Issuu on Google+

www.aibat.kg

9-МАЙ ЖЕЎИШ КЇНЇЎЄР МЕНЕН!

redactor@aibat.kg •

ЖЇРЄГЇБЇЗДЄГЇ ТЇБЄЛЇК АЛКЫШ ЖАЛЫНЫ

Эр жїрєк "водолаз" менен маек

9

НАРЫН СОТУ БАТУКАЕВ БОЮНЧА ЄЗ ЧЕЧИМИН КАЙРА ЖОККО ЧЫГАРДЫ Кылмыш дїйнєсїнїн тєбєлї аталган Азиз Батукаевди айыккыс оорусуна байланыштуу, абактан эртелей бошотуу боюнча, Нарын шаардык сотунун чечими жокко чыгарылды. Бул тууралуу бїгїн "Азаттыкка" Жогорку Соттун маалымат кызматынан кабарлашты. Маалыматка ылайык, буга чейин Башкы прокуратура Батукаевдин ишиндеги жаўы ачылган жагдайлар боюнча мурдагы сот чечимин жокко чыгаруу єтїнїчїн келтирген. Прокуратуранын жїйєсїндє, Батукаевге жалган диагноз коюлуп, аны абактан чыгаруу атайылап уюштурулган. Нарын шаардык соту Башкы прокуратуранын єтїнїчїн карап, Батукаевди ден соолугуна байланыштуу абактан эртелей бошотуу боюнча 2013-жылдын 9-апрелинде кабыл алынган єз чечимин кайра жокко чыгарды. Батукаев тїрмєдєн эртелей бошонуп кеткенден кийин, ага коюлган диагноз туура эмес экенин депутаттык комиссия ачыкка чыгарган. Єткєн айда Баш прокурор Аида Салянова Батукаев боюнча иш кайра карала баштаганын билдирген болчу.

¹ 77 • 9-ìàé, 2014

7

5

Путин жикчилерди референдумун токтото турууга чакырды 10


2

САЙ-САТ

БЇРКЇТАЛИЕВИЧ БЇРКЇТТЄЙ УЧТУ

Гезитибиздин єткєн санында жарык кєргєн «Бир болдун» катарында криминалдар барбы?» аталыштагы макалада 13-апрелде єткєн Токтогул шаардык кеўешиндеги шайлоодо аталган партиянын 11-тизмесинде Єзїбеков Аманбек Бїркїталиевич

аттуу жигит бардыгын, ал убагында эгизи Эсен менен чогуу «криматалык», маркум Рыспек Акматбаев менен чогуу жїргєнї баяндалган. Ошол макаладан кийин кетментєбєлїктєр редакциябызга коўгуроо кагышып, кызык жаўылыкты айтышты. Ага кулак тїрсєк, Аманбек «Бир болдун» атынан шаардык кеўеште депутаттык мандат тагынып, ал турсун, шаардык кеўештин тєрага орунбасарлыгына шайланыптыр. Убагында «криматалыкты» жандап жїргєн «азаматтын» Токтогул шаардык кеўешинин вице-спикерлигине кєчїк басканы – иштин бїткєнї эмеспи? Жалаў таза, жаўы жїздєрдї партиябызга кошобуз деген «Бир болдун» «атаманы» Алтынбек Сулаймановго эмне дээрибизди да билбей турубуз. Аман болсун дейли…

КАЗАКТАР ЖАЛГАН МААЛЫМАТ ТАРАТКАНДЫГЫ ЇЧЇН 10 ЖЫЛГА ЧЕЙИН ЭРКИНДИКТЕН АЖЫРАШЫ МЇМКЇН, А БИЗДЕЧИ?

6-майдан баштап, коўшу Казакстандын Кылмыш жаза кодексине єзгєртїїлєр киргизилип, ага ылайык жалган маалымат тараткандыгы їчїн казакстандыктар 10 жылга чейинки мєєнєткє эркинен ажырашы мїмкїн. Бул тууралуу казак басылмалары билдирїїдє. Єзгєртїїлєргє ылайык, алдын ала жалган маалымат таратып, ал маалымат коомдук тартиптин бузулушуна кооптуу болгон, жарандардын же уюмдардын укуктарына зыян келтирсе, чоў єлчємдєгї айып пул же 1 жылга чейин эркинен ажыратылат. Ушул эле кылмыш адамдар тобу аркылуу кызматтык абалынан пайдаланып, маалымат каражаттарын колдонуу менен жасалса, мында да айып пул салынып, 2 жылдан беш жылга чейин эркинен ажыратылат. Ал эми кылмыш уюшулган топ аркылуу єзгєчє кырдаалдын шартында же согуш абалында, же коомдук иш-чаралар убагында жасалса, 5 жылдан 15 жылга чейин эркинен ажыратылат деп мыйзамда жазылган. Белгилїї болгондой, бизде да депутаттар

жалган билдирїї таратуу боюнча Кылмыш кодексине єзгєртїїлєрдї киргизїї боюнча демилгени кєтєрїп чыгышып, ал мыйзам долбоору Жогорку Кеўештен жактырылган. Эми кийинки кадам президентте. Биздин мыйзамда болсо жалган билдирїїгє жоопкерчиликти журналист эмес, ошол билдирїїнї тараткан адам тартат. Мындай билдирїї тараткандар 500-1000 сомго жакын айып пул тєлєп, же 1 жылга чейин эркинен ажыратылат. Ал эми ушул эле кылмыш єзгєчє оор кылмыш менен биргеликте жасалса 100-200 миў сом же 1-3 жыл эркинен ажыратуу каралган. Уюшулган адамдар тобу тарабынан жасалса 3-5 жыл каралган. Бул мыйзам долбоору жарандардын жоопкерчилигин арттыруу максатында иштелип чыкканын, ММКларга зыяны тийбестигин какшап келе жатышса да, ушуну тїшїнє албай койдук. Биздин мыйзам казактардыкына караганда кыйла жеўил экени ачык кєрїнїп турат, бирок сєз эркиндигин туура колдонгонду билбеген биз ага кєз жумуп коюудабыз. Жооптуу редактор: Мелис АРТЫКОВ Редакциялык жамаат:

Гезит ээси:

"Айбат Аймак" коомдук фонду Башкы редактор:

Каныбек САПАРОВ

Акинай АЙДАРОВА Рахатбек РЫСАЛИЕВ Тєлєбїбї КАСЫМАЛИЕВА Дамир ЭСЕНГУЛОВ Мирбек АСАНАЛИЕВ (0777 15 99 45 Нарын) Рыскїл ТЫНЫБЕК кызы (03943 43679 Ыссык Кєл)

Коммерциялык директор:

Бектур БАЙМОЎОЛОВ (0772) 16 11 00

9-май, 2014-жыл

ПАСПОРТ БИЗНЕСИНИН «КОРОЛУ» АДАМ ЄЛЇМЇНЄ ШЕКТЇЇ ДЕЛИП КАРМАЛДЫ Баскан жеринде чуу чыгармайынча шїк жїрє албаган, айтылуу паспорт бизнесинин королу атыккан кадимки «Интел Линкс» компаниясынын тїптєєчїсї Дмитрий Цой 6-майдын кечинде кармалганы коомчулукта «дїў» дей тїштїк. Ал эми ИИМдин уюшкан кылмыштуулук менен кїрєшїї башкы башкармалыгынын жетекчиси Рафик Мамбеталиев 7-майда єткєргєн маалымат жыйынында бул окуянын чоо-жайын баяндап берди. Рафик мырзанын айтымында, Д.Цой эки окуяга байланыштуу шектелип жатыптыр. Биринчи окуя 2009-жылдын 12-июлунда Ысык-Кєл облусундагы Жаркынбаев айылында болуптур. «Ысык-Кєлдє жїргєн Цой эки кишиге Макаров тапанчасын колдонгон. Бирєєсїн бутка атса, экинчисин башына союл менен уруп сабаган экен. Ошол учурда Кылмыш-жаза кодексинин (КЖК) 234-беренесинин («Бейбаштык») негизинде кылмыш иши козголгон. Бирок тїшїнїксїз себептер менен иш токтотулган. Убакыттын єтїшї менен жабыркагандардын бири каза болгон. Экинчиси экспертизанын корутундусу боюнча денсоолугуна оор жаракат алганы белгилїї болгон. Ушул фактылар боюнча бїгїнкї кїндє Д.Цой Бишкек ШИИББдин убактылуу кармоочу жайына камалды» дейт Мамбеталиев. Сєзїн андан ары улаган Рафик мырза Цойдун борбор калаадагы їйїн, ага караштуу имараттарды тинтїїгє алганда куралжарактар чыгыптыр. «Тинтїїнїн жїрїшїндє 7 огу менен «Иж-27М» їлгїсїндєгї сайсыз мылтык табылды, - дейт Р.Мамбеталиев. - Анын жашаган башка дарегинде ноутбук , эки планшет, флеш-карта, уюлдук телефондун эки кутучасы, сим-картанын тышы, фото аппараттын тєрт флеш-картасы, код менен ачылуучу, бирок коду ээсине белгисиз темир сейф табылды. Ал эми иштеген жеринен 9 огу жана колдонууга урук-

конок їйїндє жана Кочкор районундагы Ара-Кєл айылындагы «Булат-М» ЖЧКнын кеўсесинде тинтїї улантылып жатканын баса белгиледи. Бул Дмитрий Цойго байланышкан биринчи окуя деп туруўуз. Ал эми экинчи окуя белгилїї спортчу Руслан Абасовдун єлїмїнє байланыштуу экенин Рафик Мамбеталиев ачыкка чыгарды. Анын маалымдашынча, Д.Цой менен Р.Абасовдун ортосунда жер талашуу орун алып, учурда ал иликтенип жатыптыр. Д.Цойдун «ишмердїїлїгї» муну менен эле токтоп калбаптыр. Р.Мамбеталиев Д.Цойго 2007-жылы эле КЖКнын 173-беренесинин негизинде кылмыш иши ачылып, ал тїптєгєн «Интел Линкс» єлкє казынасына 25 млн. сомдук зыян келтиргени аныкталганын кошумчалады.

