Page 1

à ë î ê ÌÀÊÅÄÎÍÈß à ê î âìåñòî Ê Ïåïñè

Àíåëèÿ ÄÈÌÈÒÐÎÂÀ

Ê

îãàòî ïðåç 2001 ã. çàïî÷íà êðèçàòà â Ìàêåäîíèÿ, îôèöèàëíàòà äúðæàâíà è ìåäèéíà ïðîïàãàíäà áåç óñèëèå óñïÿõà äà íàëîæàò çà âúòðåøíà óïîòðåáà òâúðäåíèåòî, ÷å âîéíàòà å âíåñåíà îòâúí, ÷å íå ñúùåñòâóâàò ïðè÷èíè çà íåäîâîëñòâî ñðåä àëáàíñêîòî íàñåëåíèå. Òàêîâà áåøå, è îñòàâà äîñåãà, è îòíîøåíèåòî êúì Îõðèäñêèÿ ðàìêîâ äîãîâîð, êîéòî óðåæäàøå ðåôîðìèðàíåòî íà äúðæàâàòà, òàêà ÷å àëáàíñêîòî ìàëöèíñòâî â Ìàêåäîíèÿ äà ïîëó÷è ðàâíîïîñòàâåíîñò íà îñòàíàëèòå ãðàæäàíè íà ñòðàíàòà. Öåëèÿò ìàêåäîíñêè ïîëèòè÷åñêè åëèò, ìàêåäîíñêèòå ìåäèè, ìàêåäîíñêîòî îáùåñòâî å äúëáîêî óáåäåíî, ÷å ñëåä åäíà èíñöåíèðàíà âîéíà, â êîÿòî âåëèêèòå ñèëè ñà "èãðàëè" íà ñòðàíàòà íà ëîøèòå, ïàê òå ñà ïðèíóäèëè ìàêåäîíöèòå äà ïîäïèøàò êàïèòóëàöèÿ. Çàòîâà è Îõðèäñêèÿò äîãîâîð ìåíòàëíî íèêîãà íå å áèë ïðèåìàí êàòî ñåðèîçíî çàäúëæåíèå, êîåòî òðÿáâà äà áúäå èçïúëíåíî, íå çàùîòî íÿêîé ãî å íàëîæèë, à çàùîòî òî å îñíîâàòà çà îöåëÿâàíåòî íà äúðæàâàòà Ìàêåäîíèÿ. Òàçè ïðåäóáåäåíîñò è èðàöèîíàëíîñò ïî îòíîøåíèå íà íåîáõîäèìîñòòà è ïðèëàãàíåòî íà äîãîâîðà âîäè äî äâå òåíäåíöèè - çà ðåñòàâðàöèÿ íà ïðåäèøíèòå îòíîøåíèÿ â îáùåñòâîòî, îò êîåòî "äîâîëíè" áÿõà ìàêåäîíñêèòå ãðàæäàíè, êàêòî è êúì æåëàíèå çà ïðåíàïèñâàíå íà ïîåòèòå çàäúëæåíèÿ. Ñëåä ïîäïèñâàíåòî íà Îõðèäñêîòî ñïîðàçóìåíèå ñå ïîÿâèõà òðè êàòåãîðèè ïðîáëåìè. Ïúðâî, ïðåôîðìóëèðàíå íà îïðåäåëåíè êëàóçè - íàïðèìåð òàçè çà óïîòðåáàòà íà àëáàíñêèÿ åçèê. Âòîðî, óäúëæàâàíå íà ñðîêîâåòå íà ïðèëàãàíåòî çà àäåêâàòíàòà ïðåäñòàâåíîñò íà àëáàíöèòå â èíñòèòóöèèòå íà ñèñòåìàòà. Òðåòî, îïèò çà ïîäìÿíà íà ïðèíöèïà íà øèðîêèÿ êîíñåíñóñ, ñ êîéòî ñå èçãðàæäàøå ìèðúò â Ìàêåäîíèÿ, ñ ìåæäóïàðòèåí êîàëèöèîíåí äîãîâîð. Ïî÷òè áåç èçêëþ÷åíèå è èíñòèòóöèèòå, è ïàðòèèòå, è îáèêíîâåíèòå ãðàæäàíè îò ìàêåäîíñêè ïðîèçõîä ñà óáåäåíè, ÷å àëáàíöèòå â Ìàêåäîíèÿ âèíàãè ñà èìàëè, è ñà ïîëçâàëè, ïúëíîöåííî ðàâíè ïðàâà ñ îñòàíàëèòå ãðàæäàíè íà äúðæàâàòà. Ïîíÿêîãà äîðè ñå ÷óâàò òâúðäåíèÿ, ÷å òåõíèòå ïðàâà ñà äîðè ïîâå÷å è ïî-øèðîêî çàñòúïåíè, îòêîëêîòî â êîÿòî è äà áèëî çàïàäíà äåìîêðàöèÿ. Ìàêåäîíñêîòî íàñåëåíèå, ñå ñòðàõóâà îò ïîäÿëáà íà äúðæàâàòà, îáùåñòâîòî ñìÿòà, ÷å ñòàâà äóìà çà ïúëçÿùà àâòîíîìèÿ - çàïî÷âà ñå ñ òåðèòîðèàëíà ïîäÿëáà, àäìèíèñòðàòèâíà äåöåíòðàëèçàöèÿ è ñáúäâàíå íà êîøìàðà - îòöåïâàíå íà çàïàäíà Ìàêåäîíèÿ.  òîçè ñìèñúë äåöåíòðàëèçàöèÿòà çà Ìàêåäîíèÿ íå å ôîðìàëíî ïðàâåí èëè àäìèíèñòðàòèâåí ïðîáëåì.Òÿ èìà ñòðàòåãè÷åñêî çíà÷åíèå çà ñúùåñòâóâàíåòî íà Ìàêåäîíèÿ. Ñëåä ðàçïàäà íà Þãîñëàâèÿ îñòàíàõà îòêðèòè åòíè÷åñêèòå âúïðîñè è ðàçãðàíè÷åíèÿ. Íàñëåäñòâîòî, êîåòî îñòàâè ñðúáñêàòà äîêòðèíà çà òåðèòîðèàëíî ðåøåíèå íà åò-

