ïðè âñåêè îòäåëåí ñëó÷àé íà èçïîëçâàíå íà ñêðèòà êàìåðà. Ïîïðàâêàòà "Äàðèê" öåëè åäèíñòâåíî

Èâî Õðèñòîâ, ñúâåòíèê íà ïðàâíàòà êîìèñèÿ íà Íàðîäíîòî ñúáðàíèå ÏÎÏÐÀÂÊÀÒÀ "ÄÀÐÈÊ" ÂÌÅÑÒÎ ÄÀ ÎÁËÅÊ×È ÐÀÁÎÒÀÒÀ ÍÀ ÆÓÐÍÀËÈÑÒÈÒÅ, ÙÅ ÈÌ ÑÚÇÄÀÄÅ ÏÐÎÁËÅÌÈ

10 ÎÁÅÊÒÈÂ


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ”

Àëåêñàíäúð Êàøúìîâ, Ïðîãðàìà "Äîñòúï äî èíôîðìàöèÿ" ÏÐÎÁËÅÌÚÒ ÑÅ ÑÚÇÄÀÂÀ ÍÅ ÎÒ ÇÀÊÎÍÀ, À ÎÒ ÒÅÇÈ, ÊÎÈÒÎ ÃÎ ÏÐÈËÀÃÀÒ ÎÒ ÈÍÒÅÐÏÐÅÒÀÖÈßÒÀ ÌÓ ÎÒ ÏÐÎÊÓÐÀÒÓÐÀÒÀ ÀÊÎ ÍßÊÀÊÂÀ ÈÍÑÒÈÒÓÖÈß ÑÈ ÏÎÇÂÎËÈ ÏÐÎÈÇÂÎËÍÎ ÏÐÈËÀÃÀÍÅ ÍÀ ÇÀÊÎÍ, ÒÎÂÀ ÍÅ ÒÐßÁÂÀ ÄÀ ÄÎÂÅÄÅ ÄÎ ÇÀÊÎÍÎÄÀÒÅËÍÀ ÈÍÈÖÈÀÒÈÂÀ ÇÀ ÏÐÎÌßÍÀ ÍÀ ÒÎÇÈ ÇÀÊÎÍ Íå áÿõ ñå çàãëåæäàë â ÷ë. 339à, ïðåäè äà ñå ñëó÷àò ñúáèòèÿòà ñ Áóõíè÷. Ñïîðåä ìåí ïðèâèëåãèÿ çà æóðíàëèñòè íå ìîæå äà áúäå ñúçäàâàíà, òúé êàòî òîâà íå ñëåäâà îò íèêîé ìåæäóíàðîäåí ñòàíäàðò èëè îò ïðàâîòî. Ìîãàò äà áúäàò ñúçäàâàíè îïðåäåëåíè ãàðàíöèè

äà ïîñòàâè ïðàâîïðèëàãàùèòå îðãàíè ïðåä íåîáõîäèìîñòòà ïðè âñåêè êîíêðåòåí ñëó÷àé äà èçâúðøâàò ïðåöåíêà äàëè èçïîëçâàíåòî íà ñêðèòà êàìåðà å îò îáùåñòâåí èíòåðåñ, à íå - êàêòî å â ìîìåíòà - äà ïîâäèãàò îáâèíåíèÿ è îñúæäàò âñåêè, êîéòî èçïîëçâà ôîòîàïàðàò íåçàâèñèìî îò ïðåñëåäâàíèòå öåëè. Äåôèíèðàíåòî íà "îáùåñòâåí èíòåðåñ" å íåâúçìîæíî, êàêòî å íåâúçìîæíî è ñúçäàâàíåòî íà îïðåäåëåíèå çà "ñïåöèàëíî òåõíè÷åñêî ñðåäñòâî", çàùîòî òåõíèêàòà ñå ðàçâèâà ñ òåìïîâå, êîèòî íå ïîçâîëÿâàò äîñòàòú÷íî äúëãîòðàéíà äåôèíèöèÿ.