сат кагазы менен ПМ-9 їлгїсїндєгї сыйга берилген тапанча, уруксат кагазы менен Remington мергенчилик мылтыгы табылды». Ошондой эле Нарын облусунун АтБашы районундагы Жол-Богошту капчыгайында жайгашкан «Булат-М» ЖЧКнын

Паспорт бизнесинин «королуна» байланыштуу тергєє иштери уланууда. Тергєєнїн жыйынтыгында дагы эл билбеген сырларынын бети ачылар. Ага чейин макалабызды убактылуу жыйынтыктай туралы… Зарина САТКЕЕВА

Веб-сайт: www.AIBAT.kg Электрондук каттар їчїн дарегибиз: redactor@aibat.kg Редакцияга келген материалдар жана сїрєттєр кайтарылбайт.

Гезит редакциянын компьютердик басма бєлїмїндє терилип, жасалгаланды.

Гезитте жарыяланган материалдар редакциянын кєз карашын чагылдырбайт. Макала жана интервьюлардагы чындыкка дал келбеген маалыматтарга макала жазган жана интервью берген инсандар єздєрї жоопкер. Жарнамалардын мазмунуна жарнама берїїчїлєр жооптуу. Жарнамалык материалдар:

Кыргыз Республикасынын Адилет министрлигинде катталган, Каттоо № 1853 Гезит «ММК колдоо боюнча борбор» фондунун басмаканасында басылды Гезит келишим баада.

Буйрутма №1121

Нускасы: 1500


3

САЙ-САТ

ТАШИЕВГЕ АЙТААРЫБЫЗ «БААТЫР БИР ЄЛЄТ, КОРКОК МИЎ ЄЛЄТ» Муштумун кєтєрє чуркап, Кыргызстанды уруп-сабап башкаргысы келген Камчыбек Ташиевдин жеке єзїнє тиешелїї басылмасы бар. Анын биринчи бетинен дайыма єзїнїн сїрєтї тїшпєйт. Ошол гезит аркылуу Камчыкебиз аябай бийликтен запкы жеген саясатчыдай болуп, адегенде темир тор артына отуруп, андан кийин депутаттык мандатынан ажырагандыгын жаздырган экен. «Башка адам Ташиевдин ордунда болгондо эчак эле колун кєтєрїп, багынып бермек. Бирок Камчыкебиз андай жигиттерден эмес…» деп жазат гезит. Биринчиден, Камчыбек мырзаны бийлик Ак їйдїн тосмосунан секирткен эмес. «Бийликти басып алам» деп кыйкырткан эмес.

Анан дагы «Чыўгызхандын шакирти» деген наамды єзї «суранып» атып алып алганын да жашыра албайбыз. Эгерде эл їчїн иштейм деген саясатчы болгондо биринчи кезекте мыйзамды сыйламак. Мыйзамды сыйлаган саясатчы тосмодон секирип, бїтїндєй дїйнєгє шерменде болмок эмес. Бийликке шайлоо аркылуу гана келгенди туура кєрмєк. Айгайлаган ызы-чуу менен бийликке келїїчї жоокерчилик заман тээ байыркы кылымдарда калганын жакшы тїшїнмєк. Ал эми 2010-жылдагы апрель революциясы бул таптакыр башка нерсе экендигин баамдамак. Анда элибиз Бакиевдин кандуу бийлигине чындап нааразы болуп, эч кандай лидери жок эле єздєрї кєтєрїлїп

чыкканын жашырмак эмес. Экинчиден, Камчыбек мырзанын ордунда башка саясатчы болгондо акыл-эси менен иш кылмак. Эгерде эсибизге жара чыкпаса Азимбек Бекназаровдун «Камчыбек Ташиевди мен эрки бекем деп жїрсєм, бат эле сынып калат экен. Эртеў менен кирсем, «Мен аягына чейин турам» деп кїпїлдєйт, тїштєн кийин кирсем, «Досуўа айтпайсыўбы, мени чыгарсын» деп жалдырайт» деп айтканы бар. Андыктан Ташиев ошол убактылуу темир тордун артында отурганда эле миў жолу сынып, кайра эптеп миў жолу «тирилгенин» билебиз. Мындан улам кыргыз эли айтып келген «Баатыр бир єлєт, коркок миў єлєт» деген макалды гана айтып койгубуз келет.

УОК АДАМДЫН ЄЛЇМЇНЄН САЯСАТ ЖАСАГАНДЫ ТОКТОТСУН!

Улуттук оппозициялык кыймыл їстїбїздєгї жылдын 30-апрелинде ок атуудан каза болгон Жеўишбек Садиевди Ош шаарынын экс-мэри Мелис Мырзакматовдун жакын тууганы катары атайын маалыматты жайылтуу менен алек. Жеўишбек Садиев мурда Азиз Батукаевдин уюшкан кылмыштуу тобунун мїчєсї болгондугун, эки жолу кылмыш жоопкерчилигине тартылгандыгын укук коргоо органдары тастыктап берди. Биринчисинде мыйзамсыз ири кєлємдєгї наркотикалык затты сактап жїргєндїгї їчїн соттолсо, экинчисинде башка бирєєнїн мїлкїн уурдап алгандыгы їчїн соттолгон.

Ырас, акыркы жылдарда беш маал намазга жыгылып калганын да билдиришти. Бирок, мурда кылмыш чєйрєсїндє жїргєн адамга эч убакта тынчтык жашоо болбостугун жакшы билебиз. Андыктан анын єлїмї ошол кылмыш чєйрєсїндє жїргєн маалындагы жасаган кадамдарынын «жемиши» болушу толук мїмкїн. Мына ушуну УОК эми Мелис Мырзакматовго карата бийликтин коркутуп-їркїтїїсї катары пикирди коомчулукка жайылтууга єттї. Биринчиден, Жеўиш Садиев УОК билдирип аткандай Мырзакматовдун эч кандай жакын тууганы эмес. Жадагалса апасы жактан да эч кандай тууганчылыгы жок экендиги билинди. Жєн гана бир айылдан экендиги тастыкталып турганына карабастан, уюшкан кылмыштуу топтун бир убактагы мїчєсїнїн єлїмїн бийликке шылтагысы келген УОКтун кєздєгєнї не болушу мїмкїн? Андай эле акыйкаттыкты, Кыргызстандын єнїгїп-єсїїсїн каалаган кыймыл болсо, Жеўиш Садиев чындап эле Мырзакматовдун тууганы экендигине ишенишсе, анда неге тууганы кылмыштуу чєйрєдє жїргєн саясатчыны катарларына кошуп алышты? Же булар бийликке жетїї їчїн кылмыштуу топтордун жардамына муктаж болуп калышты беле?

КРнын БАЖЫ БИРИМДИГИНЕ КИРЇЇ МАСЕЛЕСИНЕ БАЙЛАНЫШТУУ МЕКЕМЕЛЕР АРАЛЫК КОМИССИЯНЫН ЖЫЙЫНЫ БОЛДУ 6-майда премьер-министри Жоомарт Оторбаевдин тєрагалыгы алдында КРнын Бажы биримдигине кирїї маселесине байланыштуу мекемелер аралык комиссиянын жыйыны болду. Єкмєттїн басма сєз кызматы билдиргендей, жыйындын жїрїшїндє Ж.Оторбаев, Орусия Федерациясы менен Казакстанга жасаган иш сапарынын алкагында КРнын Бажы биримдигине кирїїсї боюнча «жол картасы» талкууланганын маалымдады. «Бажы биримдигине кирїї процесси коомчулукта кызуу талкууланууда, ал єз кезегинде єкмєттї баардык документтерди кылдат иштеп чыгууга милдеттендирет», - деди ал. Премьер-министр келээрки жумада аталган маселе парламенттик угууга коюулаары

кїтїлїп жатканын, жалпы коомчулуктун Бажы биримдигине кирїї процессин дагы талкуулап, сунуш-пикирлерди киргизїїгє мїмкїнчїлїгї болоорун кошумчалады. Жолугушуу алкагында КРнын Бажы биримдигине кирїї процесси, ошондой эле, «жол картасы» боюнча юридикалык жана техникалык маселелери кеўири талкууланды.

3-МАЙ - БАСМА СЄЗ ЭРКИНДИГИНИН ЭЛ АРАЛЫК КЇНЇНЄ КАРАТА БИШКЕКТЕГИ ЖУРНАЛИСТТЕР АЛЛЕЯСЫНДА “АНТИЄРДЄК” АТТУУ ФЛЕШ-МОБ АКЦИЯСЫ ЄТКЄРЇЛДЇ

Алтымыштан ашык кыргыз, орус жана єзбек тилдїї медиа кызматкерлер, журналисттин укугун коргогон уюмдардын мїчєлєрї жана активисттердин айтымында, бул акциянын максаты гезиттен жасалган єрдєктєрдї єрттє аркылуу кыргыз журналистикасындагы ушак-айыўдан жана жалган маалыматтан арылуу болуп эсептелет.