íè÷åñêèòå ïðîáëåìè, êîÿòî è äîâåäå äî ðàçïàäà è âîéíèòå íà òåðèòîðèÿòà íà áèâøàòà ôåäåðàöèÿ. Çà äà ñå èçáåãíå âàðèàíòúò íà òåðèòîðèàëíî ðåøåíèå âúâ âèä íà êàíòîíèçàöèÿ, ôåäåðàëèçàöèÿ èëè ïúê äèðåêòíî îòöåïâàíå íà òåðèòîðèè, íà ïðåäåí ïëàí â Ìàêåäîíèÿ èçëåçå âàðèàíòúò çà äåöåíòðàëèçàöèÿòà, ïðåäàâàíåòî íà âëàñòòà íà îáùèíèòå è òåðèòîðèàëíà ðåîðãàíèçàöèÿ íà îáùèíèòå. Ïî òîçè íà÷èí áåøå çàïàçåíà öåëîñòòà è óíèòàðíîñòòà íà äúðæàâàòà, ñ èäåÿòà çà äåöåíòðàëèçàöèÿ íà âëàñòòà. Òîâà áåøå ñïàñèòåëíîòî ðåøåíèå çà Ìàêåäîíèÿ ïðåç 2001 ãîäèíà. Êîãàòî ñòàâà äóìà çà äåöåíòðàëèçàöèÿ, íå ìîæå äà ñå ãîâîðè èçêëþ÷èòåëíî çà àëáàíñêè èíòåðåñ, ìàêàð ÷å çà íåÿ ñà íàñòîÿâàëè ïðåäñòàâèòåëèòå íà àëáàíñêèÿ ôàêòîð â Ìàêåäîíèÿ. Ôàêòúò, ÷å òîâà ïî íèêàêúâ íà÷èí íå ñå ïðèåìà îò åòíè÷åñêèòå ìàêåäîíöè äîâåäå è äî èíèöèèðàíåòî íà ðåôåðåíäóì çà îòìÿíà íà íîâîòî àäìèíèñòðàòèâíî äåëåíèå íà ñòðàíàòà. Ñàìîòî ãëàñóâàíå, êàêòî è ðåçóëòàòèòå îò íåãî ùå èìàò ñåðèîçíè è äúëãîòðàéíè ïîñëåäèöè çà Ìàêåäîíèÿ.  ìóëòèåòíè÷åñêèòå ñðåäè è îáùåñòâà åòíîíàöèîíàëíèòå ðåôåðåíäóìè ñà îñîáåíî îïàñíè, çàùîòî ïðîÿâÿâàò è ïðîèçâåæäàò åòíè÷åñêè àíòàãîíèçìè. Èäåÿòà çà ðåôåðåíäóìà ïîêàçâà, ÷å ëàòåíòíàòà ôîðìà íà êðèçà â ìåæäóåòíè÷åñêèòå îòíîøåíèÿ â Ìàêåäîíèÿ ïðîäúëæàâà, è çàðåäåíà ñúñ ñòðàõ, ïðåäðàçñúäúöè è ñòåðåîòèïè ñå ïîÿâÿâà öèêëè÷íî. Òàçè ïîñòîÿííà "òåìïåðàòóðà" ÿ èìàøå ïðåäè âîéíàòà, ïî âðåìå íà âîéíàòà è ñëåä âîéíàòà, êîãàòî îáùåñòâîòî