Issuu on Google+

www.aibat.kg

Эльвира СУРАБАЛДИЕВА:

ЖЭЭНБЕКОВДУН ДАГЫ АКЧА ТАЛАП КЫЛГАНДЫГЫН АЙТТЫ 4

redactor@aibat.kg •

5 айлык баласын 70 миў сомго сатып… 12

¹ 80 • 30-ìàé, 2014

ТУРСУНБЕК АКУНДУН “ХАЯТТА” КЕЎСЕСИ ЖОК ЭКЕН...

Мирлан БАКИРОВ:

Жол тоскондор мыйзам бузушууда 3

Чолпон ТАЛИПБЕКОВА:

5

ШАХИДА АМАНБАЕВА 1,5 МЛН ДОЛЛАР КОМПЕНСАЦИЯ АЛАБЫ?! “шок болгон”. Анткени, ал оор кылмышты Синглетари кылган дагы эмес да! “Юристтердин ою боюнча мурда, турмушунда катачылыктар болгон адам, боштондукка жана гумандуулукка акысы жок окшойт” – деп, сот баса белгиледи. 010-жылы Токмок шаарында адам єлтїрїї фактысын жаап-жашырган деген айып менен кармалып, камакка алынган Шахида Аманбаева, ушул жылдын 29-май кїнї боштондукка чыкты. Аны Чїй облустук соту, тагылган айып боюнча кїнєєлї деп таап, 4 жылга кести. Бирок Шахида тергєє аба-

2

2

009-жылы бийликти сотко берип, чиновниктердин катасынан 10 жыл ашыкча отургандыгы їчїн компенсация талап кылган. Колумбия округу бул иш боюнча жооптуу болгондуктан “Синглетари копенсация талап кылганга акысы жок” деген, анткени ал отуруп чыккан “срок”, козголгон иштин курамы боюнча берилїїчї максималдык мєєнєттєн ашкан эмес. ирок Синглетари єз позициясын берген эмес жана сотту утуп алып, ар бир отуруп чыккан жыл їчїн 230’000, жалпы 10 жыл їчїн 2.3 млн доллар алмак болот. ул чечимди чыгарган сот Эми Берман Джексон, комиссиянын – “Синглетари оор кылмыш кылганы їчїн компенсация талап кылганга акысы жок” – деген сєзїнє

Б

Лимонду ачкарын суу менен ичїї керек 12

О

шондо, жєнєкєй математикалык эсептєєлєрдєн кийин Шахиданын жаза мєєнєтї он жарым жылды тїзїп жатат (їч жарым жылды 3кє кєбєйткєндє). Эгер сот 4 жылга кескен болсо, алты жарым жылдык ашыкча мєєнєт їчїн, Шахида Аманбаева компенсация талап кыла алабы, же “Кыргызстан Америка эмес!” деп эле калып калабы? Кыргызстандын “демократиясы” Американыкынан кем эмес болгондо, Шахида деле мїмкїн 1,5 млн доллар алып калмак беле (6,5*230’000=-1’495’000), бирок ал ойго сыйбас кыял... ахиданы тергєє абагында эмне кылышканы белгисиз, басмак тїгїл сїйлєгєнгє алы келбей, сот чечими чыгып, абактан бошотулгандан кийин энесинин кучагында эсин жоготту. ашкачасынан эсептешсе дагы – 4 жылга кесилсе, тергєє абагында максимум 1,5 жыл отурмак, бирок ашыкча дагы 2 жыл убакыт кеткен. Бийликтенби, тергєєчїлєрдєнбї, соттонбу же башкалардан кеткенби, айтоор ошол ашыкча 2 жыл їчїн компенсация талап кылып, аягына чыгып, процессти утуп алуусуна жана ден-соолугу оўолуп, тезирээк сакайып кетишине тилектешпиз! Бектур БАЙМОЎОЛОВ

Ш Б

Б

гында їч жарым жыл отургандыктан, жаза мєєнєтї эчак эле аяктаган болуп эсептелет (сот 1 кїн тергєє абагында жаткан мєєнєттї 3 кїн тїрмєдє жатканга барабар деп чечти).

Телеканалдардын биринде иштєєгє сунуш кылышууда 3

Сїйїїдє туруктуусузбу? (тесттен єтїп кєрїўїз:)

12


2

БОЙКОТ

СЫРТТАГЫ МЕКЕНДЕШТЕРИБИЗ ТАЛИЕВАНЫ «ТАЙСЫН» ДЕШТИ

«Ар-намыс» фракциясынын сунушунун негизинде Маданият, маалымат жана туризм министрлигинин «эки тизгин, бир чылбырын» колго алган Камила Талиевага карата нааразычылык кїчєгєндєн кїчєп барат. Алгач єнєр адамдары єкмєт їйїнїн алдына єкїрїп тїшїп, Талиеванын келиши менен маданият тармагынын «жаназасы» окулганын билдиришсе, эми ага чет жерде жїргєн кандаштарыбыз каршы чыга башташты.

ПРЕЗИДЕНТ АЛМАЗБЕК АТАМБАЕВ ЧЕК АРАЧЫЛАРГА ЖАЎЫ ЇЙДЄН, БАТИРЛЕРДИН АЧКЫЧЫН ТАПШЫРДЫ!

Ушул жылдын 28-май кїнї, Жал кичи районунда салынган жаўы їйдєн, 72 чек арачы жоокерлердин їй-бїлєєсїнє, батирлердин ачкычтарын президент тапшырды. Алардын ичинен 5и –кызматын єтєп жатканда каза болгон жоокерлердин аялдарына, жана 3ї – Ооганстанда кызмат єтєгєн интернационалист –жоокерлерге берилген. “Мен, бул салтанаттуу маарекеге капысынан келип калган жокмун” – дейт президент. Анын айтуусу боюнча. 2007-жылы, премьер-министр болуп турган кезинде, ушул їйдї салуу боюнча єкмєттїн чечимине кол койгон. “Акча бар болчу жана курулуш 1-2 жыл ичинде бїтмєк. Бирок, мен премьерликтен кеткенден кийин, тилекке каршы ал акча башка жака кеткен. Акыры бул їй, мен кол койгондон кийин 7 жыл єтїп бїттї” – деп белгилей кетти Алмазбек Атамбев. Ошентип 72 їй-бїлєє сїйїнїп отурган кези. Конуш кут болсун!

Токтогул Сатылгановдун 150 жылдык мааракеси 3-майда Астана шаарында єткєнї маалым. Демократ акынга арналган “Ала Тоо булбулу –Токтогул” аттуу иш-чараны Казакстан эл ассамблеясынын мїчєсї болгон “Кыргызстан-Астана” этно-маданий биримдиги уюштуруп, аны єткєрїїгє Астана шаарынын жетекчилиги, Тїрк академиясы жана ТЇРКСОЙ уюму колдоо кєрсєткєн экен. Ал эми салтанатка Маданият министри Камила Талиева конок катары гана чакырылыптыр. Мааракенин башкы уюштуруучусу, “Кыргызстан-Астана” этномаданий биримдигинин жетекчиси Шавкат Исмаиловдун «Азаттык» радиосуна курган маегине караганда, Камила айым Кыргызстанга келгенден кийин маалымат каражаттарына курган маегинде ал иш-чараны єзїнє ыйгарып алган жана чыныгы уюштуруучуларын унутта калтырып койгон. «Биз эки айдан бери чуркап жїрїп, ошонун баарын уюштурганбыз. Жок дегенде уюштуруучулар ушулар деп, атыбызды айтып койбойбу. Менде “Замананын” жаздырылган берїїсї турат. Ал жерде да “биз єткєрїп келдик” дейт. “Єткєрїп келдик” дегени “мен барып єткєрдїм” деп айтып жатканы да. Мындан улам, Казакстан, Россия жана Тїркиядагы Кыргызстандын диаспора єкїлдєрї мындан ары К.Талиева менен кызматташуудан баш тартышты. Бойкот дегенибиз, эгер Камила Талиева бир иш-чара уюштурса барбайбыз. Эмне їчїн барбай тургандыгыбызды да ачык жарыя кылабыз. Анан єзїбїз дагы

СЇЙЇНЧЇ «КЫРГЫЗАЛТЫН» ААК БАШКАРМАЛЫК ТЄРАГАСЫ Д.ЖАПАРОВ КАМАККА АЛЫНДЫ

Тергєє органдары , 28-майда «Кыргызалтын» ААК башкармалыгынын тєрагасы Дилгер Жапаровду кармады..Маалыматка таянсак, Д.Жапаров КР Кылмыш-жаза кодексинин 221-беренесинин 2-бєлїмїндє (коммерциялык жана башка уюмдардын кызматкерлеринин ыйгарым укуктарын кыянаттык менен пайдалануусу) каралган кылмыш белгилери боюнча кылмыш иштин алкагында кармалды. Бул тууралуу Башкы прокуратурадан билдиришти.Учурда Д.Жапаров Бишкек ШИИББдин убактылуу кармоочу жайында камакта. Жооптуу редактор: Мелис АРТЫКОВ Редакциялык жамаат:

Гезит ээси:

"Айбат Аймак" коомдук фонду Башкы редактор:

Каныбек САПАРОВ

Акинай АЙДАРОВА Рахатбек РЫСАЛИЕВ Тєлєбїбї КАСЫМАЛИЕВА Дамир ЭСЕНГУЛОВ Мирбек АСАНАЛИЕВ (0777 15 99 45 Нарын) Рыскїл ТЫНЫБЕК кызы (03943 43679 Ыссык Кєл)

Коммерциялык директор:

Бектур БАЙМОЎОЛОВ (0772) 16 11 00

30-май, 2014-жыл

ушул сыяктуу дагы бир иш-чара уюштура турган болсок, башкасын чакырсак да, Талиеваны чакырбайбыз» деген Шавкат мырза диаспора єкїлдєрї вице-премьер Элвира Сариевага ачык кат жолдошконун кошумчалады. Бул окуядан кєп єтпєй океандын ары жагындагы «Кыргыз Клаб» бирикмесинин жетекчиси Айбек Хакимов АШКдагы кыргыз диаспорасы да Камила Талиевага байкот жарыялаганын жар салды. Анын интернеттеги социалдык тїйїндєгї баракчасына жазганына караганда, 3-майда Астана єткєн иш-чараны К.Талиеванын єзїнє менчиктештирип алганы себеп болуптур. А.Хакимов Россия, Казакстан, Тїркиядагы мекендештерибизди колдоо иретинде ушундай кадамга барышканын жашырган эмес. Эркин басылмалардын бири тамаша-чынга чалып жазгандай, «Тандаган Талиевага жолугат» болуп жатабыз. «Ар-намыстын» «атасы» Феликс Куловдун жїргїзгєн кадр саясатынын кейпи ушул. Камила айым Саякбай Каралаевди «залкар композитор» деп уят болуп, четтеги мекендештерибиздин нааразычылыгын жаратып жатса, Абдырахман Маматалиев єгїнї Баткендеги чыр-чатак менен жеринде тааныша коем деп жатып бир саатча туткунга тїшїп, єлдїм-талдым дегенде бошонуп чыкты. Убагында «темир генерал» атыгып, кийинчерээк «желим генерал», «жыгач генерал» атка конгон Феликс Шаршенбай уулунун карылыкка алдырганы ушул эмеспи

Дастан БЕКЕШЕВ, ЖК депутаты:

УЧУРДА АЙДООЧУЛУК КЇБЄЛЇКТЇ 10 МИЎ СОМГО САТЫП АЛУУГА БОЛОТ

Учурда айдоочулук кїбєлїктї 10 миў сомго сатып алууга болот, деди «Ар-Намыс» фракциясынын депутаты Дастанбек Бекешев 29-майда парламенттин отурумунда.Анын айтымында, документтерди эки кїндє даярдоого болот, бирок коррупция менен каршы кїрєш жїргїзїїдєн улам анын баасы 5 миў сомдон 10 миў сомго жогорулады.«Айдоочулар сынак тапшыруу жєнїндє арыз жазат. Бирок, эч ким єзїнєн сынак албайт», - деген эл єкїлї, мыйзам долбоорунда авто мектептерде практикалык сабактардын видео жазуусун талап кылуу жана єз алдынча даярдануу менен кїбєлїк алууга тыюу салуусунушталат, деп кошумчалады.«Ата Журт» фракциясынын депутаты Улукбек Кочкоров, маселе даярдоодо эмес, деген пикирин билдирди. «Маселе кїбєлїк Мамлекеттик каттоо кызматынан кантип берилээринде. Тиешелїї параны алган кызматкерлер кїбєлїк жазып беришет. Ал жакта коррупцияны жок кылсак, маселе болбойт, айдоочу їйїнєн, мектептен же чет жерден окуганында айырма жок», - деди У.Кочкоров.

АК-ЖАР АЙЫЛЫНА МЕКТЕП КУРУУ ЇЧЇН 10 МЛН СОМ БЄЛЇНЄТ

ЭМИ АЙДООЧУЛАРДЫ ЭЛЕ ЭМЕС, ЖОЛ КЫЗМАТКЕРЛЕРИН ДА ЧОЎ АЙЫПКА ЖЫГУУГА БОЛОТ!

Ички иштер органынын кызматкери айдоочуну жєнї жок тозуп токтоткон болсо, анда ал 20 миў сом айыпка жыгылат. 29-май кїнї Жогорку Кеўештин депутаттары, жол эрежелерин бузгандарды административдик жоопкерчиликке тартуу боюнча Кодексти оўдоп-тїзєє мыйзам долбоорун, биринчи отурумда кабыл алышты. Мыйзамга ылайык, эгер кызматкердин єздїк кїбєлїгї жана дислокациялык картасы жок болуп, айдоочуну жєнї жок токтоткон болсо жана себептїї токтотконун далилдеп бере албаса (фото, видео камерага же башка техникалык аппаратка тїшїрїлгєн далил), анда ал кызматкер 20 миў сомдук административдик айыпка жыгылат. Сїйїнгєнїбїздїн себеби – эми айдоочу жана жол кызматкери бирдей жооптуу жана эки тарап теў мыйзамды бузбай, укуктарын коргойт деген тилек!

Веб-сайт: www.AIBAT.kg Электрондук каттар їчїн дарегибиз: redactor@aibat.kg Редакцияга келген материалдар жана сїрєттєр кайтарылбайт.

Гезит редакциянын компьютердик басма бєлїмїндє терилип, жасалгаланды.

Билим берїї жана Илим министри Канат Садыков Кочкор районунун Ак-Жар айылындагы 2007-жылы колдонууга берилип, 2 жылдан соў жарактан чыгып калган мектепке барды. Маалыматка ылайык, К.Садыков айылдын жашоочулары, жергиликтїї кеўештин депутаттары жана мектептин мугалимдери менен жолугушту. Ал ушул жылы баштала турган жаўы мектептин курулуш иштерине 10 млн сом бєлїп берїї жєнїндє маалымдады. "Оўдоп-тїзєє иштери жїргїзїлє турган бош їйлєрдї карап чыгып, сентябрдан тарта мектеп окуучулары окууларын улантышат деп айткандыгын", - аймактык кабарчыбыз кабарлады. Ушул “Хан Теўри” курулуш компаниясына эч кандай укуктук баа берилбегени жана ошол убактагы ЖКнын тєрагасы Адахан Мадумаров, ушул компанияга жан їрєп колдогонун экс –министир Ишенбай Кадырбековдун айтканы бар. Ушул аты аталган инсандар азыр деле жогорку кызматтарда олтурушат. 10млн сомду элден эмес, эргулдардан алса жакшы болмок- жолдош министр.

Гезитте жарыяланган материалдар редакциянын кєз карашын чагылдырбайт. Макала жана интервьюлардагы чындыкка дал келбеген маалыматтарга макала жазган жана интервью берген инсандар єздєрї жоопкер. Жарнамалардын мазмунуна жарнама берїїчїлєр жооптуу. Жарнамалык материалдар:

Кыргыз Республикасынын Адилет министрлигинде катталган, Каттоо № 1853 Гезит «ММК колдоо боюнча борбор» фондунун басмаканасында басылды Гезит келишим баада.

Буйрутма №1302

Нускасы: 2000


3

САЙ-САТ

А.КЕЛДИБЕКОВДУ СЫРТКА АЛЫП ЧЫГЫП КЕТЇЇ АРАКЕТИ КЄРЇЛЇЇДЄ ЖОЛ ТОСКОНДОР АЙРЫМ АДАМДАРДЫ ЄТЄ ТАЗА ДЕП АДАШЫП АТЫШАТ Кубан АБДЫМЕН, саясат таануучу:

ЖоКенин 29-майдагы жыйынында абактагы депутат Акматбек Келдибековго байланышкан маселе кєтєрїлдї. «Ата журтчу» Жылдызкан Жолдошева партиялашынын абалы оор экендигин, аны чет єлкєгє алып чыгып дарылоо керектигин билдирди. Бирок, муну тастыктоочу документтерди кєрсєткєн жок. Ушунун єзї «ата журтчулардын» Келдибековду оорусуна шылтоолоп, сыртка алып чыгып кетїїнї кєздєгєнїн айгинеле-

бейби? Бул биринчиси деп туруўуз. Экинчиден, эл єкїлдєрї А.Келдибековдун баш коргоо чарасын єзгєртїїнї талап кылышты. Ал эми мыйзам боюнча, соттун чечимине кийлигишїїгє эч кимдин укугу жоктугун депутаттар билишпейби? Ойда сонун билишсе керек, ошого карабай, атайылап талап кылып жатышкандары эмнеден кабар берет? ЖК тєрагасы Асылбек Жээнбеков жетекчилик тараптан А.Келдибековго тийиштїї шарттар тїзїлїп берилгенин айтты. «Жансакчы керек десе жансакчы бєлїп бергенбиз. Дарыланам десе ооруканага жаткырдык. Парламенттик демократияны эмне їчїн курабыз деп жатабыз? Биз бардыгына ачык айкынбыз, депутаттар тарабынан бардык маселелер ачык кєтєрїлїп жатат. Нааразычылык акцияларын єткєрїш керек, бирок жол бууган жарабайт. Бул эскирген ыкма» деген спикер алайлык туугандарды жолду ачып, мыйзам чегинде талап коюуга чакырды.

- Бул жерде жол тоскону чыккандар єздєрї акыйкаттык издеп атабыз дешїїдє. Ачыгын айтканда, бул жерде адашкандар чыгып атат. Аларга кимдин-ким экендиги тууралуу кеўири маалымат жетпей атат. Алар айрым адамдарды єтє таза деп эсептеп алышып, адашып атышат. Ошол эле учурда мыйзамды да бузушууда. Ал жол аркылуу ары-бери каттагандардын укугун бузушууда. Кєптєгєн жарандардын экономикалык абалына терс таасирин тийгизип атышат.

- Кубан мырза, 27-майдан бери Акматбек Келдибековдун айылдаштары Ош-Эркечтам жолун тозуп турушат. Бул акыйкаттыкты издегендикпи, же мыйзам бузуучулукпу?

- Канткенде ушундай мыйзамсыз кадамдарга барган аракеттерден кутула алабыз? - Мына ушундай жол тозуу аракеттерине карата атайын мыйзам бар. Ал кїчїндє. Бирок, иштебей жатат. Ошону иштетиш керек. Бизде эскертїї берїї, айып салуу, административдик чара кєрїїлєрдєн бєлєк эч нерсе болбой жатканынан улам, башкаларга сабак болбой жатат.