Т.АБДЫГУЛОВ КРнын УЛУТТУК БАНКЫНЫН ТЄРАГАСЫНЫН МИЛДЕТИН АТКАРУУЧУ БОЛУП ДАЙЫНДАЛДЫ Абдыгулов Толкунбек Сагынбекович КРнын Улуттук банкынын тєрагасынын милдетин аткаруучу болуп дайындалды. Бул тууралуу жарлыкка президент Алмазбек Атамбаев бїгїн, 7-майда кол койду, деп билдирет Президенттик аппараттын басма сєз кызматы. Т.Абдыгулов 1976-жылы 7-июлда Ысык-Кєл облусунун Тоў районундагы Бє-

кєнбаев айылында туулган. 2007-жылы АКШнын Тїндїк Техас университинин «Мамлекеттик башкаруу» адистигин (магистр даражасын) бїтїргєн. 2005-жылы Япониядагы Нагойи университетинин «Єнїгїї экономикасы» адистигин, 1999-жылы Кыргызстандын эл аралык университетин, 1997-жылы Кыргызстандын эл аралык

университетинин Эл аралык экономикалык мамилелер адистигин аяктаган. 2012-жылдын январынан бери КР єкмєтїнїн аппаратынын экономика жана инвестициялар бєлїмїндє эмгектенген Акинай АЙДАРОВА

9-май, 2014-жыл


4 САЯСАТКА БЕЛЧЕСИНЕН БАТЫП, БИР ТАРАПТУУ ГАНА ИШ ЖЇРГЇЗГЄН ОМБУДСМЕН КИМГЕ КЕРЕК? Бактыбек Аманбаевди Кыргыз Республикасынын Акыйкатчысы катары шайлоо менен єтє тереў жаўылышканыбызды кечирээк байкадык. Мурда-кийин бул багытта тажрыйбасы жок Аманбаев «чї» эле дегенде саясатка белчесине чейин малынып, кызматтык абалын жеке кызыкчылыгы їчїн багыттап алды. Эске сала кетсек, єткєн жылы Жети-Єгїз районунун Саруу айылынын тургундары уюштурган ызы-чуулу митингдер тууралуу Бактыбек мырза коомчулукка бир тараптуу пикирин алып чыккан болчу. Анын єзїнїн айтуусу боюнча Саруу айылына барып, эки кїн конуп, окуянын чоожайы менен таанышып кайткан. «Саруу айылынын эли бир айдан бери жарым-жартылай аскердик абалда жашап атышыптыр. Качан милиция кызматкерлери басып кирип, балдарыбызды кармап кетет деп коркуп жашап атышкан экен» деп билдирип чыккан Омбудсмен. Анан дагы Ысык-Кєл облусу боюнча єкмєттїн ыйгарым єкїлї Эмилбек Каптагаевди Саруу айылынын элине туура эмес мамиле жасап жатат деп айыптаган. Биринчиден, Акыйкатчы бул жерде окуяга бир жактуу гана баа бергени билинип турат. Атайын Саруу айылына баргандан кийин митинг маалында єкмєттїн єкїлї Эмилбек Каптагаевди кимдер барымтага алгандыгын, эмне себептен алгандыгын, кимдер башаламандыкты уюштурганын, кимдердин заказы болгондугун да иликтєєгє алса туура болмок. Ошол эле убакта Саруу айылынын элине жакшы кєрїнїї максатын гана кєздєбєстєн, аларга жасап жаткан аракеттери мыйзамсыз экендигин айтып, мамлекеттин кызыкчылыгы їчїн сабырдуулукка жана мыйзамдуулукка чакырса туура болмок. Жок! Тилекке каршы Бактыбек Аманбаевдин колунан андай акыйкат сєздї айтуу келген жок. Муну менен ал акыйкаттыктан тайып, єзїнїн ишмердїїлїгїн саясый багытка буруп, бир гана оппозициялык маанайдагы саясатчылардын пикирлерине таянып туруп алды. Ал Эмилбек Каптагаевди Салуу айылынын тургундары менен жолугушуудан качып жатат деп билдирген. Ага жооп кылып Каптагаев эч кандай жолугушуудан качпагандыгын, болгону аны барымтага алып, єрттєєгє аракет кылгандар мыйзамдын алкагында жоопкерчиликке тартылышы керек экендигин билдирген. Анткени ошол убакта аны барымтага алгандардын айрымдары, башаламандык уюштургандар да мыйзам алдында жооп берїїдєн качып, Саруу айылына єзїм билемдик менен коменданттык саат орнотуп алышкан. Эгерде Бактыбек мырза чыныгы акыйкатты издесе, эмне себептен

9-май, 2014-жыл

КОЧКОРДОГУ ЭСТЕЛИКТИН АЧЫЛЫШЫ

Кече кїнї Кочкор районуна караштуу Чолпон айылынын айыл єкмєтїнїн имаратынын алдында, улуу ата-мекендик согушта курман болгон жоокерлердин элесине арналып тургузулган эстеликтин ачылышы болуп єттї. Эстелик тургузуу демилгесин «Чолпон коому» коомдук уюму колго алып, жалпысынан 726,598 сом каражат эстелик тургузууга сарпталган. Аталган сумманын 30 пайызын жергиликтїї тургундар демилгеге кошумча катары жардам кылышкан. Бул салтанаттуу ачылышка Президенттин аппаратынын орун басары Дїйшєн Ирсалиев сєз алып ардагерлерибизге жылуу сєзїн айтып, аларга ден-соолук тилеп, “кыйыў кезеўде ата-мекенибизди сактап, ушул муунга єткєрїп берїїсї чоў жеўиш” деп кыскача токтолду. Социалдык фонддун тєрагасы Муканбеткалый

мыйзамсыз кадамдарга баргандардын мыйзам алдында жооп берїїсї керек экендигин айткан жок? Андыктан Эмилбек Саламатович айткандай Акыйкатчынын анын дарегине айткан айыптоолору эч кандай негизсиз эле. Бул Бактыбек мырзанын єзїнїн кызматтык милдетин так билбестигинин бир жагы. Ырасында єзїнїн милдеттери кандай экендигин билип турса дагы, ишмердїїлїгїн саясый багытка буруп алганы кандайдыр бир жеке кызыкчылыктын болуп жатканынан кабар берет. Экинчи жагынан ал єзїнїн 2013-жылга карата берген отчётунда жалаў гана оппозициячыл саясатчылардын укуктары тууралуу саймедиреп берген. Мындан улам Кыргызстанд оппозициячыл саясатчылардан башка адамдардын укугу бузулуп жаткан жокпу деген суроо туулат? Ошол эле убакта ал Башкы прокуратурага бир топ дооматтарды коюп кеткен. Маселен ал «Башкы прокуратура менин жєнєткєн кайрылууларыма такыр кєўїл буруп койгон жок» деп айткан эле. Ага карата Башкы прокурор Аида Салянова мындай жообун берген: «Бизге келген бардык кайрылууларды карап чыгабыз. Бирок объективдїї себептерден улам алардын бардыгын теў эле аткара албайбыз. Маселен, жашы жете элек кыздарды зордуктагандыгы їчїн Россиянын соту жоопкерчиликке тарткан кылмышкерди Кыргызстанг�� алып келїї, 2 кг героин менен колго тїшїп Казакстанда жаза мєєнєтїн єтєп аткан кылмышкерди Кыргызстанга алып келїїнї суранган кайрылуулар болот. Бизде ансыз деле єтє оор кылмыш менен соттолгондор толтура. Андыктан мындай кылмышкерлерди башка єлкєлєрдєн Кыргызстанга алып келбегенге аракет кылабыз». Ырасында эле кандай гана кайрылуу болбосун, анын орундуу, же орунсуз экендигин караш керек болот эмеспи?

Ал эми Бактыбек Аманбаевдин Башкы прокуратуранын дарегине толтура дооматтарды коюп атканын бир гана себеби бар экендигин Аида Салянова тємєндєгїчє тїшїндїрїп берген: «Мындай позициянын бир гана себеби болот. Бул Аманбаевдин жеке кызыкчылыгы. 2013-жылы Ош шаарынын кургак учук ооруканасынын кызматкерлерине карата кылмыш иши козголгон. Суракка алынгандардын катарында «Республика» фракциясынын атынан депутат, Омбудсмендин бир тууганы Урмат Аманбаева да бар. Менин оюмча Бактыбек Аманбаев кампанияны єтє эрте баштап алды. Буга азырынча эч кандай негиз жок эле». Ырасында эле иштеп аткан Башкы прокуратурага єзгєчє асылып калганынын жїйєєлїї себеби ушул болуп турат. Ошол эле убакта эксАкыйкатчы Турсунбек Акун дагы Бактыбек Аманбаевдин саясатка кызуу киришип кеткенин сынга алган. Акыйкатчылык кызмат бул саясый кызмат эмес. Ал саясатчылардын гана эмес, катардагы жарандардын да укугу коргошу керек. Ошол эле убакта окуяга бир тараптуу гана пикирлерди чогултпастан, ар тараптуу иликтєєлєрдї жїргїзїп, анан гана єзїнїн тыянагын чыгарышы керек. Тилекке каршы Бактыбек мырза бул жагынан тереў аксап атат. Мына ушундай єзїнїн милдеттерине кайдыгер мамиле жасаган Акыйкатчы кече жакында кыргыз тилдїї басылмалардын бирине «Президент мени кабыл албай жатат» деп каўырыгы тїтєгєн маегин берген экен. Эгерде ал єзїнїн милдеттерин так билбесе, єлкєбїздїн стабилдїїлїгї їчїн окуяларды акыйкат иликтебесе, аны президент эмес, айыл башчысы деле жакшы кабыл алышы кїмєн. Андыктан Бактыбек мырза, бирєєгє доомат коюп, арызарманын айтаардан мурда єзїнїн кызматтык милдеттерин так билип алса жакшы болмок.

Абылгазиев жана Нарын облусунун ыйгарымдуу єкїлї Аманбай Кайыпов жана орун басары Алмаз Касен, Профсоюздар уюмунун тєрагасы Асылбек Токтогулов, генерал майор экс министр Таалайбек Ємїралиевдер катышышты. Эстеликтин бетине согушка катышып душмандын огунан курман болуп кайтпай калган 432 жоокердин аты жєнї чегилип тїшїрїлгєн жана астына жоокердин эстелиги коюлган. Район боюнча болгону он гана ардагерибиз калып, аларга таазим алдында ыраазычылык сєздєр билдирилип, ар бир ардагерлерге белек бечкектер таркатылып, сый тамак арналып жана концерттик иш чаралар улантылып кызыктуу болду. Эч ким, Эч нерсе, Эч качан унутулбайт!

Дамир ЭСЕНГУЛОВ


5

МАЕК

ЭР ЖЇРЄК "ВОДОЛАЗ" МЕНЕН МАЕК дар бизде кызмат кылышат. Ал эми калгандары башка єлкєдєн Казакстандан, Молдовадан Тажикистандан дагы бар.

