Issuu on Google+

DWUMIESIĘCZNIK STOMATOLOGA PRAKTYKA POLISH&ENGLISH JOURNAL FOR DENTISTS 36 PLN, 15 EUR, 25 USD, 12 GBP, 25 CHF

2(30)/11 I.C. 3,85 Punkty MNiSW 6,00 ISSN: 1732-4084

0 3

H YC

N YJ

AC UK

T . E EP T.. D

.E KT

P

R

ES

PRAKTYKA

Funkcjonalne zwężenie żuchwy Functional mandibular narrowing Ząb przetrwały i zębiak Persistent tooth and odontoma Objawy bólowe u pacjentów uprawiających parafunkcje Pain symptoms in the patients suffering from parafunctions Powiększenie dziąseł Gingival enlargement Toksyna botulinowa Botulinum Toxin

PERYSKOP

TEMAT NA CZASIE

O

I IT

Psychologia procesu rekrutacji rejestratorki Wywiad z Rzecznikiem Praw Dziecka

PROTEZY OVERDENTURE HOT TOPIC PROTEZY OVERDENTURE W TRUDNYCH PRZYPADKACH • OKLUZJA I ZATRZASKI • KOMFORTOWA PROTEZA

OVERDENTURES IN DIFFICULT CASES • OCCLUSION AND ATTACHMENTS • COMFORT DENTURE


Wydawca: Bestom DENTOnet.pl Sp. z o.o. 90-302 Łódź, ul. Wigury 15a tel. 42 676 28 25, 42 637 02 77; fax 42 637 03 09 www.e-dentico.pl; e-mail: redakcja@e-dentico.pl

DWUMIESIĘCZNIK STOMATOLOGA PRAKTYKA POLISH&ENGLISH JOURNAL FOR DENTISTS RADA NAUKOWA

EDITORIAL BOARD

Przewodniczący President prof. dr hab. n. med. Wiesława Perczyńska-Partyka

Wiceprzewodniczący V-ce President prof. dr hab. n. med. Leopold Wagner

• chirurgia stomatologiczna oral surgery prof. dr hab. n. med. Andrzej Wojtowicz • protetyka stomatologiczna prosthetics prof. dr hab. n. med. Jerzy Sokołowski

• periodontologia i patologia jamy ustnej periodontology and oral pathology

• stomatologia estetyczna cosmetic dentistry prof. dr hab. n. med. Stanisław Suliborski

• stomatologia dziecięca pediatric dentistry prof. dr hab. n. med. Magdalena Wochna-Sobańska prof. dr hab. n. med. Barbara Adamowicz-Klepalska

• stomatologia zachowawcza i endodoncja restorative dentistry and endodontics

dr hab. n. med. Jerzy Krupiński, prof. nadzw. prof. dr hab. n. med. Halina Pawlicka prof. dr hab. n. med. Danuta Piątowska • ortodoncja orthodontics prof. dr hab. n. med. Grażyna Śmiech-Słomkowska • historia medycyny i stomatologii history of dentistry prof. dr hab. n. med. Jerzy Supady • materiałoznawstwo materials science dr hab. inż. Leszek Klimek

prof. dr hab. n. med. Tomasz Konopka prof. dr hab. n. med. Maria Chomyszyn-Gajewska

• radiologia dental radiology prof. dr hab. n. med. Katarzyna Różyło • dysfunkcje narządu żucia TMJ dysfunction prof. dr hab. n. med. Stefan Baron • implantologia implantology dr n. med. Beata Suliborska • gerostomatologia prof. dr hab. n. med. Ryszard Koczorowski • ekonomia ecoomics dr n. ek. Agnieszka Bukowska-Piestrzyńska

MIĘDZYNARODOWA RADA NAUKOWA

INTERNATIONAL EDITORIAL BOARD

Professor Pietro Bracco (Włochy) Hugh Devlin, PhD, MSc, BSc, BDS (Wielka Brytania) Philip R. Greene, BDS, FDSRCPS (Wielka Brytania) Oliver Hugo, MD, PhD (Niemcy)

Allan G. Farman, BDS, PhD, MBA, DSc, Diplomate ABOMR (USA)

Gregg A. Helvey, DDS, MAGD (USA)

Maria Grazia Piancino, MD, DDS, PhD (Włochy)

Professor Edward Lynch, MA, BDS, FDS, PhD (Wielka Brytania)

Jolanta N. Sauer, BS, DMD, MS (USA)

Orcan Yüksel, MD, PhD (Niemcy)

WSPÓŁPRACOWNICY

EDITORIAL ASSISTANTS

dr Ignacy Baumberg dr n. med. Wojciech Bednarz dr Ewa Białas dr Joanna Białas dr n. med. Robert Biesaga dr n. med. Marek Bladowski dr n. med. Arkadiusz Błaszczyk prof. Krzysztof Buczyłko dr n. med. Tomasz Dzieniakowski dr Aneta Grochowina dr Kinga Grzech dr n. med. Katarzyna Hendzel mgr Aleksandra Janiszewska

dr Michał Jóźwiak Jakub Kercz dr hab. n. med. Marcin Kozakiewicz dr n. med. Dorota Merecz mgr Marcin Otto dr Marcin Parzyszek dr hab. n. med. Małgorzata Pietruska dr hab. n. med. JanPietruski dr n. med. Krystyna Pietrzycka dr hab. n. med. Ingrid Różyło-Kalinowska dr Kinga Studzińska-Pasieka dr Dorota Szubińska

e-Dentico nr 2 (30) / 2011

1


SPIS TREŚCI

2(30)/11

PR A K T Y K A 50

PRACTICE

Powiększenie dziąseł jako zagadnienie interdyscyplinarne

Gingival enlargement as an interdisciplinary problem lek. dent. Karolina Thum-Tyzo, dr n. med. Beata Petkowicz,

T E M AT N A C ZASIE

6

16

28

HOT TOPIC

Persistent tooth and odontoma as a cause of impacted permanent tooth Grzesiak-Janas, dr hab. n. med. Anna Janas

Toksyna botulinowa w leczeniu zaburzeń stawów skroniowo-żuchwowych i bólu twarzy – opis przypadku Botulinum Toxin in the Treatment of TMD and Facial Pain Conditions – Case Report Ghabi A. Kaspo, D.D.S., D. Ortho, D.D.S

6

88

Overdentures in difficult cases – case study

96

Skuteczne przywrócenie funkcji żucia przy zastosowaniu nowej, ekonomicznej metody leczenia bezzębia systemem „Komfortowa Proteza”

dr n. med. i dr n. hum. Anna M. Dubojska

Funkcjonalne zwężenie żuchwy podczas otwierania Functional mandibular narrowing during mouth opening lek. dent. Borys Tomikowski, dr n. med. Cezary Langot, dr n. med. Katarzyna Tomikowska, Oskar Szram, dr hab. n. med. Beata Dejak Występowanie odległych objawów bólowych oraz objawów akustycznych w stawie skroniowo-żuchwowym u pacjentów uprawiających parafunkcje

The occurrence of distant pain and acoustic symptoms in temporomandibular joint in the patients suffering from parafunctions dr n. med. Andrzej Bożyk, lek. dent. Michał Paulo, lek. dent. Bartosz Samczyk, stud. Maciej Michalak

Effective restoration of chewing function – the use of new economic method of edentulous jaw treatment with “Comfort Denture” system dr n. med. Małgorzata Kiernicka, Ryszard Łobodziński MSME, MBA, lek. stom. Krzysztof Kiernicki

Higiena jamy ustnej u pacjentów leczonych implantoprotetycznie

prof. dr hab. n. med. Ryszard Koczorowski, lek. dent.

Edu c a t i o n

Magdalena Pawlik

Okluzja i zatrzaski – podstawowe elementy zapewniające sukces protez overdentures

Occlusion and Attachments – the Underlying Scheme for Successful Overdentures

Urban Dennis, CDT

68

dr n. med. Robert Biesaga, lek. dent. Łukasz Biesaga

Oral hygiene in patients after implant-prosthetic treatment

Ząb przetrwały i zębiak powodem zatrzymania zęba stałego

lek. stom. Monika Cyl, prof. dr hab. n. med. Grażyna

Protezy overdenture w trudnych przypadkach – opis przypadku

42

2

TE M AT NA CZA SIE

PROTEZY OVER D E N T U R E

62

prof. dr hab. n. med. Joanna Wysokińska-Miszczuk

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

E D U K ACJA

Repetitio e s t . . .

104

w w w. r e p e t i t i o e s t.pl


TABLE OF CONTENTS Psychologia procesu rekrutacji rejestratorki Szanowni Państwo, drodzy Czytelnicy

112

EDUKACJA

EDUCATION

104 Ogólnopolski Program Edukacyjny Repetitio est… 2/11

108 Szkoleniowo-wystawiennicze imprezy

Z okazji zbliżających się Świąt Wielkiej Nocy zespół redakcyjny dwumiesięcznika „e-Dentico” składa Państwu życzenia zdrowia, pogody ducha i dalszych sukcesów w pracy zawodowej i życiu osobistym. Życzymy Państwu realizacji planów i konsekwencji w podążaniu za Waszymi marzeniami.

stomatologiczne w świecie

110 Znalezione w sieci

PE R Y SKO P P E R I S C O P E 112 Psychologia procesu rekrutacji rejestratorki – wizja kształtuje percepcję Mariusz Oboda 115 Dane na temat stanu zdrowia dzieci i młodzieży budzą mój ogromny niepokój Z Rzecznikiem Praw Dziecka Markiem Michalakiem rozmawia Monika Kamieńska

Dear Readers The editorial staff of “e-Dentico” journal would like to wish you all the best, cheerfulness and lots of success in both professional career as well as private life at Easter. We hope that all your plans are fulfilled and you will consistently follow your dreams.

PORADNIA USEFUL TIPS 118 Kasa fiskalna – od 1 maja równie niezbędna jak unit i autoklaw?

122 Polecane produkty 124 Trendy

PO GODZINACH AFTER HOURS 126 Krzyżówka z hasłem e-Dentico nr 2 (30) / 2011

3


REDAKCJA  Bestom DENTOnet.pl Sp. z o.o. 90-302 Łódź, ul. Wigury 15a tel. 42 637 02 77, fax 42 676 28 27 www.e-dentico.pl, redakcja@e-dentico.pl

Redaktor naczelny Editor-in-Chief

dr n. med. Tomasz Maria Kercz tmk@dentonet.pl

Zastępca redaktora naczelnego Subeditor-in-Chief prof. dr hab. n. med. Leopold Wagner lwag@dentonet.pl

Redaktor prowadzący Executive Editor mgr Tomasz Hankiewicz thankiewicz@dentonet.pl Redaktor

Associate Editor mgr Tomasz Cherczyński tch@dentonet.pl

Redaktor graficzny, fotoedytor, DTP Graphic designer, photo editor, DTP mgr inż. Aleksandra Kardas akardas@dentonet.pl

Korekta

Editor’s revision mgr Tomasz Hankiewicz

Marketing i reklama Marketing and advertisement mgr Renata Karwas, rkarwas@dentonet.pl tel. 42 637 02 77, 665370066

Prenumerata Subscription prenumerata@e-dentico.pl

Dział sprzedaży Sales department tel. 42 676 28 25

numery archiwalne, tel. 601557879

Dear Readers After the grey, cold and snowy winter, we were very impatiently awaiting the 21st of March – the first day of spring, playing truant and... the perfect moment to leave the grey economy. This is the moment when the sun crosses the equator and, for the people “not that interested in astronomy”, the time when the air gets warmer, storks return to their nests, grass is getting greener and the smiles of our patients are much wider. Looking at their faces we are noticing many shortages and imperfections which should make us – “specialists in providing healthy and beautiful smiles” – happy. But how can you be happy if the prices of fuel, materials and even sugar :)) are going up again?! What about our earnings?... Well, “we’ll see”. The state treasury, after many years of struggling, has finally achieved its goal and soon (on the 1st of May at the latest) will force us to use cash registers. My grandmother used to say that “if you don’t have what you like you need to like what you have”, so I still recommend enjoying the sun and blue skies, looking for storks and waiting for what the future holds for us. It is high time to buy a good register. By the way, what does it mean “good” if all will calculate the same tax? You will find a few practical guidelines on page 118... In the so-called meantime, I would like to recommend the Hot Topic of the latest edition of our journal. Perhaps, after reading, you will make your patients much happier with a stable overdenture, which will allow them to enjoy life and smile as wide as possible throughout the entire year (not only in the spring). Spring, spring, spring is here... Have a pleasant and fiscal reading experience

Pismo indeksowane w Index Copernicus 3,85 pkt.

INTERNATIONAL

Journal Master List

Punktacja MNiSW 6,00 pkt. Nakład 6500 egz.

Wszystkie wymienione produkty i nazwy są używane wyłącznie w celach identyfikacyjnych i mogą być zastrzeżonymi znakami towarowymi odpowiednich właścicieli. Redakcja nie zwraca materiałów niezamówionych oraz zastrzega sobie prawo do adjustacji, doboru tytułów i skracania nadsyłanych materiałów. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść reklam.

4

Kwartalnik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists


REDAKCJA 

Szanowni Państwo, Po szarej, zimnej, zasypanej śniegiem zimie w końcu nadszedł 21 marca, pierwszy dzień kalendarzowej wiosny, wagarów i ...wychodzenia z szarej strefy. To czas, kiedy słońce przekracza równik, a dla tych „mniej astronomicznych” to czas, kiedy słońce mocniej grzeje, kiedy bociany wracają do swych gniazd, trawa się zieleni, a buzie naszych pacjentów uśmiechają się szeroko. Spoglądając na te uśmiechy dostrzegamy liczne braki i niedoskonałości, które nas, „specjalistów od zdrowych, ładnych uśmiechów”, powinny bardzo cieszyć. Tylko jak tu się cieszyć, skoro ceny paliwa, materiałów, a nawet cukru :)) znów idą w górę?! A nasze zarobki?... no cóż, „pożywiom-uwidim”. Fiskus po wielu latach dopiął swego i funduje nam lada dzień (najpóźniej do 1 maja) kasy fiskalne. Moja babcia mawiała, że jak się nie ma co się lubi, to się lubi co się ma, więc ja dalej obstaję przy tym, by cieszyć się słońcem i błękitem nieba, wypatrywać bocianów i spokojnie obserwować rozwój wydarzeń. To ostatni moment aby zaopatrzyć się w dobrą kasę. Swoją drogą, co to znaczy „dobrą”, skoro wszystkie będą naliczać ten sam podatek? Kilka praktycznych porad znajdą Państwo na stronie 118... A w tak zwanym międzyczasie zapraszam do lektury Tematu na Czasie najnowszego numeru naszego dwumiesięcznika. Może po niej odważymy się częściej niż dotychczas uszczęśliwiać stabilną protezą overdenture naszych pacjentów, którzy przez wszystkie pory roku, a nie tylko wiosną, będą dzięki niej cieszyć się życiem i uśmiechać od ucha do ucha. Wiosna, wiosna, wiosna, ach to ty... fiskalno-wiosennej lektury

e-Dentico nr 2 (30) / 2011

5


TEMAT NA CZASIE

Protezy overdenture w trudnych przypadkach – opis przypadku

P

rotezy overdenture w trudnych przypadkach – opis przypadku Streszczenie: Niniejsza praca przedstawia opis wykonania protezy typu over-

Słowa kluczowe: proteza overdenture, precyzyjne elementy retencyjne

denture u pacjentki po wypadku komunikacyjnym. W pracy poruszono zagadnienia dotyczące wykonawstwa protez overdenture oraz zasady doboru zębów jako filarów dla protez typu overdenture. Krótki rys historyczny pokazuje rozwój tego typu uzupełnień na przestrzeni ostatnich lat.

Key words: elements

praca recenzowana

overdenture, precise retention

Abstract: This article describes a process of applying an overdenture in a patient after a car accident. The issues connected with executing overdentures and the principles of selecting teeth as pillars for overdentures have been explained as well. A short historic outline allows finding out how this type of dental appliances has been developing over time.

Wprowadzenie

dr n. med. Robert Biesaga, lek. dent. Łukasz Biesaga Indywidualna Praktyka Lekarska STUDIO 89

Adres korespondencyjny Correspondence address: dr n. med. Robert Biesaga e-mail: biesaga@dentonet.pl

6

1. Protezy overdenture, opisywane również jako protezy całkowite, wsparte o resztkowe uzębienie, wykorzystuje się tam, gdzie wykonanie innych konstrukcji jest niemożliwe albo nieracjonalne (1). 2. Proteza overdenture to ruchome uzupełnienie protetyczne, wykonane z wykorzystaniem wcześniej odpowiednio przygotowanych zębów własnych pacjenta albo implantów, odbudowujące całkowicie albo częściowo brakujące uzębienie (2). Protezy overdenture nie są niczym nowym w stomatologii. Pierwsze doniesienia o ich wykorzystaniu pochodzą z pierwszej połowy XIX wieku, kiedy Ledger celowo pozostawiał korze-

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

nie pod protezą całkowitą (3). Brewer i Morrow (1976) w swojej książce podają, że protezy overdenture były wykorzystywane już w 1847 roku. W książce tej autorzy ci opisali podstawy konstrukcji i wskazania do wykorzystania protez overdenture. Do lat 60. XX wieku wykorzystanie protez overdenture nie cieszyło się jednak zbyt dużą popularnością. Niechęć do stosowania tego typu uzupełnień wynikała głównie z obawy przed problemami (większa możliwość próchnicy i schorzeń przyzębia). Koncepcja ta miała nawet swoich przeciwników. Późniejsze badania dowiodły jednak, że prawidłowe wykonanie i utrzymanie protez może przeciwdziałać nie tylko tworzeniu się próchnicy, ale zapobiegać resorpcji wyrostka


Robert Biesaga, Łukasz Biesaga

zębodołowego i to nie tylko wokół zębów filarowych, ale także w odcinkach bardziej od nich oddalonych (4,5). Rozwój endodoncji stworzył warunki do prawidłowego przygotowania zębów filarowych. Zwrócono także uwagę na lepszą propriorecepcję i fakt, że pacjenci adaptują się szybciej i łatwiej niż przy klasycznych protezach całkowitych. Dla pacjentów, którzy zgłaszają się z rozległymi brakami uzębienia, a jedyną alternatywą jest ekstrakcja, w wielu wypadkach protezy overdenture stanowią dużo lepsze rozwiązanie protetyczne niż protezy całkowite osiadające. Konsekwencją jest wykorzystanie podparcia ozębnowego do przenoszenia sił żucia na podłoże protetyczne. Liczne publikacje naukowe opisują również efektywność wykorzystania protez overdenture, opartych na implantach np. w żuchwie (6,7). Protezy overdenture to jednak coś więcej niż tylko „zmodyfikowane” protezy całkowite. Protezy overdenture mogą być potężnym narzędziem zapobiegającym resorpcji wyrostka zębodołowego i jego następstwom. Zęby, które wydają się być nieprzydatne w rutynowym postępowaniu, mogą być wykorzystane z powodzeniem jako filary protez typu overdenture.

Protezy osiadające częściowe a protezy overdenture

Dużą grupę uzupełnień protetycznych, często wykonywanych w warunkach klinicznych, stanowią częściowe protezy osiadające. W wielu wypadkach wykonanie tego typu protez, chociaż z technicznego punktu widzenia łatwiejsze, może być poważnym błędem postępowania terapeutycznego. Podstawowym celem wykonania protez powinno być jak najdłuższe utrzymanie stanu podczas protezowania, a nie tylko bezkrytyczne odtworzenie elementów utraconych. W przypadkach rozległych braków zębowych, dużej utraty bezzębnych części wyrostków zębodołowych lekarz musi wykonać protezę, która odtworzy nie tylko funkcje, zapewni podparcie wargom i policzkom, ale przede wszystkim zapewni możliwość łatwego utrzymania higieny. Wykonanie protez częściowych może powodować pogorszenie stanu higieny u pacjentów, szczególnie u osób starszych lub z zaburzeniami motoryki. Estetyka i funkcjonalność tych protez pozostawiają często również wiele do życzenia. Częstym błędem, popełnianym przez wielu lekarzy jest niewyrównanie płaszczyzny zwarcia przed przystąpieniem do protezowania.