Тамаша эме-е-с!:

«ШРЕК» САТЫБАЛДИЕВ ЭМИ КРИМИНАЛГА ЖАБЫШТЫБЫ? Убагында популярдуулукка ээ болгон «Шрек» мультфильминдеги башкы каарман Шректи мурдагы Башкы прокурор Элмурза Сатыбалдиевге салыштырып, ага «Шрек» лакап атын ыйгарышкан эле. Ал эми Шректин жанынан чыкпай, кээде чукулдаша урушуп, кээде элдешип, ынак дос болгон Эшекти «Азия Ньюс» гезитинин башкы редактору Асланбек Сартбаевге окшоштурушат. Бул эки эргулдун кантип кыздарды кылтагына илгени, «Шректин», тоюс, Элмурза Ракыевичтин єзїнє жакпаган саясатчыларды Асланбектин колу менен «жайлаганы», «Азия-Ньюстан» «бомбалаганын» тар чєйрєдєгїлєр жакшы билишет. Эми ага кенен токтолбойлу, аталган гезиттин кечээги санындагы кызык кєрїнїштї ортого салалы. Гезиттин 6-бетинде «А.Анапияев Улуу Орозо айында мекенине кайтабы?» аталыштагы куш тилиндей кабар жарыяланыптыр. Анда кримдїйнєнїн тєбєлдєрїнїн бири саналган Алманбет Анапияевди: «Эл аралык «Алыш» белбоо кїрєш федерациясынын президенти Алманбет Анапияев буга чейин айрым МЕНТтер тарабынан караланганы, алтургай президентке чейин тескери маалыматтар жеткени боюнча сєз болуп келет. Ошонун айынан ал алыскы Араб єлкєлє-

рїнїн биринде жїргєнї маалым. А эл арасында болсо Алманбет мырзаны меценат, кайрымдуу инсан катары кабылдашканын кєрїп эле жїрєбїз. Натыйжада бизге жеткен маалыматтарга караганда А.Анапияев Улуу Орозо айында мекенине кайтаары. Бишкекке келери боюнча кабарланууда» деп кєкєлєтє мактаптыр. «Эшектин», кечиресиздер, Асланбектин акеси Элмурзанын буйругусуз кимдир бирєєнї жамандап же мактабасын эске алсак, Э.Сатыбалдиев Анапияевди ачык пропагандалай баштагандагы кербезиби? Саясатчылар бїтїп эми «караларды» мактата баштаганы эмнеси ыя? А.Анапияев менен белгилїї изкубар, Бишкек ШИИБнин жетекчиси Мелис Турганбаев тирешип жїргєнїн билебиз. Ал эми жогорудагы жаўылыкта: «Эл аралык «Алыш» белбоо кїрєш федерациясынын президенти Алманбет Анапияев буга чейин айрым МЕНТтер тарабынан караланганы» деген сїйлєм Мелис мырзага багытталган болуп калабы? Кызык, Элмурза Ракыевич М.Турганбаевге неге анчалык єчєшїп калды болду экен? «Шрек» биринчилерден болуп «согуш» ачты, «манты кулак» Турганбаев кандай жооп узатарын кєрє жатарбыз…

Мирлан БАКИРОВ, ЖК депутаты:

ЖОЛ ТОСКОНДОР МЫЙЗАМ БУЗУШУУДА

- Мирлан мырза, 27-майдан бери Акматбек Келдибековдун айылдаштары Ош-Эркечтам жолун тозуп турушат. Бул акыйкаттыкты издегендикпи, же мыйзам бузуучулукпу? - Кєбїнчє мыйзам бузуучулук болуп калып атат. Ошол эле учурда алар бийликке їнїбїздї жеткирели деп атат. Биз депутаттар жол тозуу аракеттерине карата атайын мыйзам кабыл алганбыз. Ал боюнча алганда, бул мыйзам бузуучулук. Ал жол - стратегиялык жол. Адамдар кєп каттайт. Арасында оорусыркоолор болуп калышы мїмкїн. Зарыл жумуштары менен бара жаткандар болот.

- Акыйкаттыкты издєєнїн башка жолдорун колдонушса болбойт беле? - Башка жолдору кєп. Маселен, коргоо комитетин тїзїп, маалымат жыйындарын єткєрсє болот. Адвокаттын кызматын колдонсо болот. Бул жерде жол тоскону чыккандар єздєрї акыйкаттык издеп атабыз дешїїдє. Ачыгын айтканда, бул жерде адашкандар чыгып атат. Аларга кимдин-ким экендиги тууралуу кеўири маалымат жетпей атат. Алар айрым адамдарды єтє таза деп эсептеп алышып, адашып атышат. Ошол эле учурда мыйзамды да бузушууда. Ал жол аркылуу ары-бери каттагандардын укугун бузушууда. Кєптєгєн жарандардын экономикалык абалына терс таасирин тийгизип атышат. - Канткенде ушундай мыйзамсыз кадамдарга барган аракеттерден кутула алабыз? - Мына ушундай жол тозуу аракеттерине карата атайын мыйзам бар. Ал кїчїндє. Бирок, иштебей жатат. Ошону иштетиш керек. Бизде эскертїї берїї, айып салуу, административдик чара кєрїїлєрдєн бєлєк эч нерсе болбой жатканынан улам, башкаларга сабак болбой жатат.

30-май, 2014-жыл


4

АК ТЕРЕК, КЄК ТЕРЕК

Эльвира СУРАБАЛДИЕВА:

КУДАЯРОВ ЖЭЭНБЕКОВДУН АППЕТИТИ АЧЫЛГАНЫН ЖАНА ДАГЫ АКЧА БЕРИШ КЕРЕКТИГИН АЙТТЫ... «Жылдын парасы» болуп бул жолу антимонополдук Мамлекеттик агенттиктин адиси Нургали Кудаяровдун «Кудайберген» базарынын башкы директору Эльвира Сурабалдиевадан коркутуп талап кылган 300 миў сому болуп калды. Єткєн аптанын жума кїнї ал экономикалык кылмыштуулук менен кїрєшїї боюнча Мамлекет кызматы тарабынан пара алып жаткан жеринен кармалды. Кудаяровго карата кылмыш кодексинин 166-беренеси (Алдамчылык) аркылуу кылмыш иши козголуп, соттун чечими менен ал тергєє маалында абакта отура турган болду. Эў кызыктуусу, ал акча талап кылып жатканда жазылып алынган аудио жазуу менен видеотасмаларда мамлекеттик кызматкер алып аткан акчасы агенттиктин жетекчиси Бабырбек Жээнбековго бериле тургандыгын кайра-кайра бекемдейт. Социалдык тїйїндєрдє азыр бул аудиожазууну талкуулагандар миўден аш��ы. Суравалдиева бул окуяны жєн гана ыпластык эмес, антимонополдук агенттиктин кызматкери Кудаяровдун ач кєздїгї да деп эсептейт. Акыркы эки айдан бери автобазарда окуя кандай уланганын жана паракордун атайын операциясы кандай жїргїзїлгєндїгї тууралуу Эльвира Сурабалдиева єзї айтып берет. - Эмне їчїн сиз єзїўїзгє тиешелїї базардын айланасындагы бардык окуяны бир тїйїнгє байланыштырып жатасыз? - Бардыгы апрель айындагы митингден башталды. Базардын сатуучуларын жаўы кєтєрїлгєн тарифти тєлєбєш керек деп кимдир-бирєє атайын козутуп чыкты. Алдын-ала эле айтып коёюн: Биз базардын жетекчилиги ижара акысын эки эсе кєтєрїїнї пландап жатабыз. Бул тууралуу жылдын башында эле айтылган. Бул жаўылыкты ижарага алуучулар энтузиазмы жок кабыл алышты. Бирок, ачык тїрдє эч ким каршы билдирїї айткан жок. Анткени акыркы 10 жылдан бери ижара акысын кєтєрїї болгону 1400 сомго болгон. Ошол эле учурда Бишкек мэрия30-май, 2014-жыл

сы жердин ижарасы акысын бизге 2005-жылдан 2014-жылга чейин 30 эсе кєтєрдї. Чыгаша їчїн бир дагы бизнесмен иштебейт. Андыктан биз ижара акысын кєтєрїї чечимине келгенбиз. Мен Кыргызстанда їч ай болгон эмесмин. Качан мен келерим менен бул митингдер башталды… - Аны ким уюштуруп атат?.. - Митингдерде єзїн антикоррупциялык кеўештин эксперти катары кєрсєткєн белгисиз эле Иван Дробитько жана анын пикирлеши Нурлан Данияровдор сєз сїйлєп келишет. Алар биздин базардын аймагында митингдерди уюштуруп, бул жер Коргоо министрлигине тиешелїї деп элди ишендирип келишет. Мен тїрдїї деўгээлде єзїмдїн таза салык тєлєєчї экендигимди тастыктоого аракет кылып келем. Ижара акысы эмне себептен кєтєрїлє тургандыгы тууралуу бардык эсеп-кысаптарды кєрсєтїп атам. Бирок митингдер токтобой атат. Соода кылгандардын бир бєлїгї кєтєрїлгєн тариф менен ижара акысын тєлєєгє макул болбой жатышат. Ошол эле учурда Мамлекеттик антимонополдук комитетте жаўы тарифти кабыл алуу процесси жїрїїдє. Эки айдан бери алар мына ушул процессти чоюп келишет. Бирде кандайдыр бир документтер жетпей жатат дешет, бирде кандайдыр бир шылтоолорду айтышат. Ал эми митингдер уланып келет. Жогоруда аттары аталган экєє болсо єздєрїн «Кудайберген» базарынын профсоюзунун жетекчилери катары атап алышты. Аны менен бирге ММКларда базар жана анын жетекчилиги тууралуу терс пикир жараткан макалалар чыга баштады. Анан антимонополдук комитет жана экономика министрлиги комиссиялык планда эмес текшерїїлєрїн жїргїзє башташты… Бизди жєн гана ызы-чуу кыла башташты. Мына ушул эки ай жєн эле азап болду. Мындай хаостон пайдаланып айрым сатуучулар патент сатып алууну токтотушту. Апрель айы патент боюнча эле єлкє бюджети 400 миў сом албай калды. - Пара тууралуу кеп качан козголду эле? - Эмне їчїн тарифтер макулдашылбай жатканына мен тїшїнє албай турам. Мен єзїмдїн туура жолдо экендигиме ишенип, анти-

монополдук агенттикке бардык документтер менен жумушка баргандай барып аттым. Бир нече жолу анын жетекчиси Бабырбек Жээнбековго киргенге аракет жасадым. Бирок, ал мени кабыл алган жок. Мына ушунун баары бир жарым айдай созулду. Менин ишим менен адис Нургали Кудаяров алек болгон. Акыр аягында мен єзїмдї кармана албай «Сиз менин документтеримди кайтарып бериўиз, расмий отказ жазып бериўиз. Биз болсо сиздин чечимиўизге сот аркылуу нааразы экенибизди билдиребиз» деп айттым. Буга Нургали Кудаяров жооп кылып, бул кырдаал дагы бир нече айга созулушу мїмкїн экендигин билдирип, андай кырдаал мен їчїн жакшы эмес экендигин кыйытып айтты. Анан ал мага шефине кирип, маселени тїз чечип алса болот экендигин билдирди. Андан кийин ал ачык эле 200 миў сомго процессти ылдамдатууга жардам бере аларын айтты. Мен мындай талап кылууга аябай таў калдым. Базардын иштеп аткан 20 жылынан жана башкы директор катары иштеп аткан 10 жылдан бери биз эч кимге эч качан пара берген эмеспиз. Мен єзїмє єтє жакын чєйрєдєгї адамдар менен кеўеше баштадым. Алар мага кєпчїлїк учурда бизнесмендер кимдир-бирєєнї коррупциялык ишин ачам деп атып, акыр аягында єздєрї кїнєєлїї болуп калат деп айтышты. Анткени биздин укук коргоо органдары кырдаалды башкача ойноп кетиши мїмкїн. Мен мындай кырдаалды єзїмдїн башымдан жакшы эле єткєрдїм. Мына ушул эки ай ичинде мен ИИМге, УКМКга, Башкы прокуратурага базардын айланасындагы кырдаал тууралу кєп жолу кат жаздым. Анан болгону УКМКнын шаардык єкїлчїлїгїнєн гана жооп алдым. Алар да «Бул сиздин маселеўиз, єзїўїз чечип алыўыз» деген жооп болду.

- Анан сиз системага каршы чыгууну чечтиўизби?.. - Менде бул кырдаал аркылуу акча гана эмес, бизнести тартып алуу аракети болуп жаткандай таасир калды. Бул рейдерлик ыкма. Бул жерде бир эле мамлекеттик чиновник аралашкан эмес. Мен Кудаяровду атайын даярдап, кантип сїйлєй турганын айтып жєнєтїшкєн. Аудиожазууда Кудаяров тартынбастан эле паранын

баасы кєтєрїп жатат: «Митингдердин айынан кырдаал курч болуп калды. Анан Жээнбеков эми кол коё албай тургандыгын айтты. Анын аппетити ачылды жана ал 6 миў доллар бериши керек деп айтты». Бул сїйлєшїї кїпкїндїз эле базардын аймагында болду. Мени менен экономикалык кылмыштуулукка каршы кїрєшїї кызматынын бєлїм башчысы Руслан Умаров чогуу иштеди. Ал мага закон мен тарапта экендигин, андыктан эч нерседен коркпой эле коюшумду айтты. - Операция кандайча жїрдї? - Мага диктофон беришти, видеокамера болду, анда бардыгы тартылып алынган. Кудаяров мурун Ленин райондук ички иштер бєлїмїнїн кызматкери болгон экен, андыктан анда мындай иштерге тажрыйба болсо керек. Ал єзїн єтє этият алып жїрдї. Мен болсо нервтенип аттым. Анткени ар кандай ашыкча сєз, ашыкча кыймыл-аракет акыр аягында єзїмє каршы болуп калат болчу. Аны менен эртеў мененки 9да жолугуу тууралуу макулдаштык. Бирок ал аны саат 12ге жылдырды. Андан кийин 14:00го. Менин оюмча ал сактанды. Мїмкїн кандайдыр бир шек санады… Анан кїтїїсїздєн эле телефон чалып 15 минутадан кийин базарда болом деп айтты. Мен болсо мына ушул убакытта диктофонду жана жашыруун камераны кїйгїзїп жана моралдык жактан даяр турушум керек болчу… Качан ал менин кабинетиме келгенде єзї жєнїндє єтє узакка айта баштады. Андан кийин биздин документтерди кєрсєттї. Анда бардыгы туура катталып жана кол коюлган болчу. Мен анын балким абийири ойгонуп, талап кылып жатканынан кайтабы деп ойлодум. Бирок, ал документтердин бардыгын кайра портфелине салып, башы менен акчаны чыгар дегендей белги берди. Ага жооп кылып мен акча салынган сумканы кєрсєттїм. Ал мени кєчєгє чыгып, машинесине отуруумду сунуш кылды. Мага алдын-ала эле мени текшериш їчїн ал єзїн ошондой алып жїрєєрїн эскертишкен. Андыктан мен эч нерсе билгизбей анын машинесине барып отурдум. Андан кийин ал кайра менин машинеме отуралы деп сунуш кылды. Биз машинеге отурдук. Анан ал калькуля-

тор менен эсептеп «алты миў доллар- 315 миў сом» деп айтты. Мен ага мурда 300 миў сом деп айтканын эскерттим. Бирок, ал Жээнбеков 6 миў доллар алып кел деген деп, ал доллар сатып алышы керек экендигин билдирди. Мунун баары єтє уятсыз кєрїнїш болчу. Мен акчаны алып чыгып, ага бардыгын бердим. Анан ал акчаны алып, калган 15 миўди кандай кылабыз деди. Мен аны кабинетине алып барып берем дедим. Андан соў ал єзїнїн машинесине отуруп кетип бараткан жеринен кармалды. Кармоо учурунда анын чєнтєгїнєн акча чыгат. Анан ал «Эльвира бул акчаларды менин чєнтєгїмє салып койду, ал мени бул акчаларды алууга мажбурлады. Аны пара бергендиги їчїн камагыла!» деп кыйкырды.

- Сиздин бул кадамыўыз кєпчїлїк кыргызстандыктарды суктантты. Бирок, бул ишке аралашкан адамдар таасирдїї адамдар. Бабырбек Жээнбеков оппозиция лидери Равшан Жээнбековдун атасы. Сиз єзїўїздїн коопсуздугуўуздан коркпойсузбу? - Закон мен тарапта. Мен коркпойм. Мен бул адам мыйзам алдында жооп бериши керек деп эсептейм. Ал калган коррупционерлерге сабак болушу керек. Мага эмитеден эле таасирдїї адамдар, депутаттар байланышка чыга баштады. Алар Нургали Кудаяров тууралуу сїйлєшкїлєрї келет. Бизде мына ушунун баары ачык эле абийирсиз жол менен жасалат. Мен 300 миў сомду жакшы эле акча деп эсептейм. Мынча акчаны чогултуу їчїн адамдар жылдап иштешет. Мен бюджетке салык тєлєйм, анан эмне їчїн дагы аферисттерди багышым керек. Бул акчага ал кызмат ордун сатып алып, андан ары дагы бизнесмендерди коркутуп акча алышы керекпи? Мен алдын-ала эле айтып коёюн. Кимдеким мына ушул адамга жан тартып тергєє иштерине кысым жасап, менин їй-бїлємє, жакындарыма, досторума басым жасай турган болсо, бул маалыматты мен басма сєз аркылуу жарыя кылам. Элибиз бул кылмышкердин артында ким турганын билиш керек. “Дело№” гезитинен которулду


5

ИШЕНГЕН КОЖОМ, СЕН БОЛСОЎ...

АНТИМОНОПОЛЧУ БАБЫРБЕК ЖЭЭНБЕКОВГО ЭМИ ТИЛ БЇТТЇ Экономикалык кылмыштарга каршы кїрєшїї кызматы 23-майда єкмєттїн алдындагы монополияны жєнгє салуу агенттигинин кызматкери Нургалы Кудаяровду кылтакка илип, Биринчи Май райондук соту аны эки айга камакка алды. «Кызыл єўгєч кекиртек, кыйла жерге секиртет» сыўарындай, Н.Кудаяров борбордогу «Кудайберген» базарынын жетекчилигинен ижара акысын жогорулатканы їчїн 300 миў сом пара сурап, анын 100 миў сомун алып жаткан жеринен кармалып отурат. Маалыматка караганда, Кудаяров каражатты кожоюну Бабырбек Жээнбековго берерин айтыптыр. А��бетте, муну тийиштїї органдар аныктайт дечи, бирок, ушу кезге чейин унчукпай шїк отурган Антимонополдук агенттик їн катып, аталган базардагы ижара акынын жогорулашын жїйєєлїї деп тапты.