Аптаптуу жай мезгили келе жатат, элдин баары салкындуу жер издеп эс алганы ар тарапка сапар тартат эмеспизби. Бирибиз касиеттїї Ысык-Кєлїбїзгє жєнєйбїз, ошол жайдын ысып аткан убагында суу издеп тїшєбїз деп сууга тїшкєндї билгенибиз, билбегенибиз деле “Эл дїрбєсє эшек кошо жєнєйт” болуп суунун тереў, тайыз эместигине карабай чалпактай беребиз. Биздин кыскача баяныбыз ушул адам ємїрїн сактоочу суучул, орусча айтмакчы "водолаз" менен азыноолак кеп курдук.

- Саламатсызбы! Єзїўїздї тааныштыра кетсеўиз биринчиден? - Саламатчылык кандайсыздар? Менин атым Айдар Каптагаев єзгєчє кырдаал кызматында иштейбиз, суу кызматында эмгектенем, суу мектеп окуу жайында билим алганбыз. Єзїм ушул эле Ысыккєл єрєєнїнєн болом 1986-жылкымын. - Бул кызматка кандай болуп келип калдыўыз, же бала кезден кызыкчу белеўиз? - Эми кандай айтсак бул тармакка окууну бїткєндєн кийин жумуш жок болду. Анан ушундай бир кїнї эле суу бєлїгїнє кызмат

кылуу болот, жумушка алабыз деп калышты мен келип мектептин жетекчиси Алмазбек Абышевич менен сїйлєштїм ачык, Алмаз байке кел иштейли сєзсїз деп андан ары ушул кызматта иш кылып келебиз. Негизи мен єзїм сууда чабак урганды жакшы кєрєм.

- Ушул мектептин ачылганына канча болду жана канча бала билим алат? - Бул мектептин ачылганына 4 жыл болду, суучул балдардан єзїбїздїн катарда ондой бала бар, булар жумушунда так иштеген тажрыйбасы мол балдар, калгандарын їйрєткєнбїз, 100дєй баланы окутуп тажрыйба топтодук. Ошолордун ичинен арабызда 50дєй бал-

- Ушул єзїў иштеп атканыўа 4 жыл болуптур ошол убакыттын ичинде кызыктуу баштан єткєн окуялар жолукту беле ошондон айта кетсеў бир аз? - Эми эсимде калгандардан кєп болот андай окуялар, бир жолу Балыкчыга келдик єзгєчє окуя болуп 2 саата жетип келдик ошондо, биринчи сууга кирип аткан убагым эле. Ошондо куюлуп жаткан мазутту табыш керек болуп калып, бир канча тереўдикте сууга кирип, калган убактар кєп, эсимде жок суунун тереўдигин бирок таап чыккам. Биринчи жолу мамлекет тарабынан медаль алгам. Ошол эсте калганым ушул экен. Негизи эў биринчи сууга тїшкєнїў эсиўде калат. Мен їчїн биринчи оор тїйшїк ошондо болду десем болот, анан кєнїп кєптєн тїшкєн сайын такшалып каласыў.

- Канча метр тереўдикке чейин суу астында жїрє аласыў? - Чынында мен эў кєп суу астына кирїї ыкмасы менен машыгуу кылам, 20, 25 метр тереўдикке чейин чумкуй алабыз. Муну кылыш чындыгында оор, сен суу астына канчалык тємєн кирген сайын, ошончолук демин кысылып, кислородуў да азая баштайт. Эми мындай айтканда азыр биз жерде туруп бир атмосфера менен турсак, сууга кирген учурда їстїўєн дагы бир аба кошулат. Ошентип канча-

- Эми айтсаўыз ушундай кооптуу учурларда, єзїўдї жоготуп коюу же болбосо аябай корккон убактар болду беле? - Албетте, коркуу сезими кєп болот, эми адам єзї кєрїп, билбей жїрїп эле, адам сєєгїн суудан алып чыгып атсак, бир канча метр тереўдиктеги суу тїбїнє киресиў, андай кооптонуу учурлар

БАТКЕНДЕГИ ЧЕК АРА АЙМАГЫНДА ЧЫККАН ЧЫРДЫН МЫЙЗАМДУУ ИЛИКТЕНИШИНЕ ЭКИ ТАРАП ТЕЎ КЫЗЫКДАР Кечээ 7-май кїнї кечки саат 8дер чамасында Баткен облусунун Кєк-Таш айылынын Жака-Єрїк деген жеринде кыргызтажик жарандарынын ортосунда жаўжал чыгып, таш ыргытуулар болуп, натыйжада эки тараптан теў жаракат алгандар болгон. Мына ушул маселе бїгїн Жогорку Кеўеште жабык эшик артында талкууланды. Ага чейин эле бул окуяга єкмєт чукул чараларды кєрїп, Тажик тарап менен да сїйлєшїїлєргє жетишкен. Парламентке чакырылган ИИМ министри Абдылда Суранчиевдин айтымында Баткендеги жаўжалда єрттєлгєн 3 контейнер, 2 дїкєн, 2 унааны тажик тарап толугу менен кайра ордуна коюп берїїгє макулдугун беришкен экен. ТИМ министри Абдылда Суранчиев бул чырдын чыгышына эки єлкє ортосундагы чек аранын такталбагандыгы жана айланып єтє турган жолдордун жоктугу себепкер болгондугун билдирди. Ошондой эле ал бїгїн 8-майда Тажикстандын Кыргызстандагы элчиси Олим Рахимовду чакырып, чек арадагы окуяга тынчсызданып жаткандыгын билдирди. Ошондой эле окуяга байланыштуу ал Тажикстанга нота жолдоду. Нотаны элчи Олим Рахимовдун колуна тапшырды. Тажикс элчиси бул жолугушууда кыргыз-тажик чек арасындагы окуяны биргелешип иликтєє керек экендигин билдирди. «Мен мындай инциденттерди дагы-да кайталабоо їчїн биргелешкен иликтєє болушу керек деп эсептейм. Биздин эл – бир тууган эл. Бизди кєптєгєн кылым-

кєп болот.

дарды карыткан тарых бириктирип турат», - деди ал. Элчинин мындай билдирїїсї менен Тажик тарап дагы эки элдин ортосундагы ынтымактын бекем болушуна кызыкдар экендигин кєрсєттї. Окуя болгон жерге барган Коопсуздук, укук тартиби жана чек ара маселелери боюнча вице-премьер-министр Абдрахман Маматалиев да окуянын чоо-жайы менен таанышып кайра аркага кайтты. Чечилбеген чек ара маселесинен улам чыгып аткан мындай чырлар акыркы учурларда кєбїрєєк каттала баштады. Андыктан чек ара маселесин тез арада чечїї учурдун талабы болуп тургансыйт. Тажик тарап дагы бул маселени 12-13-май кїндєрї Душанбеде карай тургандыгын Олим Рахимов билдирди. Ушуну менен жаракат жана материалдык чыгым алып келген чыр-чатактар эми кайталанбайт деп ишенип туралы. Бул багытта бийлик єкїлдєрї, тиешелїї органдар тийиштїї аракеттерин жасап атат.

лык тереўдеп чумкуган сайын сени їстїўєн аба уламдан-улам кошулуп басып, демиўди кыса баштайт.

- Дагы Кыргызстандын кайсы аймактарына барып, кызмат кылдыўыз, деги эле чоў агын сууларга да кире бересиўерби? - Ооба ар кандай убактар болуп калат, Нарын суусуна тїшкєн мезгилдер болгон. Чоў агын сууларга тїшїш ооруураак болуп калат, ал эми башка дагы бєлєк аймактарга чоў мындай себептїї учурларда эки жака кєп чыгабыз. Булар ар бєлєк себеп менен чєгїп кеткендер бар бири машина менен келе атып чєксє, кээси жєн эле сууга тїшїп, эс алуу учурунда чєгїп кеткендер кєп. - Негизинен алганда силердин жумушуўуз єтє опурталдуу, ушул їй-бїлєўїз тууралуу кыскача айтсаўыз сиздин бул жумушуўуздан ата-энеўиз тынчсызданбайбы? - Туура айтасыўар бир топ эле опурталдуу, эми єзїбїз кесибибизди сїйїп иштебесек, анда элибиздин коопсуздугу кимде болмок эле ошондуктан кызмат деген кызмат экен, жумушуўбу сїйїп кылыш керек. Ал эми жеке турмушум жєнїндє айтсам учурда бойдокмун, буюрса їйлєнєлї деп атабыз. - Рахмат маегиўизге! Жыргалбек БЕРДИБЕКОВ

КЫТАЙДЫН ГУЙЛИНЬ ШААРЫНДА «КЫРГЫЗСТАН МАДАНИЯТЫНЫН КЇНДЄРЇ» ЄТЄТ 9-10-11-май кїндєрї Кытайдын Гуйлинь шаарындагы Гуйлинь технологиялык университетинде «Кыргызстан маданиятынын кїндєрї» аталышындагы иш-чара єтєт, деп билдирди «Патриот.kg» коомдук бирикмесинин єкїлї Уланбек Насиров, бїгїн, 28-апрелде АКИpress агенттигиндеги маалымат жыйында. Анын айтымында, иш-чаранын негизги максаты - кыргыз жаштарын бириктирип, ынтымагын бекемдєє жана кыргыз маданиятын даўазалоо. «Кыргызстандын маданият кїндєрї ишчарасынын алкагында концерттик программалар, улуттук оюндар, кыргыз маданиятын даўазалай турган буюмдардын кєргєзмєсї уюштурулат», - деди У.Насиров. У.Насиров билдиргендей, кыргыз маданиятын даўазалоого багытталган эл аралык иш-чарага Корея, Япония, АКШ сыяктуу 30дан ашуун мамлекеттерден келген сту-

денттер катышат. Алардын арасында аталган єлкєлєрдєн билим алып жаткан кыргызстандык студенттердин келиши кїтїлїїдє. Сарптала турган каражат кыргыз студенттеринин демилгесин колдоого алган Гуйлинь технологиялык университети тарабынан каржыланууда. Жыйындын катышуучулары белгилегендей, буга чейин ак калпак кїнї, Чыўгыз Айтматовдун чыгармачылыгына арналган жана ушул сыяктуу иш-чаралар уюштурулуп келген. Уюмдун негизги максаты – кыргыз элинин маданиятын даўазалоо жана кєтєрїї. Ушул сыяктуу иш-чараны мындан ары да улантуу пландалууда. Маалымат: «Патриот.kg» коомдук бирикмеси мындан бир жылдан ашуун убакыт мурун аталган университетте билим алып жаткан студенттер тарабынан уюштурулган жана жакынкы кїндєрї КР Юстиция министрлиги тарабынан каттоодон єттї. Дамир ЭСЕНГУОВ