  HOT TOPIC 

Overdentures in difficult cases – case study Introduction 1. Overdentures – sometimes referred to as complete dentures – supported by remaining dentition, are used when the application of other constructions is impossible or irrational (1). 2. An overdenture is a mobile prosthetic restoration made with the use of patient's previously and correctly prepared own teeth or implants, which enables complete or partial reconstruction of any dentition shortages (2). Overdentures have been used in dentistry for a long time. The first reports on their application date back to the first half of the 19th century, when Ledger used to leave roots under a complete prosthesis on purpose (3). In their book, Brewer and Morrow (1976) claimed that overdentures had been used as early as 1847. The authors described the most important details about the construction and indications for the use of overdentures. Until 1960's, the application of overdentures had not been very popular among dental practitioners. They were reluctant to use such appliances mainly because of fear of problems (higher risk of caries and periodontium diseases). The concept had its opponents. However, further experi-

Rozważając wykorzystanie protez overdenture warto pamiętać o ich zaletach, takich jak: zahamowanie resorpcji wyrostków zębodołowych, zachowanie filarów, poprawa stabilizacji protez, lepsza retencja, estetyka i okluzja, możliwość łatwego modyfikowania protezy, zachowanie propriorecepcji, bardziej fizologiczne przenoszenie sił żucia, prosta naprawa.

ments proved that a correctly executed and maintained denture can counteract the formation of caries as well as prevent from alveolar process resorption not only around pillar teeth but also in the sections which are located at a larger distance from them (4,5). The development

Considering the use of overdentures, bear in mind the following advantages: stopping

of endodontics created conditions for

alveolar process resorption, keeping pillars, increasing denture stabilisation, better

correct preparation of pillar teeth. Atten-

retention, aesthetics and occlusion, possibility of denture modifications, ensuring

tion was paid to better proprioreception

proprioreception, increased physiological transfer of masticatory forces, simple repair.

and the fact that patients adapt faster

e-Dentico nr 2 (30) / 2011

7


TEMAT NA CZASIE

Protezy overdenture w trudnych przypadkach – opis przypadku

Oznacza to, że efektem końcowym leczenia będzie nie proteza, ale niefunkcjonalny „kawałek akrylu z zębami”, powielający problemy powstałe wskutek utraty zębów. Postępowanie takie jest niedopuszczalne. Warunki zgryzowe u pacjentów z rozległymi brakami zębów podlegają ciągłym niekorzystnym zmianom. Utrata nawet jednego zęba z pełnego łuku pociąga za sobą zmiany ustawienia zębów sąsiadujących i wpływa na zmianę stosunków zwarciowych. Jest to ogólnie wiadome i każdy lekarz zdaje so-

bie z tego faktu sprawę. Zastanawiające jest jednak, że często zapomina się o tym u pacjentów, u których planuje się wykonanie protez częściowych osiadających. Zmiany w układzie stomatognatycznym powstałe w wyniku utraty zębów, tkanek miękkich i kości a także błędów jatrogennych powinny być zauważone w momencie badania pacjenta i planowania leczenia. W takich przypadkach o wiele korzystniejsze jest wykonanie protez typu overdenture. Skrócenie zębów i pokrycie ich płytą protezy zaopatrzoną w pre-

cyzyjne elementy retencyjne ułatwia postępowanie kliniczne, a ustalenie zwarcia można wykonać w prosty sposób. Postępowanie takie pozwala na osiągnięcie korzystnych efektów zarówno estetycznych, jak i funkcjonalnych. Źle pojęta konserwatywność w postępowaniu zachowawczo-protetycznym prowadzi niejednokrotnie do powstania dużych problemów klinicznych i niepotrzebnych nieporozumień pomiędzy lekarzem a pacjentem.

W przypadkach rozległych braków zębowych, dużej utraty bezzębnych części wyrostków zębodołowych lekarz musi wykonać protezę, która odtworzy nie tylko funkcje, zapewni podparcie wargom i policzkom, ale przede wszystkim zapewni możliwość łatwego utrzymania higieny. In the case of extensive dental deficiencies and a serious loss of toothless parts of alveolar processes, a dental practitioner has to execute a denture that will not only

1

reconstruct the functions and ensure support for the lips and cheeks, but most of all will guarantee the possibility of ensuring adequate oral hygiene. and easier than in the case of classic complete dentures. For the patients who suffer from extensive dentition shortages and for whom extraction is the only alternative, overdentures – in many cases – are a much better prosthetic solution than complete butt joints. As a consequence, periodontium is used as support for the

2 Ryc. 1, 2. Stan uzębienia przed leczeniem Fig. 1, 2. Dentition before treatment

8

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

transfer of masticatory forces onto the prosthetic base. Moreover, numerous scientific publications describe the effectiveness of applying overdentures based


Robert Biesaga, Łukasz Biesaga

Ogromną zaletą wykonania protez overdenture jest efekt psychologiczny. Pacjenci boją się utraty zębów, co jest całkowicie zrozumiałe. Fobia protezy wymusza w wielu przypadkach niedopuszczalny schemat postępowania, gdzie wbrew zasadom sztuki wykonuje się niewartościowe uzupełnienia protetyczne. Protezy overdenture pozwalają „zachować zęby”. Dobrze poprowadzona krótka rozmowa z pacjentem jest z reguły wystarczająca, żeby przekonać go do lepszego rozwiązania. Pozostawienie nawet jednego korzenia pod protezą overdenture jest postrzegane przez wielu pacjentów jako pozostawienie ich własnych „zębów”. Interesujące jest, że przekonanie do protez overdenture kobiet jest łatwiejsze, niż mężczyzn. Wynika to prawdopodobnie z faktu, że kobiety zwracają większą uwagę na estetykę, która w przypadku protez overdenture jest nieporównywalnie korzystniejsza od protez częściowych. Osobnym problemem podczas protezowania pacjentów są choroby przyzębia. Każde uzupełnienie z założenia jest czynnikiem pogarszającym stan periodontologiczny. Etiopatogeneza utraty kości wyrostka wokół zębów z tego typu problemami włącza ele-

ment urazowy. Prawidłowo zaplanowane i wykonane protezy overdenture pozwalają skutecznie zahamować postęp choroby. Siły wyważające na zęby osłabione paradontologicznie w protezach overdenture mogą być skutecznie obniżone.

Opis przypadku

Pacjentka A.G., lat 26, zgłosiła się celem sanacji jamy ustnej po wypadku komunikacyjnym w konsekwencji którego, w wyniku akcji reanimacyjnej, utraciła przednie zęby szczęki. Pacjentka skarżyła się na niezadowalające utrzymanie dotychczasowej protezy częściowej i zgłaszała niezadowolenie z wyglądu estetycznego (ryc. 1) użytkowanych uzupełnień.

  HOT TOPIC 

processes, a dental practitioner has to execute a denture that will not only reconstruct the functions and ensure support for the lips and cheeks, but most of all will guarantee the possibility of ensuring adequate oral hygiene. Executing partial dentures can result in the deterioration of hygiene, especially in the case of older patients or people suffering from motor activity disorders. The aesthetics and functionality of these dentures also leave a lot to be desired. Not levelling the occlusal planes before mounting a denture is a common error made by many dental practitioners. It means that a non-functional “piece of acrylic with teeth” which copies the problems caused as a result of teeth loss, not the denture itself, will be the final effect of the treatment. Doing that is unacceptable. Occlusion condi-

Wywiad ogólnomedyczny był bez znaczenia. W badaniu przedmiotowym wewnątrzustnym stwierdzono rozległe braki zębowe zarówno w szczęce, jak i żuchwie (ryc. 2). Braki w uzębieniu były zarówno ilościowe, jak i jakościowe. Higiena jamy ustnej była niezadowalająca.

tions in the patients with extensive dental shortages are subject to constant and unfavourable changes. Losing even one tooth from a full arch results in serious changes in the arrangement of neighbouring teeth and affects occlusal relations. It is generally known and every dental practitioner is aware of that. However, what is surprising is that dentists

W planie leczenia uwzględniono życzenia pacjentki, dotyczące wymagań estetycznych protezy górnej i po analizie warunków wewnątrzustnych,

tend to forget about it when planning the use of partial butt joints. Changes in the stomatognathic system caused as a result of teeth, soft tissues and bone loss, as well as iatrogenic mistakes should

on implants, e.g. in the mandible (6,7).

of prosthetic restorations that are often

be noticed during an initial examination

However, overdentures are something

executed in clinical conditions. In many

and treatment planning. In such cases,

more than just “modified” complete den-

cases, preparing this type of prostheses,

executing overdentures is much more

tures. Overdentures can be a powerful

which are easier from a technical per-

beneficial. Shortening teeth and cover-

tool which prevents from alveolar process

spective, can be a serious therapeutic

ing them with a denture base equipped

resorption and its consequences.

mistake. Maintaining conditions during

with precise retention elements facilities

The teeth which seem useless in a routine

the process of denture application, and

clinical proceedings, whereas occlusion

procedure may be successfully used as pil-

not only blind reconstruction of lost ele-

determination can be performed easily

lar for overdentures.

ments, should be the fundamental objec-

and quickly. Following these recommen-

tive of executing a denture. In the case

dations makes it possible to achieve fa-

Partial butt joints vs. overdentures

of extensive dental deficiencies and a se-

vourable aesthetic and functional effects.

Partial butt joints represent a large group

rious loss of toothless parts of alveolar

Being too conservative during a medical

e-Dentico nr 2 (30) / 2011

9


TEMAT NA CZASIE

Protezy overdenture w trudnych przypadkach – opis przypadku

3

4

5

6

7

8

10

11

13

14

9

12

Ryc. 3. Ząb 13 przeleczony endodontycznie i zaopatrzony we wkład k-k Fig. 3. Tooth 13 after an endodontic treatment, supplied with a crown-root inlay Ryc. 4. Opracowane zęby 16 i 26 oraz struktury pierwotne na zębach 15, 13 i 25 Fig. 4. Processed teeth 16 and 26 as well as primary structures on teeth 15, 13 and 25 Ryc. 5. Ostateczny wycisk czynnościowy Fig. 5. Final functional impression Ryc. 6. Wykorzystanie łuku twarzowego w połączeniu z łyżką wyciskową Fig. 6. The application of facial arch in combination with an impression spoon Ryc. 7. Model roboczy z endokoronami i koronami wtórnymi Fig. 7. Working model with endo-crowns and secondary crowns Ryc. 8. Powielony model roboczy Fig. 8. Copied working model Ryc. 9. Szkielet metalowy protezy overdenture Fig. 9. Metal frame of the overdenture Ryc. 10, 11. Przymiarka wewnątrzustna podbudowy metalowej Fig. 10, 11. Intraoral fitting of the metal foundation Ryc. 12, 13. Gotowa proteza Fig. 12, 13. Ready-made denture Ryc. 14. Zadowalający końcowy efekt kosmetyczny leczenia Fig. 14. Satisfactory final cosmetic effect of the treatment

10

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists


TEMAT NA CZASIE

Skuteczne przywrócenie funkcji żucia przy zastosowaniu nowej, ekonomicznej metody leczenia bezzębia systemem „Komfortowa Proteza”

S

kuteczne przywrócenie funkcji żucia przy zastosowaniu nowej, ekonomicznej metody leczenia bezzębia systemem „Komfortowa Proteza” Streszczenie: Bezzębie z nadmierną ruchomością protez to kalectwo nie pozwa-

Słowa kluczowe: atrofia, mini implanty zębowe, protezy osiadające, bezzębie, funkcja żucia, komfortowa proteza, elastyczne mocowanie protez, podścielanie protez

Key words: atrophic jaws, narrow body

function, comfort denture, flexible dentures fitting, silicon lining dentures

praca recenzowana

implants, overdenture, edentulous jaw, chewing

lające na normalne funkcjonowanie, nie tylko ludziom w starszym wieku. Wiąże się to z zaburzoną funkcją żucia i występowaniem patologicznych zmian na błonie śluzowej podłoża protetycznego oraz potencjalnymi bólami głowy spowodowanymi zmianami w stawach skroniowo-żuchwowych. Pacjenci często leczą inne potencjalne przyczyny bólu nie zdając sobie wielokrotnie sprawy, że odpowiedzialne są za to ich zaburzenia okluzyjne. Leczenie protetyczne bezzębia, szczególnie przy atroficznych wyrostkach jest jednym z najtrudniejszych problemów protetycznych i stanowi wyzwanie zarówno dla lekarzy, jak i techników. Szybkie i skuteczne rozwiązanie problemu jest spełnieniem oczekiwań pacjentów, przynoszącym dużą satysfakcję dla praktyki lekarskiej. W pracy omówiono ponad 3 letnie doświadczenia związane z zastosowaniem nowej metody leczenia bezzębia systemem „Komfortowa Proteza” na przykładzie opisanego przypadku. Do centrum stomatologicznego New-Dent zgłosiło się kilkudziesięciu pacjentów z bezzębiem żuchwy, spośród których 23 osoby zdecydowały się na zabieg stabilizacji protezy dolnej wspomnianym systemem (oferowanym przez firmę Biolux; www.biolux.pl). Były to osoby w wieku od 40 do 82 lat; 19 kobiet i 4 mężczyzn. Wszystkie przypadki cechowały się brakiem znaczących komplikacji i powikłań pozabiegowych, przy dużej satysfakcji pacjenta. Cały zabieg wykonywany jest na jednej wizycie i w pełni przywraca pacjentowi funkcję żucia. Abstract: Unstable dentures for many people, not only the elderly are considered a major handicap. It does not allow proper chewing function and leads to a pathologic changes of the mucous membrane and potential changes in the TMJ joints

dr n. med. Małgorzata Kiernicka, Ryszard Łobodziński MSME, MBA, lek. stom. Krzysztof Kiernicki

causing headache. Patients’ often do not realize that their headaches may be caused by the incorrect occlusion. The prosthetic treatment of an alveolar atrophy is still an important issue and remains a challenge for dentists and dental technicians. Fast and effective resolution of the problem is what both patients and doctors expect,

Adres korespondencyjny Correspondence address: New-Dent ul. Chopina 25/18 20-023 Lublin tel. 602 129 662 e-mail: dr.perio@yahoo.com

bringing at the same time great satisfaction to the dental team. The aim of this publication is to present over 3-year experience related to the new denture stabilization method, so called “Comfort Denture” (offered by Biolux; ww.biolux.pl), at the example of a case study. At our New-Dent Center we have screened many cases with unsatisfactory and unstable dentures. Up to date 23 cases were done using above mentioned method – patients aged between 40 and 82, 19 females and 4 males. No significant post-procedural complications have been reported and high patients’ satisfaction was obtained.

16

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists


Małgorzata Kiernicka, Ryszard Łobodziński, Krzysztof Kiernicki

E

fektywność funkcji żucia, artykulacja dźwięków, estetyczny wygląd są niezbędne dla normalnego funkcjonowania człowieka. Badania Panek i wsp. wykazały, że obecność stref podparcia ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania stawu skroniowo-żuchwowego. Wiąże się to ze zmianą stosunków przestrzennych pomiędzy szczęką i żuchwą, a także obniżeniem wysokości zwarcia i przemieszczeniem żuchwy w płaszczyźnie pionowej. Autorzy ci stwierdzili nieomal 1,4 razy wyższą frekwencję dysfunkcji przy niepełnej bądź nieprawidłowej odbudowie protetycznej stref podparcia w stosunku do osób całkowicie zrehabilitowanych protetyczne (1). Dodatkowo sprawę komplikują wtórne zmiany w układzie stomatognatycznym powstałe na skutek utraty uzębienia (2). Jednostka chorobowa, określana w piśmiennictwie jako „zanik szczątkowego wyrostka zębodołowego” (RRR – Residual Ridge Resorption) jest przedmiotem wielu badań na całym świecie. Na jej przebieg wpływ mają czynniki miejscowe i ogólne. Czynniki miejscowe mają wpływ szczególnie w pierwszej fazie gojenia po ekstrakcji zębów. Na skutek następczej przebudowy – remodelingu zanika większość wyrostka zębodołowego (3,4,5). Największy za-

nik ma miejsce w okresie 4-6 pierwszych miesięcy (4). Zaniki wyrostków zębodołowych drastycznie ograniczają opcje leczenia protetycznego i implantoprotetycznego. Protezy całkowite są najtańszą i najszybszą metodą leczenia, natomiast dają najmniejszą satysfakcję i często powodują problemy z błoną śluzową. W przypadkach atroficznych wyrostków nie ma wielu opcji leczenia i stabilne utrzymanie protez jest praktycznie niemożliwe. U użytkowników protez całkowitych w żuchwie, zastosowanie substytutów śliny i innych środków kohezyjnych, poprawiających przyssanie jest skuteczne w określonych granicach i nie zapewnia skutecznego unieruchomienia protez (6). Natychmiastowe zaopatrzenie protetyczne zmniejsza tempo zaniku, jednak, jak wykazały długoterminowe badania Tallgren, średni roczny zanik kości bezzębnej żuchwy w odcinku przednim u pacjentów użytkujących całkowite protezy osiadające wynosi 0,4 mm (5). Powierzchnia podłoża protetycznego w przypadku protez całkowitych jest wielokrotnie mniejsza niż powierzchnia ozębnej zębów naturalnych, poprzez którą siły żucia przekazywane są na kość wyrostka zębodołowego, co oznacza niekorzystny

  HOT TOPIC 

Effective restoration of chewing function – the use of new economic method of edentulous jaw treatment with “Comfort Denture” system Effective chewing function, sound articulation and aesthetic looks are essential for normal functioning. Panek et al. proved in their research that the presence of support zone is of fundamental meaning as far as proper functioning of temporomandibular joint is concerned. It is connected with the change in spacial relations between maxilla and mandible, lowered height of occlusion and vertical mandibular relocation. It has been pointed out that dysfunction frequency was 1.4 times higher in case of incomplete or improper construction of support zones when compared to healthy patients (after successfully completed prosthetic treatment) (1). There are additional complications in the form of secondary changes in stomatognathic system resulting from the loss of dentition (2). Disease entity, characterized in references as “Residual Ridge Resorption” (RRR) is the subject of numerous researches and studies around the world. It may be influenced by either local or general factors. Local factors may be of greater in-

Autorzy przedstawiają nową metodę o nieskomplikowanej, mało obciążającej procedurze chirurgicznej i łatwym, wygodnym dla pacjenta dostosowaniu protezy do połączenia z implantami i dużo niższych dla pacjenta kosztach, mogącą stać się alternatywą konwencjonalnego leczenia protetycznego bezzębia w żuchwie u osób starszych.

fluence during the first phase of treatment following teeth extraction. Remodelling, being the consequence, is followed by alveolar ridge atrophy (3,4,5). The most extensive atrophy is to be observed between the first 4-6 months (4). Atrophy of alveolar ridge drastically limits

Authors present new uncomplicated surgical procedure. Implant fitting is easy and comfortable for patient, it is also substantially cheaper. This could serve as a great alternative to conventional methods of prosthetic treatment of edentulous mandible in elder patients.

the options of prosthetic and implantoprosthetic treatment. Full prostheses are the cheapest and fastest treatment method, yet they provide little satisfaction

e-Dentico nr 2 (30) / 2011

17


TEMAT NA CZASIE

Skuteczne przywrócenie funkcji żucia przy zastosowaniu nowej, ekonomicznej metody leczenia bezzębia systemem „Komfortowa Proteza”

Pacjentka była zadowolona z ustawienia zębów i ich koloru, jednak kolejna proteza dolna, jaką jej wykonano nie satysfakcjonowała jej z powodu braku stabilizacji w czasie żucia i mówienia – wypadała, a okresowo pojawiały się odleżyny. Patient was satisfied with her teeth alignment and colour, however, her next lower prosthesis was not satisfactory as it lacked stability during chewing and speaking – it fell out and from time to time decubitus ulcer was formed.

rozkład sił działający na podłoże protetyczne i jego postępujący zanik (7). Pomimo wielu zmian somatycznych i wielu czynników ryzyka w leczeniu implantologicznym, uwzględnia się zastosowanie wszczepów śródkostnych do podparcia protez. W zabiegach implantacyjnych w obrębie bezzębnej żuchwy wykorzystywany jest najczęściej przedni, interforamentalny odcinek żuchwy, który jest stosunkowo najbardziej bezpieczny do przeprowadzenia chirurgii, nawet trans-

gingiwalnej. Jeżeli możliwości finansowe i warunki podłoża kostnego pozwalały na wszczep 2 klasycznych implantów w celu podparcia protezy dolnej, stanowiły one dwa samodzielne filary połączone z protezą systemem tzw. matryca-patryca lub zblokowanych w tzw. belkę (8,6). Obie metody są bardzo czasochłonne i kosztowne oraz wymagają bardzo precyzyjnego dopasowania protezy do systemu mocowania na implantach. Autorzy przedstawiają nową metodę o nieskomplikowanej, mało obciążającej procedurze chirurgicznej i łatwym, wygodnym dla pacjenta dostosowaniu protezy do połączenia z implantami i dużo niższych dla pacjenta kosztach, mogącą stać się alternatywą konwencjonalnego leczenia protetycznego bezzębia w żuchwie u osób starszych. Od 3 lat stosujemy system „Komfortowa Proteza”, który wykorzystuje jednofazowe mikroimplanty kulkowe Atlas i ich elastyczne (Tuf -Link) połączenie w protezie. Metoda ta pozwala na jednej wizycie, transgingiwalnie wszczepić 4 mikroimplanty Atlas i natychmiast obciążyć je protezą podścieloną materiałem ela-

stycznym Tuf-Link. Tym samym proteza zostaje natychmiastowo unieruchomiona i przywrócona zostaje właściwa funkcja żucia. Dodatkowo wieloletnie badania wskazują, że stopień zaniku kości wyrostka zębodołowego przy obecności implantów może być ograniczony nawet do 0,1 mm na rok (9,10,11). Metoda „Komfortowa Proteza” może być zastosowana również w skrajnych przypadkach atrofii żuchwy, gdzie nie jest możliwe użycie klasycznych implantów, a podłoże kostne nie pozwala na inną metodę wyeliminowania ruchomości protez. Dramatyczne obniżenie kosztów zabiegu od 50 do 70% (w porównaniu do systemu matryca-partyca lub belki na 2 klasycznych implantach) znacznie poszerza możliwości leczenia. Jest to szczególnie ważne dla pacjentów, dla których wiąże się to z możliwością wykonywania zawodu, np. u nauczycieli akademickich i w zawodach wymagających aktywnego kontaktu z klientem. Dodatkową zaletą tego typu leczenia jest mała ilość komplikacji, duża satysfakcja pacjentów, którym w krótkim czasie rozwiązaliśmy problem ruchomości protez i przywróciliśmy funkcję żucia.