Агенттиктин ырасташында, «Кудайберген» базарынын жетекчилиги тарифти кєтєрїїнї макулдашкан жана буга 2009-2014 -жылдар аралыгындагы кєрсєткїчтєр себепкер болгон. Беш жылдын аралыгында эмгек акылардын 102�га, мэриянын жерди ижара акысын 45�га жана базардын кайтаруу кызматы 11 эсеге жогорулашы ижара акысын жогорулатууга себепкер болгонун Монополияны жєнгє салуу агенттиги баса белгилейт. Качан гана кол астындагы кызматкери темир торго тїшкєн соў шашылыш билдирїї таратып, «Кудайберген» базарынын жетекчилиги ижара акыны туура кєтєргєн деши кїмєндїї ойго жетелейт. Анын їстїнє, сєз жїрїп жаткан базардын кожойкеси Элвира Сурабалдиева интернеттеги социалдык тїйїндєгї баракчасына жазган комментарийинде, бул иште

башкы антимонополчу Бабырбек Жээнбековдун катыштыгы бардыгын жашырган эмес. Эртеўки кїнї Бабырбек мырза бизге таарынып, соттон сотко сїйрєбєсї їчїн Эл-

вира айымдын пикирин кыскартып, эч оўдоосуз жарыялайбыз. Анда ал минтет: «Шеф Антимонополии в курсе, что 92 процента они мне сразу же и подтвердили, но я не согласилась, потому что обосновала 100 процентное по-

вышение. На собрании торговцев нашего рынка, ранее я объявила о 100 процентах и они знали, что для меня это вопрос принципа. И за эти 8 процентов они и вымогали с меня взятку в 300000 сомов. Доки то у меня. Бабырбек байке, ну не позорьтесь, а? Я ведь до суда доведу и все дополнительные расходы во время митингов, плюс моральную компенсацию предъявить могу. Чего меня-то пугать? Наберитесь смелости, и напишите мне отказ от подписанных вами тарифов по рынку "Кудайберген", и я пойду в суд, и публично докажу законность и обосную 100 процентов. Но тогда, из принципа, я буду судиться до того момента, пока не уволят всех в этом гадюшнике. И еще, есть запись, где Кудаяров Нургали говорит, чтобы я поехала с ним в Антимонополию (после получения взятки): "Жеенбеков сказал, чтобы ты приехала и извинилась перед ним за то, что написала письмо о не согласии с проверкой." Это письмо, кстати, я выкладывала вчера в моей теме здесь. Вообще жутко, на каком уровне мыслит руководитель огромного ведомства. А ведь они "кошмарили" не только нас, по стране есть сотни больших и маленьких рынков- может стоит генеральной прокуратуре и другим соответствующим ведомствам начать проверку деятельности этого учреждения? Поверьте, там есть

куча интересного материала. Могу оказать свои услуги, ну там в качестве независимого консультанта по рынкам, если понадобится». Бабырбек мырзанын кол алдындагы кызматкери аркылуу 300 миў сом єндїрїїнї кєздєгєнїн Элвира Сурабалдиева тастыктап отурат. Мындай учурда тийиштїї

органдар Б.Жээнбековдун жоопкерчилигин да карашы керек го? Себеби убагында Равшан Сабиров жардамчысынын кєрсєтмєсїнїн негизинде соттолгону белгилїї. Же Сабировго иштеген мыйзам Б.Жээнбековго иштебеши керекпи?

БАБЫРБЕК ЖЭЭНБЕКОВ КОЛ ТУРСУНБЕК АКУНДУН АЛДЫНДАГЫ БАСЫЛМАЛАР АРКЫЛУУ “ХАЙАТТА” КЕЎСЕСИ ЖОК СОГУШТУ ЖАНДАНДЫРДЫБЫ? ЭКЕН... Антимонополдук агенттиктин тєрагалыгынан ыргыганына ичи туз куйгандай ачышып, эски «казыгына» кайтып келїїнїн жолу катары КГБ (Кыргыз гезиттеринин биримдиги) аталыштагы кыймыл тїптєп, Ак їй, Кєк їйгє каршы маалымат чабуулун кїчєтїмїш эткен Бабырбек Жээнбеков акыры кєздєгєн максатына жеткенин билебиз. Агенттиктин тууруна конгону КГБсын унутуп, чээнге кирген аюудай дымып калды. «Бу Бабырбек кесиптешибиз качанкыга че-

йин унчукпай шїк отурар экен?» деп шыпшынышкан журналисттер мындан кєп. Кол астындагы кызматкери «Кудайберген» базарынын жетекчилигинен 300 миў сом пара сурап, анысын шефи Б.Жээнбековго берерин айткандан кийин Бабырбек Субанович кыймылга кирди. Албетте, ачык эмес. Сайттардын бирин жашыруун каржылап, ал аркылуу жєнсїз, бир жактуу шыбамай, сабатсыз материалдарды жайылтып жаткан кербези. Аталган сайттын башкы редактору убагында «Алибинин»

журналисти болгону мунун тирїї мисалы. Эгер эртеўки кїнї ээрден шыпырылчу болсо, кайрадан КГБсын жандандырып, кєчєдєгї ушакчы эжекелерче «ушакташмайга» єтєрї аштан бышык. Журналисттердин аксакалынын биримин деген кишинин кызмат їчїн журналистиканы курал кылып кєтєрє чуркаганы аргасыздан баш чайкатат. Аксакалыбыздын кейпи бул болсо, анын артынан ээрчиген, таалим-тарбия алган жаштардан кайсы жакшылыкты кїтїїгє болот?

КУНАКУНОВДУН КУУ САЯСАТЫ ЖЕ КУБУЛМА “ЖАШТАР ЄКМЄТЇ” Убагында ЛПП деген партияны негиздеп, ага жалаў жаштарды чакырып, анан калп эле бийликке сїр кєрсєткєн киши болуп, кийин Максим Бакиевге белек ташып жїрїп “Акжолго” депутат болгон шылуун Максат Кунакунов деген эргул бар. Ал жакында “Жаштар єкмєтї” деген кыймылга єзїн эч ким шайлабаса дагы лидер деп атап, ар кимдин акчасын алып, артын оппозицияга такап,

башка жактан бийликке кызмат кылып, “балким оппозиция революция кылып жиберсе єтє калам, кыла албай калса бийликке акелеп келем”, -деген саясат кылган. Ал ортодо оппозициянын белдїї бирєєсїнїн ири суммада акча алып, аны кулкумга тыгып салыптыр. Эми, “Жаштар єкмєтїнїн” атын жамынып бийликке кызмат сурап, аэропорттогу тууганы аркылуу президентке киши

чаптырып атыптыр. Алмаз Шаршенович мындай эки жїздїїлєрдї жолотпосо керек. Ал эми, берки жаштар Максаттын жеми болуп, ортодо калабы деп турабыз. Себеби, лидермин деп Максат кєкїрєк каккан менен, иш жїзїндє Дайырбек кесиптешибиз жолугушууларды кылып жїргєнї бар. А балким, Орунбеков єзї да бир кызматты мелжип аткандыр.

ЖоКедеги Турсунбай Бакир уулунун «абысыны» Турсунбек Акун: «Мени акыйкатчылыктан кетиргениўер менен эл аралык уюмдардын биринен ири каражат утуп алдым. Борбордогу «Хаят» мейманканасынын 2-кабатынан бєлмєнї ижарага алып, иштеп атам» дегендей єпкєсїн каккан эле. Буга кызыгып, бир кїн кечке «Хаятты» айланчыктап жїрдїк. Турсунбек мырзанын керээлден кечке «Хаяттын» короосунан чыкпай, келген адамдарды мейманкананын экинчи кабатына жетелеп чыгып, ары-бери басып, кайра ыл-

дый тїшкєнїнє кїбє болдук. Бирок, ал кайсы бєлмєдє отурарын эч кимге кєрсєтє албаганы кандай? Анын їстїнє, «Хаятта» иштеген кыздардын бири Турсунбек Акуновичтин мейманканада бєлмєсї жоктугун, жєн гана келип-кетип турарын, келген кишилерди мейманкананын экинчи кабатында «сейилдетип» кетирерин айтып оозубузду ачырды. Ажы атыгып, беш маал намазын жазбай окуйм деген экс-акыйкатчынын мындай кылыгына тїк тїшїнбєдїк. Аман эле болсунчу… Акинай АЙДАРОВА

30-май, 2014-жыл


6

ДЕМИЛГЕ

Тажыбек АРЫНАЛИЕВ, №136-каттамдын бригадири:

“ЖОЛ БИЗГЕ ЭЛЕ КЕРЕК ОКШОЙТ” Борборубуздун кєчєлєрїндє жїргїнчїлєрїбїздї ташыган №136-каттамдын айдоочуларынын мактоого арзыган иштери жєнїндє угуп, демилге ишке ашкан жерге барганыбызда бригадир Тажыбек Арыналиев жардамчылары менен ошол жерде жїргєн экен.

- Ишиўер илгери болсун Тажыбек мырза! Сиз жетектеп жаткан №136-каттамдын айдоочулары менен биргеликте Репина-Маликова кєчєлєрїн оўдотушту деп угуп калдык. Жолду оўдоо жєнїндєгї ой эмнеден улам пайда болду? - Жолду оўдотконубуздун себеби, ушул жол менен айдоочуларым канча жылдан бери элди ташып келишет. Буга чейинки жолдун абалын кєрсєўєр жанды ыйлатчу абал эле. Биз бул жолдон єтїп жатканда “Кудай єзїў сактай кєр” деп тиленчи элек. Жолдун абалы ушунчалык начар абалда болчу. Ушул жердин жашоочуларынан деле сурасаўар айтып беришет. Аўгыл-дєўгїл жол менен айдаганда соо турган машинелердин тетиктери бузулуп, єзїнєн єзї чачырай баштайт. Анан аны канча деген акчага оўдотосуў. Ошондуктан эў биринчи кєйгєй - машине жолдоруна кам кєрїїнї чечтик.

фальт тєшєткєнгє алыбыз жетпейт, ал миллионду чапчыйт. Кум, шагыл тєктїрїп, жолдун уўкулчуўкул жерлерин грейдер менен тїздєттїк. Ушул аткарылган иштердин эсеп-чотун алсак 70000 сомго чыгыптыр. - Каражат маселесин ким кєтєрдї? - Айдоочуларым менен кеўешип, бригада болуп чыгардык.

суу биз акча коротуп жасаткан жолубузду каптап, эмгегибиз талаага кетеби деп корком. Єзгєчє Гагарин менен Репина кєчєлєрїнїн кесилишиндеги кєпїрєнї тазалатпаса иш чатак болот. Квартал башчыларынан, кєчєнїн тургундарынан єтїнєрїм, ар ким єзїнїн эшигинин алдын, суу єткєн арыкты тазалашса єздєрїнє да, бизге да жакшы болмок. “Жол – Кудайдын дасторкону” дейт, жолубузду дасторкондой таза уруналы деп айткым келет. - Ушул ишке єзїўєрдєн башка эч ким колдоо кєргєзгєн жокпу?

- Эч кимиси каршы болгон жокпу? - Каршы болмок турсун, кайта сїйїнїштї. Ойлоп кєрсєўїз, машинеси бузулуп аны оўдоткончо, жолду оўдотууга акча бергени пайдалуу болуп атпайбы. - Ушул №136-каттам КєкЖарга да барат эмеспи, сиздер ошол жактын да жолун оўдоттуўуздар беле? - Ооба. Же бийлиги, же башкасы кыймылдабаса, кой “Битке єчєшїп, кєйнєгїўдї отко салба” бол-

- ОсОО “Коммуникейшен Трансгрупптун” генералдык директору Абдыжалилов Улан Насипбекович да бизге жакшы колдоо кєргєздї. Учурдан пайдаланып, рахматымды айтып кетким келет. Дагы Маликов кєчєсїнїн жашоочусу Замир байкеге да чоў рахмат. Ушул киши коўшуларына тїшїндїрїп, жолго акча бєлдїрїп, бизге абдан зор жардамын тийгизди. Мына Замир байке жанымда турат, єзї деле айтып берсин. - Замир байке, кєчєнїн тургуну катары колдоо кєрсєткєнїўїздїн себеби? - Жакшы ишке колдоо кєрсєткєнгє не жетсин. 10 жыл жашайбызбы, 30 жыл жашайбызбы, кєчєбїз тїз, жаркырап турганы єзїбїзгє эле ыўгайлуу да. Элдер да туура тїшїнїшсє, ар ким єзї-

- Бул маселе боюнча жергиликтїї бийликке, жогорку тарапка кайрылып кєрдїўєрбї? - 2005-жылдан бери мэрияга кат жолдоп, кайрылып келдик эч бир майнап чыкпады. Жергиликтїї бийлигине, квартальныйларына, ушул кєчєлєрдїн жашоочуларына, деги койчу, баарына айтып кєрдїк. Эч кандай жыйынтык болгон жок. Тажаганыбыздан жол бизге эле керек окшойт деген жыйынтыкка келип, минтип єзїбїз оўдоого туура келди. - Жолду оўдотуу арзан турбаса керек? Кайсы кєчєнї, канча жерин жана эмне кылып оўдоттуўуздар? - Гагарин кєчєсїнїн баш жагы, Репина, Маликова кєчєлєрїнїн 1 км, 800 метр жерин жасаттык. Ас-

30-май, 2014-жыл

нїн эшигинин алдын таза кармап, тїздєп койсо, ал деле бир топ жардам болмок.

Алина ИДИРИСОВА:

- Мен ушул Маликова кєчєсїндє кєп жылдан бери турам. Деги ушул кєчєбїздїн бактысы ачылбай койду. Депутаттар келет шайлоо убагында, кыйратабыз, асмандагы айды алып беребиз деп. Шайлоо

бїттї, булар да оомийин “Кайдан кєрдїм, кара эшек, жолдон кєрдїм – жоор эшек” болот. Жанагы бир депутатыўар бар го, Турсунбай Бакир уулу деген, 3-4 жыл мурун ал да келди эле. Ал да кабат-кабат убада берген, таш балээ жок. Дагы ушул 136-маршруттун айдоочуларына рахмат, минтип оўдошуп жоктон кєрє жогору болуп калды. - Ошол Турсунбай Бакир уулунун илгери ушул Маликова кєчєсїндє офиси да бар болчу, азыр 2627 киши ушул жерде квартирант болуп жашайт. Ушул жерде офисте туруп, жолго кенедей жардам кылган жок. Бул депутаттарыў убада бергенге эле маш немелер окшойт.

Жээналы, №136-каттамдын айдоочусу:

бойлу деп, анда да єзїбїз Кєк-Жар конушундагы Шоокум кєчєсїнїн 1 км, 3 метр жерин оўдотконбуз. - Тажыбек мырза, идеяны єзїўїз айтасызбы айдоочуларыўызга? Бригадаўызда канча киши иштейт? - Анан ким айтат? Єзїм 13 жылдан бери эмгек аркалап келем. Айдоочуларыма да бир четинен ыраазымын, жакшы ишти жолго таштабай колдоп кеткендерине. Аяк-башы 70 киши иштейт. Бригадам ынтымактуу, ошон їчїн ушундай иштер жасалып атат да. Июнь айынын ортосунан баштап, сугат суулары коё бериле баштайт. Балээнин баары ошондо башталат. Себеби, арыктардын баары таштандыга толгон. Суу арык менен келип таштандыдан тыгын пайда болуп анан суу, ташыйт. Ал

- Жээналы мырза, бул жол оўдолгондон кийинки ой-пикириўиз кандай? - Башкасын билбейм, шоопурлар жыргап эле калдык. Жолдун начарынан канча машине керектен чыкты. Азыр мурункуга салыштырмалуу аябай эле жакшы болуп калды. Эгер чоўдорубуз уйкусунан “ойгонуп” жолго асфальт тєшєтїп берсе, анда аларга кєчєлєрдїн тургундарынан жана биздин жамааттан алкыш сєз угуп, бата алып кетмек. Рахатбек РЫСАЛИЕВ


7

ИНСАН

у у т т л Са ы т а т с у н ы н музыка самблди камтыган «Шаттык» аттуу єздїк кєркєм чыгармачылык Кыргыз ийримин тїзєт. Тез эле га отуу «Сайра комуз», «Тогуз эли чоў жог кези. н кайрык», «Эл чыгаручурап турга здын ак ргы ы к и мачылыгы» сыяктуу ен тк н н А колдо ана комузун еттерге ж телесынактарга кан ы аг п ал к лек єптєгєн мам тышып, респубтїшїрбєй, к аданиятын даўазалап м ликалык деўн ы эл е зд кетс кыргы бизден єтїп й кечээ їр гээлде дайыма м “Є , н ге л ке рсин” дегенде биринчи орунэмгектен эске аак айтканда 26-майда , р н дарды жеўип гы га та ум ж да н кєз жакы ттын айынан касындай р алып турган. да ан аг п к айы тын каш ат га н “Єнєрїў болсо , та ы зс ч р у, ы Кыргы чї, аткарууч , кєптєгєн її к єргє чап” дегенал м ы ан та ўген га эмгеги си дей 1974 жылдан н Кыргызстан н жана сыйлыктарды ды баштап Ак-Талаа їр ар тт єм дун лаурэа бдырахманов лыгы А райондук балдар ак ур Н си ээ чыгармачы музыкалык мекбаяны жана гегин эскере тебине мугалимдик, тууралуу эм олбос. кетпесе б кийинки жылы директорлук кызматка дайындаНурак лат (1982 жылга чейин ). 1976 Абдрахмажылы балдар музыкалык мектептенов 1947-жылы 10-октябрда, Ак-Талаа районунун, ринин республикалык конкурсуна Куртка айылында жарык дїйнєгє катышып гран-при сыйлыгын жекелген, комузчу, кїїчї, ырчы-атка- ўип алып, маданият министрлируучу, Кыргыз Республикасынын гинин «Ардак грамотасы» менен эмгек сиўирген артисти. Атасы Аб- сыйланат. Ошол жылдарда ал окутдырахмандын таасири менен 6 жаш курагында комуз чертип баштап, Тоголок-Молдо айылында, кийинчерээк Ак-Талаа аймагында «бала комузчу» деп атала баштайт. Себеби, 12 жаш курагында айылдык комузчулардын черткен кїїлєрїнєн сырткары Карамолдо, Ыбырай, Атай, Токтогул сыяктуу алп комузчулардын патефонго жазылган 40тан ашык кїїлєрїн їйрєнїп, ар кандай концерт-салтанаттарда, сахналарда аткара билген.1962 жылы, 15 жаш курагында эмгекчилердин єз демилгелїї кароо-сынагына катышып, райондо, облуста жана республикалык сынактарда, комузчулар арасында биринчиликти жеўип алган. Ошол жылдан баштап республикалык жана кан шакирттери балдар музыкалык Бїткїл Союздук кароо сынактарда мектептеринин республикалык комуз єнєрчїлїгї боюнча байгелїї конкурстарында жыл сайын байорундарга татыктуу болуу менен гелїї орундарды жеўип алуу менен бирге ал учурдагы улуу устаттар ар кандай областтык, республикаШекербек Шеркулов, Абдыкерим лык салтанат-жыйындарга конМокоев, Асаналы Кыштобаев, цертке чакырылып турган. 1982— Абдырахман Кыдырбаев сыяктуу 1986 жылдары Аламїдїн райондук кєптєгєн улуу єнєрпоздордун таа- маданият їйїнїн директору болуп лимин алат. Алардын ар бири Ну- єзїнїн ишин аткарып келген. Бир рактын жєндємїн жогору баалап, кыйла жогорку даражадагы сыйкїї чертїїдєгї татаал ыкмаларды лыктарды жеўгенден баштап, єзїжан дили менен їйрєтїшкєн. 1964 нїн чыгармачылыгында да олуттуу жылы орто мектепти бїтїргєндєн єсїштєр болуп, комузчулук єнєкийин Токмоктогу Маданий-агар- рїндє кїї жаратуу жагына ык коё туу окуу жайына кабыл алынат. баштайт. Алгачкы «Кулгунчак», Ал окуу жайды 1967- жылы бїтї- «Ата мурасы» кїїлєрїн жаратат. рїп, эмгек жолун єз айылындагы “Кулунчак” кїїсї шакирттери тараклубдун башчысы болуп иштєєдєн бынан республикалык деўгээлдеги баштайт. 1967 жылы Муратаалы конкурстарда аткарылса, «Ата муКїрєўкеев атындагы музыкалык- расы» деген кїїсї кыргыз – казак хореографиялык окуу жайын бїт- аксакалдарынын кєптєгєн ыраазыкєн. 1967 жана 1970-жылдары лык каттарын алууга арзыйт. Ага Тоголок Молдо айылында клуб катар “Соў-Кєл”, “Улуу-Тоолор” башчысы, 1970-1974 -жылдары Ак- деген кїїлєрїн жаратып, кїїчїлїк Талаа райондук маданият їйїнїн єнєргє ишенимдїї кадам таштайт. башчысы. Ал жылдарда маданият 1983-жылдан баштап Аламїдїн їйїнїн алдында комузчулар ан- районундагы Аламїдїн совхозусамблин, драмалык коллектив, хор нун маданият їйїнїнїн башчысы коллективи жана эстрадалык ан- болуп иштеп турган убакта рес-