9-май, 2014-жыл


6

ЧЫРАК

Аскаралы КАЙБАЛИЕВ, "Электр станциялары" ачык акционердик коомунун жетекчисинин орун басары:

БААНЫ КЄТЄРБЄСЄК, ЭНЕРГЕТИКАНЫ ТАЛКАЛАП АЛАБЫЗ Электр энергиясынын азыркы баасы аны єндїрїїгє, жеткирїїгє жана бєлїштїрїїгє кеткен чыгымдарды жаба албай калды. Элїї жылдан ашуун иштеген ГЭСтердеги жабдуулар токтоосуз тїрдє алмаштырууну талап кылат. Ошондой эле Бишкек менен Оштун жылуулук берїї борборлорунун чыгымдарын жабуу да электр энергиясын єндїрїїдєн тїшкєн каражатка жїктєлгєн. Мына ушундай кєйгєйлєр электр энергиясына болгон баа саясатын єзгєртїїгє тїрткї болууда дейт “Электр Станциялары” ачык акционердик коомунун башкы директорунун орун басары Аскаралы Кайбалиев. - Электр энергиясына болгон бааны кєтєрїї демилгеси эмнеден улам келип чыкты? - Электр энергияга болгон баа соўку он жылдан бери эч кєтєрїлє элек болчу. Ал эми электр энергиясын єндїрїїгє аны жеткирїїгє жана таратууга кеткен чыгымдар жыл сайын кєбєйїп отуруп, энергетика тармагы араўжан абалга кептелген. Чыгымдардын кєбєйїшїнє инфляциянын деўгээли катуу таасир этїїдє. Мисалы, он сомдук бир буюмду єндїргєн адам аны кайра сегиз сомго сатпайт да. Бизде болсо ошондой абал тїзїлїп жатат. Єндїрїлгєн электр энергиясы єзїн-єзї актабайт. Бирок, биз эл кандай кабыл алат деген санаркоо менен электр энергиясынын баасын кєтєрїї маселесин улам кийинкиге жылдырып келгенбиз. Ошол эле кезде биздин ГЭСтердеги жабдуулар жешилип, эскирип бїткєн. Мына ошол мындан бир канча жыл мурун орнотулган эў маанилїї жабдууларды, тетик-

терди алмаштырып, жаўылашыбыз зарыл. Бирок, бизде ага жетиштїї каражат жок. Абал мына ушундай шартта тура берсе, анда биз жакынкы эле келечекте энергетика тармагын сызга отургузуп, жоготуп алуу коркунучу бар.

ишканалар бир жылдык чыгымынын 70 пайызын мына ошол оўдоптїздєєгє кетиришет. Бирок, биздин техникалык жабдуулар союз мезгилинде алынып келинип, ушуга чейин анын баасы кайра каралбагандыктан чыгымдардын жалпы фонду да аз. Мына ошондуктан бизде учурдагы каржылык абалга байланыштуу єзїбїздїн каражаттын эсебинен жабдууларды алмаштыруу, оўдоп-тїздєє же тетиктерди жаўылоо маселеси єтє кыйын. Эл аралык донор уюмдардан насыялар алынган. Ага жылуулук берїї борборлорунун тетиктерин алмаштырдык. Анан “Токтогул” каскадындагы жабдуулардын тетиктерин оўдоп-тїздєєгє да атайын долбоор даярдалып, Азия Єнїктїрїї Бан-

ЖЕШИЛИП БЇТКЄН ЖАБДУУЛАР... - Мындан мурун эскирген жабдууларды алмаштырууга эл аралык каржы уюмдарынан насыя алынып жатканыўар боюнча маалымат чыкты эле. Ага сиздердин ички каржы булактарыўыздар кошулса да жетпейби? Тарифти кєтєрїї менен гана абалды жєнгє салууга болот дегенге кандай жїйєўїз бар? - Биздин бир жылдык амортизациялык фондубуз болгону 400 миллион сомду тїзєт. Негизи эл аралык тажрыйбада бизге окшогон

Мисалы, он сомдук бир буюмду єндїргєн адам аны кайра сегиз сомго сатпайт да. Бизде болсо ошондой абал тїзїлїп жатат. Єндїрїлгєн электр энергиясы єзїн-єзї актабайт.

ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫНЫН БААСЫ КАЛКТЫН 67 ПАЙЫЗЫ ЇЧЇН 70 ТЫЙЫН БОЮНЧА КАЛАТ Электр энергиясына болгон баанын кєтєрїлєрї тууралуу маалымат коомчулукта тїрдїї пикирди жаратууда. Мындай маалыматты саясый кызыкчылыгына пайдаланып калууну кєздєгєндєр да жок эмес. Андыктан кечээ жакында эле коомдук биринчи канал аркылуу энергетика министри Осмонбек Артыкбаевдин айткан билдирїїсїн дагы бир жолу коомчулукка жарыялап койгонубуз туура болот. Анын айтуусу боюнча электр энергиясына болгон 70 тыйындык баа Кыргызстандын калкынын 67 пайызы їчїн кєтєрїлбєстєн эле калат. Маселен, алдын-ала божомолдоолор боюнча жайкы сезондо 300 кВатт, кышкы сезондо 600 кВатт электр энергиясы їчїн баа 70 тыйын боюнча гана сакталат.

9-май, 2014-жыл

Эгерде электр энергиясын тамакаш даярдоо жана їйдї жарык кылуу їчїн гана пайдаландар їчїн бул єлчєм жетишээрлик чек болот. Ал эми заўгыраган хан сарайларды салып, їйїн гана эмес машине токтотуучу жайларын да электр энергиясы менен жылыткандар кымбаттатылган баада тєлєшєт. Маселен, энергетика министри Осмонбек Артыкбаев єзї кыш мезгилинде бир айда 10-12 миў кВатт электр энергиясын жага

тургандыгын билдирди. Ошол эле учурда карапайым эл ашып кетсе 500-600 кВатт электр энергиясын колдонот. Демек, электр энергиясын єздїк баасынан да арзан баада колдонуу мїмкїнчїлїг карапайым элге караганда колунда бар, бай жашаган жарандар кєбїрєєк колдонуп келишет. Анын айынан электр энергиясынын жетишсиздиги пайда болууда. Мындан улам заўгыраган їйлєрї бар, колунда бар жарандарга электр энергиясынын баасын кєтєрїї менен кыш мезгилинде электр энергиясынын жетишсиз болуусунан сактана алабыз. Ал эми карапайым элибиз мурдагыдай эле 70 тыйындык баа менен электр энергиясын їзгїлтїксїз колдонуу мїмкїнчїлїгїнє ээ боло алышат.

кынан тиешелїї каражатты насыя алуу иштери жїрїп жатат. Мына ошондой долбоорлор иштелип чыгып жатканы їчїн гана айрым бир тетиктер алмашылып, энергетика тутуму токтоп калбай иштеп жатат. Болбосо электр энергиясын єндїрїїдє жасалган мына ошол иштин бардыгын єзїбїздїн кїчїбїз менен жасаганга мїмкїн эмес эле.

ка бир ири кєлємдєгї турак-жайларды жылытуу їчїн колдонулушу мїмкїн. Алар ири єлчємдє пайда кєргєн ишкерлер катары мына ошол талап кылынган шартта тєлєєгє тийиш.

ОН БИР ТЫЙЫНДАН ЄСЇП ОТУРГАН ЄЗДЇК НАРК

- Айтсаўыз, анда ошол алынган насыяларды акырындан тєлєш їчїн электрдин баасын кєтєрїї жагы сунушталып жатабы? - Жок. Биз алган насыянын эсебинен биздин ГЭСтердеги жабдуулардын бардыгын алмаштырып, жаўыладык деп айта албайм. Болгону биз єтє зарыл деген негизги тетиктерди гана алмаштырып, оўдоп-тїзєп, эптеп иштетип жатабыз. Мына ошол насыялардын эсебинен келген каражат жабдууларды жумушчу абалда кармап турууга гана чыгымдалды. Эгерде биз жабдуунун бардыгын алмаштырабыз дей турган болсок, ал єтє чоў сумма. Аны биз келечекте єзїбїздїн ички мїмкїнчїлїктєрїбїздїн эсебинен гана аз-аздан бїтїрїшїбїз зарыл. Ал їчїн негизги каржы булагы тариф болушу керек. Электр энергиясынын азыркы баасы менен биз эч бир жаўылоо иштерин жасай албайбыз.

- Электр энергиясын жеринде єндїрїїнїн єздїк наркы, аны жеткирїїгє кеткен жана бєлїштїрїїгє чегерилген чыгым кошулганда канча болот? - Электр энергиясынын ГЭСтерде єндїрїлгєн єздїк наркы 10, 66 тыйынды тїзєт. Тегеректеп айтканда 11 тыйын. Аны улуттук электр тармактар ишканасы ГЭСтерден алып, жогорку чыўалуудагы линиялар аркылуу ташып жеткирет. Алардыкы менин билишимче 1517 тыйынга чыгат. Ал эми электр энергиясын бєлїштїрїїчї компаниялардын чыгымы кошулганда 40 тыйындын тегерегинде болот. Бул эми мендеги анча так эмес маалымат. Бул боюнча Энергетика министрлиги так торчону жарыялаш керек. Менин билишимче, бардык чыгымдар биригип отуруп, ал жакка 15� гана рентабелдїїлїк кошулганда 1 сом 15 тыйынды тїзєт. Буга кошумча инфляциянын деўгээлине ылайык 5� кошулганда 1 сом жыйырма тыйынга барабар болот.