çà ñâîáîäàòà íà ñëîâîòî è ñâîáîäàòà äà ñå òúðñè, ïîëó÷àâà è ðàçïðîñòðàíÿâà èíôîðìàöèÿ. Ñìÿòàì, ÷å çà òîâà íå ñå íàëàãà çàêîíîâà ïðîìÿíà, òúé êàòî íå âèæäàì ñ êàêâî òåêñòúò íà ÷ë. 339à çàñòðàøàâà æóðíàëèñòèòå. Èçïîëçâà ñå òåðìèíúò "ñïåöèàëíè òåõíè÷åñêè ñðåäñòâà", êîéòî íå å äåôèíèðàí íèòî â Íàêàçàòåëíèÿ êîäåêñ, íèòî â Çàêîíà çà ñïåöèàëíèòå ðàçóçíàâàòåëíè ñðåäñòâà, íèòî â êîéòî è äà å äðóã çàêîí. Ïðåãëåäúò íà Íàêàçàòåëíèÿ êîäåêñ ïîêàçâà, ÷å â ðàçëè÷íè ñëó÷àè ïîä ñïåöèàëíè òåõíè÷åñêè ñðåäñòâà ñå ðàçáèðàò ìíîãî ðàçëè÷íè íåùà - îò øïåðöîâåòå ïðè êðàæáè äî àïàðàòóðàòà çà èçâúðøâàíå íà êðúâíè ïðîáè ïðè ïúòíî-òðàíñïîðòíèòå ïðåñòúïëåíèÿ. Íå ìîæåì äà äîïúëâàìå äåôèíèöèÿòà, äîêàòî çàêîíîäàòåëÿò íå ñìåòíå äà ÿ èçïúëíè ñúñ ñúäúðæàíèå. Òîâà å åäíî îò îñíîâíèòå èçèñêâàíèÿ, çà äà ìîæå ãðàæäàíèòå äà ïîäëåæàò íà íàêàçàòåëíà îòãîâîðíîñò - äà ðàçáèðàò êàêâî å çàáðàíåíî, çà äà ìîãàò äà ñúîáðàçÿâàò ïîâåäåíèåòî ñè ñ òîâà . Âòîðàòà ïðè÷èíà çà îòïàäàíåòî íà òîçè âúïðîñ å èçèñêâàíåòî íà ÷ë. 339à - çàêîí äà äàâà ðàçðåøåíèå çà ïðîèçâåæäàíå, èçïîëçâàíå èëè äúðæàíå íà ñïåöèàëíè òåõíè÷åñêè ñðåäñòâà, à òàêúâ çàêîí íÿìà. Îò òóê ñëåäâà, ÷å õîðàòà íå ìîãàò äà ñúîáðàçÿò ïîâåäåíèåòî ñè ñ òàêàâà äèôóçíà è íåêîíêðåòíà ïî ñúäúðæàíèåòî ñè ðàçïîðåäáà. Ñïîðåä ìåí òåêñòúò íà ÷ë. 339à å íåïðèëîæèì è òàêîâà äåÿíèå íå ìîæå äà ïðåäñòàâëÿâà ïðåñòúïëåíèå. Äîáðå å äà ñå èçäèðè èñòèíñêîòî ñúäúðæàíèå íà òîçè òåêñò, êîãàòî å áèë âíàñÿí ïðåç 1997 ã. Äîïóñêàì, ÷å å áèë ñâúðçàí ñúñ Çàêîíà çà ñïåöèàëíèòå ðàçóçíàâàòåëíè ñðåäñòâà.  íåãî èçîáùî íå ñå ãîâîðè çà ñïåöèàëíè òåõíè÷åñêè ñðåäñòâà. Íå áèõ çàñòúïèë èäåÿòà çà ïðîìÿíà â òîçè òåêñò, çàùîòî îáâúðçâàíåòî é ñúñ ñíèìàíåòî îò ñòðàíà íà æóðíàëèñòè áè ïðèäàëî íà òîçè òåêñò êîðåííî ðàçëè÷íà èäåÿ îò òàçè, ñ êîÿòî å ïðèåò - äà ñå îãðàíè÷è èçíàñÿíåòî íà ñïåöèàëíà òåõíèêà îò ñëóæáèòå çà ñèãóðíîñò. Ïðåäëàãàíèòå èçìåíåíèÿ â ÷ë. 339à îáà÷å ùå óâåëè÷àò îáåìà íà íîðìàòà ùå ñòàíàò íàêàçàòåëíî îòãîâîðíè æóðíàëèñòèòå, êîèòî ñúáèðàò ñúîòâåòíà èíôîðìàöèÿ. Òîâà å îïàñíî. Âñå ïàê ñìÿòàì, ÷å èçðàçúò "ñïåöèàëíè òåõíè÷åñêè ñðåäñòâà" òðÿáâà äà áúäå îïðåäåëåí çàêîíîäàòåëíî. Ñ÷èòàì çà íàïúëíî îïðàâäàíî îáà÷å, êîãàòî ãîâîðèì çà êðàæáà ñ âçëîì, ÷å íå ñå íàëàãà çàêîíîâà äåôèíèöèÿ íà ñïåöèàëíè òåõíè÷åñêè ñðåäñòâà, çàùîòî ñúäúò â ñâîÿòà ïðàêòèêà ñå îðèåíòèðà. Êðàæáàòà îáà÷å å íåäîïóñòèìà âúâ âñÿêî îáùåñòâî. Êîãàòî íÿêîé å èçâúðøèë íåùî íåäîïóñòèìî è ñè å ïîñëóæèë ñ íÿêàêâî ñðåäñòâî, à ñúäúò òðÿáâà äà ïðåöåíè äàëè èíñòðóìåíòúò å ñïåöèàëíî èëè îáèêíîâåíî òåõíè÷åñêî ñðåäñòâî, òîãàâà íà ñúäà ìîæå äà ìó ñå ïîçâîëè äà èíòåðïðåòèðà è äà äîïúëâà ñúäúðæàíèåòî íà òåðìèíà. Êîãàòî îáà÷å ÷îâåê óïðàæíÿâà ïðàâîòî ñè äà òúðñè èíôîðìàöèÿ, òîãàâà ïðèíöèïúò íå å çàáðàíà, à ñâîáîäà, óïðàæíÿâàíå íà ïðàâî. Òîâà å òî÷íî îáðàòíîòî íà êðàæáàòà ñ âçëîì. Çà äà ìîãàò õîðàòà, êîèòî ñúáèðàò èíôîðìàöèÿ,