публикада эў алгачкы «Мурас» фольклордук-этнографиялык ансамблин тїзгєн. Ал ансамбль республикалык конкурстарда байгелїї орундарды жеўип жана 1986-жылы Москва шаарындагы Эл чарбасы жетишкендиктеринин кєргєзмєсїнє ийгиликтїї катышып келген. 1986-жылдан Токтогул Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармониясынын "Камбаркан" этнографиялык ансамблинин солисти.Камбаркан тобу 1987жылы гана ачылган. 1987-жылы Маданият министрлигинин чечими менен Токтогул Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармониясынын «Камбаркан» ансамблине ырчы-солист болуп кабыл алынган. Анын аткаруусунда элге белгисиз эў эски элдик кїї, ыробондордон баштап ХХ кылымдын башында жашап єткєн Боогачы, Сыртпай, Сооронбек, Кашкаары, Атай, Муса, Калмураттардын чыгармалары элдин рух дїйнєсїнє жаўы дем менен тартууланып, сенсация жаратты. Тїркия, Германия, Франция, Бельгия, Португалия, Япония, Америка жана башка єлкєлєрдє гастролдо болгон. Комузчу-аткаруучу катары Кара Молдо, Ыбырай, Ниязаалы, Токтогул, Музооке, Чалагыз, Шекербек жана башка кїїлєрїн, Сартбай, Муса, Атай, Боогачы, Жумамїдїн, Бектемир жана башка ырларын єзгєчє чеберчиликте аткарат. Нурак Абдыракманов "Ата мурас", "Соў-Кєл", "Улуу тоолор", "Эне жїрєгї", "Жаўырык", "Шаттык", "Ємїр кєчї" сыяктуу классикалык їлгїдє чыгарган кїїлєрдїн автору. Уста катары Темир комуз, комуз, кыл кыяк жасайт, ээр чабат. Кїїлєрї жана ырлары «Камбаркан» этнографиялык-фольклордук ансамблинин комузчулар ансамблине жетекчилик кылуу менен байыртан келе жаткан салттуу музыкабыздын билерманы катары насаатчылык милдетти дагы аткарып келген. Нурак Абдырахмановдун кїїлєрї єтє ар тараптуу жана тїрдїї ыкмаларга бай. Анын анчалык бийик деўгээлге кєтєрїлїїсїнє табият тартуулаган комузчулук дараметинен сырткары, кєптєгєн эски комузчулардан муундан-муунга єтїп, сакталып келген тїрдїї ыкмаларды їйрєнїп калуусу себеп болгон. Анын аткаруусундагы кїїлєр жана ырлар кыргыз калкы эле эмес дїйнє элдеринин сахналарында зор кызыгуу жаратууда. «Камбаркан» ансамбли менен бирдикте жана жеке єз бетинче чакыруулар менен барган эл аралык фестивалдарда дїйнєнїн элдерине кєп жылдар бою кыргыз калкынын салттуу музыкасын жогорку деўгээлде даўазалап келди. Сыйлыктарынан ала кет-

сек 1992-жылы маданиятка сиўирген кєп жылдык эмгегинин їзїрї катары «Кыргыз республикасына эмгек сиўирген артист» деген наам берилген. 2001-жылы Самаркант шаарында ЮНЕСКО тарабынан уюшулган Салттуу ырлардын (Ша��к Тароналары) эл аралык конкурсуна катышып, атайын байгесин жеўип, «Салттуу музыканын устаты» деген сертификатын алган. Кыргыз элдик музыка казынасына кїї багытында эў чоў эмгек сиўиргендиги музыка билермандары тарабынан жана эл ичинде єтє жогору бааланып келе жатат. 1979-жылдан баштап чыгарган «Ата мурасы», «Улуу тоолор», «Соў-Кєл» баштаган 14 кїїсї кыргыз музыка казынасын толуктады. Бул кїїлєрї кыргыз музыкасында жаўы багыттагы табылгалар катары бааланып, Кыргыз радиосунун алтын казынасына 1983-жылдан баштап кабыл алы-

нып, радио-теле берїїлєрдє єзїнчє жана ар кандай теле-радио берїїлєргє шєкєт катары дайыма уктурулуп, элдин сїйгєн чыгармаларына айланды. 1995-жылы ай сайын эки ирет кєрсєтїлгєн «Кїїнїн сыры» аттуу теле берїїдєн анын аткаруусундагы кєптєгєн кїїлєр жыл бою тарых-таржымалы менен кошо кєрсєтїлїп турду. Ошончолук кєптєгєн кїїлєрдї кайталоосуз аткарып туруу, анын музыка багытындагы чоў дараметинин кашкайган далили. Эмгектери. Нурак Абдырахмановдун аткарган жана чыгарган кїїлєрїн даўазалаган эмгектеринен эў алгачкы жолу 1985-жылы «Комузчу Нурак Абдырахманов» деген аталыштагы грампластинкасы чыккан. 1987-жылы «Нурак Абдырахманов ырдайт» деген грампластинкасы, 1995-жылы Жапонияда, 1997-жылы Франциянын «ОКОRA» мамлекеттик радиосу тарабынан, 2001-жылы АКШда жана 2000-жылы Чехияда альбомдору чыгарылып, дїйнє элдерине уктурулуп келген. Анын кєптєгєн чыгармаларына катар темир комуз їчїн чыгарылган «Жибек жол» деген кїїсї сахналарында єтє кызыгуу менен кабыл алынууда. Ага катар «Так теке» єнєрчїлїгїн дагы єзгєчє деўгээлге кєтєрїп, дїйнє элдерине даўазалап келе жатат. 2007-жылы Бишкекте чыгарылган альбомунда єздїк чыгармаларынан «Аттилахан», «Азаттык камбаркан», «Улуу тоолор», «Сары-Єзєк», «Найман эне» жана башка кєптєгєн кїїлєрї жана «Бул дїйнє», «Аппак сїйїї тартуула!» сыяктуу обондуу ырлары бар. Андан сырткары 2009-жылы «Нурактын кїїлєрї» деген аталыш менен анын чыгарган чыгармаларынын арасынан 17 залкар кїїсї нотага тїшїрїлїп, єзїнчє кєлємдїї китеп болуп чыкты. Канат КЕБЕКОВ

30-май, 2014-жыл


8

КЫЛМЫШ ЖАНА КЫРСЫК ТНТ ТЕЛЕКАНАЛЫ «ТАНЦЫ» АТАЛЫШТАГЫ ГРАНДИОЗДУУ ШОУ ДАЯРДООДО.

ОМАР БОЛОЧОКТОГУ ЖУБАЙЫНА ЫР АРНАДЫ

Телеканалдын єкїлдєрїнїн айтымында, аталган сынак Орусиянын эў масштабдуу долбоорлорунун бири. Бий єнєрї менен тааныш болгон ар бир адам катышып, жеўишке жетишип, ТНТ каналынын жылдызы боло алат. Аталган шоунун алпаруучусу эмгек сиўирген спорт чебери, кєркєм гимнастика боюнча дїйнєнїн бир нече жолку чемпиону Ляйсан Утяшева болмокчу. Ал эми бийчилердин талантын профессионалдуу бийдин чеберлери бааламакчы. «Орусия телекєрсєтїїсїнїн тарыхында, бийчи єзїн толук тїрдє кєрсєтє ала турган мындай масштабдагы шоу буга чейин боло элек», - дейт калыстар тобунун мїчєсї Мигель. Аталган шоу-сынакта Кыргызстандан да бийчилер катышат! Мекенинде "Тумар КР" тобунун бийчилери Саламат жана Азамат Абдырахмановдорго ийгилик каалайбыз!

АЙКЫНДАН ЖАЎЫ КЛИП Аз кїндєн соў, биз Казакстандын белгилїї ырчысы Айкындын аткаруусундагы "Жалаў аяў кыз" аталыштагы ырына тартылган клипке кїбє боло алабыз! Ырчынын айтымында, тартуу иштери бир нече кїн гана болду. Америкага болгон 10 кїндїк сапарынан калган кїнїн Айкын экскурсияга арнаганын айтат! Белгилей кетчї нерсе, чыгармачыл топ Америкада тандалып чогулган. Демек клип єзгєчє болот!

NON STOP ДУЭТИНИН СОЛИСТИ ДИПЛОМДУУ БОЛДУ 24 май кїнї популярдуу NON STOP дуэтинин солисти Чолпон Талипбек Б. Бейшеналиева атындагы маданият жана искусство университетин аяктап, дипломго ээ болуп, кубанычы койнуна батпай жаткан учуру. 5 жыл ичинде ырчы айым радио жана ТВ жаатында адис болуп чыкты. Белгилїї болгондой, Чолпондун дипломдук иши кєркєм гимнастика боюнча Кыргызстандын 8 жолку чемпиону Айнура Шаршембиева тууралуу болду. Ырчы айымдын айтымында, ага белгилїї телеканалдардын биринде иштєє жана єзї окуп бїткєн окуу жайында сабак берїїнї сунуш кылышууда. Ал эми чыгармачылык тууралуу сєз кылсак, NON STOP дуэти жаўы клип тарттырууга даярдык кєрїп жаткан учуру. Чыдамсыздык менен кїтєбїз!

Белгилїї ырчы мырза Омар єзгєчє ыр жаздырып жаткандыгы белгилїї болду. Азырынча жїрєгїм бош деген ырчы "Жубайыма" аталыштагы ырын жаздырууда. Маалым болгондой, аталган ырдын обонун Омар єзї жазса, сєзї таланттуу акын Кундуз Качкынбаевага таандык. Чыгарманын премьерасын чыдамсыздык менен кїтєбїз!

ШАЙЛООБЕК ДЇЙШЕЕВДИН "АГЫНДЫЛАР" КИТЕБИНИН АУДИО ВАРИАНТЫ ЧЫКТЫ -Кыргыз Эл акыны Шайлообек Дїйшеевдин "Агындылар" китебинин аудиосу чыкты. Бул тууралуу акын бїгїн, 29-майда кабарлады. Маалыматка ылайык, китептин аудиосун Азиздер жана дїлєйлєр коому чыгарып, жер-жерлердеги мїчєлєрїнє таратып беришїїдє. Аудиокитеп 19 саат 50 мїнєткє созулат. "Азиздер жана дїлєйлєр коомунун президенти Калык Мамбетакунов келип, аудиокитепти мага угузуп кетти. Азиздер жана кєзї начар кєргєн адамдар їчїн эў жакшы окуу куралы болуптур",- дейт акын жаўы китеп тууралуу. Белгилей кетсек, акындын "Агындылар" китеби 2013-жылы кїзїндє жарык кєргєн.

СПОРТ

БИШКЕКТЕ ШАХМАТ БОЮНЧА ЄЛКЄ ЧЕМПИОНДУГУ ЖЫЙЫНТЫКТАЛДЫ

27-майда Бишкекте шахмат боюнча єлкє чемпиондугунун жогорку лигасында жеўїїчїлєр аныкталды. Бул тууралуу аталган спорт тїрї боюнча федерациядан кабарлашты. Маалыматка ылайык, кыз-келиндер жана уландар арасындагы биринчиликке 12ден шахматчы катышты. Жалпысынан 11 тур оюндары ойнолуп, атаандаштар єз ара беттеш єткєрїп чыгышты. Жыйынтыгында уландар арасында Семетей Тєлєгєнтегин жеўишке жетишсе, кыздар арасында Александра Самаганова чемпион болду. Маалым болгондой, алдыўкы 5 орундун ээлери быйыл єтїїчї Бїткїл дїйнєлїк шахмат олимпиадасында Кыргызстандын намысын коргой турган курамга киришти.

30-май, 2014-жыл

ФУТБОЛ БОЮНЧА КЫРГЫЗСТАН КУРАМА КОМАНДАСЫНЫН БАШКЫ МАШЫКТЫРУУЧУСУ СЕРГЕЙ ДВОРЯНКОВ ЭЭЛЕГЕН КЫЗМАТЫНАН БОШОТУЛДУ

Футбол боюнча АФКнын Чакырык Кубогунда ийгиликсиз оюн кєрсєткєн соў Кыргызстан курама командасынын башкы машыктыруучусу Сергей Дворянков ээлеген кызматынан бошотулду. “С.Дворянков 2012-жылдын декабрь айынан тарта курама команданы машыктырып келген. Келишим боюнча ал курама команданы АФКнын Чакырык Кубогуна алып барып келмек. Жакын арада анын ишине тиешелїї баа берилет”,деп билдирди 28-майда КРнын Футбол федерациясынын кызматкери Канат Асенов . Кошумчалай кетсек, курама команданы машыктырганга чейин бишкектик “Дордой” футболдук клубу менен иштешкен Сергей Дворянков аталган клубдагы ээлеген кызматынан єткєн жылы бошотулган.

ГУЛЬЗАДА РЫСКУЛОВА АЛМАТЫДА ЄТЄ ТУРЧУ "THE SPIRIT OF TENGRI" СЫНАГЫНА КАТЫШАТ Єзгєчє їндїї ырчы Gulzada "The Spirit of Tengri" деп аталган заманбап этникалык музыканын 2-чи фестивалына катышат. Аталган фестиваль 7 июнь кїнї Алматыда єтєт. «Єткєн жылы алгачкы фестиваль болгон, мен да катышкан элем. Бул жылы да буюрса, катышайын деп турам. Сахнага этникалык аспаптарда мыкты ойногон жана єзгєчє ырдаган таланттар чыгат», -дейт ырчы айым. Фестивальда Казахстан, Кыргызстан, Австрия, Алтай, Тува, Башкорстан, Бурятия, Тоолуу Шория, Эквадор, Грузия жана Турциядан барган музыканттар катышат.

ВЕЛОЖАРЫШЧЫ ЕВГЕНИЙ ВАККЕР АЗИЯ ЧЕМПИОНДУГУНА КАТЫШУУДА

Веложарыш боюнча Азиянын 4 жолку чемпиону, кыргызстандык Евгений Ваккер 26-майда Астана (Казакстан) шаарында старт алган Азия чемпиондугуна катышууда. Бул тууралуу мелдештин расмий сайты билдирет. Маалыматка ылайык, 2-июнда жыйынтыктала турган Азия чемпиондугунда Ваккер жеке жарыштарда 50 чакырым аралыкта жана топтук жарышта 180 чакырым аралыкта трассага чыгат. Кошумчалай кетсек, Дене тарбия жана спорт мамлекеттик агенттиги каржылаган Евгений Ваккер 11 жылдан бери Азия чемпиондугунда байге ээси болуп келет. Ал 4 ирет алтын, 4 ирет кїмїш жана 3 ирет коло медаль тагынган.

ФУТБОЛ БОЮНЧА КЫРГЫЗСТАН ЄСПЇРЇМДЄР КУРАМА КОМАНДАСЫ “КАСПИЙ КУБОГУ-2014” МЕЛДЕШИНЕ КАТЫШУУДА

Кечээ, 28-майда Азербайжандын Баку шаарында футбол боюнча Кыргызстан єспїрїмдєр курама командасынын катышуусунда “Каспий Кубогу-2014” мелдеши старт алды. Бул тууралуу КРнын Футбол федерациясынан маалымдашты. Маалыматка ылайык, 6-июнга чейин созула турган мелдешке 9 курама команда 3 тайпада оюн кєрсєтїїдє. Кыргызстандык жаш футболчулар “В” тайпасында 29-майда Иранга, 1-июнда їй ээси Азербайжанга каршы беттеш єткєрєт. Акмат Рааткан


9

1-ИЮНЬ

Б

ул дїйнєнїн кызыгы эмнеде? Албетте, бул дїйнєнїн кызыгы ата-энеў болуп саналат. Алардын мээримдери жана камкордугу бала їчїн эў биринчи орунда турат эмеспи. Жыл єткєн сайын балдардын жетим калуусу кїн санап кїчєп келе жатканы жашыруун эмес. Эў кейиштїїсї жетим калган балдар аталык жана апалык мээримдин нурунан азыктанбай жатканы. Алардын эў биринчи тилектери ата-эненин мээримине, алардын кучагына ойноп жылуу сєздєрдї угуу болуп саналат. Бїгїнкї биздин бул макалабыз 1-июнга караштуу болмокчу. та-бабыздын убагындагы заманабыз, алтын замандардан десек болот. Анткени, ал заман маўыздуу, маданияттуу, мээримдїї болгон. Ал заманда бїгїнкї кїндєй єз балдарына кайдыгер караган эмес, керек болсо єз балдарын кєкєлєтїп, колдоруна кєтєрїп багып алышкан. Ал эми азыркы заманыбыз, ата-бабыздын заманынын чаўында эле калса керек. Бїгїнкї биздин адамдарыбыздын кєбїнчєсїн таш боорлук курчап ал��анбы, айтор жетим балдардын кєбєйгєнї кїч алып баратат. Азыркы учурда Кыргызстанда 11 миў жетим балдар жана 117 интернат їйї бар. Бул 11 миў жетим балдардын ар бири ата-эненин мээримдерин, жылуу сєздє-

А

рїн жаздык астында кєз жаш агызып самап жатышат. Жыл сайын 1-июнда бул балдар жакшы маанай тартылоочу белектерди, їмїттї кєздєрї менен терезени карап келишет. -июнь балдарды коргоо кїнїнїн тарых таржымалына кєўїлїўєрдї бурабыз.Экинчи дїйнєлїк согушта эў кєп кордук кєргєн, эў кєп єлїмгє дуушар болгон - балдар болчу. Ошондуктан 1949-жылы Аялдар конгресси балдар маселесин кєтєрїп чыгышкан. Ошол кезде кароосуз калган, концлагердин азабын тарткан миллиондогон балдар кор болгон. Мындай ырайымсыздыкты согуш гана алып келет. Ошондуктан эў коркунучтуу азапты алып келген экинчи дїйнєлїк согуш тарыхта калбадыбы. Анан 1949-жылы Эларалык демократиялык аялдар федерациясы ушул 1-июнду балдарды коргоо кїнї катары белгиленсин деген сунушту алып чыгышкан. Эч кандай кїнєєсїз балдар беш жыл кор болуп калышты деген тыянак менен майрам кїнїн белгилешкен. Кийин 1950-жылы официалдуу майрам катары кабыл алынган. шул кїнї балдарды кордуктардан коргойлу, чоўдор єзїбїздїн эле эмес, єзгєнїн да балдарын коргогонго милдеттїїбїз деген декларацияны иштеп чыгышкан. алдардын укугу жєнїндєгї Конвенция 1990-жылы кїчїнє кирген. Конвенция балдарды зордук-зомбулуктан, кайдигерликтен, дайын жок иштетїїдєн коргой турган документ экенин тастыктаган. Бирок,