1 Ryc. 1. Zdjęcie kliniczne wyrostka zębodołowego żuchwy pacjentki A.D. Fig. 1. Clinical image of alveolar ridge – patient A.D. Ryc. 2. Pantomogram pacjentki przed zabiegiem Fig. 2. Patient’s orthopantogram before the procedure

18

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

2


TEMAT NA CZASIE

Higiena jamy ustnej u pacjentów leczonych implantoprotetycznie

H treatment

prof. dr hab. n. med. Ryszard Koczorowski1, lek. dent. Magdalena Pawlik2

praca recenzowana

intraosseous implants, oral hygiene, implant-prosthetic

leczonych implantoprotetycznie

Streszczenie: Prawidłowo przeprowadzana higiena jamy ustnej jest niezwy-

Słowa kluczowe: śródkostne wszczepy, higiena jamy ustnej, implantoprotezy, środki higieniczne Key words:

igiena jamy ustnej u pacjentów

kle ważnym czynnikiem, wpływającym na zdrowie jej struktur, a tym samym na komfort życia pacjentów. Pacjenci użytkujący uzupełnienia protetyczne oparte na implantach wymagają szczególnej dbałości i powinni być odpowiednio informowani o procedurach i konieczności przeprowadzania zabiegów higienicznych, ze względu na możliwe późne powikłania wynikające z zaniedbań. Uświadomienie pacjentowi, iż sukces implantologiczny to nie tylko powodzenie wykonanego zabiegu, ale również konieczność zachowania codziennej higieny zarówno domowej, jak i profesjonalnej przeprowadzanej w gabinecie, jest niezbędne. Zalecenia lekarza powinny dotyczyć doboru odpowiednich środków higienicznych (szczoteczek, nici, płukanek, past), jak również irygatorów i innych aparatów wspomagających, niezbędnych do osiągnięcia wysokiego poziomu higieny i długotrwałej satysfakcji z wykonanych uzupełnień. Autorzy podkreślają w pracy szczególną przydatność niektórych środków i instrumentów u pacjentów leczonych implantoprotetycznie. Abstract: Optimal oral hygiene is one of the most important factors influencing patients’ health and the comfort of life. Patients with prostheses supported by dental implants should be correctly informed about the necessity of hygiene procedu-

1

Klinika Gerostomatologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Kierownik Kliniki: prof.dr hab. Ryszard Koczorowski

res bearing in mind possible complications resulting from negligence. It is essential to make patients aware that the “implantology success” requires not only positive result of surgical procedure but also the importance of daily oral hygiene at home and professional dental care at a dental office. Dental care instructions should cover the use of special hygienic instruments, such as toothbrushes, flosses, mouth rinses, toothpastes, oral irrigators and others which help to achieve the high level of oral hygiene and patient satisfaction.

2

Centrum Klinik Stomatologicznych, Collegium Stomatologicum Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Adres korespondencyjny Correspondence address: Klinika Gerostomatologii Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego ul. Bukowska 70 60-812 Poznań

28

Wstęp

Śródkostne implanty, czyli sztuczne filary stomatologiczne, spełniają od kilkunastu lat rolę „trzecich zębów”, stwarzając możliwości rekonstrukcji protetycznych w szeregu różnych braków zębowych. Dzięki osteointegracji, określanej jako bezpośrednie umocowanie wszczepu w kości poprzez narastanie tkanki kostnej na powierzchni części śródkostnej implantu, pozwalają prze-

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

nosić siły żujące bezpośrednio na kostne struktury podłoża i uniknąć znacznych niefizjologicznych obciążeń błony śluzowej oraz naturalnego uzębienia resztkowego do jakich dochodzi przy stosowaniu tradycyjnych protez ruchomych. W wyniku procesu gojenia się kości jako następstwa chirurgicznego urazu po implantacji oraz dzięki błonie śluzowej przylegającej do implantu


Ryszard Koczorowski, Magdalena Pawlik

następuje uszczelnienie strefy osteointegracyjnej i separacja połączenia kość-implant od środowiska jamy ustnej, a więc od szkodliwego działania substancji pochodzących z bakterii płytki nazębnej. Przy tytanowym implancie odtwarza się wolne dziąsło o budowie morfologicznej podobnej do dziąsła przy zdrowym zębie, w którym istotną rolę odpornościową odgrywa połączenie z powierzchnią tytanu przypominające przyczep nabłonkowy (1, 2). Jego komórki nabłonkowe w szczelinie dziąsła łączą się z powierzchnią wszczepu za pomocą hemidesmosomów (3). Istnieją jednak określone różnice pomiędzy tkankami przyległymi do zębów naturalnych i implantów. Berglundh i wsp. w badaniach doświadczalnych na psach wykazali słabsze ukrwienie tkanek okołoimplantowych, co może być przyczyną większej podatności na procesy zapalne (4). Mniejsza liczba fibroblastów, jak podaje Nevins i Mellonig, w blaszce właściwej błony śluzowej sprzyja także słabszej ochronie przed destrukcją (5). Restitutio ad integrum przy użyciu protetycznych metod odtwórczych jest obecnie najbardziej wydajne i zbliżone do fizjologii dzięki zastosowaniu środkostnych implantów umiejscowionych w kości wyrostków zębodołowych. Choć istnieją określone różnice pomiędzy umocowaniem zęba

naturalnego oraz śródkostnego wszczepu w kości, można opiniować, że implantowane filary są skutecznym oraz relatywnie komfortowym substytutem zębów i sprzyjają psychicznej i fizycznej adaptacji do uzupełnień protetycznych. Zaawansowane procedury kliniczne, technologia wykonania implantów i procedury okołozabiegowe sprawiają, iż leczenie implantologiczne jest obarczone niskim ryzykiem komplikacji i wysokim wskaźnikiem sukcesu zarówno w aspekcie somatycznym, jak i psychologicznym. Sukces leczenia implantoprotetycznego zależny jest w dużym stopniu od przestrzegania zasad prawidłowego postępowania pacjenta, zaakceptowania i realizacji zaleceń lekarza dentysty, a przede wszystkim zwrócenia uwagi na utrzymanie wzorowej higieny jamy ustnej. Szczególnie ta ostatnia ma istotne znaczenie profilaktyczne i zapobiega destrukcyjnym zmianom zapalnym tkanek jamy ustnej wywoływanym przez toksyny i bakterie z płytki nazębnej. Zróżnicowana architektura uzupełnień protetycznych na filarach naturalnych i sztucznych oraz ukształtowanie przyległych do nich tkanek miękkich powoduje, iż wielu leczonych implantoprotetycznie pacjentów wymaga określonej edukacji higienicznej oraz systematycznych kontroli klinicznych niezbędnych dla oceny realizacji zaleceń

  HOT TOPIC 

Oral hygiene in patients after implant-prosthetic treatment Introduction Intraosseous implants, in other words artificial retainer screws for the past several years have been used as “third teeth”, offering numerous opportunities as far as prosthetic reconstructions are concerned. Thanks to osseointegration, being the direct implant affixation in the bone by accretion of bone tissue on implant intraosseous surface, they allow transfer occlusal forces directly to bone structures of the excipient and avoid significant non-physiological overload of mucosa and natural residual dentition that occur when traditional removable prostheses are used. As a natural consequence of bone healing process following post-implantation surgical trauma and thanks to mucosa clinging to implant, osseointegration becomes sealed and bone-implant conjugation separated from the oral cavity environment. It ensures separation from harmful substances present in dental plaque bacteria. In case of titanium implant, gum of morphological structure similar to gum with healthy tooth, in which connection with titanium surface resembles epithelial connection plays a crucial role, is reconstructed (1,2). Its epithelial cells in gum crevice integrate with the surface of implant by means of hemidesmosome

Pacjenci użytkujący uzupełnienia protetyczne oparte na implantach wymagają szczególnej dbałości i powinni być odpowiednio informowani o procedurach i konieczności przeprowadzania zabiegów higienicznych, ze względu na możliwe późne powikłania wynikające z zaniedbań. Patients using prosthetic implants require special care and ought to be properly informed as far as dental procedures and necessity of practising oral hygiene procedures are concerned, in order to avoid complications resulting from negligence.

(3). There are, however, certain differences between the tissues adjoining to natural teeth and implants. Berglundh et al. in their experimental studies on dogs indicated weaker blood flow in tissues around implants, which may be the cause of higher susceptibility to inflammations (4). According to Nevis and Mellonig, smaller number of fibroblasts in lamina

e-Dentico nr 2 (30) / 2011

29


TEMAT NA CZASIE

Higiena jamy ustnej u pacjentów leczonych implantoprotetycznie

Restitutio ad integrum przy użyciu protetycznych metod odtwórczych jest obecnie najbardziej wydajne i zbliżone do fizjologii dzięki zastosowaniu środkostnych implantów umiejscowionych w kości wyrostków zębodołowych. Restitutio ad integrum when prosthetic reconstructive methods are used is currently most efficient and closest to human physiology thanks to the use of endosteal implants placed within alveolar process bone.

przekazanych pacjentowi przez lekarza dentystę. Poinstruowanie pacjenta powinno być czytelne, niekiedy wzbogacone o materiały zdjęciowe, ulotki, co w przyszłości zaprocentuje doskonałym wynikiem klinicznym (6). Dlatego też pacjenci zaopatrzeni implantoprotetycznie wymagają higieny zindywidualizowanej, atraumatycznej, ukierunkowanej na profilaktykę chorób przyzębia i tkanek okołoimplantowych, która powinna być monitorowana i dodatkowo realizowana (uzupełniana) przez lekarza podczas systematycznych wizyt kontrolnych. Długotrwałe utrzymanie zdrowia miękkich i twardych tkanek przylegających do środkostnego wszczepu jest wykładnikiem implantoprotetycznego sukcesu. Pacjent powinien mieć świadomość, że procedury implantoprotetyczne nie kończą się w momencie osadzenia uzupełnienia w jamie ustnej, a określona współodpowiedzialność spoczywa również na nim. Niestety higiena okołoimplantowa jest często uciążliwa, bowiem skupia się przede wszystkim na dziąśle brzeżnym, części szyjkowej implantu, połączeniu implant-łącznik, a także samej protezie. Celem pracy jest prezentacja zabiegów pielęgnacyjnych i dba-

30

łość o higienę jamy ustnej u pacjentów poddanych leczeniu implantologicznemu i implantoprotetycznemu. Wśród profilaktycznych procedur dokonywanych w jamie ustnej wyróżnia się higienę ogólną, uwzględniającą samodzielne działania pacjenta w domu oraz szczegółową (specjalistyczną), przeprowadzaną podczas wizyt kontrolnych w gabinecie stomatologicznym. Biorąc pod uwagę różnorodność uzupełnień protetycznych (mosty, korony, overdenture), strukturę i budowę implantów oraz właściwości materiału, z którego są one wykonane, środki higieniczne powinny zostać tak dobrane, aby nie traumatyzować tkanek i zapewnić pacjentowi komfort zabiegów pielęgnacyjnych. Działania higienizacyjne mają na celu likwidację płytki nazębnej zalegającej w okolicy implantów i/lub zębów naturalnych oraz częściach uzupełnień bezpośrednio kontaktujących się z ich filarami. Pacjenci leczeni implantologicznie i zaopatrzeni w uzupełnienia protetyczne stałe i ruchome oparte na implantach zasługują na dobór specjalnie przeznaczonych dla nich środków higienicznych, umożliwiających utrzymanie higieny jamy ustnej na wysokim poziomie.

I. Higiena ogólna przeprowadzana przez pacjenta

Szczoteczki

Właściwy dobór szczoteczki zależny jest od stanu i rodzaju uzupełnień, a więc od indywidualnych potrzeb pacjenta. Szczotkowanie zębów powinno przeprowadzać się co najmniej 2 razy dziennie, a najlepiej po każdym posiłku. W przypadku pacjentów zaopa-

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

trzonych w implanty rekomendowana jest zmodyfikowana metoda szczotkowania Bassa, charakteryzująca się przyłożeniem włosia szczoteczki w okolicy szyjki zęba, skierowania jej pod kątem 45 stopni w stosunku do kieszonki przyzębnej, tak aby podczas ruchów wibrująco-masujących włókna wnikały w jej przestrzeń (7). Umożliwia to dogłębne usunięcie zalegającej płytki bakteryjnej z kieszonki, która stanowiąc rezerwuar dla drobnoustrojów, może przyczynić się do zapalenia tkanek okołowszczepowych, a w niedalekiej przyszłości nawet do braku osteointegracji implantu (8). Czas szczotkowania zębów nie powinien przekroczyć jednak 3 minut, a nieumiejętne procedury mogą doprowadzić do powikłań w postaci recesji dziąseł i odsłonięcia powierzchni implantu. Zadaniem szczoteczki jest usunięcie płytki nazębnej, a tym samym profilaktyka zapalenia dziąseł i pogłębiania kieszonek dziąsłowych. Szczoteczki można podzielić ze względu na: • tryb pracy (elektryczne, soniczne, oscylacyjne, rotacyjne i manualne), • rodzaj włosia (miękkie, średniotwarde, twarde), • liczbę pęczków włosia (jedno-, wielopęczkowe, międzyzębowe). Bezpośrednio po przeprowadzonym zabiegu implantacji, wskazane jest użycie bardzo miękkiej szczoteczki pozabiegowej (m.in. super miękka szczoteczka firmy Gum Butler Post-operation, Curaprox Surgical), której włosie nie podrażnia dziąseł a likwiduje naloty i sprzyja masażowi. Natomiast w codziennej pielęgnacji poleca się szczoteczki manualne miękkie (m.in. produkowane przez firmę


Ryszard Koczorowski, Magdalena Pawlik

Curaprox – soft z liczbą włókien 1560, super soft posiadające 3960 włókien i ultra soft z liczbą 5460 włókien), o średnicy włókien od 0,08-0,12 mm, jednopęczkowe ostro zakończone (7). Ciekawym rozwiązaniem sprzyjającym dokładnemu oczyszczaniu powierzchni implantu, bez uszkodzenia otaczających go tkanek miękkich jest zaopatrzenie pacjenta w szczoteczkę (mini, midi, maxi) z nanocząsteczkami złota/srebra. Dwuwarstwowa budowa włókien włosia wykazuje zwiększoną skuteczność. Warstwa zewnętrzna (z włóknami miękkimi, cienkimi, długimi) masuje dziąsła, oczyszcza powierzchnie zębów i przestrzeni międzyzębowych, a warstwa wewnętrzna (z włóknami krótkimi i twardymi) usuwa bakterie z powierzchni dziąseł. Wbudowane w obrębie włosia nanocząsteczki złota wyzwalają jony, które przenikają do komórek bakterii i uszkadzają je, podczas gdy główka szczoteczki pozostaje czysta (9).

Badania porównujące szczoteczki elektryczne z manualnymi dowiodły, że w przypadku pacjentów, u których zastosowano uzupełnienia oparte na implantach, znacznie korzystniejsze, zarówno pod względem skuteczności usuwania płytki nazębnej, zmniejszenia objawów zapalenia dziąseł i zminimalizowania głębokości kieszonek przyzębnych są szczoteczki rotacyjnooscylacyjne i soniczne-ultradźwiękowe (9,10,11,12,13,14,). Te ostatnie, przygotowane w technologii DFA (Dynamic Fluid Action), generując dźwięki wprowadzają włosie o różnej twardości w ruch drgający, sprzyjający wytwarzaniu licznych bąbelków. Ocenia się, że szczoteczki soniczne, po dwutygodniowym stosowaniu, warunkują oczyszczenie powierzchni szyjek implantów i koron. Ocenia się, że likwidują one przebarwienia po kawie, herbacie, tytoniu na zębach nadając im barwę o 2 tony jaśniejszą (15) (ryc. 1).

  HOT TOPIC 

propria of mucosa fosters weaker defence against destruction (5). Restitutio ad integrum with the use of prosthetic reconstructive methods is currently most efficient and close to physiology thanks to endosteal implant placed in alveolar process bone. Although, there are differences between anchoring of natural tooth and endosteal implant into the bone, it could be stated that implant retainer screws are efficient and relatively comfortable teeth substitutes. They also have beneficial influence on psychological and physical adaptation to prosthetic fillings. Advanced clinical procedures, technology of implant manufacturing as well as surgical procedures ensure lower risk of implantological treatment complications and higher success rate in both somatic and psychological aspects. The success of implantological treatment depends to a large extent on obeying the rules of patient’s proper behaviour, accepting and fulfilling doctor’s guidelines, but first of all paying attention to proper oral hygiene. Oral hygiene is essential as far as prophylaxis and preventing destructive changes in oral cavity tissues is concerned. Those changes may be generated by toxins and bacteria from dental plaque. Diversified architecture of prosthetic fillings, both natural and synthetic ones as well as shaping of soft tissues around them are the reasons why many dental implant patients require proper

1

hygienic education and systematic clinical visits necessary for evaluation of guide-

Ocenia się, że szczoteczki soniczne, po dwutygodniowym stosowaniu, warunkują oczyszczenie powierzchni szyjek implantów i koron. Ocenia się, że likwidują one przebarwienia po kawie, herbacie, tytoniu na zębach nadając im barwę o 2 tony jaśniejszą. It is believed that sonic toothbrushes after two-week use determine cleaning of implant cervix and crowns. They remove coffee, tea and tobacco decolourations and leave teeth 2 shades brighter.

lines given to patients by their dentists. Information and instructions that patient is provided with ought to be clear and may be accompanied by photo materials or leaflets which are bound to give excellent clinical results (6). That is why dental implant patients require hygiene that would be individualized, atraumatic, oriented to prophylaxis

e-Dentico nr 2 (30) / 2011

31


TEMAT NA CZASIE

Okluzja i zatrzaski – podstawowe elementy zapewniające sukces protez overdentures

O

kluzja i zatrzaski – podstawowe elementy zapewniające

sukces protez overdentures Streszczenie: Nowoczesne rozwiązania protetyczne podnoszą świadomość i wy-

Słowa kluczowe: okluzja, zatrzaski, protezy overdentures, Rhein’83, zatrzaski kulowe, matryce elastyczne

magania pacjentów. Zmusza to lekarzy dentystów i techników dentystycznych do wykonywania protez, które są bardziej komfortowe, funkcjonalne, a zarazem wysoce estetyczne. Najlepszym rozwiązaniem są protezy stałe, jednak w wielu przypadkach niemożliwe do wykonania. Alternatywą dla tradycyjnych protez ruchomych, których estetyka i funkcjonalność często pozostawia wiele do życzenia są protezy overdentures. Praca przedstawia krok po kroku procedurę związaną z planowaniem i pracą nad protezą overdentures.

Key words: occlusion, caps, implant overdentures, Rhein’83, ball caps, elastic

Abstract: Modern prosthetic solutions increase patients’ awareness and expecta-

matrices

praca recenzowana

tions. Such a situation forces dental practitioners and technicians to execute dentures which are more comfortable, functional and at the same time highly aesthetic. Fixed appliances are the best solution; however, in many cases their application is not possible. Overdentures seem to be an alternative to traditional mobile appliances, whose aesthetics and functionality often leave a lot to be desired. This article presents step-by-step a procedure connected with planning and using overdentures.