ÎÁÅÊÒÈÂ 11


ÊËÓÁ “ÎÁÅÊÒÈ” 

äà ñå ñúîáðàçÿâàò ñ ïðàâíàòà íîðìà è äà çíàÿò êàêâî èì å çàáðàíåíî, òåðìèíúò "ñïåöèàëíè òåõíè÷åñêè ñðåäñòâà" òðÿáâà äà áúäå îïðåäåëåí. Íå ìîæå äà áúäå íàêàçàí ÷îâåê, èçâúðøèë íåùî, çà êîåòî íå å è äîïóñêàë, ÷å ìîæå äà áúäå ïðåñòúïëåíèå.

Íå áè ëè áèëà åäíà ïðîìÿíà íà ÷ë. 339à ñïåöèàëíî çà æóðíàëèñòèòå ïðîÿâà íà äâîåí ñòàíäàðò â çàêîíîäàòåëñòâîòî? Ïðè ïîñëåäíèÿ ñëó÷àé ñ ðóìúíñêèÿ æóðíàëèñò ìîæåì äà ãîâîðèì çà íàìåñà â ïðàâîòî íà æóðíàëèñòà, íî íå çàòîâà, ÷å èìà ïðèñúäà, êîÿòî íå å âëÿçëà â ñèëà, à çàòîâà, ÷å ñà ïðåäïðèåòè îïðåäåëåíè äåéñòâèÿ îò ïðîêóðàòóðàòà, òîé å ïîäñúäèì è èìà çàñÿãàíå íà ïðàâíàòà ñôåðà íà æóðíàëèñòà. Íå ìîãà äà ñè îáÿñíÿ çàùî ñúäúò å ïðèåë, ÷å òðÿáâà äà ñå ïðèëîæè òàêàâà ñàíêöèÿ. Ïðîáëåìúò ñå ñúçäàâà íå îò çàêîíà, à îò òåçè, êîèòî ãî ïðèëàãàò, òîåñò îò èíòåðïðåòàöèÿòà íà òîçè çàêîí îò îðãàíèòå íà ïðîêóðàòóðàòà.