1

У Б

ага карабастан, балдардын укугу корголбой эле калды. Керек болсо, окубаганы окубай, жоголгону жоголуп, сатылганы сатылып, иштегени иштеп эле жатпайбы. Алардын укугун коргогон киши жок. Маселен, алыс барбай эле єзїбїздї алалы. Кыштын кыраан чилдесинде, жайдын мээни кайнаткан аптабында 7-15 жаштагы айрым балдар базар аралап єзїнєн эки эсе чоў тачкени сїйрєшсє (келечекте ден соолугуна кандай зыян алып келип атканы менен иши да жок, акча болсо болду), экинчилери Кытайдын бут майлаган сасык майларын жыттап, элдердин кир бут кийимдерин тазалап, їчїнчїлєрї, трассага чыгып, катуу келаткан унааларды сїзїрє качырып тилемчи кылып жїрїшєт. УУнун билдирїїсїнє караганда дїйнє жїзїндєгї тирешїїлєрдїн жана кедейчиликтин айынан корголууга муктаж балдардын саны жыл сайын єсїп келет. 5060 миў бала оор жумуштарга иштегенге мажбур. Бир миллионго чукул балдар зордукзомбулукка дуушар болушуп, же бирєєлєргє кул катары сатылышат. Ал эми 18 жашка чейинки 300 миў бала 30 мамлекетте болуп жаткан аскердик тирешїїлєргє катышып келишет. Жыл сайын 10000 бала миналарга жарылып, же жарадар болушат. Ал эми бир нече белгисиз сандагы балдар їйлєрїндє, мектепте, коомчулукта ырайымсыз мамилеге туш болушаары дайын. аштайынан кїнїмдїк жашоо їчїн кїрєшкєн бала, албетте, чоўойгон-

Б

до мокок, жетелеме, єзїнїн укугун коргой албай, айрымдары кылмыш чєйрєсїнє кирсе, экинчилери, кордукту кєтєрє албай єзїнєзї єлтїрїп тынышат. ароосуз калган балдардын саны азайса деген тилек ар бир атуулдун, мээримдїї адамдардын тилеги болуш керек. 1-июнь балдарды коргоо кїнїнє карата, Кыргызстанда жыл сайын ар кандай кайрымдуулук иш чаралар єтїп келет. Быйылкы жылы да, биздин жаш жеткинчектерибизге жакшы маанай тартуулай турган иш чаралар кєп болсун деген тилегим менен бирге, келе жаткан майрамыўар менен куттуктап кетейин. Рахатбек РЫСАЛИЕВ

К

Ж

30-май, 2014-жыл


10 ЖУМГАЛДЫН КЫЗЫЛ-ЖЫЛДЫЗ АЙЫЛЫНДА ТУБАСА ДУДУК КЫЗ ЗОРДУКТАЛДЫ. Кыргыздар качан эже-карындаштарга кол кєтєрїп, зордуктады деп укчу элек. Акыркы учурда мындай чуулгандуу окуялар конумуш адатка айланып бараткансыйт. Жумгал РИИБнин башчысынын орун басары Каныбек Чолпонбаев аймактык кабарчыга билдирген. Анын берген маалыматына карасак, 22-май кїнї саат 23:40дар чамасында милиция кызматкерлерине Жумгал районунун Кызыл-Жылдыз айылынан кыз зордуктоо боюнча билдирїї келип тїшкєн. Жабырлануучу Кызыл-Жылдыз айылынын тургуну, II топтогу майып А.К. тубаса дудук жана кулагы укпайт. Ыкчам иликтєє тобунун кызматкерлери барганда кылмышкер качып кетїїгє їлгїргєн. Бирок, Жумгал РИИБнин кызматкерлери изин суутпай, 23– май кїнї жашынып жаткан жеринен кармап келишкен. Кылмышкер 1981-жылы туулган Кызыл-Жылдыз айылынын тургуну, їй-бїлєлїї, 2 баланын атасы Садыков Руслан Кадырбекович болуп чыккан. Р.Садыков буга чейин да кыз зордуктоо боюнча соттолуп, боштондукка чыкканына 9 гана кїн болгон. «Учурда кылмышкер кїнєєсїн толугу менен моюнуна алып, Жумгал РИИБнин убактылуу кармоочу жайында камакта. Учурда кылмыш иши козголуп, иликтєє иштери жїрїп жатат»,- деди К.Чолпонбаев.

КЫЛМЫШ ЖАНА КЫРСЫК Мамлекеттик экономикалык кылмыштарга каршы кїрєшїї кызматынын коррупция менен кїрєшїї бєлїмїнїн жетекчиси Руслан Умаров Мамлекеттик монополияга каршы кїрєшїї агенттигинин жетектєєчї адисинин 300 миў сом пара талап кылышы тууралуу маалымат берди. Бул тууралуу Р.Умаров бїгїн, 26-майда АКИpress агенттигиндеги маалымат жыйында билдирди.

АНЫН АЙТЫМЫНДА, КЫЛМЫШ ИШИ 116-БЕРЕНЕ (АЛДАМЧЫЛЫК) МЕНЕН КОЗГОЛДУ. «Кудайберген» базарынын ээси — унаа тетиктер базарындагы баанын жогорулашы боюнча макулдашууга жардам кєрсєтїї кызматы їчїн андан акча талап кылгандыгы тууралуу билдирген. Кармоо учурунда белгилїї болгондой, ал Мамлекеттик монополияга агенттигинин кызматкери жана анын жанында ага чейин ксерокєчїрмєдєн єткєрїлгєн акчалар бар болгон», - деди ал.

КАРА-СУУ РАЙОНУНДА 27 ЖАШТАГЫ КЕЛИН НИКЕСИЗ ТЄРЄГЄН 5 АЙЛЫК БАЛАСЫН 70 МИЎ СОМГО САТЫП ЖИБЕРГЕН

БИШКЕКТЕ АКЫРКЫ СУТКА ИЧИНДЕ ТЕЗ ЖАРДАМ КЫЗМАТЫНА 493 ЧАЛУУ БОЛДУ. Кээ бири жїрєт, бир колу жок, кудайга жалынып. Майыптар бар эмгек кылсам деп їмїт кылгандар, ал эми алты саны аман туруп бул жашоого кайыл болуп ичип кеткендер толтура. Анысы аз келгенсип минтип оз жандарын кыйууга даяр болуп, бел байлап аткандардын саны єсїїдє. Акыркы такталган маалыматка кєз жїгїртїп кєрїўїздєр эми. Бишкек шаардык тез жардам кызматынын станциясына акыркы сутка ичинде 493 кайрылуу болгон. Анын ичинен 375 чалуу аткарылып, 100 адам ооруканаларга жаткырылды. Аталган станциядан маалымдалгандай, єз ємїрїнє кол салган 25 жаштагы жигит асынып алган. Ошондой эле, жаш кыз менен орто жаштагы аял дары-дармек аркылуу ууланууга аракет кылышкан. Эки адам белгисиз бирєєлєр тарабынан сабалса, бир эркек адамды унаа сїзїп кетти. Акыркы сутка ичинде 6 биологиялык єлїм катталды.

ПАКИСТАНДА ТУУГАНДАРЫНЫН УРУКСААТЫ ЖОК КЇЙЄЄГЄ ЧЫККАН АЯЛДЫ АТАСЫ МЕНЕН АГАСЫ КАТУУ САБАП САЛГАН

Ош облусунун Кара-Суу районунун жашоочусу 1987-жылы туулган Н.М. єзїнїн 5 айлык баласын сатып жибергени їчїн Ош шаардык ички иштер башкармалыгынын 10-бєлїмїнїн кызматкерлери тарабынан кармалды. Маалыматка ылайык, ал єзїнїн 2013-жылдын сентябрь айында тєрєлгєн баласын 2014-жылдын февраль айында 70 миў сомго сатып жиберген. Учурда бул эне жана бала сатууда ортомчулук кылган кара-суулук 1958-жылы туулган А.М. Ош шаардык ички иштер башкармалыгынын убактылуу кармалуучу жайында отурушат. Алардын їстїнєн «адам сатуу» беренеси менен кылмыш иши козголгон. Баланын энеси бул окуяны кєп адамдан карыз болуп кеткендиги, никесиз тєрєгєндїгї жана турмуштан кыйналып кеткендиги менен тїшїндїрєт. Келиндин биринчи турмушунан бир баласы бар. Атасы жок, апасы Россияда тиричилик менен жїрєт.

КЫРГЫЗСТАНДА СААТ 08:25ТЕ ЖЕР ТИТИРЄЄ КАТТАЛДЫ

Пакистандын Лахор шаарындагы Жогорку соттун имаратынын жанында туугандарынын уруксааты жок кїйєєгє чыккан аялды жакын туугандары оор абалга чейин сабап салышкан. Полиция кызматкерлеринин маалыматы боюнча, єз атасы менен бир тууганынан сабоо жеген аял сотко кайрылды, деп маалымдайт Би-би-си. Жабырлануучу башына кирпич менен бир нече ирээт сокку жеген. Анын атасы камакка алынса, калган шектелїїчїлєр качып кетишти. Кошумчалай кетсек, маалыматта айтылгандай, Пакистандын кээ бир аймактарында аялдар єз тїгєйлєрїн єз калоосу менен тандоого жол берилбейт.

Р.УМАРОВ 300 МИЎ СОМ ПАРА ТАЛАП КЫЛГАН МАМЛЕКЕТТИК АНТИМОНОПОЛИЯ АГЕНТТИГИНИН АДИСИ ТУУРАЛУУ МААЛЫМАТ БЕРДИ 30-май, 2014-жыл

- Кыргызстанда 28-май эртеў мененки саат 08:25те жер титирєє катталды. Бул тууралуу ЄКМден билдиришти. Алардын маалыматына таянсак, жер титирєє очогу Ысык-Ата курортунан тїштїк-батышка 14 км, Кара-Булак айылынан тїштїк-батышка 20 км, Маевка айылынан тїштїк-батышка 23 км жана Бишкектен тїштїк-чыгышка 45 км алыстыкта орун алды. Эпицентрде, ошондой эле, Кара-Булак айылында жер титирєє 4 баллга жетти. Борбор калаада жер титирєє кїчї 2,5 балл болду. Алдын ала маалыматтар боюнча кыйроолор жок.

ЖАЛАЛ-АБАДДА «КЇЎЇРТТЄЄ» РЕЙДИ УЧУРУНДА 900 ЖОЛ КЫЙМЫЛЫН БУЗУУ, 17 МАС АЙДООЧУ, 24 НОМУРУ ЖОК, 33 АЙНЕКТЕРИ КАРАЎГЫЛАТЫЛГАН УНААЛАР КАРМАЛДЫ Жалал-Абад областтык жол кайгуул кызматы бєлїмїнїн кызматкерлери тарабынан 19-27-майга чейин жол кыймылынын эрежесин бузган фактыларды аныктоо максатында «Кїўїртєє» аталыштагы рейд єткєрїлдї. Жалал-Абад ОИИБнин басма сєз кызматы маалымдагандай, аталган рейд учурунда жалпы 900 жол кыймылынын эрежесин бузуу фактысы табылган, анын ичинен 17 айдоочу мас абалда транспорт каражатын башкарып жїргєн жеринен кармалган.

Ошондой эле, 24 айдоочу автоунаанын мамлекеттик белгиси жок, 33 айдоочу автоунаа айнектерин кїўїрттєп алып башкаргандыгы, ал эми 51 айдоочу текшерїї учурунда айдоочулук ��їбєлїгї жана тийиштїї документтери жок автоунаа башкаргандыгы їчїн административдик протокол тїзїлїп, чаралар кєрїлдї. Жалал-Абад ОИИБнын жол-кайгуул кызматынын кызматкерлери тарабынан кылмыштуулуктун алдын алуу, кылмыштардын бетин ачуу, жол-транспорттук кырсыктардын алдын алуу жана айдоочулар тарабынан жол эрежелеринин сакталышын кєзємєлдєє боюнча дагы ишчаралар єткєрїлїп улантылмакчы.

ОШ ШААРДЫК СОТУНУН СУДЬЯСЫНЫН ЖАРДАМЧЫСЫ ПАРА АЛЫП ЖАТКАН ЖЕРИНЕН КАРМАЛДЫ 27-майда Жалал-Абад облусунун тургуну, 1988-жылы туулган Т.Т. аттуу келин Ош шаардык ички иштер башкармалыгына арыз менен кайрылган. Бул тууралуу ИИМдин Ош шаары жана Ош облусу боюнча башкы башкармалыгынын басма сєз кызматы билдирди. Арызда ал жолдошу менен ажырашуу їчїн Ош шаардык сотуна кайрылып, ал жакта иштеген кызматкерлердин бири андан 1000 сом талап кылгандыгын айткан. Арыз ушул эле кїнї Ош шаардык ички иштер башкармалыгынын кылмыш каттоо китебине катталып, КР кылмыш жана жаза кодексинин 313-беренеси менен кылмыш иши козголгон. Жїргїзїлгєн оперативдїї иш-чаралардын натыйжасында, мыйзамсыз акчаны алып жаткан учурда Ош шаардык ички иштер башкармалыгынын 5-б�лїмїнїн кызматкерлери тарабынан Ош шаардык сотунун судьясынын жардамчысы, 1989жылы туулган С.Т. аттуу жаран кармалган. Кармалган адам учурда їй камагында. Учурда тергєє амалдары жїрїп жатат.

ЖОГОРКУ СОТ А.КЕЛДИБЕКОВГО КАРАТА КЄЗЄМЄЛ ИШТИ КЫСКАРТТЫ -27-майда Жогорку соттун жазык иштери жана административдик укук бузуулар жєнїндєгї иштер боюнча соттук коллегиясы Жогорку Кеўештин «Ата Журт» фракциясынын депутаты Ахматбек Келдибековдун жактоочусу Т.Чильникованын А.Келдибековдун баш коргоо чарасын єзгєртїї жєнїндє кєзємєл арызын карамак. Бирок жактоочу арызын кайтарып алгандыгына байланыштуу, иш кыскартылды, деп билдирди Жогорку соттун басма сєз кызматы. Эске салсак, кечээ, 26-майда, Бишкек шаарынын Октябрь райондук соту Ахматбек Келдибековдун баш коргоо чарасынын мєєнєтїн абакта бир айга, ушул жылдын 27-июнуна чейин узартты.

БИШКЕКТЕ 5 АЙ ИЧИНДЕ 989 ЖОЛ-ТРАНСПОРТ КЫРСЫКТАРЫ КАТТАЛДЫ, -БИШКЕК ШИИББ

ЧОЎ ЧЇЙ КАНАЛЫНА ЧЄГЇП КЕТКЕН 7 ЖАШТАГЫ БЕКЖАНДЫН СЄЄГЇ ТАБЫЛБАЙ ЖАТАТ

- Чїй районундагы Дєў-Арык айылында Чоў Чїй каналына чєгїп кеткен Бекжандын сєєгї табылбай жатат. Бул тууралуу ЄКМ басма сєз кызматы билдирди. Эске салсак, 25-май кїнї саат 18:55тер чамасында Чоў Чїй каналына Дєў-Арык айылынын тургуну 2007-жылы туулган Жапаров Бекжан Абдунасырович чєгїп кеткен. Издєє иштери ошондон бери жїргїзїлїп, кечээ 27май кїнї ЄКМдин Токмок шаардык №21 адистештирилген єрт-куткаруу бєлїмїнєн 4 куткаруучу, ЄКМдин Суучулдарды даярдоо жана суу астындагы техникалык жумуштарды аткаруу борборунан (СДжСАТЖАБ) 4 суучул жана туугандарынан 20 адам издєє иштерин жїргїздї, натыйжа болгон жок.

БАЭДЕ ДУБАЙ СОТУ КЫРГЫЗСТАНДЫК ИШКЕР Н.КИМДИ ЭКИ ЖЫЛГА ЭРКИНИНЕН АЖЫРАТТЫ -Бириккен Араб Эмираттарынын Дубай шаарынын соту кыргызстандык ишкер Ким Нелли Егоровнаны эки жылга эркининен ажыратты. Єкїм ушул жылдын апрелинде чыгарылды. Н.Ким 2013-жылы камсыздалбаган чектер менен байланышкан иш аракеттерди жасагандыгы їчїн айыпталып, сот аны кїнєєлїї деп тапты.

ОКТЯБРЬ РИИБдин КЫЗМАТКЕРЛЕРИ РЕЙДДИК ИШ-ЧАРА УЧУРУНДА МУЛЯЖДЫК ЖАРДЫРУУЧУ ЗАТТЫ АНЫКТАШТЫ Бишкек шаарында жїргїзїлгєн рейддик иш-чара учурунда Октябрь РИИБдин кєзємєл-єткєрїї пунктунун кызматкерлери муляждык жардыруучу затты аныкташты. Аталган башкармалыктан маалымдалгандай, 28-майда саат 15:30 чамасында УКМК тарабынан профессионал эмес кызматкерлерди аныктоо боюнча рейддик иш-чараларды жїргїздї. «ИИМ”дин ичине муляждык жардыруучу затты алып кирїїгє аракет кылышты, бирок Октябрь РИИБдин кєзємєл-єткєрїї пунктунда кезметте турган кызматкерлер билип калып кєзємєл-єткєрїї пунктунан єткєргєн жок. Кезметте тургандар муляждык жарылуучу затты аныкташты», - деп айтылат маалыматта.

ЖАЗА АТКАРУУ КЫЗМАТЫНЫН МУРУНКУ КЫЗМАТКЕРИ “ЖАСАЛМА ДОКУМЕНТ ЖАСАП, ПЕНСИЯГА ЖЕЎИЛДИКТЕР ЧЫКТЫ" ДЕП ШЕКТЕЛЇЇДЄ

- Ушул жылдын 5 айына карата Бишкек шаарында 989 жол транспорт кырсыгы катталды, деп билдирди Бишкек ШИИБдин жол кайгуул кызматы. Каттоого алынган жол кырсыктарынан улам 33 адам каза болсо, 1 миў 280 адам ар кандай деўгээлдеги жаракаттарды алышты. Жол транспорт кырсыгына себепкер болуп, бирок окуя болгон жерден качып кеткен 94 унаа Бишкек ШИИБдин ЖКК кызматкерлери тарабынан кармалды. Анын ичинен 54 учур — унаалардын кагылышуусу болсо, 4-учур адам єлїмї менен коштолгон жана калган учурлар жол кырсыгынын башка тїрлєрї.