W

ciągle zmieniającym się świecie techniki dentystycznej, jedynym niezmiennym elementem wydaje się być segment protez ruchomych. Nieważne, czy to protezy całkowite, częściowe, overdentures na implantach czy na zatrzaskach, wciąż stanowią podstawę działalności oraz wielki potencjał dla rozwoju wielu pracowni protetycznych. Rozwój technologii jest podstawowym czynnikiem warunkującym coraz to nowe możliwości protez ruchomych.

Urban Dennis, CDT

Adres korespondencyjny Correspondence address: e-mail: gianni.storni@rhein83.it

42

Wymagania stawiane technikom dentystycznym zmuszają do wykonywania protez ruchomych o dużo większej estetyce i funkcjonalności aniżeli miało to miejsce 20 lat temu. Pa-

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

cjenci chcą, aby ich protezy wyglądały naturalnie, w przeciwieństwie do starych protez o miernej estetyce zębów i akrylu. Odpowiednie wykonanie i kosmetyka protezy zależą od dobrej komunikacji pacjenta z dentystą oraz jego wiedzy, doświadczenia zawodowego i wysokiej jakości materiałów. Wszystkie wspomniane cechy nie mogą jednak zostać osiągnięte bez odpowiedniego określenia okluzji i zaplanowania systemu zaczepów. Aby osiągnąć powodzenie w konkretnym przypadku, należy również spełnić poniższe warunki: • dokładne zaplanowanie danego przypadku,


Urban Dennis

• dobrze pobrane wyciski, • odpowiednio pobrane kęski zwarciowe lub zagryzione wzorniki zwarciowe, • pół- lub w pełni regulowany artykulator naśladujący ruchy żuchwy, • przestrzeganie procedur protetycznych.

Occlusion and Attachments – the Underlying Scheme for Successful Overdentures We are faced today with the demand of creating a denture that by far surpasses

1

Zacznijmy od zaplanowania przypadku. Pamiętajmy, że najważniejszym celem jest osiągnięcie satysfakcji pacjenta. Bez niej dentysta nie zarobi, a co za tym idzie pracownia protetyczna również, natomiast pacjent będzie cierpiał z powodu nieodpowiedniej protezy. Dlatego tak ważna jest dobra komunikacja między dentystą, pacjentem i laboratorium protetycznym. Planując odbudowę na implantach, idealną sytuacją jest, gdy zajmują się nim specjaliści: chirurg szczękowy i periodontolog. Niestety wiele uczelni stomatologicznych nie zagłębia się w szkoleniu na temat protez overdentures opartych na implantach. Wielu dentystów do tej pory opiera swoją wiedzę jedynie na skróconych kursach organizowanych przez firmy implantologiczne. Dlatego znajomość materiałoznawstwa i doświadczenie technika dentystycznego są tak ważne.

  HOT TOPIC 

the esthetics and function of dentures that were made twenty years ago. Denture wearers want to look as if aesthetic natural dentition is taking up the oral cavity as opposed to the old mediocre look of denture teeth and acrylic or as I have heard it called “The Pink Smoothie”. The good news is now the patient can

2

get what he or she wants when it comes to function and high-end aesthetics. Successful high-end cosmetic dentures all start with good communication with the dentist and the patient and then it is combined with knowledge, technical expertise, and quality materials. But all of the above mentioned cannot be achieved without the appro-

3

priate occlusal scheme and the right attachment system. Also, the following points listed are a must for a successful case: • Case Planning, • Accurate Impressions,

Kilka czynników powoduje, że rozwiązanie, jakim jest proteza overdenture na implantach, jest nieodpowiednie, na przykład: niedostateczna jakość i ilość kości, zanik wyrostka zębodołowego czy niestabilność w dopasowaniu i funkcjach tkanek podpierających płytę protezy. Leczenie w takim przypadku można rozpocząć dopiero po uprzednim wykonaniu radiografii i ocenie jakości kości.

• Correctly contoured bite rims and ac-

4 Ryc. 1. Komponenty Equator do implan-

tów Fig. 1. Equator components for implants Ryc. 2. Komponenty Equator do odlewu Fig. 2. Equator components for casting Ryc. 3. Profil Equator o niskich wymiarach pionowych oraz Locator Fig. 3. Equator profile of low vertical dimensions and Locator Ryc. 4. Zatrzask OT Equator do implantów Fig. 4. OT Equator lock for implants

curate bite registrations, • A semi adjustable or fully adjustable articulator to mimic jaw function, • Precise denture processing. Let’s start with case planning. Keep in mind that the most important objective here is patient satisfaction. Without patient satisfaction the dentist loses business and in turn the dental laboratory loses business and the patient

e-Dentico nr 2 (30) / 2011

43


PRAKTYKA

Powiększenie dziąseł jako zagadnienie interdyscyplinarne

P factors, gingivectomy

praca recenzowana

gingival enlargement, systemic

jako zagadnienie interdyscyplinarne

Streszczenie: Pacjenci z powiększeniem dziąseł wymagają szczegółowej dia-

Słowa kluczowe: powiększenie dziąseł, czynniki ogólne, gingiwektomia

Key words:

owiększenie dziąseł

gnostyki. Oprócz podstawowego wywiadu oraz badania stomatologicznego zewnątrz- i wewnątrzustnego niezbędne mogą okazać się badania dodatkowe. W etiopatogenezie ważną rolę odgrywają zarówno czynniki miejscowe, jak i ogólne. Powiększenie dziąseł stanowi poważny problem dla pacjenta, gdyż doprowadza do zaburzeń funkcjonalnych oraz estetycznych, pogarszając jakość życia chorych. Może przybierać formę od niewielkiego, które wymaga jedynie profesjonalnych zabiegów higienicznych, aż po masywne całkowicie zakrywające korony zębów, w przypadku których konieczne jest leczenie chirurgiczne. Abstract: Patients with gingival enlargement require detailed and thorough diagnostics. Apart from the basic medical interview and dental examination, extra- and intraoral additional examination may prove necessary. There are local and systemic causes of gingival overgrowth. Gingival enlargement is a serious problem for the patient as it leads to functional and aesthetic disturbances, decreasing the patient’s quality of life. It may take the form of small enlargement, which require only professional sanitary care, to the massive one which completely encloses the crown of the teeth, where surgical treatment is necessary.

lek. dent. Karolina Thum-Tyzo, dr n. med. Beata Petkowicz, prof. dr hab. n. med. Joanna Wysokińska-Miszczuk

Adres korespondencyjny Correspondence address: Katedra i Zakład Periodontologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie ul. Karmelicka 7, 20-081 Lublin Kierownik: prof. dr hab. n. med. Joanna Wysokińska-Miszczuk

50

P

owiększenie dziąseł to często występująca zmiana w obrębie jamy ustnej. Prawidłowa diagnostyka i leczenie omawianej patologii stanowią wyzwanie dla lekarza ze względu na mnogość przyczyn. Powiększenie może obejmować tkankę dziąsła brzeżnego w wymiarze pionowym i/lub poziomym, z czasem zajmując również dziąsło związane oraz brodawkę dziąsłową. Występuje zarówno w szczęce, jak i żuchwie (1). W etiopatogenezie zmian objętościowych dziąseł wyróżniamy czynniki miejscowe i ogólne (tab. 1). Do miejscowych zaliczamy:

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

płytkę i kamień nazębny związane ze złą higieną jamy ustnej oraz różne czynniki drażniące w postaci nawisających wypełnień, nieprawidłowo wykonanych uzupełnień stałych, aparaty ortodontyczne, źle dopasowane protezy czy zaburzenia zgryzowe powodujące urazy (1, 2, 3). Ubytki próchnicowe głównie powierzchni stycznych oraz nawykowe oddychanie przez usta mają również wpływ na powstanie przerostów dziąseł. Niektórzy autorzy twierdzą, że nawet nikiel zawarty w aparatach ortodontycznych może zainicjować proliferację komórek


Karolina Thum-Tyzo, Beata Petkowicz, Joanna Wysokińska-Miszczuk

nabłonka (4). Wśród prawdopodobnych przyczyn ogólnych możemy wyróżnić czynnik hormonalny, który wywołuje powiększenie dziąseł w okresie ciąży i pokwitania, czynnik wirusowy, niedobory żywieniowe, a także stres i leki. Powiększenie dziąseł może być charakterystycznym objawem w takich chorobach jak: białaczka, agranulocytoza, neutropenia, choroba Leśniowskiego-Crohna, ziarniniak Wegenera, sarkoidoza, amyloidoza oraz w zespołach genetycznych (2, 5). Zmiany objętościowe dziąseł możemy określić jako miejscowe, gdy obejmują mniej niż 60% jednostek przyzębnych, bądź uogólnione (powyżej 60%) (1). Do miejscowych zaliczamy guz ciążowy, włókniaki, nadziąślaki i brodawczaki. Uogólnione zmiany objętości dziąseł mogą występować np. w chorobach ogólnych, w dziedzicznej włókniakowatości dziąseł oraz w zmianach wywołanych lekami. Z punktu widzenia histologicznego do zmian przebiegających z powiększeniem dziąseł zaliczamy przerosty, rozrosty nieokreślone oraz rozrosty złośliwe (ryc. 1, 2). Różnicuje się je wyłącznie na podstawie badania hi-

stopatologicznego (6). Przerost (ang. hypertrophy) to powiększenie tkanki w następstwie wzrostu rozmiarów komórek, natomiast rozrost (ang. hyperplasia) – powiększenie tkanki w następstwie zwiększenia się liczby komórek. Do rozrostów nieokreślonych zaliczamy np. desmoid a także łagodny, włóknisty histiocytoma. Wśród rozrostów złośliwych wyróżniamy rzadko spotykany fibrosarcoma. Powiększenie dziąseł może powodować różne zaburzenia funkcjonalne m.in. utrudnione przyjmowanie pokarmów, utrudnione mówienie, utrudnione swobodne zamykanie ust, prawidłowe leczenie protetyczne, zachowawcze, ortodontyczne. Stanowi ono poważny problem estetyczny, doprowadzając do zmian w wyglądzie zewnętrznym pacjenta, jak również sprzyja licznym zaburzeniom zgryzowym, które w późniejszym czasie wymagają leczenia ortodontycznego (2, 7, 8). Dodatkowo powiększone dziąsła uniemożliwiają prawidłową higienę jamy ustnej, ułatwiając tym samym rozwój zapaleń przyzębia. W obrazie klinicznym zaznacza się obrzęk i stwardnienie. Wieloczynnikowe podłoże

  PRACTICE 

Gingival enlargement as an interdisciplinary problem Gingival enlargement is a common deformation within the oral cavity. Proper diagnostic and adequate treatment of such a pathological change is a real challenge for a doctor due to large number of causes. Enlargement may involve gingival margin tissue vertically and horizontally taking also gingival itself and gingival papilla, as well. It is to be found in both maxilla and mandible (1). There are local and systemic causes of gingival deformations etiopathogenesis (table 1). Local causes include: plaque and dental calculus being the consequence of improper oral hygiene as well as other local irritations such as overhanging fillings, improperly prepared fixed dentures, orthodontic appliances, misfitting dentures or bite disorders causing trauma (1, 2, 3). Dental cavities, especially on occlusal surfaces or breathing through mouth may also contribute to gingival overgrowth. According to some authors, nickel in orthodontic appliances may initiate epithelium cells proliferation (4). There are several probable general causes of ginigival

Bardzo ciekawe zagadnienie stanowią polekowe rozrostowe zapalenia dziąseł. Do leków najczęściej wywołujących te zmiany należą: leki przeciwpadaczkowe (głównie pochodne hydantoinowe), leki immunosupresyjne (cyklosporyna, takrolimus), glikokortkosteroidy, blokery kanału wapniowego, głównie z grupy pochodnych dihydropirydyny, β-blokery, doustne środki antykoncepcyjne oraz leki antyproliferacyjne (np. cyklofosfamid). Drug-induced gingival hyperplasia is a very interesting subject. Drugs most often

enlargement: hormonal one, during pregnancy and puberty, viral one, alimentary deficiency, stress and medicines. Gingival enlargement characterizes the following diseases: leukemia, agranulocyrosis, neutropenia, Lesniowski-Crohn disease, Wegener's granulomatosis, sarcoidosis, amyloidosis and genetic syndromes (2, 5). Gingival volume changes could

inducing the changes are anti-epileptic ones (mainly some hydantoin derivatives),

be defined as local in cases when they co-

immunosuppressive drugs (cyclosporine, tacrolimus), glucocorticosteroid, calcium

ver 60% of dental units, or generalized

channel blockers, mainly from dihydropyridine derivatives group, β-blockers, oral

(above 60%) (1). Local changes cover pre-

contraceptives and antiproliferation drugs (e.g. Cyklofosfamid).

gnancy tumor, fibroma, epulises and papillomas. Generalized gingival volume

e-Dentico nr 2 (30) / 2011

51


PRAKTYKA

Powiększenie dziąseł jako zagadnienie interdyscyplinarne

Powiększenie dziąseł może być charakterystycznym objawem w takich chorobach jak: białaczka, agranulocytoza, neutropenia, choroba Leśniowskiego-Crohna, ziarniniak Wegenera, sarkoidoza, amyloidoza oraz w zespołach genetycznych. Gingival enlargement characterizes the following diseases: leukemia, agranulocyrosis, neutropenia, Lesniowski-Crohn disease, Wegener’s granulomatosis, sarcoidosis, amyloidosis and genetic syndromes.

omawianych zmian powoduje, że wymagają one dokładnej diagnozy i szczegółowych badań. Powiększenie dziąseł może stanowić jeden z objawów zespołów chorobowych, w których występują poważne zaburzenia rozwojowe z upośledzeniem umysłowym włącznie. Są nimi: Zimmerman-Laband syndrome, Murray-Puretic-Drescher syndrome, Rutherford syndrome, Cowden syndrome, Cross syndrome, Goltz-Gorlin syndrome czy Sturge-Weber syndrome (3, 9, 10). Przykładem zespołu, któremu zawsze towarzyszy przerost dziąseł jest występujący bardzo rzadko zespół

Zimmerman-Laband. Jest dziedziczony w sposób autosomalny dominujący. Literatura donosi o 33 przypadkach tej choroby na świecie. Charakterystyczne dla tego zespołu są masywne powiększenia dziąseł, nieprawidłowości tkanki chrzęstnej nosa i uszu, hipolazja lub brak paznokci oraz paliczków palców rąk i stóp, a także upośledzenie umysłowe (11). Wałowate, powiększone dziąsła towarzyszą również wrodzonemu niedorozwojowi szkliwa (amelogenesis imperfecta). Zadurska M. i wsp. stwierdzili przerost dziąseł u 12 pacjentów spośród 21 badanych chorych z tą nieprawidłowością zębową (12).

Polekowe rozrostowe zapalenia dziąseł Niniejsze opracowanie ma na celu zwrócić uwagę na wybrane postaci powiększenia dziąseł. Przedmiotem opisu, ze względu na interdyscyplinarny wymiar patologii stały się powiększenia dziąseł indukowane lekami, występujące w chorobach internistycznych oraz dziedziczna włókniakowatość dziąseł. Bardzo ciekawe zagadnienie stanowią polekowe rozrostowe zapalenia dziąseł. Do leków najczęściej wywołujących te zmiany na-

LEKI (przeciwpadaczkowe, antagoniści wapnia, β-blokery, środki antykoncepcyjne, leki immunosupresyjne) DRUGS (antiepileptic, calcium antagonists, β-blockers, contraceptives, immunosuppressive drugs

ZAPALENIA DZIĄSEŁ GINGIVAL INFLAMMATION CHOROBY OGÓLNOUSTROJOWE (choroby hematologiczne, schorzenia ziarniniakowe, amyloidoza, niedoczynność tarczycy, szkorbut) SYSTEMIC DISEASE (hematologic diseases, granulomatous diseases, amyloidosis, hypothyroidism, scurvy)

ZESPOŁY GENETYCZNE GENETIC SYNDROMES ŁAGODNE/ZŁOŚLIWE ZMIANY MIEJSCOWE BENIGN/MALIGNANT LOCAL CHANGES

Tabela I. Przyczyny powiększenia dziąseł Table I. Gingival enlargement causes changes may accompany general diseases, hereditary gingival fibromatosis as well as drug-induced changes. From histological point of view, there are several types of those changes to be listed: overgrowth, indefinite hyperplasia or mali-

1

2

Ryc. 1. Włókniak kostniejący obwodowy Fig. 1. Peripheral ossifying fibroma Ryc. 2. Przerost włóknisty zapalny Fig. 2. Inflammatory fibrous hyperplasia

52

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

gnant hyperplasia (fig. 1, 2). They are to be differentiated only in the course of histopathological examination (6). Overgrowth, aka hypertrophy, is tissue enlargement induced by cells growth while


Karolina Thum-Tyzo, Beata Petkowicz, Joanna Wysokińska-Miszczuk

leżą: leki przeciwpadaczkowe (głównie pochodne hydantoinowe), leki immunosupresyjne (cyklosporyna, takrolimus), glikokortkosteroidy, blokery kanału wapniowego, głównie z grupy pochodnych dihydropirydyny, β-blokery, doustne środki antykoncepcyjne oraz leki antyproliferacyjne (np. cyklofosfamid) (13). Wielu chorych przyjmujących wymienione leki odwiedza gabinety stomatologiczne. Uzyskane z wywiadu szczegółowe informacje na temat przebytych chorób i dotychczasowego leczenia okazują się niezbędne w postawieniu prawidłowej diagnozy i ukierunkowanym leczeniu. Patomechanizm lekozależnych rozrostów nie jest do końca wyjaśniony (2). Według Pernu H.E. i wsp. lekozależny rozrost ma podłoże genetyczne. Twierdzą, że polimorfizm genetyczny może wpływać na to czy osoba przyjmująca określone leki jest podatna na wystąpienie tego działania niepożądanego (14). W rozroście ważną rolę mogą odgrywać m.in. układ HLA (układ zgodności tkankowej), MDR1 (gen odporności wielolekowej), cytochrom P450 2C, SPARC (ang. secreted protein acidic and rich in cysteine), IL-1A, IL-6, metaloproteinazy (głównie MMP-1), CTLA-4

  PRACTICE 

Powiększenie może obejmować tkankę dziąsła brzeżnego w wymiarze pionowym i/lub poziomym, z czasem zajmując również dziąsło związane oraz brodawkę dziąsłową. Występuje zarówno w szczęce, jak i żuchwie. Enlargement may involve gingival margin tissue vertically and horizontally taking also gingival itself and gingival papilla, as well. It is to be found in both maxilla and mandible.

(ang. cytotoxic T-lymphocyte antigen 4) oraz TGF-β1 (ang. transforming growth factor – β1) (15, 16, 17, 18). Rozrosty dziąseł pojawiają się najczęściej po okresie 3 miesięcy stosowania leku, początkowo obejmują brodawkę dziąsłową, w dalszej kolejności dziąsło brzeżne. Występują głównie od strony przedsionkowej jamy ustnej. Autorzy odnotowali odmienne częstości występowania polekowych rozrostów dziąseł. Na podstawie zgromadzonego piśmiennictwa można jednak podać, że przeciętna częstość występowania rozrostów po fenytoinie, nifedypinie, cyklosporynie A wynoszą odpowiednio: 50%, 20%, 30% (19, 20).

sed, they need to be precisely diagnosed and examined in detail. Gingival enlargement may also indicate one of syndromes with serious developmental disorders including mental retardation, such as: Zimmerman-Laband syndrome, Murray-Puretic-Drescher syndrome, Rutherford syndrome, Cowden syndrome, Cross syndrome, Goltz-Gorlin syndrome or Sturge-Weber syndrome (3, 9, 10). Zimmerman-Laband syndrome is an example of a disease always accompanied by gingival overgrowth. The pattern of heredity is autosomal dominant. Literature mentions 33 cases of the disease worldwide. Characteristic features of the syndrome are: massive gingival enlargement, cartilage tissue abnormalities (nasal, aural), hypo-

Liczne prace dotyczące wpływu cyklosporyny (CsA) na przyzębie potwierdzają jej związek z powiększeniem dziąseł (16, 17, 21, 23, 25). Cyklosporyna jest inhibitorem

plasia or lack of nails and phalanges, and mental retardation (11). Tooth development disorder, amelogenesis imperfecta is also accompanied by gingival enlargement. Zadurska M. et al. indicated gingival overgrowth in 12 out of 21 examined patients suffering from this very disorder (12).

hyperplasia is tissue enlargement induced

ading to changes in patient's appearan-

by the growth of cell number. Indefinite

ce. Gingival enlargement is also condu-

Drug-induced gingival hyperplasia

hyperplasia covers desmoid, also benign

cive to numerous bite disorders which in

Hereby paper aims at drawing attention

fibrous histiocytoma. Fibrosarcoma is an

the longer run may require orthodontic

to the selected forms of gingival enlar-

example of rare malignant hyperplasia.

treatment (2, 7, 8). What is more, gingival

gement. Due to interdisciplinary charac-

Gingival enlargement may induce vario-

enlargement prevents proper oral hygie-

ter of the pathology, the subject of the

us dysfunctions such as eating difficulties,

ne facilitating development of inflamma-

study is drug-induced gingival enlarge-

talking, unconstrained mouth closing,

tion in periodontium. In clinical presenta-

ment. Drug-induced gingival hyperpla-

proper prosthetic treatment, conserva-

tion, swelling and hardening are marked.

sia is a very interesting subject. Drugs

tive treatment, orthodontic treatment.