СОЦИАЛДЫК КОЛДООНУ КАМТЫГАН БАА САЯСАТЫ

ЖЫЛУУЛУКТУН ЖЇГЇН КЄТЄРГЄН ГЭСТЕР

- Электр энергиясынын сиздер сунуштап жаткан баасы кандай негизде келип чыкты? - Карапайым элге оорчулук келтирбеш їчїн 300 кВт жайкы убакка, 600 кВт кышкы убакка мурдагыдай эле 70 тыйындан болот. Бул кїнїмдїк турмушта кєпчїлїк кыргызстандыктар пайдаланган эле єлчєм. Буга негизинен турмуш-тиричилик техникасын колдонуу жана тамак бышырууга кеткен электр тогу кирет. Ал эми электр энергиясын жайында 300 кВт, кышында болсо 600 кВттан ашык колдонгондор алар аны їйїн жылытууга же кандайдыр бир ишкердик їчїн пайдаланып жаткан болот. Анткени кадимки турмуштиричилик їчїн андан ашыкча электр энергиясы сарпталбайт. Мына ошол єлчємдєн кєп пайдалангандар бир сом жыйырма тыйындан тєлєшєт. Анан їчїнчї категориядагылар єзїнчє трансформатор орнотуп, 3 фаза менен электр тогун пайдалангандарга коммерциялык негизде эки сом жыйырма тыйындан баа коюлат. Анткени мына ошол єлчємдєгї электр тогу ишкердик їчїн же баш-

- ГЭСтерде иштелип чыккан электр энергиясынын єздїк наркы 11 тыйын болсо, аны ташып жеткирїїгє жана бєлїштїрїїгє кеткен чыгымдар мында єтє эле кєп кєрсєтїлїп жаткан жокпу? - Биз бул жерде анын єздїк наркы 11 тыйын деген менен бул жерде биз буга жылуулук берїї борборлорундагы электр энергиясын жана жылуулукту єндїрїїгє кеткен чыгымдарды да кошуп карашыбыз абзел. Биз жылуулук берїї борборунан чыгарган электр энергиясынын баасы 2 сом 10 тыйын. Бир гига калория жылуулуктун єздїк наркы 918 сом. Биз мында ГЭСтер менен ТЭЦтерди кошуп чыгарганда жалпы єндїрїмдїн єздїк наркы 30-35 тыйынга барабар болуп калат. Себеби, бул тармактагы ич ара кесилишкен колдоо принцибине байланышкан эсеп. Анткени бизде жылуулук берїї борборлору чыгашалуу ишканалар. Андан єндїрїлгєн электр энергиясы дагы жылуулук дагы єзїнїн чыгымын жаппайт. Аны биз ГЭСтерден єндїрїлгєн электр энергиясы менен жабабыз. Азаттык


7

САЯСАТ

САНЫ КЄП, САЛМАГЫ ЖОК ПАРТИЯЛАР Кыргыз Республикасында 2009-жылдын 1-ноябрына карата Юстиция министрлигинде 105 саясий партия каттодон єткєн, 2011-жылдын 30-июнуна карата 156 партияга єскєн, ал эми 2014-жылдын 1-январына саясий партиялардын саны 190го жетти. Кыргыз парламентиндеги 120 орун учун акыркы шайлоодо 29 партия ат салышып, натыйжада 5 партия (КСДП, “Ата-Журт”, “Республика”, Ата Мекен”, “Ар-намыс” Жогорку Кеўешке келишти. Революциячыл кыргыз єлкєсї бул жагынан да алдына ат салдырбай келет. Бирок саны кєп партиялардын салмагы, сапаты, кебете-кешпири (портрети) кандай, баам салып кєрєлї.

реўирээк талдоо їчїн кыргыз партияларынын портретин тємєндєгїдєй тартсак болот.

КОЛОТ ПАРТИЯЛАР Кыргызстандагы партиялардын кєбїнїн жогору жагы эле кєрїнїп, єлкє борбору – Бишкекте эле иштешет, аймактарда алардын таасири анча деле байкалбайт. Ошондон улам азыркы партиялардын эў негизги кєйгєйї коомдун чыныгы социалдык тїзїлїшїн чагылдыра албайт, так идеологиялык багыты жок болгондуктан, элдин колдоосуна ээ боло албай келет. Алардын кєпчїлїгї саясат таануунун тили менен айтканда – протопартиялар, саясый клубга окшогон уюмдар же кыргызча айтканда "колот партиялар". Єзїн партия деп атап алганы менен жалпы республикалык деўгээлдеги социалдык базасы жок саясый уюмдар.

ДЕГИ ПАРТИЯ ДЕГЕН ЭМНЕ? Саясый партия классикалык жана дїйнєдєгї азыркы тажрыйбага таянсак тємєндєгїдєй болушу керек. Биринчи – анын идеологиясы болушу зарыл. Экинчи – мыкты лидери. Їчїнчї – уюштуруу курамы: бардык аймактарды камтыган баштапкы уюмдары, ячейкалары. Тєртїнчї – шайлоолорго чейин, шайлоодон кийин да колдой турган социалдык таянычы, электораты болушу кажет. Бешинчи – коомдун элиталык жана башкаруу чєйрєсїндєгї алдыўкы, мыкты єкїлдєрїнїн болушу шарт. Алтынчы – партиянын интеллектуалдардан турган уюткулуу ордосу, ядросунун болушу зарыл. Жетинчи – партиянын маалымдоо каражаттарынын болушу. Сегизинчи – єз алдынча каржыланган акчасынын болушу. Тогузунчу – партиянын саясый тарыхы же саясый айдыўдагы узак убакытка жашоо тажрыйбасы, баскан жолу айтылат. Кыргызстандын мисалында кєп партиялуу тутум ХХ кылымдын 90-жылдарынан башталып, аз-

“ОПТОМ” КИРМЕЙ АДАТЫ

дыр-кєптїр єнїгїї жолунда баратат десек болот. Андан бери бир топ убакыт єткєнїн эске алсак, єткєєл мезгилдеги саясый партиялардын абалына мїнєздємєлєрдї берїїгє мезгил жетти деп ойлойбуз. Ошондуктан кыргыз саясый партияларында жогоруда биз санаган 9 белги барбы, издеп кєрєлї. Кыргызстандагы партиялык тутум демократиялык эрежелерге тєп келеби, келбесе да жакындашабы, бул єлкєдє кадимки кадик кєп партиялык тутум тїзїїгє шарттар барбы, талдап кєрєлї. Кыргызстанда кєп партия-

луулуктун негизи бар. Кечээ жакынга чейин 1999-жылы кабыл алынган "Саясый партиялар жєнїндєгї" мыйзамдын негизинде иш алып барышты. 2008-жылы 13-июнда "Ак жол" партиясы басымдуулук кылган Жогорку Кеўеш "Саясый партиялар жєнїндєгї" акыркы мыйзамды кабыл алган. Бир сєз менен айтканда Кыргызстанда партиялар їчїн укуктук база бар, жаўы кабыл алынган мыйзам идеалдуу болбосо да мурдагыларга караганда бир топ прогрессивдїї. Эў негизги эреже – саясий партиялар жєнїндєгї

мыйзам бир гана максатты кєздєшї керек: атуулдардын саясый активдїїлїгїн коргоо жана колдошу гана керек. Кєп партиялуу тутум – єлкєнїн демократиялык багытта єнїгїшїнїн кепилдиги. Реалдуу аракеттеги кєп партиялуу тутум тїзїлгєн жерде оўчул, солчул экстремисттик, охлократиялык, авторитардык же тоталитардык кєрїнїштєр коркунучтуу эмес. Тилекке каршы, азыркы Кыргызстандын акыркы жылдарына кєз чаптырсак партиялардын реалдуу аракеттерине шарт тїзїлбєй келет. Маселени те-

Кыргызстандагы партияларда оўго тартса оўго, солго тартса солго кете бермей туруксуздук мїнєздїї. Бийлик тїзгєн партия эмне десе аны ээрчимей, кошулуп алмай адат болуп калган. "Содружество", "Санжыра", "Жаўы Кыргызстан", "Ар-намыс" ж.б. партиялар Бакиев бийлиги убагында "Ак жол" партиясын колдой тургандыктарын, айрымдары керек болсо кошула турганын жар салып жиберишкен. Акаев заманында "Адилет" "Биримдик" ж.б. партиялар бийликчил "Алга, Кыргызстан" партиясына биригем деп билдирїї таратышкан. Акаевдин президент кезиндеги бийликчил "Алга, Кыргызстан" партиясына мамлекеттик чиновниктер, мугалимдер, медицина

(Уландысы 10-бетте) 9-май, 2014-жыл


8

Даўазалуу доордун каармандары СУЛТАН СУЛЕЙМАН (Халит Эргенч)

Халит Эргенч 1970-жылы 30-апрелде Стамбул шаарында тєрєлгєн. Халит Эргенч жєнєкєй эле мектепти бїтїрїп, 1988-жылы Стамбул шаарындагы техникалык университетке єз каалоосу менен тапшырган. Окуп жатканына бир жылдын жїзї болгондо, ал оператор жана маркетолог болуп жумушка орношот. Халит Эргенчке 1996-жыл абдан ийгиликтїї жылдардан болгон, анткени ал дал ошол убакта театрда карьерасын баштаган. Халит «Падыша жана мен» мюзиклинде биринчи жолу башкы ролду жаратып, чоў ийгиликке жетишип, «Кара периште» аттуу сериалга сунуш тїшкєн. Теледеги жетишкендигине карабастан, Халит Эргенч театрдагы жумушун таштаган эмес. Кез-кезде пьесаларда рол жаратып турган. Алардын бири «Кэт мени єп» пьесасы болгон. 2008-жылы Гїзем аттуу кыз менен баш кошот. Арадан жарым жыл єтпєй, ажырашууга туура келген. Андан кийин «Миў бир тїн» сериалынын рол жаратуучусу Бергюзар Корель аттуу сулуу менен жылуу мамиледе болуп, кєп єтпєй Бергюзар Корель менен баш кошуп, бир уулду болушат. 2012-жылы актёр «Даўазалуу доор» сериалына баш оту менен киришип, Султан Сулеймандын ролун мыкты деўгээлде аткарган. Халит Эргенчтин «Даўазалуу доордогу» жараткан ролу бирден бир жемиштїї жана ийгиликтїї болгон. Халит Эргенч тарыхый инсандын ролун жаратууда кыйынчылыктарды басып єткєндїгїн айтып єттї. Азыркы учурда «Даўазалуу доор» сериалы кєптєгєн кїйєрмандарды єзїнє тартып турган учуру.