Жаза аткаруу кызматынын мурунку кызматкери “кызматтык жасалмачылыкка” шектелїїдє. Бул тууралуу Ысык-Кєл ОИИБинин басма сєз кызматы бїгїн, 29-майда билдирди. Жаза аткаруу мекемесинин мурунку кызматкери, пенсияга чыгарда Жети-Єгїздїн бийик тоолуу Курорт аймагында жашай тургандыгы жєнїндє жасалма документ жасап, пенсияга жеўилдиктер менен чыгып алган деп шектелїїдє. Мындан улам мамлекетке 103 миў 424 сом зыян келтирилгендиги белгилїї болду. Учурда юридикалык баа берилиш їчїн бардык материалдар тергєє кызматтарына єткєрїлїп берилди. Даярдаган: Жыргал БЕРДИБЕКОВ


11 ИНВЕСТИЦИЯЛЫК КЛИМАТТЫН ЖАКШЫРЫШЫ ЄЛКЄ ЭКОНОМИКАСЫНЫН ЄРГЄ КАРАЙ КЕТИШИНЕ ЄБЄЛГЄ

Кыргыз экономикасынын бїгїнкї абалы «Кумтєр» ишканасы менен єтє тыгыз байланыштуу экендигин тана албайбыз. Илгертеден мал менен оокат-тиричилигин єткєрїп келген элибиз єзгєчє уй баласын баалап, анын сїтї менен тїрдїї тамак-аштарды жасап, анан сїттї кєп берген уй, сїт бербеген уй деп бєлїп карашкан эмеспи? Ага байланыштуу сїттї кєп берген уйду асырап багышып, сїт бербеген уйду семиртип, кышкы согумга даярдашкан. Мына ушундай образ менен айтканда «Кумтєр» компаниясы кыргыз элинин учурдагы сїттїї ую болуп отурат. Бул ишкана єлкє экономикасына эбегейсиз салымын кошуу менен бирге, карапайым калк арасындагы социалдык кєйгєйлєрдї да чечип, демєєрчїлїк жардамдарын кєрсєтїп келет. Демек, биз бул ишканадан сїттїї уйдан сїт, каймак,

май, айран, сїзмє алгандай эле єлкє казынасы їчїн салык, бажы жана социалдык фондго тєлємдєрдї єз учурунда алып, андан сырткары Ысык-Кєл облусунун аймагында мектеп имараттарын, спорт залдарын, спорттук аянтчаларды, маданият їйлєрїн, жолдорду курдуруп да, оўдотуп да келебиз. Єткєн жылы «Кумтєр» єлкє казынасына салык, бажы, социалдык фондго жана башка милдеттїї тєлємдєрїн кошкондо 108 миллион доллардан ашуун акча каражатын которгон. Муну кыргыз сомуна которгондо 5 миллиард 350 миллион сомду тїздї. Ал эми аффинаж їчїн тєлємдєр, жергиликтїї компаниялар тарабынан кєрсєтїлгєн кызмат кєрсєтїїлєр жана товарлар їчїн тєлєнгєн акча каражаттары, демєєрчїлїк иштерине кеткен каражаттарды эсептей турган болсок, єтє эле ири сумманы тїзєт. Кыр-

КАЙРЫМДУУЛУК АКЦИЯ 26-27-май кїндєрї 1-июнь балдарды коргоо кїнїнє карата Кочкор райондук жаштар консультациялык кеўеши жана Кочкор райондук социоалдык єнїїгї башкармалыгы, И.Арабаев атындагы орто мектептин окуучулары менен биргеликте «Биздин балдар планетанын келечеги» деген ураан астында акция болуп єттї. Акцияга Кочкор айылынын 200 дєй жеке ишкерлер, кайрымдуулук кылууга кайдыгер карабаган жергиликтїї тургундар катышышты. Мїмкїнчїлїгї чектелїї жана ошондой эле тоголок жетим, жарым жетим, уй-бїлєєлїк абалы начар 30 їй-бїлєєгє , 75 балага азык-тїлїк жана кийим кече, окуу куралдары тапшырылып берилди. Акцияга Кочкор райондук мамлекеттик администрациясынын орун басары Садыкова Элмира, Райондук социалдык єнїктїрїї башкармалыгынын начальниги Абдымамытов Баатырбек катышышты. Жаш таланттуу бийчилер да келип, келген конокт орго єнєрлєрїн кєрсєтїп беришти. Мындан сырткары келген кичинекей бєбєктєр, єзїлєрїнїн єнєрлєрїн кєрсєтїшїп ыр бий тартуулашты. Акциянын аягында бардык келгендерге 100 даана бал муздак таратылды. Ушул акцияга катышкан бардык Кочкор районунун тургундарына Райондук жаштар консультациялык кеўешинин тєрагасы Асанбай уулу Мирбек єзїнїн ыраазычылыгын билдирип єттї.

гызстандын бюджетине мынчалык олуттуу салымын кошкон азырынча бир дагы ишкана жок. Тескерисинче айрым мамлекеттик ишканалар карызга белчесинен батып, єлкєбїз їчїн кошумча жїк болуп отурат. Ал эми «Кумтєр» ишканасы ар кандай саясатташып кеткен бут тосууларга карабастан, їстїбїздєгї 2014-жылдын биринчи кварталында эле єлкє казынасына 2,23 миллиард сом суммадагы салыктарды жана милдеттїї тєлємдєрдї которгондугу белгилїї болду. їстїбїздєгї жылдын алгачкы їч айында алтын кенинде 3 202 тонна алтын єндїрїлгєн. Єткєн жылдын ушул эле айларында 2,787 тонна алтын єндїрїлгєнїн эске алганда бул жылкы кєрсєткїч бир топ жогору экендигин билебиз. Жалпы жонунан 2014-жылы «Кумтєрдє» 17,1-18,7 тонна алтын єндїрїї пландаштырылган. Бул пландын 50 пайыздан ашуун жылдын акыркы кварталында єндїрїлєт. Алгачкы їч айдын жыйынтыктары алтын кени єз планын толугу менен аткара ала тургандыгына толук негиз бере алат. Єлкєбїздє канчалык стабилдїїлїк болуп турса, экономикабыз їчїн ошончолук пайдалуу. Себеби «Кумтєр» єўдїї ири бизнес долбоорлору тынчтыкты сїйєт. Негизи эле жалпы инвестициялык климат їчїн стабилдїїлїк зор мааниге ээ. Ал эми инвестициялык климаттын жакшырышы єлкєбїздїн єнїгїшїнє, элибиздин жашоо-шарты��ын жакшырышына єбєлгє.

ШЫЛУУНДАР “ОЛЖОСУЗ” КАЛДЫ Їйдє отурсам телефонума жашырылган номерден бирєє чалып калды. Їнї тааныш эмес, шашып сїйлєйт: - Алло, эже, кандайсыз? - Жакшы, ким бул? - Мен Зайнидинмин, Москвадагы. Зайнидин бир тууган тагамдын баласы. Москвада эл катары иштеп жїрєт. - Зайнидин? – Ал менден 7 жаш улуу, мени эже дебеш керек эле деп шектене тїштїм. - Анан эмнеге мени сиз деп жатасыў? - Эже, мен Зайнидин менен чогуу иштеген баламын. Иш чатак. Зайнидин камалып кете турган болуп атат. Ал иштеген жерде бир бала єлїп калып, баарын Зайнидиндин мойнуна илгени жатышат. Сиз Бишкекте турасызбы? Анын апасынын номерлерин бериўизчи, срочно! - А сен эмнеге жашыруун номерден чалып жатасыў? Менин номерим 0555631045. Шашып сїйлєп, телефонун коюп салды. Буга чейин минтип телефон аркылуу алдагандарды кєп угуп, окуп калган элем. Ошолордун бири болсо керек деп ойлодум. Зайнидиндин Москвадагы номерин таап єзїнє чалсак, аман-эсен эле иштеп жїрїптїр. Мындай кабарды угуп шок болду. Менин номеримди ошол шылуундар кайдан табат, Зайнидин экєєбїздїн туугандык байланышыбызды кайдан билип алышат (?) деген суроолорго жооп издеп жаттым. Жообу деле кєп узатпай билинди. Кєрсє, булар алгач жолдошума чалган экен. Номерди оюнан чыгарып эле терген болушу мїмкїн. Же болбосо, анын номери гезитте, жумушу боюнча жазылып жїрєт, ошол жактан кєрсє керек Ага чалып:

- Жезде, кандайсыз? – дейт. Эми эркектердин баары эле бирєєгє болбосо бирєєгє жезде да. - Жакшы, ким бул? – дейт жолдошум. - Ээ, жезде, тааныбай атасызбы? Москвада ким бар эле єзї? – суроо узатат. - Зайнидинсиўби?! – дейт кайырмакка илинип. Бирок эмнеге жезде деп атканын тїшїнбєй. Шылуундар Зайнидин деген тууганы Москвада экенин илип алышат дагы: - Эжемдин номерин бериўизчи?, - дейт. Алгач эч нерседен кам санабай менин номеримди берип коет. Ушинтип эле єзїбїз кайырмакка илинип берет экенбиз да, кєрсє. Мен апасынын номерин бербей койгондон кийин жолдошума кайра чалыптыр: - Жезде, Зайнидин экєєбїздї камай турган болуп мен качып араў келатам. Азыр чек арада турам. Мени єткєрбєй кармап атышат. Жаныўызда 1000 сом болсо, мага бирдик салып туруўузчу, мен азыр шаарга барып кайрып берем, - деп. Бирдик сал дегенди укканда эле жолдошум дагы шылуундар экенин байкап калыптыр. Берген номерин чалып текшерип кєрєлї десек, коўгуроолорго бєгєт коюп коюптур. Мына ушинтип, бул жолу шылуундар “олжосуз” калды. А бул тууралуу маалыматы жок адамдар, жакын тууганынын кырсыкка кабылганын угары менен дароо бирдик салып беришип, акчасына кїйїп кала беришет да. Балким, бул окуя дагы бир канча адамдарды шылуундардын кайырмагына илинїїдєн сактап калар. Дилбар АЛИМОВА, журналист

30-май, 2014-жыл


12

ПАЙДАЛУУ КЕЎЕШ

КАЙНЕНЕ МЕНЕН ТИЛ ТАБЫШУУНУН ЖОЛДОРУ Алгач їйдїн босогосун аттап кирген келин эў биринчи эле кайненеси жакшы адам болсо деп тиленгени тиленген. Кайнене менен кантип тил табышып, кантип ал адамга жагам деген ойлор башын маў кылат эмеспи. Мына бїгїнкї кеўешибиз кайнене менен болгон мамилелер жєнїндє болмокчу. 1- Алгач баргандан баштап єзїўїздїн кызыкчылыгыўыз їчїн кайненеўизден тамак жасаганды їйрєнїўїз. Жасаган тамагыўыз жолдошуўуздун эсине апасынын тамагын салса, ал ошончолук сизге жакын болот. Ашкананы эле эмес, їйдїн ичиндеги нерселерди да мурда кайненеўиз кандай жайгаштырып жїрсє, азырынча дал ошондой бойдон калтыра туруўуз. 2- Ар бир эле кайнене келининин єзї менен кеўешип иш кылышын каалайт. Кайненеўиз менен достошуп, тамырын эртерээк тарткыўыз келсе, кандайдыр бир иштер тууралуу кеўеш сурап койгонуўуз ашыктык кылбайт. Бирок акыркы чечимди єзїўїз кабыл аласыз. 3- Єз алдынча иш кылуу менен уруксат суроонун айырмасын билиўиз. Мисалы: кайненеўизге “бїгїн эмне тамак жасайын?” деген суроо менен

кайрылууўуз мїмкїн. Эгер улам сайын “муну эмне кылайын, тигини эмне кылайын?” деп сурай берсеўиз эч нерсени билбеген адамдай сезим калтырасыз. Кээде сурагандан уялып, єз алдыўызча иш кыла берсеўиз “єзїн єзї билип жатат” деген ойдо калат. Ошондуктан майда болгону менен маанилїї нерселерди ажырата билип, кыраакы болуўуз. 4- Кайненеўизди кїйєєўїзгє эч убакта жамандабаўыз. Аялдардын эў чоў катачылыгы-кайнене менен келиндин ортосундагы чырды кїйєє чечет деген тїшїнїктє жашаганы. Мындай-

да жолдошуўуз єйдє тартса єгїз єлїп, ылдый тартса араба сынгандай абалда ара жолдо чайналат. Мїнєзї єзгєрїп, орой, кырс болуп кетиши да мїмкїн. Акылдуу эркек эч качан апасын аялына алмаштырбасын унутпаўыз. 5- Кайненеўиздин кєзїнчє кїйєєўїз менен урушпаўыз. Анткени баласына жан тартып, сизди жаман кєрїп калышы ыктымал. Жолдошуўузга да айта турган нерсесин эл жок жерде айтуусун сураныўыз. 6- Жылуу сїйлєп, эч качан кабагыўызды чытыбаўыз. Жайдары мамилеге кантсе да оройлук менен жооп бере албайт. Кєтє-

рїмдїї, кечиримдїї болсоўуз, ортодогу мамиле бир нукка тїшєт. Мїнєзї канчалык татаал болбосун, сїйїктїї адамыўызды тєрєп, багып єстїргєн адам катары ар убак сыйлаўыз. 7- Айрым кайненелер уулун келининен кызганып, баласына аялга кандай мамиле кылуу керектигин айта бериши мїмкїн. Бул учурда кїйєєўїздї єз жайына коюўуз. Сизди кандай жол менен башкарууну єзї билет. Апасынын тилине киреби, єзїнїн акылы менен башкарабы аны акырындап байкайсыз. 8- Мактоо сєз айткандан качпаўыз. Жылуу сєз кимди болсо да жибитет. Жасаган тамагыў, кылган ишиў, мээримдїїлїгїн кези келгенде айтып коюу сиз їчїн кыйынчылык туудурбаса деле керек. 9- Чогуу жумуш жасап кєрїўїз. Їйдї оўдоп-тїздєє же тамак жасоо деген сыяктуу. Балким экєєўїздєрдїн табитиўер окшош чыгып, пикириўиздер келишип калса ажеп эмес. 10- Кайненеўиз да бир убакта сиздей келин болгонун, сиз да бир убакта кайнене болоруўузду эстетиўиз. Кийин уул-кызыўыздан жылуу мамиле кєргїўїз келсе, улууларга жакшы мамиле кылуу керек экенин эстен чыгарбаўыз.

СЇЙЇЇДЄ ТУРУКТУУСУЗБУ? тїїгє кєзїўїз жетет.

Сиз бир адамды сїйїп, бїт ємїрдї ага арнаганга даярсызбы? Же эркиндикти жакшы кєрїп, кєзїўїзгє толумдуу кєрїнгєнгє эле сезимиўизди арнай бересизби? Тємєндєгї тесттен єтїп, аныктаўыз. 1. Сиз сїйїктїї адамыўыз менен бир топ убакыттан бери таанышсыз. Сиз: а) бул узак мамиледен чарчап кеттиўиз; б) ал тууралуу баарын беш колуўуздай билип алгандыктан сизге кызыксыз болуп калды; в) мынчалык кєп убакытка жолуга албачуўуз эле; г) аны абдан жакшы кєрєсїз, келечекте да бирге жашап ке30-май, 2014-жыл

2. Сиз бир топ убакыттан бери бир адамды сыртынан жактырып, арзууўузду айта албай жїрєсїз. Бирок сиздин жашооўузда дагы бирєє пайда болду, ал сизге жакты. Мурунку адамга болгон сезимиўизди кантесиз? а) менин эми єткєн чактагы сїйїїм калды, ошол бойдон кала берсин; б) албетте, бул менин сїйїїм болгон, бирок ємїр бою сыйкырдуу бир кїндї кїтїп жашоого мїмкїн эмес да. Мен жаўы сїйїїнї тандайм; в) алгачкы сїйїїмєн ажырашым кыйын болот. Эмне кыларымды да билбейм. Бирок аны менен мамиле болобу, жокпу белгисиз; г) жок, мындан эч нерсе чыкпайт, мен мурунку сїйїїмдї унута албайм. 4. Ємїрдє канча ирет сїйїп кєрдїўїз эле? а) миў жолу; б) он жолу болсо керек; в) бир жолу, бирок єтє катуу; г) таптакыр сїйгєн эмесмин. 5.Чыныгы сїйїї ємїрдє бир гана жолу келет деп ойлойсузбу? а) эмнеге? Мисалы мен бир нече жолу катуу сїйїїгє кабылгам; б) албетте, калгандары жєн гана жактыруу; в)ємїрдє 2 же 3 жолу чыныгы

сїйїї келет; г) жооп берїї кыйын.

6. Сиз сїйїктїїўїздї ... эсептейсиз: а) колго биринчи тийгени; б) абдан жакшы адам; в) дїйнєдєгї тєгєрєгї тєп келишкен адам; г) бїт ємїрїмдїн сїйїїсї катары эсептейм. 7. Сиздердин бирге болуп калуунуздардын себеби: а) жалгыз зеригебиз; б) аны менен убакыт єткєрїї жакшы; в) аны менен ємїр бою бирге жашагым келет; г) сїйєсїз. 8. Сїйїї мамилеўиздин эў узакка созулганы канча? а) 1-2 кїн; б) бир нече ай; в) жыл; г) бир нече жыл. 9. Сїй їктїїўїз жок алыс жакка эс алууга кеттиўиз дейли, убакытты кантип єткєрєсїз? а )жаўы тааныштарды таап алам; б) ээн-эркин сонун эс алам; в) кєўїлїмдї кєтєрїп, болушунча эс алам, бирок сїйїктїї адамымды ойлоном; г) ага жолугууну дайыма кыялдана берем. 10. Сиздин оюўузча бара-бара сиздердин

мамилеўиздер кандай болот деп ойлойсуз? а) жаман жагына єзгєрєт; б) кайталанма жана тажатма болуп калат; в) азыркыдай ынак бойдон сакталат; г) мындан да ысык болобуз. 11. Сїйїктїїўїз менен эч ким барбаган жакта ємїр бою жашай алат белеўиз? а) жок, мен эл жок жерде кєп убакыт чыдай албайм; б) кудай билет, андай болсо бири-бирибизден тажап кетип экєєбїз эки тоонун этегине жашамакпыз го; в) эмнеге болбосун, бул романтика да. г) кызык суроо. Мен ал їчїн башка планетада жашаганга даярмын. 12. Сиздин кєптєн бери сїйлєшкєн адамыўыз бар, бир кїнї чогуу кечеге барып кылдыўыздар. Ал жакта сиздин кєзїўїзгє жакшынакай адам урунду, сиз: а)анын ар бир кєз карашына жооп берип, жакындашууга аракет кылам; б) маанайыма жараша болот, маанай жакшы болсо мамиле тїзїп кетем; в) бул албетте жагымдуу нерсе, бирок менин сїйїктїїм бар, аны башкага алмаштырбайм; г) ал адамдан алыстап, кєўїл бурбоого аракет кылам.

ЛИМОНДУ АЧКАРЫН СУУ МЕНЕН ИЧЇЇ КЕРЕК

Тємєндє адистер лимонду суу менен ичїїнїн пайдалуулугунун себептерин айтышат: биринчиден лимон иммундук системаны бекемдейт. Лимон С витаминине жана калийге бай. Ал мээнин жана нерв системаларынын жакшы иштешине єбєлгє тїзєт жана кан басымын жакшыртат. Андан сырткары лимон чарчоодон сактайт жана ишке болгон жєндємїўїздї кєбєйтєт. Лимон ширеси организмдеги алмашууну жєнгє салат жана тамак аштагы пайдалуу заттардын организмге сиўишине кємєк берет жана уулуу заттарды айдап чыгат. Натыйжада адамдын организми тазаланат. Лимондун ширесиндеги пектин адамдын ачка болуусун сездирбейт. Демек арыктоодо да жардамы тиет. Сиз териўиздин кантип тазаланып, тактар, бырыштар кете баштаганын байкабай каласыз. Себеби С витамини кандагы уулуу заттарды айдап чыгат.