Due to the fact that there are many fac-

most often inducing the changes are an-

It is also a serious aesthetic problem le-

tors contributing to the changes discus-

ti-epileptic ones (mainly some hydantoin

e-Dentico nr 2 (30) / 2011

53


PRAKTYKA

Ząb przetrwały i zębiak powodem zatrzymania zęba stałego

Z Key words: persistent tooth, odontoma, impacted tooth

powodem zatrzymania zęba stałego

Streszczenie: W pracy przedstawiono opis przypadku zatrzymanego zęba spowodowanego obecnością zęba przetrwałego i zębiaka u 14-letniego chłopca. praca recenzowana

Słowa kluczowe: ząb przetrwały, zębiak, zatrzymany ząb

ąb przetrwały i zębiak

Abstract: The article describes a combined case of a persistent tooth, odontoma and an impacted tooth in a 14-year old boy.

Z lek. stom. Monika Cyl, prof. dr hab. n. med. Grażyna Grzesiak-Janas, dr hab. n. med. Anna Janas

Adres korespondencyjny Correspondence address: Zakład Chirurgii Stomatologicznej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego Nr 6 Uniwersytetu Medycznego w Łodzi ul. Pomorska 251, 92-213 Łódź Kierownik: prof. dr hab. n. med. Grażyna Grzesiak-Janas

62

awiązki zębów mlecznych i stałych rozwijają się jednocześnie przesuwając się w kierunku wyrostków zębodołowych w odpowiednim czasie, zależnym od rodzaju zawiązka. Zęby mleczne kształtują się z 20 zawiązków tj. 10 w szczęce i 10 w żuchwie, zaś stałe z 32 zawiązków – 16 w szczęce i 16 w żuchwie. Jednak w czasie ich wyrzynania mogą występować różne odchylenia. Należą do nich: zęby wrodzone (dentes natales) i noworodkowe (dentes neonatales), przedwczesne ząbkowanie (dentitio praecox), opóźnione wyrzynanie (dentitio tarda), zębiak (odontoma), utrudnione wyrzynanie (dentitio dificilis), przetrwały ząb mleczny (dens persistens), częściowe lub całkowite zatrzymanie zęba (impacted tooth), zaburzenia związane z nieprawidłową lokalizacją zęba w kości, zaburzenia kolejności wyrzynania zębów stałych, wy-

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

rzynanie zębów dodatkowych w nietypowych dla nich obszarach twarzoczaszki (1,2). Celem pracy było przedstawienie dwóch z wyżej wymienionych odchyleń, które miały wpływ na zatrzymanie zęba.

Opis przypadku 14-letni chłopiec został skierowany do naszego szpitala przez lekarza stomatologa celem konsultacji i dalszego leczenia. Powodem zgłoszenia był przetrwały ząb mleczny 85 w części zębodołowej żuchwy. Badaniem zewnątrzustnym nie obserwowano odchyleń od stanu prawidłowego. W badaniu wewnątrzustnym stwierdzono widoczny ząb przetrwały 85 (ryc. 1). Błona śluzowa nie wykazywała cech stanu zapalnego.


Monika Cyl, Grażyna Grzesiak-Janas, Anna Janas

Badaniem palapcyjnym nie obserwowano wygórowania oraz bolesności dotykowej w części zębodołowej żuchwy, w okolicy zatrzymanego zęba. Pacjent skarg nie zgłaszał. W wywiadzie ojciec dziecka nie podawał przebytych urazów części twarzowej czaszki. Stan ogólny chłopca był dobry. Na dostarczonym zdjęciu pantomograficznym widoczny był ząb przetrwały, cień z większym wysyceniem, ostro odgraniczony od otaczającej kości, przypominający jagodę maliny oraz zatrzymany ząb drugi przedtrzonowy (ryc. 2). Ojcu dziecka przedstawiono plan leczenia chirurgicznego i po uzyskaniu pisemnej zgody wyznaczono termin zabiegu. W znieczuleniu ogólnym w procedurach chirurgii jednego dnia usunięto przetrwały ząb mleczny 85, który posiadał bardzo cienkie korzenie (ryc. 3). Następnie, po nacięciu płata śluzówkowo-okostnowego i zdjęciu blaszki kostnej, uwidoczniono łącznotkankową otoczkę guza wraz z licznymi,

różnej wielkości, drobnymi tworami o kształcie zębów (ryc. 4). Wyłuszczony guz przesłano do badania histopatologicznego, zawierał 22 karłowate zęby (ryc. 5). W celu przyspieszenia wyrznięcia się zęba zatrzymanego wykonano kortykotomię. Zabieg polegał na nacięciu warstwy korowej kości, która wpływa na osłabienie oporu kości w czasie leczenia ortodontycznego. Po wygładzeniu ostrych brzegów kostnych i przepłukaniu rany pooperacyjnej 0,02% roztworem chlorheksydyny, zaopatrzono ją chirurgicznie. Przebieg śród- i pooperacyjny był bez powikłań, a otrzymany wynik badania histopatologicznego: odontoma compositum.

  PRACTICE 

Persistent tooth and odontoma as a cause of impacted permanent tooth

B

uds of deciduous and permanent teeth develop, moving at the

same time towards alveolar process within a period of time depending on the type of buds in question. Deciduous teeth develop from 20 buds, that is 10 in maxilla and another 10 in mandible, while permanent teeth – 32 buds: 16 in maxilla and 16 in mandible. However, during tooth eruption various deformations may take place. These are for instance: dentes na-

Pacjent opuścił nasz szpital w godzinach przedpołudniowych w stanie ogólnym dobrym; w drodze do domu towarzyszył mu ojciec.

tales, dentes neonatales, dentitio praecox, dentitio tarda, odontoma, dentitio dificilis, dens persistens, partially of fully impacted tooth, disorder caused by improper location of teeth in

Omówienie Najczęściej przyczyną zatrzymania zębów w kości bywają czynniki miejscowe, utrudniające ich wyrzynanie. Należą do nich brak miejsca w łuku zębowym, torbiele, guzy, urazy, obecność

the bone structure, disordered sequence of permanent teeth eruption, additional teeth eruption in unusual maxillofacial areas (1,2). The aim of the research was to present two types of deformation, mentioned above, and indicate their influ-

W czasie wyrzynania zębów mogą występować różne odchylenia. Należą do nich: zęby wrodzone i noworodkowe, przedwczesne ząbkowanie, opóźnione wyrzynanie, zębiak, utrudnione wyrzynanie, przetrwały ząb mleczny, częściowe lub całkowite zatrzymanie zęba, zaburzenia związane z nieprawidłową lokalizacją zęba w kości, zaburzenia kolejności wyrzynania zębów stałych, wyrzynanie zębów dodatkowych w nietypowych dla nich obszarach twarzoczaszki. During tooth eruption various deformations may take place. These are for instance: dentes natales, dentes neonatales, dentitio praecox, dentitio tarda, odontoma, dentitio dificilis, dens persistens, partially of fully impacted tooth, disorder caused by

ence on impacted tooth development.

Case study 14-year old boy was referred to our hospital by his dentist for consultation and further treatment. The reason – deciduous tooth 85 in alveolar part of mandible. Extraoral examination did not include observation of deformations. During intraoral examination, a visible persi-

improper location of teeth in the bone structure, disordered sequence of permanent

stent tooth 85 was found (Fig. 1). Mu-

teeth eruption, additional teeth eruption in unusual maxillofacial areas.

cous membrane did not indicate any

e-Dentico nr 2 (30) / 2011

63


PRAKTYKA

Toksyna botulinowa w leczeniu zaburzeń stawów skroniowo-żuchwowych i bólu twarzy – opis przypadku

T

oksyna botulinowa

w leczeniu zaburzeń stawów skroniowo-żuchwowych i bólu twarzy – opis przypadku Zaburzenia stawów skroniowożuchwowych (TMD) to termin używany do określenia schorzeń wpływających na czynność żucia. Mogą one obejmować prawdziwą patologię stawów skroniowo-żuchwowych, jak również dysfunkcję mięśni żucia1,2. TMD może objawiać się bólem twarzy, dźwiękami w stawach, bólami głowy, bólem w okolicy uszu, bólami szyi i karku oraz/lub ograniczeniem ruchomości żuchwy. Dokładne zróżnicowanie odpowiednich czynników etiologicznych jest często trudne, ponieważ brak jest powszechnie akceptowanych kryteriów diagnostycznych1,2. Nie ma jednego ogólnego leczniczego podejścia do TMD3,4, a różnorodne nazwy schorzeń są często izolowane i traktowane w praktyce klinicznej osobno.

Ghabi A. Kaspo, D.D.S., D. Ortho, D.D.S dr n. med. i dr n. hum. Anna M. Dubojska

Adres korespondencyjny Correspondence address: Anna M. Dubojska e-mail: dubojska@poczta.onet.pl Ghabi A. Kaspo e-mail: gakaspodds@gmail.com

68

Ze względu na to, że stawy skroniowożuchwowe (TMJ) należą do najbardziej aktywnych stawów człowieka, to szczególnie istotne jest znaczenie dysfunkcji mięśni odpowiedzialnych za czynność tych stawów. Czynnik miogenny obejmuje większość przypadków TMD3,5. Powszechnym czynnikiem etiologicznym TMD jest spastyczność mięśniowa wtórna w stosunku do bruksizmu, stresorów zewnętrznych, dystonii usznożuchwowej i zachowań psychomotorycznych1,6. Na przykład parafunkcyjne zaciskanie zębów może wzmagać ból

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

mięśniowo-powięziowy, szczególnie gdy swobodna (zrelaksowana) pozycja żuchwy nie pokrywa się z pozycją żuchwy w zwarciu, co następnie przyczynia się do dysfunkcji stawów skroniowo-żuchwowych. Zaburzenia mięśniowe dotyczące mięśni żucia są analogiczne z zaburzeniami mięśni szkieletowych całego ciała7. Poza bólem mięśni mamy do czynienia z nadmiernym użyciem normalnie odżywionego mięśnia lub niedokrwieniem normalnie pracującego mięśnia8-11. Wystąpienie bólu mięśnia nie powoduje jedynie wzrostu wrażliwości nocyceptorów obwodowych, ale powstaje też nadpobudliwość w centralnym układzie nerwowym (CNS) oraz miejscowa nadwrażliwość na ból (hiperaglezja)8,12-15. Większość pacjentów z TMD podczas badania palpacyjnego wykazuje tkliwość mięśni unoszących żuchwę, a wielu zgłasza też ból podczas żucia16. Tradycyjnie postawiono hipotezę, że takie objawy związane są z czynnikami psychosocjalnymi12 oraz wzmagają posturalną elektromiograficzną (EMG) aktywność mięśni17. Lund i wsp.18 kwestionują powszechny pogląd, że ból mięśniowo-szkieletowy związany jest z toniczną hiperaktywnością mięśnia. Udowodnił on, że wystąpienie bólu


Ghabi A. Kaspo, D. Ortho, Anna M. Dubojska

zawsze redukuje aktywność mięśni pełniących tę samą funkcję, przy niewielkim wzroście poziomu aktywności mięśni antagonistycznych. Często wynikiem jest też redukcja maksymalnego skurczu dobrowolnego, zmniejszenie siły mięśnia, obniżenie wytrzymałości czasowej oraz redukcja zakresu i prędkości ruchu18-21. Spostrzeżenia te potwierdza fakt, że u pacjentów z bruksizmem i nawykami zaciskania zębów jedynie niewiele mięśni wykazuje nadwrażliwość22 i tylko 30% pacjentów z potwierdzonym aktywnym bruksizmem zgłaszało znaczące bóle mięśni (mialgię)23. Zaburzenia mięśni mogą być podzielone na takie, które obejmują pojedyncze mięśnie lub grupę mięśni (lokalne) i takie, które obejmują wszystkie mięśnie (systemowe). Systemowe zaburzenia mięśni nie występują wyłącznie w przypadku mięśni żucia; dlatego zasadniczo nie są przypisane terapii TMD. Lekarz zajmujący się bólem w obrębie ust i twarzy powinien znać główne systemowe przyczyny bólu mięśniowego, a kiedy zdiagnozuje takie zaburzenie systemowe powinien zastosować właściwe leczenie lub skierować na odpowiednie leczenie specjalistyczne.

Ból mięśniowo-powięziowy ma charakter miejscowy tępy; jest to dokuczliwy ból mięśnia, z obecnością punktów spustowych w mięśniu, ścięgnach lub powięziach24. Podczas badania palpacyjnego punkty spustowe mogą wytwarzać charakterystyczny wzór miejscowo odczuwanego bólu i/lub objawy autonomiczne po prowokacji25-29. Wcześniej stosowane terminy określające ból mięśniowo-powięziowy obejmują mialgię, ból punktów spustowych oraz syndrom dysfunkcji bólu mięśniowo-powięziowego. Kiedy zgłaszany ból jest odczuwany jako ból głowy, to jest on związany z bólem głowy typu napięciowego. W bólu mięśniowo-powięziowym występuje istotne nałożenie się objawów obiektywnych i subiektywnych i może być podobny mechanizm patofizjologiczny, chociaż ból dotyczy różnych mięśni30. Przewlekłą centralnie sterowaną mialgię wywołuje raczej pewna ciągłość niż czas trwania i intensywność odczuwanego bólu. Do bólu przewlekłego prowadzi częściej przedłużający się i ciągły ból mięśniowy niż przerywany ból mięśniowy. Ponieważ ból związany z centralnie sterowaną mialgią jest generowany centralnie, to nie będzie on odpowiadał na leczenie skierowane na tkanki bolącego mięśnia. Terapia powinna być

  PRACTICE 

Botulinum Toxin in the Treatment of TMD and Facial Pain Conditions – Case Report Temporomandibular

disorder

(TMD) is an umbrella term used to describe a number of diseases affecting masticatory function, which may include true pathology of the temporomandibular joint as well as masticatory muscle dysfunction1,2. TMD can manifest with facial pain, joint sounds, headache, periauricular pain, neck pain, and/or limited jaw excursion. The precise differentiation of relevant etiologic factors is often difficult because of lack of universally accepted diagnostic criteria1,2; thus, there are no generalized treatment approaches to TMD3,4 and the various disease entities are often isolated and treated independently in clinical practice. Because the temporomandibular joint (TMJ) is one of the body's most active joints, the significance of dysfunction of the muscles responsible for TMJ function is critical, and the majority of TMD cases include a myogenic component3,5. Muscular spasticity secondary to bruxism, external stressors, otomandibular Dystonia, and psychomotor behaviors are common etiologic factors of TMD1,6. For example, parafunctional clenching can intensify

Dokładne zróżnicowanie odpowiednich czynników etiologicznych jest często trudne, ponieważ brak jest powszechnie akceptowanych kryteriów diagnostycznych. Nie ma jednego ogólnego leczniczego podejścia do TMD, a różnorodne nazwy schorzeń są często izolowane i traktowane w praktyce klinicznej osobno. The precise differentiation of relevant etiologic factors is often difficult because of lack of universally accepted diagnostic criteria; thus, there are no generalized treatment approaches to TMD and the various disease entities are often isolated and treated independently in clinical practice.

myofascial pain, especially when the relaxed posture of the mandible does not match the occlusion, which contributes to TMJ dysfunction. Muscle disorders involving the masticatory muscles are analogous to skeletal muscle disorders throughout the body7. Some mechanisms apart from muscle pain are overuse of a normally perfused muscle or ischemia of a normally working muscle8-11. Painful muscle conditions not

e-Dentico nr 2 (30) / 2011

69


PRAKTYKA

Funkcjonalne zwężenie żuchwy podczas otwierania

F

Streszczenie: Funkcjonalne zwężenie żuchwy występuje podczas jej otwierania

functional mandibular narrowing, mandibular deformation

praca recenzowana

Słowa kluczowe: funkcjonalne zwężenie żuchwy, deformacja żuchwy Key words:

unkcjonalne zwężenie żuchwy podczas otwierania

i protruzji. Może mieć ono wpływ na rozległe uzupełnienia protetyczne osadzone na zębach i implantach. Celem pracy było zbadanie czy zmienia się wymiar poprzeczny żuchwy między pierwszymi trzonowcami podczas jej opuszczania oraz czy istnieje korelacja pomiędzy funkcjonalnym zwężeniem żuchwy a płcią. Materiał i metoda: Badania przeprowadzono na grupie 40 studentów (20 kobiet i 20 mężczyzn) z pełnymi łukami zębowymi. W celu obliczenia wymiaru poprzecznego między jednoimiennymi trzonowcami pobrano wyciski powierzchni żującej zębów żuchwy na plastikowych nośnikach masą poliwinylosiloksanową, przy minimalnym i przy maksymalnym otwarciu. Wyciski zeskanowano, obraz przetworzono z wykorzystaniem programu Mini Magics. Punkty referencyjne wybrano na pierwszych trzonowcach i pomiędzy nimi zmierzono liniowy wymiar międzytrzonowcowy. Abstract: Functional mandibular narrowing occurs during opening and protrusion movements. That may affect tooth- or implant-supported full-arch fixed dentures. The aim of this study was to assess the difference between linear intermolar distance during opening and to estimate the correlation between functional mandibular narrowing and gender. Materials and methods: Study was performed on 40 dentistry students (20 males and 20 females). For evaluation, impressions of the mandibular occlusal surface were made with silicate impression material on plastic trays, in minimal and maxi-

lek. dent. Borys Tomikowski, dr n. med. Cezary Langot, dr n. med. Katarzyna Tomikowska, Oskar Szram, dr hab. n. med. Beata Dejak

Adres korespondencyjny Correspondence address:

Zakład Protetyki Stomatologicznej ul. Pomorska 251, 92-216 Łódź Kierownik Zakładu Protetyki Stomatologicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi: dr hab. n. med. Beata Dejak

88

mal opening. The impressions were scanned, and the images were processed using program Mini Magics. Reference points were selected on the occlusal surface of the contralateral first molars, and the linear intermolar distance was measured.

Wprowadzenie Na dopasowanie uzupełnienia protetycznego do filarów ma wpływ wiele czynników, które mogą powodować niedokładności w gotowej pracy. Na etapie postępowania klinicznego i laboratoryjnego powstają zniekształcenia, które należy wziąć pod uwagę analizując przyczyny niedopaso-

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

wania konstrukcji protetycznej w jamie ustnej, jak na przykład nieodpowiedni wybór materiałów czy też błędy w trakcie pobierania i przechowywania wycisku, błędy podczas odlewania modelu roboczego, czy też w procesie odlewniczym konstrukcji metalowej (3,6).