Çàñÿãà ëè ñ äåéñòâèÿòà ñè ïðîêóðàòóðàòà ïðàâîòî íà ñâîáîäà íà èçðàçÿâàíå è ñâîáîäà äà ñå òúðñè, ïîëó÷àâà è ðàçïðîñòðàíÿâà èíôîðìàöèÿ? Äîñòàòú÷íî ëè ñà ãàðàíöèèòå çà çàêîíîñúîáðàçíàòà äåéíîñò íà òàçè èíñòèòóöèÿ?  íàøåòî îáùåñòâî òå÷å äîñòà ïðîäúëæèòåëåí äåáàò ïî òîçè âúïðîñ. Àêî íÿêàêâà èíñòèòóöèÿ ñè ïîçâîëè ïðîèçâîëíî ïðèëàãàíå íà çàêîí, òîâà â íèêàêúâ ñëó÷àé íå òðÿáâà äà äîâåäå äî çàêîíîäàòåëíà èíèöèàòèâà çà ïðîìÿíà íà òîçè çàêîí, çàùîòî ñå ñúãëàñÿâàìå, ÷å íÿêîé ïðîèçâîëíî ñå îïèòâà äà ïðèëàãà çàêîí è òàêà ñå îïèòâàìå äà âëèçàìå â ñõåìàòà íà òîçè, êîéòî ïðîèçâîëíè÷è, à íå äà ñúçäàäåì ãàðàíöèè ñðåùó ïðîèçâîëà. Ñìÿòàì, ÷å çà äà ñå ïîñòèãíå åôåêò è ãàðàíöèÿ çà ñâîáîäàòà íà èíôîðìàöèÿòà â Áúëãàðèÿ, ñðåäñòâàòà òðÿáâà äà áúäàò äðóãè, à íå çàêîíîäàòåëíà ïðîìÿíà. Íå å èçêëþ÷åíà îáà÷å âúçìîæíîñòòà íàêðàÿ äà ñå ñòèãíå äî äåáàò çà ïðîìÿíà â òåêñòà, àêî ñúäåáíàòà ïðàêòèêà ïîòâúðäè èçöÿëî òàçè èíòåðïðåòàöèÿ, â êîåòî ñå ñúìíÿâàì. 12 ÎÁÅÊÒÈÂ