ЖЫЙЫНТЫК: Эгер “а” вариантына басым кылсаўыз: Сизди туруктуу адам деп атоо кыйын. Бир жерге токтобогон туруксуздугуўуз бир гана сїйїїдє эмес, башка нерселерден да байкалат. Башкалардын їй-бїлє куруп жашап жатканына сиз кєп учурда тїшїнбєйсїз. Бирок жашоого кылган мындай мамилеўиз менен бактылуу боло албайт экениўизди эскертебиз. Туруксуздугуўуздун айынан сиз жакындарыўызды єзїўїздєн алыстатып, акыры жалгыз каларыўызды унутпаўыз. “б” вариантына басым жасасаўыз: Сиз єзгєрмє жана туруксуз адамсыз. Жашоодогу боло турган нерселердин баары кырдаалга жараша болот. Сїйїїўїз їчїн туруктуу, ишенимдїї боло аласыз, бирок кыйын кырдаал туулса, оўой эле сїйїїдєн баш тартып кетесиз. Мындай сапатыўыздан улам сиздин жакын досторуўуз жана жан шеригиўиз бат-бат алмашып турат. Сизди жакшы адамдардын кадырын билип, кыйын учурда да чыдамдуу болууга їндєйбїз. “в” вариантын кєп тандасаўыз: Бул вариантты кєп тандагандар сїйїїдєн ар дайым бекемдикти, ишенимдїїлїктї издешет. Мындай адам їй-бїлєнї да жакшы сактайт. Жоопкерчиликтїї, кїйїмдїї болгондуктан сиздей адамдар менен мамиле куруу жеўил. Туруктуулугуўузду мындан ары да сактоону сунуштайбыз. “г” вариантына басым жасасаўыз: Сизди туруктуулардын туруктуусу деп атоого болот. Ишенимдїїлїгїўїз ар кандай тоскоолдуктарды да жеўе алат. Азыр ким кандай болсо, баары ошол бойдон калса дейсиз. Ар кимдин кылганын туура деп эсептей бересиз. Бирок бул туура эмес, єзїўїздї басынтканыўызды токтотуўуз. Мындай сапатыўыздан улам тїгєйїўїз кєзїўїзгє каратып туруп чєп салып коюшуна жол ачасыз. Андыктан єзїўїз тууралуу кєбїрєєк ойлонууга аракет кылып, жеке пикириўизди билдире жїрїўїз. Рахатбек РЫСАЛИЕВ


ЖАЎЫЛЫКТАР

кек жолунан 3 чакырымга жетпеген алыстыкта жайгашкандыктан бул жолдун реконструкциясына дагы биздин асфальт пайдаланылып турмакчы», - деди аким Т.Барманов.

ЖЕРГИИЛКТЇЇ «ГАЗПРОМ» ОШ ШААРЫНА ГАЗ БЕРЇЇ БОЮНЧА ЄЗБЕКСТАН МЕНЕН СЇЙЛЄШЇЇЛЄРДЇ ЖЇРГЇЗЇЇДЄ

Орусиялык «Газпром» компаниясы Ош шаарына газ берїї маселеси боюнча Єзбекстан менен сїйлєшїїлєрдї жїргїзїп жатат. Бул тууралуу КР энергетика жана єнєр жай министри Осмонбек Артыкбаев бїгїн, 29-майда «Биринчи радионун» тїз эфиринен билдирди. Анын айтымында, ошондой эле алдыдагы кїз-кыш мезгилинде газ менен камсыз кылуу маселеси дагы каралат. Иш башталды. 20 млрд рубль инвестиция кїтїлїїдє, деди ал.

2013-жылы башталып, єткєн жылдын октябрь айында аяктаган. «26-майда биз заводду ишке киргизип, їлгї катары 20 тонна асфальттын биринчи партиясын єндїрдїк. Азыркы учурда 40 тонна чыгарып жатабыз», - деди аким. Анын айтуусунда, заводдун кубаттуулугу саатына 80 тоннаны тїзєт. «Биздин азыркы чыгарган асфальттар Їч-

ЧЕТ ЭЛДИК ПУТИН МЕНЕН ОЛЛАНД УКРАИНА МАСЕЛЕСИН ТАЛКУУЛАШАТ

Орусиянын президенти Владимир Путиндин жардамчысы Юрий Ушаковдун билдирїїсїнє караганда, 5-июнда Парижде орус президенти менен Франциянын лидеринин жолугушуусунда Украина маселеси талкууланат. Президент Путин Францияда Экинчи дїйнєлїк согуштун бїтїшїн белгилєєгє байланыштуу иш-чарага катышат. Украинадагы абалга токтолгон Юрий Ушаков украин єкмєтїнїн єлкєнїн чыгышындагы аракеттери абалды ого бетер оорлоштуруп, туўгуюкка алып баратат деген. Президенттик шайлоодо жеўишке жетишкен Петро Порошенко “Билд” журналына курган маегинде “Украинага каршы чыныгы согуш жїрїп жатат, биз бул алааматты токтотобуз” деп билдирген.

КАЗАКСТАН МЕНЕН ОРУСИЯ АТОМДУК ЭЛЕКТР СТАНЦИЯСЫН КУРАТ Орус президентинин жардамчысы Юрий Ушаковдун кечээ кїнкї билдирїїсїнє караганда, 29-майда Астанада орус президенти Владимир Путин менен казак президенти Нурсултан Назарбаевдин жолугушуусу учурунда Казакстанда атомдук электр станциясын куруу боюнча меморандумга кол коюлат. Андай станция Казакстандын тїндїк-чыгыш облусундагы Курчатов шаарында орус технологиясы менен курулат. Казакстанда

ЖК КОМИТЕТИ ЧОЛПОН-АТА ШААРЫНДА ЭЛ АРАЛЫК МАКУЛДАШУУЛАРДЫ РАТИФИКАЦИЯЛООДО ЄЗ АРА АРАКЕТТЕНИШЇЇ МАСЕЛЕЛЕРИ БОЮНЧА КЄЧМЄ ЖЫЙЫН ЄТКЄРЄТ

ТОКТОГУЛ РАЙОНУНДА АСФАЛЬТ-БЕТОН ЗАВОДУ ИШКЕ КИРИП, АЛГАЧКЫ ПРОДУКЦИЯСЫН ЄНДЇРДЇ Жалал-Абад облусунун Токтогул районунда жаўы курулган асфальт-бетон заводу 26-майда ишке кирип, алгачкы продукциясын чыгарды. Бул тууралуу Токтогул районунун акими Токтосун Барманов 27-майда turmush.kg басылмасына билдирди. Анын айтымында, заводдун курулушу

дїйнєдєгї урандын 25� єндїрїлєт.

ОРУСИЯНЫН РАСМИЙ ЄКЇЛДЄРЇ АБХАЗИЯДА СЇЙЛЄШЇЇ ЖЇРГЇЗДЇ Орусиянын коопсуздук кеўешинин катчысынын орун басары Рашид Нургалиев абхаз президенти Александр Анкваб жана кїч структураларынын жетекчилиги менен 28-майда жолугушту. Анкваб анын администрациясын басып алууну “куралдуу кутум” катары баалады. Орус президентинин жардамчысы Владислав Сурков болсо президент Анквабдан сырткары оппозиция лидерлери Раул Хаджимба, Сергей Шамба жана Ахра Бжания менен жолугушкан. Оппозиция бийликти убактылуу колго алганын билдирип, єкмєттїн кызматтан кетишин талап кылууда.

ДОНЕЦКТЕ АТКЫЛАШУУ ТОКТОДУ Украинанын чыгышындагы Донецк шаарында кырдаал тынчыганы кабарланууда. Алдынкы кїнї ондогон орусиячыл жикчилер єкмєттїк армия менен кармашта окко учканы тууралуу маалымдалган. Бїгїн эртеў менен жикчилер ээлеп алган улуттук коопсуздук кызматынын бєлїмїнїн айланасында аткылашуу угулганы, шаардын їстїнєн согуш учактарынын учуп жїргєнї айтылган. Бирок кармаш тууралуу так маалымат жок. Кийин аткылашуу токтоду. Мэр жикчилер шаардагы бир нече коомдук имаратты ээлеп алышты деген маалыматтарды тєгїнгє чыгарды. Президенттик шайлоонун жеўїїчїсї Петро Порошенко Германиянын "Билд" гезитине берген интервьюда “антитеррордук операция эми жакшылап башталды” деди. Орусиянын тышкы иштер министри Сергей Лавров украин элин “кандаштар согушунун кырына” тїртїп жатат деп билдирди.

ДЖОН КЕРРИ ЭДВАРД СНОУДЕНДИ КАЙТЫП КЕЛЇЇГЄ ЧАКЫРДЫ Эдвард Сноудендун айтымында, ал АКШнын єкмєтїнїн тапшырмаларын жогор-

13

Терек айылында ички жолдордун чуўкур жерлерин жамоо жумуштарына пайдаланылып жатат. Эми буюрса, завод їзгїлтїксїз иштейт деген ишеничтебиз. Себеби, быйыл залкар комузчунун 150 жылдыгына карата Ош — Бишкек унаа жолунан Т.Сатылганов атында-

гы музейге чейинки 38 чакырым аралыктагы жолду асфальттоо жумуштарына буйрутмалар болот. Ошондо эле биздин завод Ош — Бишку деўгээлде аткарып келген, анын ичинде ЦРУнун жана АНБнин жашыруун агенти болуп да иштеген АКШнын мамкатчысы Джон Керри Эдвард Сноуденди "сот жоопкерчилигинен качып кеткен адам" деп атап, америкалык атайын кызматтын мурдагы кызматкерин АКШга катып келїїгє чакырды. Керринин айтымында, Сноуден эў алды “коркпой, кайраттанышы” керек. "Бул адам єзїнїн єлкєсїнє єтє чоў зыян алып келди”,-деп айтты мамкатчы. Керринин сєзї боюнча “Сноуден эгер Америкага ишенсе , анда ал америкалык сот системасына да ишениши керек”. "Патриоттор качып кетпейт. Эгер Сноуден Кошмо Штаттарга кайтууну чечсе, биз аны бїгїн эле учакка салабыз”, - деп кошумчалады ал. Керринин бул сєздєрї америкалык Эн-Би-Си телеканалына Сноуденддин интервьюсу чыгарына эки саат калганда айтылды. Анын маегинин їзїндїлєрїн бир катар газеталар жарыялап жиберишти. Эдвард Сноуден єзїнїн маегинде анын паспортун АКШда жоюп салгандан кийин Россияга саясий баш паанек сурап кайрылганын айтыптыр. Американын атайын кызматынын мурдакы кызматкери ошондой эле америкалык бийликтин аны компьютердик технология боюнча адис эмес, катардагы аналитик болгон деген билдирїїсїн да тєгїндєдї. Эдвард Сноудендун айтымында, ал АКШнын єкмєтїнїн тапшырмаларын жогорку деўгээлде аткарып келген, анын ичинде ЦРУнун жана АНБнин жашыруун агенти болуп да иштеген. Ал АКШ эў керектїї чалгын маалыматтарды адамдардан эмес, компьютерлерден алып турган деп айтты. Єткєн жылы августта Сноуден Москвадагы “Шереметево” аба майданынын транзиттик зонасында бир айдан ашык тургандан кийин, Россиядан убактылуу баш калка алган. 2013-жылы ал АКШнын Улуттук коопсуздук агенттигинин кєптєгєн жашыруун документтерин ар кандай дїйнєлїк басылмалардын журналисттерине тараткан, анын ичинде британиялык Guardian менен америкалык Washington Post газеталарына да берген. Сноуден сыртка чыгарган маалыматтан дїйнє эли АКШнын Улуттук коопсуздук агенттигинин интернеттеги маалыматтарды тымызын жыйнаган жана телефондогу маалыматтарды жашыруун угуп турган єкмєттїк программасы бар экенин билди. АКШнын атайын кызматтары ал тїгїл баш-

Жогорку Кеўештин Эл аралык иштер боюнча комитети эртеў, 30-майда ЫсыкКєл облусунун Чолпон-Ата шаарында эл аралык макулдашууларды ратификациялоодо мамлекеттин ички процедураларын жїргїзїїдє натыйжалуу єз ара аракеттенишїї маселелери боюнча кєчмє жыйын єткєрєт. Бул тууралуу ЖКнын басма сєз кызматы билдирди. Кєчмє жыйынга КР Жогорку Кеўешинин, Єкмєтїнїн Аппараттарынын, тармактык министрликтер менен ведомстволордун єкїлдєрї жана ошондой эле эл аралык мамилелер жаатындагы окумуштуулар менен эксперттер, дипломаттар катышат. Анда, «КРнын эл аралык келишимдери жєнїндє» мыйзамдын жоболорунун колдонулушунун натыйжалуулугуна байланыштуу маанилїї маселелер талкууланат, эл аралык келишимдердин кїчїнє кириши менен мамлекеттик органдардын ортосундагы єз ара натыйжалуу аракеттенїї жолдору каралат. Кєчмє жыйын USAIDдин КР Жогорку Кеўешине кємєктєшїї программасынын колдоосунда єткєрїлмєкчї

ка мамлекеттин лидерлеринин да телефондогу сєздєрїн жашыруун тыўшап жатканы ашкере болду. АКШда Сноуденди сыртынан мамлекеттик мїлктї уурдады, коргоо маанисиндеги маалыматтарды уруксатсыз алды жана жашыруун маалыматтарды башка єлкєлєрдїн атайын кызматтарына атайын берди деп айыптоодо. Бул айыптоолордун ар бири боюнча алганда эле ал он жылдан тїрмєгє кесилиши мїмкїн.

БАРАК ОБАМА ТЕРРОРЧУЛУККА КАРШЫ КЇРЄШЇЇ ФОНДУН ТЇЗЇЇНЇ СУНУШТАДЫ Вест-Пойнт аскердик академиясында, АКШнын тышкы саясаты боюнча 28-майда сїйлєгєн сєзїндє, президент Обама АКШ жана бїткїл дїйнєгє эў чоў коркунуч террорчулуктан келип жатканын белгиледи. Ал фондду тїзїїнї колдоого Конгрессти чакырды: Мен Конгрессти контртеррордук єнєктєштїк боюнча 5 млрд. доллар каражаты бар жаўы фондду колдоого чакырам. Бул бизге машыгууга, мїмкїнчїлїктєрдї кєбєйтїїгє жана террорчулукка бет маўдай турган єнєктєш єлкєлєргє жардам берїїгє мїмкїнчїлїк берет. Барак Обаманын билдирїїсїнє караганда, Кошмо Штаттар кїчтї АКШнын эў орчундуу кызыкчылыктарына коркунуч келгенде гана колдонот. Ал ошондой эле Иран боюнча тынчтык келишимге жетишїїгє мїмкїнчїлїк бардыгын, ал эми Сирия жаўжалын кїч менен чечїїгє мїмкїн эместигин белгиледи.

ООГАН ПРЕЗИДЕНТИ АКШ АСКЕРЛЕРИН ЧЫГАРУУНУ КОЛДОДУ Президент Хамид Карзай 2016-жылдын аягына карай Ооганстандан Кошмо Штаттардын аскерлерин толук чыгаруу боюнча Вашингтондун чечимин кубаттады. “АКШнын аскерлерин чыгаруу жана коопсуздук боюнча кєзємєлдї ооган аскерлерине єткєрїї ооган президентинин да, элинин да башкы максаты” деп белгиледи Карзай. Президент Барак Обама 27-майда сїйлєгєн сєзїндє Кошмо Штаттар 2016-жылдын аягына карай Ооганстандан аскерлерин чыгарып, ал жерде кала турган 9 800 аскер кеўеш берїї милдетин гана аткарарын билдирген.

30-май, 2014-жыл


14 - Рахмат, балам, -Доктор Шанс ордунан турду да, - эми колумду чече алысыўбы, -деди. - Ооба, - Нурбек анын белине єйдє оролгон жипти чечти. - Жїрї, эми качтык –деген Доктор Шанс Нурбектин жообун кїтпєстєн эле дегдеўдете жетелеп жєнєдї. Складдан чыкканча аларга эч ким тоскоолдук кылган жок. кєрсє, кїзєтчїлєрдїн баары складдын сыртында экен. Тим эле аскердик маанилїї базаны кайтаргансып, тегерете курчап турушуптур. Алтургай тээ короонун дубалдарында да кїзєтчїлєр бар экен. - Жок, экєєбїз минтип кача албайт экенбиз. Жїрї, андан кєрє... –деген Доктор Шанс Нурбекти кайра ичкери жетелеп келди. складдын орто ченинде эки бєлмє медициналык лаборатория бар экен. доктур Шанс каалганын ылдыйкы тїбїндєгї столдун астына колун сойлотуп, топ ачкычты алып чыкты. Алардын бири менен кабинетти ачты. Бєлмє ичи канчалык чоў болсо да медициналык жабдуулар, дары-дармектер менен толтурулуптур. Доктор Шанс дарылардын ичинен бирєєсїн ала коюп, дароо эле єзїнїн венасына сая койду. - Сага да сайышым керек, -деди анан. - Жок, - Нурбек башын чайкады. - Антпе, ишен мага. Сен эмне кєрбєй турасыўбы, мен да сага окшош туткун экенимди. Мейли дегендей Нурбек башын ийкеди. Ишенди. Анын ата-энесининдей жалооруган кєздєрїнє ишенди. Дары сайгандан кийин дагы бир таблетканы сууга эзип ичирди. - Болдубу? – Нурбек оозун жеўи менен аарчып жатып айтты. - Бїгїнчє болду. Бирок, биз муну кїнїгє кайталашыбыз керек, тигилерге билгизбей. Ансыз экєєбїз теў жок болобуз. Тїшїндїўбї? - Тїшїндїм. - Анда кїнїгє тигилер кеткенден кийин жанагы жерден ачкычты алып, мени сыртка чыгарып тур. Анан экєєбїз ушул жерге келип дарыланып алабыз. Азырынча ушинтип турбасак, башка аргабыз жок. Кача алчудай эмеспиз. Эми болсо ордуўа барып, эч нерсе болбогондой укта. Азыр мени сабашат. А, сен эч нерсе туйбагандай тынч укта. Уктуўбу, антпесеў сага жаман дарыны сайып салышат. - Макул, уктум, - деп Нурбек ордуна ке-

Ошентип спирт ташый баштадык. Їстїнє акча кошуп єткєзєбїз. Мына акча деген. Бул опуртал иш болсо дагы, акча чєнтєккє тїшкєндєн кийин баш тарта албайт экенсиў. Акча деген балакет, куураган кєр тиричиликтен кыйналганда эмне деген гана тобокелчиликке бара бересиў. Элдин баары эле ушинтип жан сактап жатпайбы деп їмїттєнєм. Мени ээрчитип жол кєргєзгєн аял кайын журтума куда-сєєк болуп кеткен тараптын карындаштарынан мага чала тааныш эле неме болучу. Ичи койнума кирип шыпылдап калганда деле эч нерсени ойлобопмун. Кайра мага жардам берип атат деп коём. Менден акча сурабагандан кийин єзїнїн акчасы деги бар. Болгону анын айтуусу боюнча теў акча чыгарып кеткен чыгашаны беш тыйынынан бери эсептеп кошкон акчаны чыгарып алгандан кийин кирешени теў бєлїп алабыз. Ойлонуп кєрсєм баары эле туурадай. Бирге жїрєбїз, дїўїнєн чогуу єткєрєбїз. Ошентип шишке єзїбїз отуруп алгандай болуп эки жолу спирт алып келип єткєздїк. Пайдасы жакшы эле тїштї. Бир айлык процентин берип, карыздарыман кутулдум. Ушинтип эле акча тапса болот турбайбы, буйруса їйїмдї кайра алып жїгїртїїгє дагы акча алып калат экем деп кєўїлїм ток болду. Санаам менен байыганымчы. Їчїнчї жолу алып келе жатканыбызда бизди кармашты. Акча берем десек кєнїшпєйт. Шеригим чачын жулуп шолоктоп ыйлап алган. Соттолобуз, аял башыбыз менен камалабыз, – деп безилдесе мен ишенипмин. Ошентип алдырып койдук. Кийин билсем, бизди кармаган органдын кишиси экєєнїн сєзї бир экен. Бири кармаган, бири колго тїшкєн киши болмуш этип кайра эле экєє чогу єткєзїшєт экен. Муну кийин билбедимби. Мага окшотушуп далай аялды торго тїшїрїшїптїр. Ошолордун убалы жетсе керек. Ал аял авариядан кийин эки буту баспай калган. Бирєєнї какшатпа єзїўє кайра кайтат дегенге ишендим. 30-май, 2014-жыл

САНДАН САНГА ТААЛАЙ БАКЫТАЕВ (Сандан санга)

Жоголгон балдар

(Курч окуялуу чыгарма)

(Бейєкмєт уюмдардын маалыматы боюнча 1997- жылдан бери 400 бала жоголгон) лип сулк кулады. Доктор Шанс болсо кача албасын билип турса да сыртты кєздєй жулунду. Ошол замат кїзєтчїлєр аны ур-токмокко алышты. - Эмне болду? – ошол маалда кїзєтчїлєрдїн башчысы басып келди. - Мына бу качып бара жатыптыр. - Аа, Доктор Шанспы, - кїзєт башы ийилип карап койду. - Ошол. - Кайра алып барып камап койгула. Каалгасына кулпу салгыла. - Жарайт, - дешип, эки кїзєтчї эс-учун жоготкон Доктор Шансты колтуктап алып, сїйрєп жєнєштї. Камашты, кулпуну салышты. Анткени менен эс-учу жок неменин колу-бутун байлашкан жок. - Єлїп калбайбы? – деп сурады, кїзєтчїлєрдїн бири экинчисинен. - Мындай немелер єлбєйт. Єлсє да доктур болбогондон кийин экєєбїз эмне кыла алат элек. - Ким билет эми, доосу бизге калбасын

дейм да. - Єзї кїнєєлї, экєєбїзгє эмне. Биз болгону єз ишибизди так орундатып жатабыз. Андан кєрє эртеў Шеф экєєбїзгє сыйлыкка акча берээр. - Ошондой болсо кана, -деген кїзєтчїлєрдїн акырындап барып, угулбай калды. Алар кетээри менен Нурбек бутунун учу менен чуркай Доктор Шанс камалган бєлмєгє келди. каалганын жылчыгынан шыкааласа Доктор Шанс ордунан туруп, керебетке жатып аткан экен. - Сени тынч ордуўда жат дебедим беле, -деп Доктор Шанс “кет” дегенсип кол жаўсады. Нурбек кайра келип, єз керебетине уктады. Бирок, кїнїгє тїнїчїндє экєє жолугуп, медициналык лабораторияга киришет. Ийне сайып, таблетка ичишет. Айтор, Доктор Шанстын айтканын жасап жїрдї. Ошентип кїндєр єтїп жатты. Бул арада бир жылга жакын убакыт єттї. Бая Нурбек менен чогуу келген балдарды туш тарапка алып кетишкен. Эмнегедир Нурбекти гана алып

НАРКО ТАШЫГЫЧТАР Íàðêî ñîîäàãà àðàëàøóóíóí ýêè ãàíà æîëó áàð. ªë¿ì æàíà ò¿ðìº. ¯÷¿í÷¿ æîëó æîê. Íàðêîçàòûí êîëäîíãîí äàãû, ñàòêàí äàãû ºç¿ àòàéûëàï æàð êûðûíäà òóðóï àëûï àæàëûíà áîé òàøòàãàí ìåíåí áàðàáàð.