Borys Tomikowski, Cezary Langot, Katarzyna Tomikowska, Oskar Szram, Beata Dejak

Zjawiskiem pomijanym, a mogącym odgrywać rolę w dokładności dopasowania uzupełnień odbudowujących rozległe braki w żuchwie, jest jej funkcjonalne zwężenie. Może ono mieć wpływ na dokładność odwzorowania pola protetycznego przy pobieraniu wycisków zębów dolnych. Niedokładności zaistniałe na tym etapie mogą powodować, że gotowe uzupełnienie nie będzie pasywnie osadzone na filarach. Konsekwencją braku pasywnego przylegania jest powstawanie niekorzystnych naprężeń w ostatecznym uzupełnieniu protetycznym (11) oraz wokół filarów: zębów lub implantów. Funkcjonalne zwężenie żuchwy polega na zgięciu trzonu i gałęzi w kierunku przyśrodkowym, pod wpływem sił wywołanych skurczem mięśni skrzydłowych bocznych i przyśrodkowych oraz żwaczy i skroniowych w trakcie ruchu odwodzenia lub protruzji (10,12,17,18). Uznaje się, że ze względu na horyzontalny przebieg włókien mięśniowych, największy wpływ na zwężenie żuchwy ma mięsień skrzydłowy boczny (22). Wraz ze zgięciem przyśrodkowym trzonu i gałęzi, powstają naprężenia w obrębie spojenia żuchwy. Jednak szczegółowe badania dowodzą, że podlega ona bardziej skomplikowanym deformacjom w trakcie ruchów niż jedynie

zwężenie. Oprócz niego dochodzi też do przechylania części zębodołowej trzonu żuchwy wraz z zębami i zgięcia w spojeniu żuchwy w trakcie omawianych ruchów (1,14,15). Funkcjonalna deformacja żuchwy może wpływać niekorzystnie na powodzenie leczenia obustronnych braków międzyzębowych w żuchwie przy pomocy jednoczęściowych protez stałych. Aparat zawieszeniowy zęba pozwala na ruch zęba w zakresie do 100 μm, co niweluje niewielkie niedokładności w przypadku mostów wspartych na uzębieniu naturalnym (13). Margines błędu zmniejsza się w przypadku, gdy filarami protetycznymi są implanty, jako że ruchomość prawidłowo zintegrowanego wszczepu wynosi zaledwie 10 μm. Połączenie nieruchomych filarów sztywną suprastrukturą, podczas gdy podłoże wykazuje funkcjonalną elastyczność może powodować: niemożliwość biernego dopasowania uzupełnienia protetycznego (passive fit), jak również koncentrację naprężeń w układzie implanty-suprastruktura (2). Kliniczną konsekwencją takiego połączenia jest zwiększone ryzyko odcementowania, czy też pękania uzupełnienia lub odkręcania i pękania śrub suprastruktury (7,8,10,19,23). Istnieją również doniesienia o wystąpieniu dolegliwości bólowych po

  PRACTICE 

Functional mandibular narrowing during mouth opening Introduction There are many various factors contributing to fitting of prosthetic filling to screw retainers which may result in inaccuracies in the final piece of work. Clinical and laboratory proceedings may result in the deformations. They have to be taken into consideration when analyzing the reasons for intraoral prosthetic construction misfitting, e.g. improper material selections or mistakes made while taking impressions, storing them or mistakes made while casting metal construction (3,6). Functional

mandibular

narrowing,

though often left aside, is the phenomenon which may play a crucial role in fitting accuracy of extensive reconstructions in mandible. It may influence the accuracy of prosthetic field mapping when taking impressions of lower teeth. At this stage, inaccuracies appear in situations when ready-made dentures do not fit passively the screw retainers. As a consequence of improper fit, stress may appear in the final prosthetic construction (11) and around screw retainers: either teeth or implants. Functional mandibular narrowing comprises flexure of the body and ramus of

W celu obliczenia wymiaru poprzecznego między jednoimiennymi trzonowcami pobrano wyciski powierzchni żującej zębów żuchwy na plastikowych nośnikach masą poliwinylosiloksanową, przy minimalnym i przy maksymalnym otwarciu. Wyciski zeskanowano, obraz przetworzono z wykorzystaniem programu Mini Magics. For evaluation, impressions of the mandibular occlusal surface were made with silicate impression material on plastic trays, in minimal and maximal opening. The impressions were scanned, and the images were processed using program Mini Magics.

mandible in mesial direction, under the forces resulting from contraction of lateral pterygoid and medial pterygoid muscle and rumen, as well as temporalis in opening movement or protrusion (10,12,17,18). It is thought, that due to linear muscle fibers alignment, lateral pterygoid muscle (22) is responsible to the greatest extent, for functional mandibular narrowing. When body and ramus of mandible

e-Dentico nr 2 (30) / 2011

89


PRAKTYKA

Funkcjonalne zwężenie żuchwy podczas otwierania

1a

1b

2

Ryc. 1. Pobieranie wycisków, a) przy minimalnym, b) przy maksymalnym odwiedzeniu żuchwy

Fig. 1.

Taking impressions, a) at minimal opening b) at maximal ope-

ning of mandible Ryc. 2. Zmodyfikowana plastikowa łyżka standardowa z całko-

wicie zredukowanym pobrzeżem Fig.

2. Modified plastic standard tray with com-

pletely reduced edges

zacementowaniu jednoczłonowego mostu opartego na implantach w żuchwie, które ustąpiły po podzieleniu uzupełnienia (15). Zjawisko funkcjonalnego zwężenia żuchwy nie jest do końca wyjaśnione. Przypuszcza się, że zależy ono od: aktywności mięśni żucia, morfologii żuchwy i gęstości kości (5,10,12). Celem pracy było zbadanie czy zmienia się wymiar żuchwy w płaszczyźnie poziomej między pierwszymi trzonowcami oraz czy istnieje korelacja pomiędzy funkcjonalnym zwężeniem żuchwy a płcią.

Materiał i metoda Badaną grupę stanowiło 40 studentów Uniwersytetu Medycznego w Łodzi: 20 kobiet i 20 mężczyzn w wieku 22-25 lat. Badani spełniali odpowiednie kryteria: pełen dolny łuk zębowy, zęby bez patologicznej ruchomości, w ciągu ostatnich 2 lat nie byli leczeni ortodontycznie ani nie przechodzili zabiegów ortopedyczno-szczękowych, nie mieli zaburzeń w układzie ruchowym narządu żucia.

3

U każdej badanej osoby wykonywane były dwa wyciski w dwóch pozycjach referencyjnych: przy maksymalnym odwiedzeniu żuchwy i minimalnym odwiedzeniu żuchwy, umożliwiającym

flexes, stresses appear within the area of mandibular symphysis. However, de-

4 Ryc. 3. Wybór punktów referencyjnych na powierzchniach żujących pierwszych zębów trzonowych

Fig. 3. Selection of referential points on occlusal surfaces of first

tailed researches prove that mandible is exposed to much more complex deformations while moving than just functional narrowing. Apart from narrowing, what

molars Ryc. 4. Pomiar pomiędzy punktami referencyjnymi na przeciwległych pierw-

may also occur is body of mandible flex-

szych trzonowcach

ure, together with teeth, and mandibu-

Fig. 4. Measurement made between referential points on con-

tralateral first molars

90

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

lar symphysis bending occurring during


PRAKTYKA

Występowanie odległych objawów bólowych oraz objawów akustycznych w stawie skroniowo-żuchwowym u pacjentów uprawiających parafunkcje

W

ystępowanie odległych objawów bólowych oraz objawów akustycznych w stawie skroniowo-żuchwowym u pacjentów uprawiających parafunkcje Streszczenie: Coraz częściej do specjalistów różnych dziedzin trafiają pacjenci

Key words: parafunctions, dysfunctions, temporomandibular joint, clicks, pain

praca recenzowana

Słowa kluczowe: parafunkcje, dysfunkcje, staw skroniowo-żuchwowy, trzaski, ból

z dolegliwościami bólowymi z okolicy mięśni karku, pasa barkowego i szyi, kręgosłupa w odcinkach: szyjnym, piersiowym, lędźwiowo-krzyżowym. Nierzadko zdarza się, że są to objawy dysfunkcji w obrębie narządu żucia, co często jest ignorowane przez lekarzy. Wykładnikiem nieprawidłowości w obrębie szeroko rozumianego układu stomatognatycznego są również patologiczne objawy akustyczne zlokalizowane w stawach skroniowo-żuchwowych podczas ich czynności. Wszystkie wyżej wymienione dysfunkcje mogą być wywołane przez uprawianie parafunkcji, czyli nieświadomych, niecelowych i szkodliwych nawyków takich jak np. zgrzytanie zębami, obgryzanie paznokci, długopisów itp. Celem naszej pracy jest zbadanie wpływu parafunkcji na zwiększenie częstości występowania objawów dysfunkcji w postaci odległych objawów bólowych oraz objawów akustycznych w obrębie stawów skroniowo-żuchwowych. Abstract: Increasingly more often, various types of specialists have to cope with patients who suffer from pain sensations originating from nape, shoulder belt and neck muscles as well as the cervical, thoracic and lumbar/sacral sections of the spine. Many a time, they are signs of masticatory organ dysfunctions, which are often neglected or ignored by physicians. Abnormalities in the stomatognathic system in

dr n. med. Andrzej Bożyk, lek. dent. Michał Paulo, lek. dent. Bartosz Samczyk, stud. Maciej Michalak

general are also characterised by pathological acoustic symptoms located in temporomandibular joints during activity. All of the dysfunctions mentioned above can be caused by performing parafunctions, i.e. unconscious, unintentional and harmful habits such as, for example, bruxism, biting nails or pens, etc. The aim of this study is to examine the influence of parafunctions on the increased occurrence of dysfunction’s manifestations in the form of distant pain sensations and acoustic symp-

Zakład Protetyki Stomatologicznej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie Kierownik Katedry: dr n. med. Janusz Borowicz Adres korespondencyjny Correspondence address: Zakład Protetyki Stomatologicznej UM ul. Karmelicka 7, 20-081 Lublin

96

toms in the area of temporomandibular joints.

Wstęp Nieprawidłowości związane z narządem żucia stanowią, obok próchnicy i chorób przyzębia, ogromny problem we współczesnej stomatologii. Gwałtowny wzrost chorych z objawami dysfunkcji jest istotnie zauważany w państwach wysoko rozwiniętych, w tym również w naszym kraju. Przy-

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

czyną takiego stanu jest wszechobecny i towarzyszący tym pacjentom na co dzień stres. W sytuacjach stresogennych dochodzi do wzmożonej aktywności mięśni mimicznych, które czynnie uczestniczą w procesach emocjonalnych. Dzieje się tak w głównej mierze poprzez zmniejszenie możliwości


Andrzej Bożyk, Michał Paulo, Bartosz Samczyk, Maciej Michalak

adaptacyjnych układu ruchowego narządu żucia oraz zwiększenie częstości wykonywania parafunkcji przez pacjentów (1-7). Parafunkcje to nic innego jak szkodliwe nawyki ruchowe narządu żucia. Możemy je podzielić na zwarciowe oraz niezwarciowe. Parafunkcje zwarciowe, czyli nawykowe zaciskanie zębów i zgrzytanie zębami odbywają się z kontaktem zębów przeciwstawnych. Parafunkcje niezwarciowe, to nawyki ruchowe w obrębie narządu żucia, przy których nie dochodzi do kontaktu zębów przeciwstawnych np. parafunkcje języka, nagryzanie warg i błony śluzowej policzków, ogryzanie paznokci oraz nawykowe nagryzanie obcych przedmiotów (5, 7-10). Uprawianie parafunkcji zwarciowych, jak i niezwarciowych sprzyja po pewnym czasie nieprawidłowemu modelowi ruchomości żuchwy. Prowadzi to w konsekwencji do zaburzeń wewnątrzstawowych w stawie skroniowożuchwowym oraz występowania objawów bezbólowych i bólowych (1, 8). Głównymi bezbólowymi objawami nieprawidłowości w stawie skroniowożuchwowym są przede wszystkim odchylenia od normy zakresu ruchomości żuchwy przy jej wolnych ruchach,

starcia zębów, zmiany w przyzębiu oraz występowanie objawów akustycznych takich jak trzaski oraz trzeszczenia. Do objawów bólowych zaliczane są przejawy miejscowe, jak i odległe. Do miejscowych zaliczana jest bolesność uciskowa stawu skroniowo-żuchwowego i bóle mięśni narządu żucia. Objawy odległe występują u pacjentów w postaci bólów mięśni karku, pasa barkowego i szyi, bólów kręgosłupa w odcinkach: szyjnym, piersiowym i lędźwiowo-krzyżowym (8, 11, 12).

  PRACTICE 

The occurrence of distant pain and acoustic symptoms in temporomandibular joint in the patients suffering from parafunctions Introduction Abnormalities connected with the stomatognathic system, next to caries and periodontal diseases, are one of the most serious problems in contemporary dentistry. A rapid increase of the number of patients with dysfunctions is clearly noti-

Celem naszej pracy jest przedstawienie związku pomiędzy występowaniem objawów akustycznych w poszczególnych fazach wolnych ruchów żuchwy a uprawianymi przez pacjentów parafunkcjami oraz ocena częstości występowania objawów odległych u pacjentów uprawiających parafunkcje zwarciowe i niezwarciowe.

ceable in highly-developed countries, including Poland. This state of things is caused by the omnipresent stress that accompanies us every day. In stress-inducing situations, the activity of mimic muscles, which actively take part in emotional processes, increases. It is mainly caused by reduced adaptation of the stomatognathic system and increased frequency of parafunctions performed by patients (1-7).

Materiały i metody Badania przeprowadzono na podstawie analizy dokumentacji medycznej pacjentów zgłaszających się do Pracowni Zaburzeń Czynnościowych Uniwersytetu Medycznego w Lublinie w latach 2003-2008. Badana grupa składała się z 1000 osób. Na podstawie kart pacjentów oceniono obecność parafunkcji

Parafunctions are nothing more but harmful movement habits of the masticatory organ. We can divide them into occlusal and non-occlusal. Occlusal parafunctions, i.e. habitual clenching and bruxism, take place with contact of the opposite teeth. Non-occlusal parafunctions are movement habits in the area of the masticatory organ which are not accompa-

Coraz częściej do specjalistów różnych dziedzin trafiają pacjenci z dolegliwościami bólowymi z okolicy mięśni karku, pasa barkowego i szyi, kręgosłupa w odcinkach: szyjnym, piersiowym, lędźwiowo-krzyżowym. Nierzadko zdarza się, że są to objawy dysfunkcji w obrębie narządu żucia, co często jest ignorowane przez lekarzy.

nied by contact with the opposite teeth, e.g. tongue parafunctions, lip and buccal mucosa biting, biting nails and habitual biting of different items (5, 7-10). After some time, performing both occlusal and non-occlusal parafunctions may

Increasingly more often, various types of specialists have to cope with patients with

result in an incorrect model of mandi-

pain sensations originating from nape, shoulder and neck muscles as well as the

bular mobility. Consequently, it leads to

cervical, thoracic and lumbar/sacral sections of the spine. Many a time, they are

intra-articular disorders in the temporo-

symptoms of masticatory organ dysfunctions, which are often neglected or igno-

mandibular joint and the occurrence of

red by physicians.

painful and painless symptoms (1, 8).

e-Dentico nr 2 (30) / 2011

97


Występowanie odległych objawów bólowych oraz objawów akustycznych w stawie skroniowo-żuchwowym u pacjentów uprawiających parafunkcje

  PRAKTYKA

Pacjenci uprawiający Pacjenci uprawiający parafunkcjeparafunkcje bez objawów z objawami akustycznych akustycznymi

70% 84%

60% 70%

48% 63%

90% 80% 70% 60%

Parafunkcje zwarciowe

50%

Occlusal parafunctions

40% 30%

Parafunkcje niezwarciowe Non-occlusal parafunctions

20% 10% 0%

Pacjenci uprawiający parafunkcje bez objawów akustycznych Patients performing parafunctions without acoustic symptoms

Oba typy parafunkcji Both types of parafunctions

Pacjenci uprawiający parafunkcje z objawami akustycznymi Patients performing parafunctions with acoustic symptoms

Wykres przedstawiający pacjentów uprawiających parafunkcje z obja78% 61% 1. Wykres 87%

wami akustycznymi i bez tych objawów Graph 66%

62%

83%

1. Patients performing parafunc-

tions with and without acoustic symptoms

100% 90%

Pacjenci uprawiający parafunkcje z bólem karku Patients performing parafunctions with nape pain

80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

Parafunkcje zwarciowe Occlusal parafunctions

Parafunkcje niezwarciowe Non-occlusal parafunctions

Oba typy parafunkcji Both types of parafunctions

Pacjenci uprawiający parafunkcje bez bólu karku Patients performing parafunctions without nape pain

Wykres 2. Wykres przedstawiający pacjentów uprawiających parafunkcje z bó76% karku 60% i bez 86% tego objawu lem 67%

61%

83%

Graph 2. Patients performing parafunctions with

and without nape pain

100% 90% 80%

Pacjenci uprawiający parafunkcje z bólem szyi Patients performing parafunctions with neck pain

70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

Parafunkcje zwarciowe Occlusal parafunctions

Parafunkcje niezwarciowe Non-occlusal parafunctions

Oba typy parafunkcji Both types of parafunctions

Pacjenci uprawiający parafunkcje bez bólu szyi Patients performing parafunctions without neck pain

zwarciowych i niezwarciowych oraz obecność patologicznych objawów odległych w postaci: bólów mięśni karku, pasa barkowego i szyi, bólów kręgosłupa w odcinkach: szyjnym, piersiowym, lędźwiowo-krzyżowym. Przeprowadzono również w grupie badanych pacjentów analizę wolnych ruchów żuchwy i objawów akustycznych w stawie skroniowo-żuchwowym. Zebrane dane zostały zestawione i przedstawione w postaci wykresów ukazujących zależność pomiędzy uprawianiem parafunkcji zwarciowych i niezwarciowych a występowaniem poszczególnych objawów odległych oraz objawów akustycznych w stawie skroniowo-żuchwowym.

Wyniki Jedną z części naszego badania było stwierdzenie korelacji między występowaniem objawów akustycznych w stawach skroniowo-żuchwowych a uprawianiem parafunkcji. Objawy akustyczne zaobserwowano u 65% pacjentów. W tej grupie parafunkcje uprawiało 84% badanych, przy czym wyłącznie parafunkcje zwarciowe wykonywało 70% osób, a niezwarciowe 63%. Wśród pacjentów bez objawów akustycznych, parafunkcje były wykonywane przez 70% badanych (60% wyłącznie parafunkcje zwarciowe, 48% niezwarciowe) (wykres 1). Podczas ruchu odwodzenia żuchwy trzaski były najbardziej The most frequent painless symptoms of temporomandibular joint disorders are mainly deviations of mandibular mobility during its free movement, grinding of teeth, periodontium changes and the occurrence of acoustic symptoms such as

Wykres 3. Wykres przedstawiający pacjentów uprawiających parafunkcje z bó-

clicks and cracking. Painful symptoms in-

lem szyi i bez tego objawu

clude most of all local and distant sensa-

Graph 3.