Òðÿáâà ëè è êàê äà ñå äåôèíèðà ïîíÿòèåòî "îáùåñòâåí èíòåðåñ"? Íå êðèå ëè ïîäîáíà äåôèíèöèÿ çàïëàõà çà çàïî÷âàíå íà ñúäåáíî ïðåñëåäâàíå íà æóðíàëèñòè? Çà îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ ñà âàæíè äâå íåùà. Ïúðâî, àêî íàèñòèíà ñå çàñÿãà ïðàâîòî íà âñåêè íà èíôîðìàöèÿ (íå ñòàâà âúïðîñ çà ñïåöèàëíà àïàðàòóðà, êîÿòî ñå ïîëçâà îò ñëóæáèòå), òîãàâà áè èìàëî îñíîâàíèå äà ñå ãîâîðè çà çàñÿãàíå íà îáùåñòâåí èíòåðåñ, òúé êàòî èìà îïðåäåëåíè ñëó÷àè, â êîèòî ñúäúò èíòåðïðåòèðà, ïðàâè ïðåöåíêàòà, à òîâà ñïîðåä èçèñêâàíèÿòà íà Åâðîïåéñêàòà êîíâåíöèÿ çà ïðàâàòà íà ÷îâåêà å çàäúëæåíèå íà ñúäà âúâ âñè÷êè ñëó÷àè, êîãàòî ñå ïîëó÷àâà êîíôëèêò íà ïðàâà. Àêî èìà êîíôëèêò ìåæäó ïðàâîòî íà èíôîðìàöèÿ è ïðàâîòî íà çàùèòà íà ëè÷íèÿ æèâîò íà íÿêîãî, òîãàâà å çàäúëæèòåëíî äà áúäå èçâúðøåí òåñòúò "ïðåöåíêà íà îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ" - äà ñå âèäè êîå å îò ïî-âèñîê îáùåñòâåí èíòåðåñ óïðàæíÿâàíåòî ïðàâîòî íà èíôîðìàöèÿ èëè óïðàæíÿâàíåòî ïðàâîòî íà çàùèòà íà ëè÷íèÿ æèâîò. Äðóã å âúïðîñúò êàêâè ùå ñà ñïîñîáèòå çà òîâà äàëè ùå áúäå çàêîíîäàòåëíà ïðîìÿíà èëè ñúäúò äèðåêòíî ùå ïðèëàãà ïðàêòèêàòà íà Åâðîïåéñêèÿ ñúä çà ïðàâàòà íà ÷îâåêà, òúé êàòî òîé å äëúæåí äà ïðàâè òîâà ñúãëàñíî ÷ë. 5, àë. 4 îò Êîíñòèòóöèÿòà. Àç ñúì ñâèäåòåë íà íÿêîëêî ðåøåíèÿ íà íàêàçàòåëíè ñúäèëèùà ïî äåëà - ïðèìåðíî çà îáèäà è êëåâåòà, êîèòî ìíîãî äîáðå ïðèëàãàò òåñòà çà îáùåñòâåíèÿ èíòåðåñ. Àêî ñå âúðâè â ñúùàòà ïîñîêà, ìîæå äà ñå îêàæå íåíóæíî äà ñå èçìåíÿ ñïåöèàëíî Íàêàçàòåëíèÿò êîäåêñ. Ïðè åäíî äåÿíèå, äîðè äà èìà ìàëêà îïàñíîñò, àêî ïîëçàòà å ïî-ãîëÿìà, èçèñêâàíåòî íà Åâðîïåéñêàòà êîíâåíöèÿ å äà ñå ïðèëîæè íÿêàêúâ âèä íåíàêàçóåìîñò. Ùî ñå îòíàñÿ äî ðåàëèçèðàíåòî íà íàêàçàòåëíà îòãîâîðíîñò íà ïðîêóðîð, â òîâà îòíîøåíèå ùå èìà ïðîáëåìè. Íå ÷å çàêîíúò íå äàâà òàêàâà âúçìîæíîñò, íî ñúùåñòâóâàò ïðàêòè÷åñêè ïðîáëåìè òîâà äà ñå ðåàëèçèðà. Òîçè âúïðîñ èçèñêâà ñåðèîçíî îáìèñëÿíå è îùå ïî-ñåðèîçåí äåáàò çà ðîëÿòà è ìÿñòîòî íà ïðîêóðàòóðàòà. Î÷åâèäíî å, ÷å ëèïñâàò îïðåäåëåíè ãàðàíöèè. Ïîä ãàðàíöèè íÿìàì ïðåäâèä ñàìî çàêîíîâè ïðîìåíè, à öÿëà ïàëèòðà îò ïðàâíî-òåõíè÷åñêè ñïîñîáè (êàòî òðúãíåì îò çàêîí, ìèíåì ïðåç ïðàêòèêàòà íà îðãàíèòå íà âëàñòòà è çàâúðøèì ñúñ ñúäåáíàòà ïðàêòèêà), çà äà ñå ïîñòèãíå ðåçóëòàò.


Трябва ли да се промени чл.339а от Наказателния кодекс?