БУРУЛКАН БАКЕЕВА (Сандан санга) Ошентип їстєккє алган акчабызды бере албай калып їйїбїздї алдырып койдук. Байымак турсун, їйїбїздєн ажырап айдай талаада їўкїйїп отуруп калдык. Сен деле билесиў го барчылык заманда шаардагы кенен їйїбїздї, Назардын, менин туугандарым, алардын балдары окуганы окуп, иштегени иштеп топурап эле жашап жїрїшпєдї беле. Бири бирибизге кїйбєгєн, боорукерлик жоголгон, жакшылыкты унуткан, ар ким єзїн гана ойлогон не де-ген кїнгє кабылдык эле ошол токсон тєртїнчї жылдары. Баягы тузумду ичип, тєрїмдє тайраўдап жїргєн дос, тууганыбыз бала-чакабыз менен ар кимдин їйїндє кїнкор болуп темселеп жїргєндє сыртын

салып коюшту. Уялышканынан кєп болсо эки жума батырышат. Тєрт балабыз, єзїбїз болуп алты карабаш батабы. Єзїбїз да кыйналып, деп кабагын сала башташат. Байымак турсун, їйїбїздєн айрылып, курсагыбыз тойбой ар кимибиз ар кимдикинде темселеп жашап, балдарыбыз мектепте окушпай калышты. Союз єлкєсї кыйрагандан кийин баарыбыз эле ушундай чаў-тополоў кїнгє туш келбедикпи. Назарга деле ыраазымын. Спирт ташый коёмун деп баарын с��н кылдыў деп чокчоўдободу. Кыйынчылыкка чыдабай ичкиликке берилип кетпеди. Маўдайыбызга жазылганы ушул экен, кудайдын башка салганын кєрєбїз, дагы берээрин унутпа-

калышып, ага “001” деген каймана ысым ыйгарып коюшту. Балким Доктор Шанстын дарылары болбогондо Нурбек єз ысымын да унутуп коймоктур. Ошол Доктор Шанстын илимий ачылыштары, анын рецеби менен берилген дарылар Нурбекти єткєн турмушун бїт унутуп, тубаса адам єлтїргїч болуп калыптануусунан сактап калды. Нурбек Доктор Шанстын кеўеши менен баарын унуткандай, эч нерсеге боору оорубаган мерездей тїр калтырып, кїндїзї кабагы ачылбайт. Эрди бекем кымтылып, муштумдары тїйїлгєн. Окутуучулардын, машыктыруучу инструкторлордун буйругун кынтыксыз аткарат. Нурбектин єзїнїн дээринде эле бар беле, же чындап эле Доктор Шанстын дарыларынын оў таасириби, айтор Нурбек єзї теўдїїлєргє караганда дене тїзїлїшї жагынан кїчтїї, эске тутуу жєндємдїїлїгї жогору болуп эр жетип келатты. Бул ирет кабинетте Арген Акимович жалгыз отурган. Їп эткен жел жок кабинеттин ичи ысык. А, сыртта болсо жай чилдеси єз доорун сїрїп жаткан кези. Тїшкє маал кабинеттин эшиги кагылып, асты-їстїнє джинсы кийинген, спортсмендердей келбеттїї, мурутчан жигит кирип келди. ал “келиўиз, отуруўуз” деген сєздї кїтпєстєн эле Арген Акимовичтин маўдайына отуруп, койнунан бир бєтєлкє аракты алып, столдун їстїнє тарс койду. - Эй, сен эмне кылып жатасыў? Кимсиў єзї? –Арген Акимовичтин муштумдары тїйїлє ордунан тура калды. - Менби?! Мен баласынан тирїїлєй ажыраган какбаш атамын. Нурбектин атасы болом, тааныбай калдыўызбы, -деди ал, жер караган калыбынан жазбай туруп. Арген Акимовичтин тїйїлгєн кабагы жазылып, єўї кумсара тїштї! - Аа, эми тааныдым. Келиўиз. Бирок, тилекке каршы азыр бизде кубанычтуу кабар жок. - Билем. Азыр баламды издебей деле калсаўар керек, арадан бир жыл єтїп кетпедиби. - Жок, кантип эле, издеп жатабыз. Жоголгон бала жеке сиздики эле эмес, дагы кєп. - Аны да билем. Ошого кїйгєнїмдєн келип отурам, бул жерге. А, сиз билесизби, мен бир жылдан бери їйгє отура албай калгам. Єзїмдї-єзїм алаксытып, а бир чети таап каламбы деп, азыр Россияга каттап жатам, коммерсант болуп.

сын, бул кїндєр да єтєт, унутулаар, дайыма ушинтип турат белек, – деп кайрат берет. Ыйласам сооротот. Эгерде кїйєємїн тїшїнїктїїлїгї болбогондо айла таппай, жинди болуп кетмекмин. Кайра байкушум аракты биротоло таштап, беш маал намаз окуп Алладан каниетти, сабырдуулукту тилєєчї болду. Бул Алланын сыноосудур, туруштук берели деп кайра мени жубатат. – Ой тообо ээй, аракты єкїртє ичип, кана сенин Аллаў кайсыл жерде отурат деп айкырчу эле го. Ичип алганда їйїнє барган коногун кубалаган, кїйєєўдїн аракты таштап, беш маал намазга жыгылганын элестете албай жатамын. Ажардын курбусуна жолукканына кєўїлї кєтєрїлїп, бар сырын айтып буктан арылгысы келди. Ал коньяктын калганын жутуп, тоок этин аймай берип кїлдї. – Эсиўдеби, бир жолу кїйєєгє тийип, аныўды ээрчитип келмейинче биздин їйгє келбе, – деп сени кубалаганы. Ошол кїндї эсине тїшїргєн Гїлсара дагы кїлдї. – Эртеси сен Гїлсарадан кечирим сурайсыў деп алдыўа салып айдап келгенсиў. – Назар ошондо мага билгизбей, койнуна бир бєтєлкєнї катып келип ошондо шарактаганыбызчы. – Кїйєєгє тийбесеў сени єз їйїўдєн да кубалап чыгарам деп экєєбїздї кайра эшикке тїртїп чыгарбады беле. – Ээ, ошол кїндєрїбїз жыргал гана болгон экен. Эртеўки кїнїбїзгє ишенич бар эле. Эми болсо бир кара курсактын айласын таба албай калдык го. – Назардын ичпей, намаз окуп калганын элестете албай жатамын. – Ар ким єз кєйгєйї менен болуп кабарлашпай калбадыкпы. Мен болсо адам Алладан байлыкты, акчаны сурайт экен. Талаада калдык, акча бер їйлїї бололук деп аялдыгыма салып сїйлєнсєм, кайра эмне дейт дебейсиўби. Биз каниет кылбай баарынан айрылып ушул акыбалга жетип отурабыз.


СКАНВОРД

15

30-май, 2014-жыл


16

ТЕХНОЛОГИЯ

ЖЇРЄГЇ – УЧУУЧУ МОТОР

АГЕНТ, ОДНОКЛАССНИКИ ЖЕ ФЕЙСБУКТА ОТУРГАНДАР ООРУЛУУ ЭМЕСМИН ДЕСЕЎЕР, КИЙИНКИ СУРООГО ЖООП БЕРГИЛЕЧИ, БЕЛЕК БЕРЕБИЗ!

BMW Z4 Zagato Coupe

“BMW” компаниясы 1917-жылы Германиянын Айзенах шаарында негизделип, бирок, атактуу эмблемасы арадан 15 жыл єткєндєн кийин гана же єздєрїнїн алгачкы чыгарган автомобилинде пайда болгон. BMW“Bayerische Motoren Werke” же “Бавариянын мотор заводу” деп чечмеленет. Фирма єзїнїн алгачкы иш-аракетин авиациялык кыймылдаткычтарды чыгаруудан баштаган. Ошондон улам эмблемасында тєрт бєлїктєн турган канат сымал їч бурчтуктар орун алган. Антсе да аталган компаниянын авиациялык иш-аракети кємїскєдє калып, ааламга єздєрї чыгарган машиналары менен таанылды. «BMW»нын жаралуу башатында Рапп жана Отто аттуу самолёт куруу менен шуулданган эки инженер турат. Алар єздєрїнїн анча чоў эмес фирмаларын бириктирип компания тїзїшєт да, жумушка Макс Фриц аттуу жаш инженерди чакырышат. Рапптын конструкциясын єркїндєткєн Фриц єзїнїн “BMW” аттуу алгачкы авиациялык моторун ойлоп табат. 1919-жылы “BMW-4” мотору орнотулган самолёт дїйнєлїк рекорд жасап, учкуч 9670 метр бийиктикке кєтєрїлєт. Чынында 10 чакырым бийиктиктеги аба кысымына поршендїї кыймылдаткыч менен чыгуу сенсация болчу. Дїйнєлїк рекорддун ичинен 1927-жылы жана 1929-жылы коюлгандары ушул “BMW” моторуна таандык. Биринчи дїйнєлїк согуштан кийин “Версалдык келишимдин” шарты боюнча Германияга 5 жыл бою авиа кыймылдаткычтарын чыгарууга тыюу салынган. Ошондо баягы эле Макс Фриц укмуштай кыска убакытта, же 5 жуманын ичинде “BMW R32” деген мотоциклди ойлоп тапкан. Арадан 6 жыл єткєн соў ал мотоциклдин жаўы тїрї саатына 216 чакырым жїрїп, дїйнєлїк рекорд койгон. Ал эми 1937-жылы болсо мотоцикл ошол учур їчїн тїшкє кирбеген 279,5 чакырым/саат ылдамдыкты багындырат. 1981-жылы “BMW” чыгарган «Эндуро R 80 G/S» мотоцикли раллиге, Париж-Дакар жарышына чыгат. Кыскасы, мотоцикл чыгаруу согуш учурунда талкаланган компанияны кайрадан бутуна тургузуп, “BMW” заводу автомобиль єндїрїшїнє кирише баштаган. Жаўы машиналар жаўы технологиялар. Ар кандай їлгїлєрдїн ичинен

30-май, 2014-жыл

6 цилиндрлїї кыймылдаткычы бар “BMW-303” їлгїсїндєгї машинада биринчи жолу радиаторго мїнєздїї торчо пайда болгон. Ал эми 1936-жылы чыккан “BMW-328” спорттук їлгїсї болсо техникалык жаўылык жасаганы менен белгилїї. Башкача айткан-

да, “клапандуу механизмдин штангалуу жаўы системасы”, “трубка тїрїндєгї рама” жана “6 цилиндрлїї кыймылдаткыч блоктун жапкычы менен” деген техникалык жаўылыктар ошондо пайда болгон. Бїгїн “BMW-328” їлгїсї табылгыстыгы їчїн легендага жана раритетке айланган. Ошондуктан, аны эч кандай акчага сатып алууга мїмкїн эмес. Экинчи дїйнєлїк согуштан кийин “BMW” компаниясы автомобиль єндїрїшїн кайра жандандыруу максатында “Седан-501” їлгїсїн чыгарат. Бирок, талкалаган техникалык каражаттар алдыга жылууга мїмкїндїк берген эмес. Анан 1959-жылы гана аба аркылуу муздоочу системасы бар “BMW-700” їлгїсї чыгарылып, иш-

кана ички кризистен чыгууга жетишкен. Ал эми негизги ийгиликти болсо “BMW-1500” їлгїсї жаратып, базарда укмуштай суроо-талапка ээ болот. 1972-жыл “BMW” їчїн келечекке ийгиликтїї кадам таштоонун жылы болот. Компаниянын жылдык кирешеси 2 миллиард маркага жетип, Мюнхендеги жаўы штаб-квартирасынын жана Дингольфиндеги тетик чогултуучу иш-

канасынын курулушу бїтєт. Ошондой эле Тїштїк Африкада курган автомобиль жыйноочу ишканасы ишке кирет. 1977-жылы апрелде биринчи “семёркалар” пайда болуп, “BMWнын” бардык їлгїлєрї жаўыланууга єтєт. Албетте, компаниянын бардык тепкичтерин санап отурбай, анын эў бийик ийгилиги катары 1995-жылы чыккан “BMWнын” 5-сериясынан чекит койсок болот. Анткени, мына ушул 5-сериядан баштап, “BMW” машиналары бир гана єзїнїн жаўы дизайны менен айырмаланбастан, эў алдыўкы техникалык жетишкендиги менен да єзгєчєлєнє баштаган. Айталы, машина куруу тармагында биринчи жолу “тартуучу бєлїк” толук бойдон алюминийден жасалган. Єзгєчє катуу кузов болсо кокустуктан сактануунун деўгээлин кєтєргєн. Суперагенттер жана “гонщиктер” їчїн жаралган машина 80-жылдардын башында корпорация жогорку класстагы авто спортто да єзїн кєрсєтїїнї чечет. Пауле Роше жетектеген адистер 1,5 литр кєлємдєгї 4 цилиндрлїї кыймылдаткычтан 800 литр/секунд кубаттагы єзгєчє агрегат жасап чыгышат. Ошол мотор менен алар 9 жолу “Формула-1” жарышынан Гран-Прини утуп алышкан. Анан эле “BMW” кїтїїсїз “Формуладан” кетип, айланма жолдордогу жарыштарга єтїп кеткен. Бирок, мындагы натыйжаларга сєз жеткис эле. Анын жолдогу жеўиштерин, наамдарын санап отурсак сєз тїгєнбєс. Ооба, кадимки супер агент 007 Жеймс Бонд “Алтын кєз” тасмасында минген машина. Бул тасма кандай укмуштуу ийгиликтерге жетишкен болсо, “BMW Z3” да бестселлерге айланган. Учурда “BMW” компаниясынын башкы штаб квартирасы Мюнхен шаарында жайгашкан. Мындан сырткары, алар єздєрїнїн єндїрїшїн Германиянын 5 заводунда жана бїтїндєй дїйнєгє чачыраган 22 филиалында чыгарышат. Машиналарды болсо робот колдонбостон, кол менен чогултушат. Акыркы 30 жылдыкта бир гана “BMW” жана “Toйота” компаниялары жылдан-жылга кєбєйгєн кирешенин їстїндє иштеп келїїдє. Баалары їлгїлєрїнє, сапатына жана чыккан жылына жараша болжол менен 5 миўден 150 миў доллардын тегерегинде.

Гезитибиздин єткєн санында “Агентте кєп отурган жаштар “тїнєл” орусуна чалдыгуусу мїмкїн” деген макала жарык кєргєн. Ал оору физикалык таасир болсо, бїгїн “агеннтин” жана ушу сыяктуу социалдык тармактардын психикалык таасири тууралуу кеп куралы. Эдинбург университетинин окумуштуусу Аях Рахман жетектеген илимий эксперименттин жыйынтыгы, социалдык тармактарда кєп отуруу, логикалык ой жїгїртїїгє жана чечим чыгарууга зыян келтирїїсїн даана кєргєзгєн. Социалдык тармактардын кєпчїлїк активдїї аудиториясынын эс тутуму жана аналитикалык жєндємдїїлїгї начарлайт. Эксперимент эки катар бєлїктєн турган. Биринчисинде, эксперименттин катышуучуларына жєнєкєй логикалык суроо берилген: топу менен жемпирдин баасы биригип 110 сом. Жемпир топудан 100 сомго кымбат болсо, топу єзї канча сом? Суроонун жєнєкєйлїгїнє карабастан, кєпчїлїк катышуучу жообун туура айта алган эмес. Туура жообу айтылгандан кийин, эксперименттин экинчи бєлїгїндє ушул эле суроону башка бир топ адамга беришкен (жарымы туура жообун билет). Бирок ошого карабастан, кайра эле туура эмес жооп берген адамдарга кошулуп, бир туура жооп берїїгє келе албай калышкан. “Бул эксперимент катыш у у ч ул а р д ы н (кєбї жаш жана социалдык тармактарда кєп отургандар) маалыматты їстїртєн кабыл алуусун жана логикалык ой жїгїртїї жєндємїн жоготкондугун кєргєздї. Андан тышкары, статистика боюнча чоў текст жана сїрєтї жок макалаларды аягына чейин окугандар абдан азайды” – дейт Аях Рахман. Кєп окумуштуулардын пикири – социалдык тармактар жалган виртуалдык дїйнєнї жашоо маўызы жана ал тармактардагы “авторитеттер” адамдын жїрїм-турумуна туура эмес таасир берет – дейт. Адам єзї ой жїгїрткєндї унутуп, соц. тармактарда жазылгандай жашап калышат. Себеби бир тїрдїї кыймыл аракеттер (кат келди, аны окуу, жооп берї, класс, “лайк” ж.б. ушул сыяктуу) адамдын аў-сезимин деградацияга алып келет! Мына окурман, сиздерге жогорудагы логикалык суроону бердик (топунун баасы канча сом?). Ким биринчи туура жообун табып, редакциябызга жазып жиберсе, ошол окурманыбызга белек беребиз ;) Жообун 1032 кыска номерине AIBAT деген сєздї кошуп смс менен жєнєтїўїз (смс баасы - 15 сом) Бектур Баймоўолов


Айбат - коомдук-саясий гезити №80