Patients performing parafunctions with

and without neck pain

tions. The local ones are temporomandibular joint's pain on pressure and masticatory organ muscle pains. Distant

98

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists


EDUKACJA 

Nikt nie zarzuci Ci, że jesteś zielony... Pytanie 1

Pytanie 4

Pytanie 7

Pytanie 2

Pytanie 5

Pytanie 8

Pytanie 3

Pytanie 6

Pytanie 9

Metoda szczotkowania zalecana pacjentom użytkującym uzupełnienia protetyczne oparte na implantach to: a) metoda rotacyjno-masująca b) metoda wibrująco-masująca c) metoda obrotowa d) metoda wymiatająca e) metoda szorowania

Termin DFA (Dynamic Fluid Action): a) oznacza generację dźwięków wprowadzających szczoteczkę w ruch drgający b) oznacza generację dźwięków wprowadzających szczoteczkę w ruch pulsacyjny c) dotyczy szczoteczek rotacyjnych tylko o miękkim włosiu d) dotyczy szczoteczek rotacyjnooscylacyjnych e) dotyczy szczoteczek manualnych o krótkim włosiu

Alkohol wielocukrowy znacząco obniżający poziom bakterii Streptococcus mutans w płytce nazębnej to: a) chlorheksydyna b) ksylitol c) oktenidol d) listeryna e) allantoina

104

Do funkcjonalnego zwężenia żuchwy polegającego na zgięciu jej trzonu i gałęzi w kierunku przyśrodkowym pod wpływem siły spowodowanej skurczem mięśni dochodzi w trakcie: a) ruchów bocznych b) ruchów odwodzenia i protruzji c) maksymalnego zaguzkowania d) ruchu przywodzenia e) zwarcia nawykowego

Sondowanie kieszonek dziąsłowych u pacjentów zaopatrzonych w uzupełnienia oparte na wszczepach jest: a) jednym ze sposobów oceny szczelności strefy osteointegracyjnej b) bezpiecznym sposobem oceny głębokości kieszonek dziąsłowych c) niewskazane w przypadku implantów d) przeprowadzane na każdej wizycie kontrolnej e) niezbędnym badaniem oceniającym siłę przyczepu nabłonka do powierzchni implantu

Jaką część wszystkich guzów zębopochodnych stanowi zębiak? a) 1/4 b) 1/3 c) 1/2 d) 2/3 e) 2/5

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

W jaki sposób wkładka silikonowa Tuf-Link połączona jest z protezą? a) adhezyjnie b) higroskopijnie c) dynamiczno-statycznie d) mechanicznie e) wszystkie powyższe odpowiedzi są prawidłowe

Jakie są zalety wszczepu transgingiwalnego implantów Atlas? a) uzyskujemy ostateczne podłoże protetyczne z właściwym pozycjonowaniem implantów b) brak zaniku podłoża protetycznego, czego nie można powiedzieć o chirurgii płatowej c) mało traumatyczna i nie obciążająca pacjenta chirurgia d) krótki okres gojenia i natychmiastowa odbudowa protetyczna e) wszystkie powyższe odpowiedzi są prawidłowe

Co stabilizuje protezę na mikroimplantach Atlas w systemie „Komfortowa Proteza”? a) matryca-patryca b) belka c) klej do protez d) silikon Tuf-Link e) wszystkie powyższe odpowiedzi są prawidłowe


Ogólnopolski Program Edukacyjny – Repetitio est…2/11

Pytanie 10

Co jest przyczyną zaburzenia funkcji żucia u pacjentów użytkujących protezy całkowite? a) recesje dziąsłowe i grzybica b) brak stabilizacji c) włókniaki i nadziąślaki szczelinowate d) stomatopatie protetyczne e) wszystkie powyższe odpowiedzi są prawidłowe

Pytanie 11

Wskaż prawidłowe stwierdzenie dotyczące protez overdenture: a) stosując kulki z płaską główką, takie jak kulki OT CAP, oraz elastyczne matryce retencyjne, zapewniamy protezie overdenture bardzo dobre utrzymanie b) stosując kulki z płaską główką, takie jak kulki OT CAP, oraz elastyczne matryce retencyjne, zapewniamy protezie overdenture minimalną traumę na polu protetycznym c) proteza overdenture wykonana z akrylu będzie narażona na ryzyko złamania w miejscach, gdzie znajdują się zaczepy d) aby zminimalizować ryzyko złamania protezy, zaleca się wykonanie wzmocnienia w postaci belki z elementów spalających się bezresztkowo, zwanych OT BOX e) wszystkie powyższe odpowiedzi są prawidłowe

Pytanie 12

Za funkcjonalne zwężenie żuchwy w największym stopniu odpowiada skurcz mięśni: a) skrzydłowych bocznych b) skrzydłowych przyśrodkowych c) żwaczy d) skroniowych e) żadna z powyższych odpowiedzi nie jest prawidłowa

Pytanie 13

Pytanie 16

Pytanie 14

Pytanie 17

Pytanie 15

Pytanie 18

Powiększenie dziąseł może być charakterystycznym objawem w takich chorobach jak: a) neutropenia b) choroba Leśniowskiego-Crohna c) ziarniniak Wegenera d) agranulocytoza e) wszystkie powyższe odpowiedzi są prawidłowe

Które z poniższych stwierdzeń dotyczących funkcjonalnego zwężenia żuchwy jest nieprawidłowe? a) obserwuje się dużą zmienność osobniczą funkcjonalnego zwężenia żuchwy b) na funkcjonalne zwężenie żuchwy wpływ może mieć morfologia kości c) na funkcjonalne zwężenie żuchwy wpływ może mieć gęstość kości d) obserwuje się brak różnicy w wielkości funkcjonalnego zwężenia żuchwy pomiędzy grupą pacjentów o pełnych łukach zębowych i bezzębnych e) obserwuje się różnicę w wielkości funkcjonalnego zwężenia żuchwy pomiędzy grupą pacjentów o pełnych łukach zębowych i bezzębnych

Brewer i Morrow (1976) podają, że protezy overdenture były stosowane już w roku: a) 1847 b) 1887 c) 1947 d) 1977 e) żadna z powyższych odpowiedzi nie jest prawidłowa

  EDUCATION 

Najczęstszą przyczyną zatrzymania zębów w kości bywają czynniki miejscowe. Należą do nich: a) brak miejsca w łuku zębowym b) torbiele c) guzy d) urazy e) wszystkie powyższe odpowiedzi są prawidłowe

Wskaż prawidłowe stwierdzenie dotyczące funkcjonalnego zwężenia żuchwy: a) aby zminimalizować negatywny wpływ funkc. zwęż. żuchwy na dokładność rozległych mostów, należy stosować wzmoc. podłużne b) zastosowanie precyzyjnych mas wyciskowych wpływa na dokładność rozległych mostów i eliminuje wpływ funkc. zwęż. żuchwy c) funkc. zwęż. żuchwy może niekorzystnie wpływać na powodzenie leczenia obustronnych braków międzyzębowych w żuchwie przy pomocy jednoczęściowych protez stałych d) funkc. zwęż. żuchwy może niekorzystnie wpływać na dokładność pojedynczych koron wykonywanych w żuchwie e) najbardziej negatywny wpływ funkc. zwęż. żuchwy obserwuje się na dokładność pełnoceramicznych uzupełnień stałych

Do funkc. zwęż. żuchwy polegającego na zgięciu jej trzonu i gałęzi w kierunku przyśrodkowym pod wpływem siły spowodowanej skurczem mięśni dochodzi w trakcie: a) ruchów bocznych b) ruchów odwodzenia i protruzji c) maksymalnego zaguzkowania d) ruchu przywodzenia e) zwarcia nawykowego e-Dentico nr 2 (30) / 2011

105


EDUKACJA 

Szkoleniowo-wystawiennicze

imprezy stomatologiczne w świecie

Educational events and dental fairs worldwide 25-28.04.2011

02-04.06.2011

DENTAL-SALON 2011 Moskwa, Rosja www.dental-expo.com

EUROPEAN ACADEMY OF ESTHETIC DENTISTRY Stambuł, Turcja www.eaed.org

27-30.04.2011

03-05.06.2011

STOMATOLOGY UZBEKISTAN 2011 Taszkient, Uzbekistan www.ite-uzbekistan.uz

01-07.05.2011

33RD ASIA PACIFIC DENTAL CONGRESS Manila, Filipiny www.apdc2011.org

12-13.05.2011

5TH CAD/CAM & COMPUTERIZED DENTISTRY INTERANTIONAL CONFERENCE Dubaj, Zjednoczone Emiraty Arabskie www.cappmea.com/cadcam5

13-14.05.2011

WID – WIENER INTERNATIONALE DENTALAUSSTELLUNG Wiedeń, Austria www.wid-dental.at

18-20.05.2011

JOURNEES DENTAIRES DE NICE 2011 Nicea, Francja www.journees-dentaires.com

19-21.05.2011

2011 BRITISH DENTAL CONFERENCE AND EXHIBITION Manchester, Wielka Brytania www.bda.org/conference

22-25.05.2011

9TH EUROPEAN SYMPOSIUM ON SALIVA Egmond aan Zee, Holandia www.salivasymposium2011.org

108

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

2ND HONG KONG INTERNATIONAL DENTAL EXPO & SYMPOSIUM – HKIDEAS 2011 Hongkong, Chiny www.hkideas.org

09-12.06.2011

SINO-DENTAL 2011 – THE 16TH CHINA INTERNATIONAL DENTAL EXHIBITION AND SCIENTIFIC CONFERENCE Pekin, Chiny www.sinodent.com.cn

15-18.06.2011

ADA 25TH NEW DENTIST CONFERENCE Chicago, USA www.ada.org

16-18.06.2011

BRITISH DENTAL TRADE ASSOCIATION MIDWINTER MEETING Londyn, Wielka Brytania www.bdta.org.uk

19-23.06.2011

87TH CONGRESS OF THE EUROPEAN ORTHODONTIC SOCIETY Stambuł, Turcja www.cnidus.com

24-26.06.2011

SEOUL INTERNATIONAL DENTAL EXHIBITION & SCIENTIFIC CONGRESS 2011 – SIDEX 2011 Seul, Korea Południowa www.sidex.or.kr


EDUKACJA 

Znalezione w sieci

Z sercem do kawy S pór o wpływ kawy na nasze zdrowie i samopoczucie nie ustaje. Do dyskusji włączyli się izraelscy naukowcy z Instytutu Serca w Centrum Medycznym Szeba, którzy twierdzą, że ilość kofeiny zawarta w trzech filiżankach kawy ma zbawienny wpływ na nasze zdrowie

– poprawia krążenie krwi i chroni przed możliwością wystąpienia zawału. Badacze z Szeba pod kierunkiem prof. Michaela Szechtera przebadali grupę 80 osób, z których połowa była zdrowa, druga zaś część złożona była z pacjentów klinik kardiologicznych. Uczestnicy badań wzięli udział w eksperymencie, który polegał na tym, że w odstępie 7 dni podawano im pastylkę 200 mg, którą raz było placebo, a za drugiem razem – ekwiwalent kofeiny zawartej w trzech filiżankach. Po upływie godziny po zażyciu pastylki pobierano od pacjenta krew i meto-

dą dopplerowską badano przepływ krwi w naczyniach ręki, by stwierdzić stan wyścielającego ją śródbłonka. Wyniki badań dowiodły, że spożycie kofeiny o 30% poprawiało funkcjonowanie śródbłonka, ponadto o 40% obniżyło poziom białka C-reaktywnego (CRP), którego wysokie stężenie może świadczyć o ryzyku zawału i udaru. Co więcej, o 1/4 podnosiło ilość adiponektyny, która ma działanie przeciwmiażdżycowe. Pozytywny wpływ kofeiny zanotowano zarówno w grupie osób leczonych kardiologicznie, jak i zdrowych. Wyniki swoich badań izraelscy naukowcy ogłosili drukiem w piśmie „American Journal of Cardiology”.

P

olacy coraz chętniej szukają online informacji o zdrowiu. Ponad 8 milionów naszych rodaków poszukuje w Sieci informacji na temat zdrowego stylu życia, prawidłowego odżywiania się, chorób i ich leczenia. Jak wynika z raportu PBI, internetowe serwisy o zdrowiu to prężnie rozwijający się sektor – jeszcze 5 lat temu zaglądał na nie co piąty internauta, obecnie już co drugi. Potwierdzają to również statystyki odwiedzin portalu DENTOnet. pl. Nie chwaliliśmy się tym zbytnio, ale już w listopadzie ub. roku przekroczyliśmy historyczną granicę 100 tysięcy wejść w miesiącu – dokładnie 102.015 tzw. unique visitors – mówi red. prowadzący serwisu, Tomasz Cherczyński. Od początku roku trend się utrzymuje, bo w styczniu odnotowaliśmy już blisko 114 tys. wejść. Oczywiście ruch w serwisie generują nie tylko pacjenci, ale – a może przede wszystkim – profesjonaliści. Według badania Megapanel PBI/Gemius w polskim Internecie możemy znaleźć ponad 200 serwisów oferujących nie tylko bogate informa-

110

Po zdrowie do Internetu? cje o chorobach i ich leczeniu, ale pozwalających także na zasięgnięcie porady u specjalisty, wyszukanie na mapie najbliższej przychodni, sprawdzenie opinii pacjentów o konkretnym lekarzu. - Tak jak w wielu innych dziedzinach życia, także w przypadku zdrowia i usług medycznych, Internet stał się ważnym narzędziem, ułatwiającym życie codzienne. Niestety, w określo-

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

nych sytuacjach może się to stać źródłem problemów – zauważa Hanna Świerczewska, specjalista ds. badań w PBI. - W przeprowadzonym przez nas sondażu aż połowa respondentów zadeklarowała, że w przypadku zauważenia u siebie niepokojących objawów, najpierw sięga do Internetu, aby sprawdzić przyczyny dolegliwości. Wizyta u lekarza schodzi na drugi plan – dodaje Hanna Świerczewska.


PERYSKOP 

Psychologia procesu rekrutacji rejestratorki – wizja kształtuje percepcję

Psychologia procesu rekrutacji rejestratorki – wizja kształtuje percepcję

T

ak jak już wielokrotnie wykazywałem na łamach „e-Dentico”, satysfakcja pacjenta z wizyty stomatologicznej w wieloosobowej praktyce jest dynamicznym konstruktem, na który składa się wiele czynników. Ostateczny poziom rzeczonej satysfakcji uzależniony jest bowiem od profesjonalizmu zachowań wszystkich członków personelu, z którymi pacjent ma kontakt. Z kolei poziom jakości zachowań poszczególnych osób w znacznym stopniu zależny jest od dwóch ważnych procesów. Pierwszy z nich to proces rekrutacji, ponieważ, jak wiemy, właściwa osoba na właściwym miejscu to połowa sukcesu. Drugi to umiejętne wykorzystanie i rozwinięcie potencjału zrekrutowanej osoby. W tym artykule chcę przedstawić kilka ważnych informacji związanych z procesem rekrutacji osoby na stanowisko rejestratorki. Oceniając i kształtując poziom profesjonalizmu rejestratorki zwracamy uwagę na dwa czynniki: na to, CO ona robi, czyli jakie konkretnie czynności wykonuje w trakcie kontaktu z pacjentem oraz resztą personelu i na to, JAK to robi. Z reguły trudniejsze jest osiągnięcie wysokiego poziomu profesjonalizmu związanego z jakością wykonania procedur, ponieważ jest ona w dużej mierze uzależniona od osobistego potencjału osoby zatrudnionej na tym stanowisku. Aby dobrze wybrać, należy się odpowiednio w cały proces zaangażować. Podstawowe założenie to „WIEDZ, CZEGO CHCESZ”.

Rejestratorka nie jest „panią od zapisywania na wizyty”, jest opiekunką pacjenta od jego pierwszego kontaktu telefonicznego, poprzez wejście do gabinetu i założenie kartoteki, aż po pożegnanie po wizycie.

112

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

Według nas dobra rejestratorka powinna:

1. Być osobą relacyjną Rejestratorka nie jest „panią od zapisywania na wizyty”, jest opiekunką pacjenta od jego pierwszego kontaktu telefonicznego, poprzez wejście do gabinetu i założenie kartoteki, aż po pożegnanie po wizycie. To z nią słyszy się jako pierwszą i to ją widzi jako ostatnią osobę w przychodni. Rozmowa z ludźmi i budowanie relacji powinny w związku z tym sprawiać jej przyjemność. 2. Być osobą proaktywną Rejestratorka powinna zauważać potrzeby pacjenta, a nawet je uprzedzać – zaproponować zziębniętemu pacjentowi herbatę, przed zakatarzonym położyć opakowanie chusteczek higienicznych, niepewnie rozglądającemu się po przychodni pierwszorazowemu pacjentowi dyskretnie wskazać drogę do toalety, czy też uspokoić i udzielić wsparcia osobie zestresowanej przed wizytą. 3. Być osobą pogodną, uśmiechniętą Zatrudniaj ludzi zadowolonych z życia, szczęśliwych. Jest to szczególnie ważne z dwóch powodów. Pierwszy jest wręcz oczywisty – dobry nastrój ma tendencję do udzielania się, w związku z tym pogodna rejestratorka będzie pozytywnie wpływała na samopoczucie pacjentów oraz kreowała dobrą i przyjazną atmosferę w poczekalni. Po drugie, praca rejestratorki to nie tylko kontakt z pacjentami, ale także codzienna współpraca z resztą członków zespołu.


Mariusz Oboda

4. Mieć cechy przywódcze Rejestratorka powinna wykazywać się odpowiednio wysokim poziomem umiejętności przywódczych – przydatne są one w różnego rodzaju sytuacjach w jej zawodowej codzienności. Rejestratorka musi być w stanie zdyscyplinować pacjenta do nieodmawiania wizyt czy też zapanować nad pacjentami, gdy w danej chwili w rejestracji znajduje się większa liczba osób. Musi być także w stanie odpowiednio reagować na obiekcje pacjentów, np. dotyczące ceny zabiegów oraz wszelkie niezadowolenie wynikające chociażby z opóźnień. 5. Ładnie się wysławiać Pierwszy kontakt z przychodnią jest prawie zawsze telefoniczny. Na podstawie sposobu prowadzenia rozmowy, umiejętności udzielania prostych i jednocześnie wyczerpujących informacji, tempa wypowiadanych słów, głośności, poprawności językowej itd. pacjent buduje sobie wyobrażenie na temat profesjonalizmu reszty zespołu. 6. Szybko i chętnie się uczyć Rejestratorka na podstawowym poziomie musi rozumieć wszystkie wykonywane w przychodni zabiegi. Oczywistym wydaje się sprawna umiejętność posługiwania się komputerem i obsługa innych urządzeń biurowych. 7. Mieć dobrą organizację pracy, również pod presją czasu

Rejestratorka niejednokrotnie koordynuje kilka czynności, np. dwóch opóźnionych pacjentów czeka w poczekalni, do tego przychodzi osoba z bólem i dzwoni niezadowolony pacjent z reklamacją.

8. Mieć umiejętność pracy w zespole Rejestratorka koordynuje pracę całej praktyki i ma kontakt ze wszystkimi grupami zawodowymi, czasem również z laboratorium.

  PERISCOPE 

Oceniając i kształtując poziom profesjonalizmu rejestratorki zwracamy uwagę na dwa czynniki: na to, CO ona robi, czyli jakie konkretnie czynności wykonuje w trakcie kontaktu z pacjentem oraz resztą personelu i na to, JAK to robi.

9. Być osobą uczciwą Kontakt z pieniędzmi jest tutaj wystarczającym powodem. 10. Być zaangażowaną i zmotywowaną do pracy Charakter tej pracy powinien być zgodny z tym, co rejestratorka chce i lubi robić. Ideałów nie ma, ważne jest, aby wiedzieć, czego chcemy i być wystarczająco zdeterminowanym do tego, by szukać tak długo, aż znajdziemy odpowiednią osobę. Każdy chce mieć dobrą rejestratorkę, ale nie każdy ma gotowość na trud jej poszukania.

Oprócz racjonalnego, świadomego zapamiętania wyżej wymienionych 10 kompetencji rejestratorki i przemyślanego szukania ich u przesłuchiwanych kandydatek, proponujemy uwarunkować swój umysł jeszcze mocniej, aby w procesie rekrutacji jeszcze lepiej

e-Dentico nr 2 (30) / 2011

113


Z Rzecznikiem Praw Dziecka Markiem Michalakiem rozmawia Monika Kamieńska

  PERISCOPE 

Dane na temat stanu zdrowia dzieci i młodzieży

budzą mój ogromny niepokój Z Rzecznikiem Praw Dziecka Markiem Michalakiem rozmawia Monika Kamieńska, redakcja dwumiesięcznika „e-Dentico” Monika Kamieńska: Panie Rzeczniku, sprawy organizacji opieki zdrowotnej nad populacją wieku rozwojowego żywo Pana interesują, wystosował Pan w ubiegłym roku oficjalne pismo do Pani Minister Zdrowia. Co Pana zdaniem jest w tej kwestii sprawą priorytetową? Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak: Postulat poprawy dostępności i poziomu opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą znalazł się wśród moich priorytetów już w momencie obejmowania urzędu Rzecznika. Podczas wielu spotkań z przedstawicielami środowisk medycznych rozmawialiśmy o podstawowych problemach opieki zdrowotnej najmłodszych. Wszystkie zgłaszane przez specjalistów propozycje dokładnie analizuję z moimi współpracownikami. W kwietniu tego roku – kolejny już raz – zwróciłem się do Ministra Zdrowia z propozycją, aby każde zdrowe dziecko w Polsce było choć raz w roku zbadane przez lekarza pediatrę. Badanie takie nie zastąpiłoby oczywiście badań profilaktycznych, przeprowadzanych w niektórych szkołach przez pielęgniarki lub badań dokonywanych przez lekarza rodzinnego przy okazji stwierdzonej choroby dziecka. Badanie pediatryczne, które proponuję, obejmowałoby kontrolę ogólnego stanu zdrowia dziecka w sposób kompleksowy – „od stóp do głów”. Takie działanie pozwoliłoby na wczesne wykrycie zmian lub odchyleń od normy zdrowotnej. Obligatoryjne badanie byłoby okazją do przeprowadzenia rozmowy z opiekunem dziecka, wyrobiłoby też potrzebę systematycznego dbania o jego zdrowie, w tym oczywiście i higienę jamy ustnej. Spełniałoby więc ważną funkcję profilaktyczną i wychowawczą.

6 maja 2010 r. senacka Komisja Nauki, Edukacji i Sportu rozpatrzyła Pana informację. Jak Pan ocenia stanowisko Komisji w tej bardzo ważnej sprawie? Cieszy mnie niezmiernie, że senatorowie dostrzegają potrzebę podejmowania działań międzyresortowych na rzecz dzieci. Przedstawione przeze mnie dane o stanie zdrowia dzieci ocenili jako bardzo niepokojące. Wyrazili potrzebę i gotowość odbycia wspólnego posiedzenia senackiej Komisji Nauki, Edukacji i Sportu z Komisją Zdrowia w celu podjęcia działań służących poprawie stanu zdrowia populacji wieku rozwojowego. Powszechnie wiadomo, że stan zdrowia dzieci i młodzieży polskiej jest wysoce niezadowalający. W czym Pan upatruje powód takiego stanu rzeczy? Dane na temat stanu zdrowia dzieci i młodzieży budzą mój ogromny niepokój. Zauważamy zły stan uzębienia w całej populacji dzieci i młodzieży, powszechnie występują wady postawy, wzroku, czy zaburzenia odżywiania. Przyczyn takiej sytuacji jest wiele, do najważniejszych zaliczyć trzeba likwidację systemu opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą w placówkach oświatowych. Przekonanie, że lekarze rodzinni skutecznie zastąpią pediatrów, okazało się nieprawdziwe. Kolejna kwestia to stosunkowo

Dziecko powinno zostać objęte opieką stomatologiczną już w pierwszym roku życia. Wizyty u stomatologa nie powinny się wówczas kojarzyć z bólem – pierwsze spotkania mogą polegać na rozmowie, np. o tym, jak prawidłowo dbać o zdrowie jamy ustnej.

e-Dentico nr 2 (30) / 2011

115


PORADNIA 

Kasa fiskalna – od 1 maja równie niezbędna jak unit i autoklaw?