íåïðåêúñíàòî ñå çàðåæäàøå ñ êàòàñòðîôè÷íè ïðåäñêàçàíèÿ. Ñòðàõîâåòå íà ìàêåäîíöèòå íå ñå îòíàñÿò ñàìî êúì ñúùåñòâóâàíåòî è áúäåùåòî íà äúðæàâàòà, à è êúì çàïàçâàíåòî íà ñòàòóêâîòî â ìåæäóåòíè÷åñêèòå îòíîøåíèÿ, êîåòî ãè ïîñòàâÿøå â ïðèâèëåãèðîâàíî ïîëîæåíèå. Íî íå áè ìîãëî äà ñå î÷àêâà àëáàíöèòå äà áúäàò ëîÿëíè ãðàæäàíè íà Ðåïóáëèêà Ìàêåäîíèÿ, ïðè îòêàç íà äúðæàâàòà äà ãè ïîñòàâè â ðàâíîïðàâíî ïîëîæåíèå è äà çà÷èòà òåõíèòå ïðàâà è öåííîñòè. È çàòîâà ðåôåðåíäóìúò çà òåðèòîðèàëíîòî äåëåíå íà ñòðàíàòà íå ïîñòàâÿ ïîä âúïðîñ, ïîíå â áëèçêà ïåðñïåêòèâà, öåëîñòòà íà Ìàêåäîíèÿ, à ïîñòàâÿ íà èçïèòàíèå êîíöåïöèÿòà çà äúðæàâàòà, ñ êîÿòî å ñâúðçàí è âúïðîñúò çà èäåíòè÷íîñòòà è ìåæäóåòíè÷åñêèòå îòíîøåíèÿ. Íåçàâèñèìî îò ðåçóëòàòèòå, ðåôåðåíäóìúò íå ìîæå äà áúäå óñïåøåí ïî íÿêîëêî ïðè÷èíè. Ïúðâî, òîé ùå âàæè ñàìî çà åòíè÷åñêèòå ìàêåäîíöè. Êîåòî àâòîìàòè÷íî âðúùà ñòðàíàòà êúì ãîäèíèòå îòïðåäè êðèçàòà. Òîâà ùå îçíà÷àâà è ôàêòè÷åñêè îòêàç îò Îõðèäñêèÿ ìèðåí äîãîâîð. Òîâà îçíà÷àâà è ïîðåäíàòà ïîëèòè÷åñêà è èíñòèòóöèîíàëíà êðèçà. È ïúðâàòà, è âòîðàòà, è òðåòàòà Þãîñëàâèÿ ñå ðàçïàäíàõà çàðàäè ëèïñàòà íà ãîòîâíîñò ó ñðúáñêèÿ åëèò çà èçãðàæäàíåòî íà ìîäåðíî ìóëòèåòíè÷åñêî îáùåñòâî.  íåéíèòå äíåøíè ìàëêè ìèíè-Þãîñëàâèè ïðîäúëæàâàò òåíäåíöèèòå çà ïîäìÿíà è ñêðèò îòêàç îò èäåÿòà çà ìóëòèåòíè÷åñêèòå îáùåñòâà.n

ÎÁÅÊÒÈÂ 37

Пепси вместо Кока-кола  

Публикация на списание Обектив,брой 113,автор Анелия Димитрова