ХАТИДЖА СУЛТАН (Сельма Эргеч)

9-май, 2014-жыл

Сельма Эргеч 1978-жылы 1-ноябрда Германиянын, Бохум шаарында тєрєлгєн. Анын атасы тїрк, доктур болуп иштеген. Апасы немец улутунда болгон, эмчи айым (медсестра). 1983-жылы бїт їй- бїлєєсї менен Турциянын Мерсин шаарына кєчїп келишкен, андан кийин Анкара шаарында жашашкан. Кєп єтпєй кайра 1989-жылы Германияга кайтышкан. 1995жылы Сельма Тїндїк Рейн-Вестфалиядагы мектепти диплом менен аяктаган. 1995-1996 -жылдары Хедингтондогу Оксворддук мектепте окуган. Андан кийин студенттерди алмашуу болуп, Францияда окуусун уланткан. 1998-жылы кайра Германияга келип, ал жакта кєп болбой Турцияга келип, Стамбулдук университетке медициналык факультетке тапшырган. Окуусу менен кошо медициналык клиникада їйрєнїїчї (стажер) болуп иштеген. Практикасын аяктаган соў, «Ярым Элма» тасмасына, єзїнїн актрисалык тажрыйбасын топтогону тартылган. 2011-жылы жаўы актрисалык карьерасын баштап ал «Даўазалуу доордогу» бирден бир башкы ролду ойногон. Анын айтымында теледеги карьерасынын жемиши, ушул Хадидженин ролун ойногондугун айтты.

СЮМБЮЛ АГА (Селим Байрактар)

Актёр 1975-жылы 17-июнда, Ирактын Киркук шаарында жарык дїйнєгє келген. Жарык дїйнєгє келгенден кийин, Селимдин балалыгы жалаў коркунучта єткєн. Селимдин їй-бїлєєсї жакшы жашоо издеп, Турцияга качканга туура келген. Актёр Киркук шаарында окуп жїргєн учурунда, бїт дїйнєгє белгилїї саясатчы Саддам Хусейн келип, 13 жаштагы Селимди карап, бул баладан мыкты жоокер чыгаарын айтканын эскерет. Бирок, турмушу бєлєк тарапка бурулуп кеткенин айтат. Селим єзїнїн актерлук талантын байкап, аны єркїндєткєнгє аракет жасап келген. Ата-энеси каршы болбой, колдоп келишкен. Ал єзїнїн каалоосуна жетиш їчїн аскерге барбай, аскерлик єтєєдєн баш тарткан. Келечектеги актёр Анталиядагы мектепти аяктаган соў, Анкарадагы театралдык окуу жайга тапшырат. Эжей, агайлары Селимди таланттуу экенин дароо эле байкашкан. Ал бєлєк каармандын ролун ойногондон эч корккон эмес, аларды ийгиликтїї ойногон. Селим окуусун ийгиликтїї аяктаган соў, театрда иштеп баштаган. Ал ємїр

бою театрда иштегиси келген, єзїн кино жылдыз болуп кетээрин эч ойлогон эмес. 2009-жылы Селимге «Эгерде мен булут болсом» аттуу сериалга тартылууга сунуш тїшєт. Ал кєпкє ойлонгон. Андан кийин «Караўгыга карай кадам» аттуу киного тартылган. «Даўазалуу доор» тасмасында Селим «Сїмбїл аганын» ролун жаратып, ал Турцияда эле эмес коўшу мамлекеттерге да таанымал болуп калган учуру.

ХЮРРЕМ (Марьем Сахра Узерли)

Марьем Сахра Узерли 1983жылы 13-августта Германиянын Кассель шаарында жарык дїйнєгє келген. Анын атасы Тїрк болгон, а апасы немец улутунда болгон. Ал тєрт бир тууган эки кыз эки эркек. Тєрт бир туугандын ичинен эў кичїїсї болгон. Германиядагы орто мектепти аяктагандан кийин, 17 жаштагы келечектеги актриса волонтёрдук жардам программасына катышып, бир жылга жакын рак менен ооругандарга жардам берип турган. Волонтерлук жумушун аяктаган соў, Марьем Гамбурдагы актёрдук мектепке тапшырып, їч жылдан кийин ийгиликтїї аяктаган. Андан кийин жаш актриса немецтик ТВда їн коштоочу болуп иштеп жїрїп, Марьем «Даўазалуу доор» тасмасы Турцияда тартылып жатканын угуп, кастингге катышып калат. Кастингге миўдеген актрисалардын ичинен Марьемди тандап алып, ага Хюррем-Султандын ролун беришет. Ал Осмон империясында єткєн султан айымдын ролун оўой эле ойноп кеткен. Анткен менен кино Турцияда тартылып, тїркчє болгону Марьемге тїйшїк жараткан анткени ал тїрк тилинде эркин сїйлєй алган эмес. Кино тартып жаткандар тїрк тилинде сїйлєшкєндєрїнє байланыштуу, сєздєрїнє кєп тїшїнчї эмес. Бирок, бир нече кїн тїрк тилин окуп, Марьем тїрк тилин жакшы єздєштїрїп эркин сїйлєп, тїшїнїп кеткен. Султан-Сулеймандын эў жакшы кєргєн жубайынын ролун Марьем деген сулуу жараткан.

Кино актёр 1978-жылы 13-декабрда Стамбул шаарында тєрєлгєн. Андан улуу байкеси Озан. Окан «Даўазалуу доор» тасмасындагы Ибрагим Паша деген ат менен таанымал. 2004-жылдан баштап їйбїлєєсї менен Айвалык шаарында жашап калышкан. Ошондон баштап маўдайына жазган талантты текке кетирбей колдоно баштаган. Окууну бїтїргєндєн кийин, Стамбулдук университетке дипломатиялык факультетине тапшырат. Студент кезиндеги окутуучулары да профессионалдуу актёрлор болчу. Алардын бири Йылдыз Кентер болгон. Оканга телевидение жаккандыгына байланыштуу, университетте теле сериалдарга тартыла баштаган. Анын бирден бир ийгиликтїї иштеринин бири - «Hatirla Sevgili» жана «Serseri» тасмалары болгон. Аны, кинодон кєргєн кїйєрмандары дароо жактырып, фанаттары да пайда болуп кумир туткандар да кєп болгон. Оканга ролдордун баары жарашкан. Ролду да єзїнїн мїнєзїнє жана чеберчилигине дал келген ролдордун бири бул «Даўазалуу доордогу» Ибрагим Пашанын ролу дал келген. Окана Ялабык єзїнїн кесибин баалайт жана сыйлайт. Анткени, бул кесипти єз каалоосу менен тандап алган. Андан тышкары Стамбулдук театрларда да рол жаратып турат. Ялабык Турцияда єзїнїн актерлук чеберчилиги менен таанымал. Тїркиянын телеси менен чектелбестен ал дагы чет элдик кинолордо да єзїнїн чеберчилигин кєргєзїп келет. Мисалга ала кеткенде «Кунг-фу панданын» їнїн коштогон. Анын їнї менен кєптєгєн рекламалар жана роликтердин їндєрїн да мыкты коштолгон. Ал єзїнїн їнїн ар кандай абалда кєзємєлгє ала алат. Актёр кєптєгєн нерселерге кызыгат, алардын ичинен жактырып ойногондору булар флейта, гитара жана киного тартылуу. Окандын єздїк жашоосунан ала кетсек, жеке жашоосунда жалгыз кєйгєйї їй-бїлєєсї жоктугу. Анткени, киного бат-бат тартылгандыктан єздїк жашоосу ийгиликтїї болгон эмес. Ал буга чейин Ханде Сорал аттуу айым менен баш кошкон. Бирок, кєпкє узабай ажырашып, эки тарапка кетишкен. Азыркы учурда Сельма Эргенч менен болгон сїйїї баяны їйбїлєєлїк мамилеге алып бараар.

ВАЛИДЕ (Небахат Чехре)

ИБРАГИМ ПАША (Окан Ялабык)

Небахат Чехре 1944-жылы 15-мартта Тїркияда тєрєлгєн. Анын атасы Иззет Чехре грузиндин каны аралаш болгон. Єзїнїн єлкєсїндє атактуу юрист болгон. Ал эми апасы їй кожойкеси болгон. Небахат беш жашында атасы кєз

жумганына байланыштуу Самсун провинциясынан Стамбулга кєчїп келишкен. Ал жерден апасы экинчи жолу соттук жумушту аркалап келген мырзага турмушка чыккан. 1956-жылы аны менен пикир келишпестиктер болуп ажырашууга барып жергиликтїї журналист менен баш кошот. Небахат їй-бїлєєнїн кичїїсї андан улуу эки байкеси бар. Єзїнїн байкеси Охран ал эми экинчи атасынан Таййар. Небахат кєптєгєн маалымат каражаттарына балалык кезинде уялчаак кыз экенин жана атасынын дїйнєдєн эрте кайтышы жана апасынын кайра турмушка чыгышын башынан єткєргєнїн айтып берет. Келечектеги актриса «Фатих» орто мектебин жана атайын кыздарга искусство їйрєтїї адистигин бїтїргєн. Небахат 1962-жылдан баштап кинолорго жана сериалдарга тартыла баштаган. Ошондон бери жергиликтїї телеканалдын жылдызы болуп калган. Валиде Султандын ролун аткаруучу эки жолу турмуш курган. Биринчи жолу 1967-жылы Йылмазон Гюнеем менен баш кошушкандан кийин ал кєп убакыт киного жана сериалга тартылбай калган. Бир нече кєз ирмемдер єткєн соў алар ажырашкан. Кайрадан экранга кайтып келип экинчи жолу турмушка чыгат. Бирок, бул жолу турмушка чыгуусу ийгиликсиз аяктаган.