Kasa fiskalna – od 1 maja równie niezbędna jak unit i autoklaw? Od początku 2011 roku obowiązują zapisy zawarte w nowym rozporządzeniu w sprawie kas fiskalnych. Na jego podstawie od dnia 1 maja 2011 roku podatnicy, działający m.in. w obszarze ochrony zdrowia i opieki społecznej (tj. gabinety lekarskie, przychodnie, praktyki) będą zobowiązani do stosowania kas rejestrujących.

Od kiedy kasa fiskalna?

Najpóźniej 1 maja 2011 roku, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, w gabinetach lekarskich obowiązkowo powinny pojawić się kasy fiskalne.

obrotu oraz kwot podatku należnego przy sprzedaży towarów i usług. Kasa jest jednym z typów urządzeń rejestrujących. Innym urządzeniem jest drukarka fiskalna.

Dla kogo kasa?

Czym różni się kasa fiskalna od drukarki fiskalnej?

Od początku 2011 roku obowiązują zapisy zawarte w nowym rozporządzeniu w sprawie kas fiskalnych. Na jego podstawie od dnia 1 maja 2011 roku podatnicy, działający m.in. w obszarze ochrony zdrowia i opieki społecznej (tj. gabinety lekarskie, przychodnie, praktyki) będą zobowiązani do stosowania kas rejestrujących.

Kogo dotyczy obowiązek korzystania z kasy fiskalnej? Obowiązek dotyczy zarówno płatników VAT, jak i nie będących płatnikami VAT, rozliczających się poprzez książki przychodów i rozchodów, na zasadach karty podatkowej, spółek fizycznych oraz prawnych typu „z o.o.” i „S.A.” Zobowiązanie stosowania kas fiskalnych dotyczy podmiotów, które przekroczyły 40 tys. zł obrotu w poprzednim roku podatkowym, a dla firm nowo utworzonych, rozpoczynających sprzedaż w 2011 lub 2012 roku limit ten wynosi 20 tys. zł.

Co to jest kasa fiskalna? Kasa fiskalna to urządzenie rejestrujące, posiadające homologację Ministerstwa Finansów, służące do rejestracji

118

Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

Kasa fiskalna to urządzenie, które działa samodzielnie. Rejestrację sprzedaży na kasie realizuje się poprzez wprowadzanie kodów sprzedawanych towarów i usług bezpośrednio z klawiatury. Nazwy sprzedawanych towarów i usług należy wcześniej zaprogramować w pamięci kasy. Drukarka rejestrująca to fiskalne uzupełnienie stanowiska sprzedaży opartego na komputerze i oprogramowaniu realizującym sprzedaż. Paragon wystawiany jest w programie komputerowym, drukarka jedynie drukuje gotowy paragon, rejestrując sprzedaż w swojej pamięci.

Od czego należy zacząć fiskalizację Twojego gabinetu? Jeśli już wiesz, że fiskalizacja dotyczy także Ciebie, podejmij kolejno następujące kroki: 1. Wybierz odpowiednie urządzenie. 2. Zdecyduj, ile będzie Ci potrzebnych kas lub drukarek. 3. Zawiadom urząd skarbowy o zamiarze użytkowania ich. 4. Nie czekaj do ostatniej chwili, zamów urządzenie jak najszybciej. 5. Zawiadom urząd skarbowy o fiskalizacji. 6. Odzyskaj do 90% (nie więcej niż 700 zł) wydanej kwoty.


PORADNIA 

Polecane produkty

Seliga Microscopes Sp. z o.o.

Polska, Łódź 91-230, ul. Lechicka 23, tel. (+48 42) 611 28 22, mobile: 503 033 305

www.seliga.pl, biuro@seliga.pl

Poleca produkty:

Lupy Keeler

U

żywanie lup Keeler w codziennej praktyce poprawia pozycję podczas pracy, zapobiega przemęczeniu wzroku, a dzięki nowemu światłu LED czyni pole robocze jeszcze bardziej przejrzystym. Angielska firma Keeler oferuje znakomitej jakości narzędzia do pracy w powiększeniu. Szeroka gama lup z różnymi rodzajami powiększeń i odległości roboczych pozwala dobrać optymalny dla użytkownika produkt. Rewelacyjny układ optyczny połączony z lekką, wygodną ramką zapewniają komfort i wygodę podczas pracy. Lupy dostępne są w powiększeniach 2.0, 2.5, 3.0, 3.5, 4.5, 5.5. Ramki – w kolorze czerwonym, niebieskim, szarym i czarnym. Alternatywą do ramek jest praktyczny czepiec z indywidualną regulacją. Zapraszamy do bezpłatnych testów lup Keeler!

SmartOPTIC

S

martOPTIC jest mikroskopem zaliczającym się do produktów wyższej klasy. Jego parametry optyczne odpowiadają wysokim normom światowym. Zastosowane w mikroskopie SmartOPTIC rozwiązania optyczne i mechaniczne sprawiają, iż ergonomia, jak i komfort pracy są niezwykle przyjazne użytkownikom. Cechą charakterystyczną mikroskopów SmartOPTIC jest wyśmienita jakość oraz estetyka ich wykonania. Możliwość wyposażania mikroskopów SmartOPTIC w dodatkowe akcesoria w trakcie ich eksploatacji jest niepodważalną zaletą. Niewątpliwą atrakcyjność mikroskopu SmartOPTIC stanowi także jego stosunkowo niska cena, a dostępność wersji jezdnej, ściennej oraz sufitowej pozwala wybrać najbardziej optymalne rozwiązanie do gabinetu.

E

ndometr Precise to urządzenie, które lokalizuje zwężenie wierzchołka i wykrywa wszelkie pęknięcia oraz perforacje w kanale korzeniowym zęba. Umożliwia ustalenie wierzchołka bez użycia radiografii. Metoda pomiaru uwzględnia błędy powodowane przez charakter kanałów zębowych, np. substancje płynne znajdujące się wewnątrz, odpadki powstałe podczas opracowywania kanału zęba, pozostałości miazgi zębowej. Urządzenie jest świetną alternatywą dla drogich urządzeń tego typu.

Endometr Precise

122

Zalety Endometru Precise: • określa zwężenie wierzchołkowe z dokładnością do 0,1 mm • dostarcza precyzyjne odczyty zarówno dla mokrych, jak i suchych kanałów • ułatwia całkowite wypełnienie kanałów korzeniowych • jest całkowicie bezpieczny • może być umieszczony w każdej pozycji • umożliwia podłączenia do komputera i poprzez oprogramowanie opisywanie i zapisywanie danych


Polecane produkty

  PORADNIA 

Poldent Sp. z o.o. Al. Jana Pawła II 80, lokal VI, 00-175 Warszawa Tel.: 22 351 7 650 do 655, Fax: 22 351 7 679 poldent@poldent.pl, www.poldent.pl

System eS5 Endostar

P

ilniki eS5 Endostar stanowią kontynuację linii pilników S5. Mają wszystkie właściwości systemu S5 i są jeszcze bardziej efektywne. Do zestawu wprowadzającego systemu eS5 Endostar, składającego się – tak samo jak S5 – z 5 narzędzi niklowo-tytanowych, ponumerowanych: 1, 2, 3, 4, 5 i oznaczonych niebieskimi paskami na uchwycie, dodany został jeden pilnik K rozmiar15 jako narzędzie ręczne, którym należy wstępnie udrożnić kanał.

EQ MASTER

B

ezprzewodowy system EQ Master do wypełniania kanału gutaperką na ciepło firmy Meta Biomed. EQ Master firmy Meta Biomed to bezprzewodowy system wypełniania kanałów korzeniowych gutaperką, z którego pomocą wypełnianie jest prostsze, szybsze i bardziej bezpieczne. EQ Master jest łatwy w obsłudze – pracy nie utrudnia poplątany kabel ani konieczność przeniesienia się do innego fotela dentystycznego. System EQ Master umożliwia trójwymiarowe, dokładne wypełnianie kanału korzeniowego, co znacząco zwiększa wydajność pracy stomatologa. Dwa rodzaje końcówek (gorący plugger i pistolet dopełniający) można stosować oddzielnie lub jako wzajemnie uzupełniające się urządzenia w zależności od specyficznej sytuacji klinicznej.

DIRECT VENEAR & COMPOSITE

B

ezpośredni System DIRECT VENEAR & COMPOSITE firmy EDELWEISS to nowoczesne, nieinwazyjne rozwiązanie w stomatologii estetycznej. Daje możliwość bezpośredniej pracy z gotowymi licówkami wyprodukowanymi z opatentowanego kompozytu nanohybrydowego. Anatomiczny kształt licówki, wytworzony laserowo z nanohybrydowego kompozytu, zwiększa jej twardość w stosunku do innych kompozytów i pozwala na bezpośrednie odtworzenie pojedynczych lub złożonych odcinków zębów przednich z zachowaniem pełnej estetyki i funkcjonalności odbudowy podczas jednej wizyty w gabinecie! System rekonstruuje zęby używając przy tym dwóch mas niemal idealnie odwzorowujących naturalną zębinę i szkliwo, gwarantując naturalny wygląd odbudowy.

e-Dentico nr 2 (30) / 2011

123


Wydawnictwa książkowe NOWOŚĆ! Współczesna endodoncja w praktyce................................................................. 178,00 zł

Podręcznik dla studentów i lekarzy

FORMULARZ ZAMÓWIENIA

Wprowadzenie do stomatologii zachowawczej (książka na CD)............................................. 15,00 zł Wprowadzenie do endodoncji (książka na CD). ...................................................................... 15,00 zł Rund um den Zahn................................................................................................................ 98,00 zł podręcznik do nauki języka niemieckiego dla stomatologów z płytą CD

Protetyka stomatologiczna w teorii i praktyce..................................................................... 89,00 zł Protezy całkowite oraz protezy overdenture.

Problemy stomatologiczne uprawiających sport................................................................. 45,00 zł Patologia języka..................................................................................................................... 45,00 zł Kalendarz Lekarza Stomatologa Praktyka........................................................................... 25 ,00 zł

Multimedialny Program Edukacyjny Repetitio est... Profesjonalne wybielanie zębów żywych.............................................................................. 69,00 zł Protezy całkowite................................................................................................................... 119,00 zł Zastosowanie włókien sztucznych w stomatologii.............................................................. 89,00 zł Zastosowanie technik warstwowych w stomatologii estetycznej........................................ 89,00 zł Próchnica zębów – diagnostyka i planowanie leczenia....................................................... 89,00 zł Zaburzenia n. żucia część I. Diagnozowanie....................................................................... 119,00 zł Psychologia komunikacji w gabinecie stomatologicznym.................................................. 158,00 zł

Wydawnictwa akcydensowe Karty pacjenta w formie ankietowej..................................................................................... 220,49 + VAT 23% opakowanie 150 szt.

Karty pacjenta uzupełniające / Karta pacjenta protetyczna / endodontyczna................... 48,36 + VAT 23%

opakowanie 100 szt.

Naklejki „Dzielny pacjent”.................................................................................................... 29,51 + VAT 23%

opakowanie 200 szt.

Prenumerata e-Dentico Prenumerata jednoroczna e-Dentico 6 numerów............................................................... 158,00 zł Prenumerata dwuletnia e-Dentico 12 numerów . ............................................................... 278,00 zł Do każdej prenumeraty upominek – Kalendarz Lekarza Stomatologa Praktyka

NUMERY ARCHIWALNE e-DENTICO – 10 zł / szt. (do wyczerpania zapasów) imię , nazwisko / nazwa firmy ulica

nr

kod pocztowy

miejscowość

telefon kontaktowy

e-mail

data, miejscowość

podpis

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych. Upoważniam Bestom DENTOnet.pl Sp. z o.o. do wystawienia faktury VAT bez podpisu odbiorcy. Wypełniony formularz należy wysłać na adres: Bestom DENTOnet.pl Sp. z o.o. 90-302 Łódź, ul.Wigury 15a. Możliwe również zamówienie telefoniczne (0-42 676 28 25) lub poprzez Internet wypełniając formularz na stronie www.e-dentico.pl

*) Przy zamówieniu większej ilości, ilość sztuk proszę dopisać słownie. **) Oferta ważna do 30.05.2011 r.


Zaprenumeruj swoją edukację! Do każdej prenumeraty upominek

RTALN

LNIK

GA P

R AKTY

KA P

OLISH

&ENG

LISH

JOUR

NAL FO

24

YJNA YJ

KW A

AP

RA

KT

YK

MA T

AP

OL

ISH

&E

NG

LIS

KT

HJ

OU

YK

RN

AL

AP

O

NG

L FOR

PRAKT Y

LIS

Szybkie

H

KA

U

RN A

AU

LF

UCHO

omat Faaiiry TEFa iry ta ologicz tą t ale l s tthh Mvyisi er e appyy nym iis Asit si siitTt to Public a vi be beffo to a de for oree c Re Rella d nntta lattio t offi ionsN Puub f fificce ubl wAstom all of blic licc Re Rel C elaattio tiio i ns in Zatologiii i de dA ntSist istIEry ry HO

ST

M E OM AT O

ZZĘBIU • HIGI RE IM ENA UZ PR ES SI UPEŁNI ONS • EŃ PROT TT TH D EN TU ETYCZN O EG YCCHH • RE H Y REA PIC STTAAB G IE N E ABIILN LN LNO OŚĆTEPR OŚ • COM STOTEZ NA PLL EETTE T CAŁKJWIĘ T E D EN K IT E TU HREA OW RE STTS SZEYCZAH AINB IL IT GRO D Y Ż

EN

ROCZNA Cena prenumeraty rocznej z 25% rabatem wynosi 158,00 zł brutto

TIS

EN

LO G

TO

24

PKT. EDUK ACYJ

RY

Ra

PRA KT Y

TE T

EST...

W

ZA

GR

EN

IU

Y

KA

le-s z za Pos ess sto e lecz tęp so en io ow anie with with n trea wanie ie zę nie the infec tmen m o bów in th chir app ted t o zon u f u li ec z z rgicz catio root c teeth ase a of Non pale ne u n of anals pa -su nia pa ozo tien rg c m n ts w ical i prz jentó e ith proc yzę w peri eed bia od ing on s titi Info s rm Teo ow ria an Atr o s ie pa ybu t an cje cji ie nt zd jeg a r ow o ia

IA W TR STO Y• TH MATOL EA OG II NA LYS • ANA LIZ IS O AF FP OR AT MA IEN G T A RESJI P A GG RES CJENT ÓW SIO •W N• YPA BU LEN RN IE Z OU AW TS YM O D O W PT OM E PS

PER YSK OP

LETNIA Cena prenumeraty dwuletniej z 35% rabatem wynosi 178,00 zł brutto

Do prenumeraty rocznej

Kalendarz Lekarza Stomatologa Praktyka w prezencie + możliwość uzyskania 30 punktów edukacyjnych w Ogólnopolskim Programie Edukacyjnym Repetitio est...

Do prenumeraty dwuletniej

Kalendarz Lekarza Stomatologa Praktyka w prezencie + możliwość uzyskania 60 punktów edukacyjnych w Ogólnopolskim Programie Edukacyjnym Repetitio est... + Książka „Problemy stomatologiczne uprawiających sport”

faxem 42 676 28 27, telefonicznie 42 676 28 25, sms 0 603 399 099

www.e-dentico.pl

NE

REPETITIO

Za pa Tok le w nie b syn prz łon a, dio ebieg y ślu A k tó the u ra zow hea ra le li rap c dio ej ja ng to zy y ind and i che my u xin zz s m uc c aka ed hem iote tnej żon o o ral th rap ym mu erap ii i ka Jedno co y n s sit Sin ałami eanso is g w

S

I W BE

IST

ET E D EN TU

PERYS Ba ko te ter w ga jko bineccie raapiiaa pr ze KOP iee stom d wizy

NT

EZY R

WYCISK

DE

PROT

OR

STS

i skutec zn kanałów e opracowa ef effi ffificcie nie ciieent nt root ów korze canal zenniowych pr prep Zespóół na attio ł vva d epaarraati ioon Va Vann de der W n de r Wou n ou o de de de Sy Synd ndrroom mee

JO

DENTI

STOMATO OLOGII

2

LO G

&E

URNA

Fast an ndd

TEM

AT N JAK WYKO NAĆ PROF A CZ ESJON ALNE ZDJĘC WHAT MAK ES A ASIE IE DENT YSTYC ZNE? PROF ESSIO NAL • MAMY MY ZDJ ZDJĘC IE ...I CO DALE DENTAL PICT URE? J? • WE’V E GOT A PHO TO O ...AN ...AAND A D THEN WHA T? HOT TOPI C C

1

MA TO

LIS H

Niewe werba rbaln lnee zachowanie lekarz a w trakcie rozmo rozm wy o cenac h Doctor’s nonve rbal behaviour during a conve rsation about prices W drodze do usatysfakcj kcjono onow wania En route to patien ania pacjentów (cz. II) ts’ satisf sat action (Part II)

O M PL

TO

RA

SH JO

TISTS

HOT TOPIC

KS

AP

ENGLI

NAL FOR DEN

SIE

FOTOGRAFIA W

NI

Zmia ny w Syym Sy mpptttoom jam towar om zysz ąc ie us tnej Jednow s oof psor e łusz iasis izy tow cz yc y e lecze in the or Sing ngglle al cavi lee--v nie ka -visi t ty nało canal treatm we zębów Mięsa ent of ki tk an teeth jamy ek m us tnej iękkkiic ich ch The sa i kości szzccz zęk ęk rcom as caaavvviity ty aannd s ooff oral d jaw bone ness

PERYSKOP PE

TEMAT NA CZA

Y TE T Y

TA L

Th fo e Q I.C. r Den uarte 3,8 tal Pr rly Jo 5 u o ISS Punkt fessio rnal N: y 17 MNiS nals 32 -40 W 6 84 ,00

TO

POLI SH&

chorych z torbielami części twarzowej w Treatm atmen entt methods of patien czaszki ts with the cystis of the skull sku facial part Obrazowanie wo wolumetryczne Cone Bea Beam Computed Tomography

... EST

KW AR

3(27) /10

OL OG

ENGLISH JOUR

KA

PRAKTY TYK A Metody leczenia

RE

KS

AU TO R

OXIDE

ITIO PET

NI

AK TY

OF CALCIUM HYDR HYD

PKT.

NE ACYJ EDUK

RT AL

GA PR

KTYK A POLISH&

BALANCE RESORPCJA KORZ BALA ENI ZĘBÓ ZĘ W PATHO LOGIC CAL AL RESOR PTION OF A TOOTH ROOT STOSOWANIE WOD OROTLENKU WA WAPNIA APPLI LICAT CATIO ION N

010

OXIDOREDUC TION

TISTS

7)/2

OKSY DOREDUKC

ATOLO

RÓWNOWAGA

STOM

AUUTTO ORRYYTTEETTYY PATOLOGICZNA A

R DEN

3(2

ATOLOGA PRA

E

OMA TOLO

CH F

... ST

IK ST

GBP , 25

E

P RE

The Qu for Dentaarterly Journa l l Profes I.C. 2,9 1 Punkty sionals MNiSW ISSN: 1732-40 2,00 84

USD , 12

IO TIT

U

D .E KT

P

00

E JN CY KA

9 KW ARTA

RTALNIK STOM

24

3(23)/09

25

KWA

EU R,

25 USD, 12 GBP , 25 CHF

DENTISTS

PL N, 15

2,00

JOURNAL FOR

36

ISSN: 1732-4084

ISH&ENGLISH

36 PLN , 15 EUR , 25 USD , 12 GBP , 25 CHF

I.C. 2,91 Punkty MNiSW

PRAKTYKA POL

3(23)/2

2(22)/2009 KWA

The Quarterly Journal for Dental Professio nals

STOMATOLOGA

36 PLN, 15 EUR,

KWARTALNIK

2(22)/09

FO

RD

EN

TIS

TS


edentico 30