МАХИДЕВРАН (Нур Айсан)

Нур Айсан 1980-жылы 12-ноябрда Германиянын Дуйсбург шаарында тєрєлгєн. Нур Тїркиянын Бешикташ шаарында билим алып, андан кийин Халич университетине кийимдердин дизайнери факультетине тапшырган. Нур окуусун бїтїргєн соў, жергиликтїї банкта ишин уланта баштаган. Андан кийин Нур «Скай Тїрк» теле каналынын «Новости биржи» рубрикасын алып баруучу кызмат аткарып келген. Нур Айсан 2007-жылдан баштап, теле сериалдарга тартыла баштаган. Эў биринчи анын катышуусу менен «Менден кандай ата чыгат» сериалы болгон. 2008жылы актриса «Запретная любовь» сериалына рол ойноого сунуш алат. 2011-жылы «Долина волков: Палестина» киносунда рол жаратат, кєп єтпєй актрисаны «Даўазалуу доор» сериалына тартылган, ал жакта Султандын биринчи жубайынын ролун жараткан. Актриса Мурат Айсан менен баш кошушкан, бирок экєєнї жашоосу эки жолго тїшкєн. Нур єзїнє мурдагы жолдошунун фамилиясын алып калган. Канат КЕБЕКОВ


9

ЖЇРЄГЇБЇЗДЄГЇ ТЇБЄЛЇК АЛКЫШ ЖАЛЫНЫ 1941-жылы тынч уйкуда жаткан элди кара тїтїн каптап, ал кара тїтїндїн ышы элдин, канчалаган апалардын, аталардын, бир туугандын кєз жашын тєктї жана тїбєлїккє жїрєгїбїздїн тїпкїрїнєн орун алды... 1941-жылы 22-июнда элдер кїнїмдїк жашоолорундагы жумуштарын кылып, жада калса кїн дагы тоо койнуна єз нугу менен кирип, єз милдетин мемиреген тїндїн кучагына тапшырган. Адамдар кїндєгїдєй тынч уйкунун ємїрїн сїрїп жаткан кезде, тагыраак айтканда таўкы саат алтылар чамасында, алардын тєрт жылдык тынч уйкуларын уурдаган уурулар єз караандарын кєрсєткєн. Тактап айта кеткенде, Германдык фашисттер тынч жаткан Советтер Союзунун элдеринин тынчын урдап, кол салышкан. Бул кїнї, кїн кїндєгїдєн башкача сїрї менен тоо койнунан суурулуп чыккан. Єзї менен кошо беш жылдык согуштун желегин желбиретип, жер бетине жылуу нурун эмес, ачуу нурун тартуулаган кезде, элдердин кїлїмсїрєгєн жїздєрїн, капачылыкка жана кєздєрїнєн жаш агызган келбетке айланткан. Ооба, бул тєрт жылдык согуш кєптєгєн аталарыбызды жер астына ак кепин оротуп тартуулады, согуш талаасында кайтыш болуп єз мекенине келбей, чочун жердин кучагына жаткандарда бар жана кєбїнчєсїн майып кылды, алардын аз санда гана аталарыбыз тєрт

жыл мурун таштап кеткен уяларына кайтып келген. Кєптєгєн апаларыбыздын, эжелерибиздин жашынан арман кєлїн жаратып, ал кєлгє жаш наристелерди калагы жок кайыкка салып, кан жуткурган. Тєрт жыл бир кылымга тете болуп, ар бир кїн бир жылга айланган. Согуштун кара тїтїнї бїткїл єлкєнї каптап, асмандагы бир укмуш кооз кєрїнїштї, кєрксїз карандаш менен тартылган сїрєттєй кылган. Ошол кездеги ар бир пенделердин тиленгендери бир гана жеўиш жана тынчтык болгон. Аны менен бирге согушка аттанган тїбєлїк жарларын, кээ бирєєлєрдїн аталарын, агаларынын аман-эсен кайтып келишип, єздєрїнїн сагыныч, жылуу кучагын бекем кысып турушун эўсешкен. Бирок, бул эўсегендерин кудайым саналуу гана кишилерге тартуулаган, калгандарына кєздєрїнєн жаш агызып, ооздорунан кошок їнїн чыгарткан. Биз азыркы тапта тынчтыкта жашап жаткан кїндї, ошол кезде аталарыбыз єздєрїнїн ємїрлєрїн бычактын мизине коюп, бизге тартуулаган. Алардын эмгектери баа жеткис алкышка ээ жана тїбєлїктїї таазим кылышыбыз керек. Согушта биздин эркин, тынчтык жашообуз їчїн кїрєшкєн аталарыбыз жыл айланган сайын азайып жатканын, алардын караандары, талаада гїл соолуп кєркїн жоготкондой аталарыбыздын караандары кїн санап четинен жоголуп жатканы, биздин

жїрєгїбїздї ыйга айлантат. Алар бар кезде, алардын ыраазычылыгын алууга аракет кылышыбыз керек. Аталарыбыздын мындай тїбєлїктїї белектерин биз эч качан унутпашыбыз керек экенин, ар дайым жїрєгїбїзгє туюшубуз керек. Биз азыр жыргалчылык жашоо кєрїп, жаш торпок оюн салгандай оюн салып жаткан чагыбыз, кудайыма шїгїр деп жакабызды бек кармап, тобоо кылышыбыз керек. Кудайым мындай согуш баянын кайрадан биздин жашоо тарыхына кара сыя менен жазбасын жана биздин балдарыбызга єз кучагын ача кєрбєсїн. Рахатбек РЫСАЛИЕВ

9-май, 2014-жыл


10 САНЫ КЄП, САЛМАГЫ ЖОК ПАРТИЯЛАР (Башталышы 7-бетте) кызматкерлери кїтїрєп єтїшсє, Бакиев маалында "Ак жол" партиясына ошолор эле “оптом” киришкен. Атамбаевдин президентти�� доорунда бул тенденция єзгєргєн жок, кызмат алыш їчїн, депутат болуш їчїн башка партиядан бийликтеги КСДП партиясына єтє качуу уланууда. Партияга мїчє болуу, андан чыгуу, кошулуу кєйнєк алмаштыргандай кадимки кєрїнїшкє айланган. Партия ичиндеги уставдык принциптер, ички тартип, этикалык эрежелер, абийир, ар-намыс деген дегеле сакталбайт. Кайсы бир партияга кошулуу, убактылуу аны колдоо чечимдери партиянын курултайларында же саясий кеўеште эмес, бир ууч партия тєбєлдєрїнїн оозеки макулдашуулары менен ишке ашып келе атканын байкоого болот.

КЫЗМАТТАН ТЇШКЄНДЄ ПАРТИЯ АЧЫШАТ Партия тїзїїгє тарыхый, саясий-социалдык шарт тїзїлїш керек экендиги белгилїї. Кыргызстанда болсо кызматтан тїшкєн жетекчилер партия тїзє калмай адатка айланган. Алар иштеп жаткан кайсы бир партияга кошулуп, саясий кєз карашын ошол жерден кєргєзїїнї намыс кєрїп, єз алдынча уюм тїзїїнї артык кєрїшєт. Мында экс-

чиновниктердин єз керт башын ойлогон жеке амбициялары алдыўкы планга чыгат. Алардын айрымдарын эле эске салалы: Їсєн Сыдыков "Жаўы Кыргызстан", Кеўешбек Дїйшєбаев "Акыйкат-справедливость", Бакирдин Субанбеков "Бир эл", Болот Жанузаков "КУТ", Жантєрє Сатыбалдиев "Бакубат Кыргызстан", Аликбек Жекшенкулов “Акыйкат”, Кубанычбек Жумалиев “Нур Мекен”, Накен Касиев “Элет”, Ш. Осмонов “Айкєл Манас”, Эмилбек Каптагаев “Улуу Биримдик”, Эднан Карабаев “Санжыра”, Дастан Сарыгулов “Куттуу эл”, Тажикан Калимбетова “Абийирдїї Кыргызстан”, Руслан Сарымсаков “Комсомол”, Мамбетжунус Абылов Єнїгїї демократиялык партиясын уюштурушкан. Мурдагы чиновниктердин партияларынан программаларында айырмачылык деле жок, тескерисинче коёндой окшош. Баары либералдык багытта, баары демократияны, жеке менчикти, сєз эркиндигин, парламенттик башкарууну ж.б. баалуулуктарды колдошот. Кєпчїлїгї тїзїлгєндєн бери ооз ачбайт. Айрым бир гана окуяларга байланыштуу лидерлердин учкай билдирїїлєрї гана болбосо, “чиновник-партияларды” дээрлик эл билбейт. Биз кызматташкан экспертадистердин ой-пикирлерин, жыйынтыктарын эске алсак республиканын коомдук-сая-

ЯКУТИЯДА УЧАКТА БАРА ЖАТКАН КЕЛИН ЭКИ ЭМ ТЄРЄДЇ

Якутиянын тургуну Ирина Василькова учакта баратып кєз жарды. Зырянка айылынан Якутск шаарына "Ан-24" менен учуп бара жаткан кезде келиндин толгоосу башталып, эки эм кыз тєрєгєнїн "Полярные авиалинии" компаниясынан кабарлашты. Келинди акушер доктур коштоп жїргєн. Тєрєт учурунда ага стюардесса да жардамдашты. Эненин да, эки ымыркайдын да абалы жакшы экенин доктурлар билдирди

КЫТАЙДА ОППОЗИЦИЯЧЫЛ ЖУРНАЛИСТ КАМАЛДЫ

сий турмушундагы партиялардын иш аракеттерин темєндєгїдєй їч топто бєлїп бааласа болот.

1. Àêòèâäóó ïàðòèÿëàð: 12 ïàðòèÿ Баалоо критерийи: Партия їзгїлтїксїз шайлоолорго катышат, парламентте мїчєлєрї бар. Парламентке кирбей калса да саясий акцияларды, башка иш чараларды дайыма уюштуруп, мамлекеттик тигил же бул маанилїї маселелер боюнча дайыма єз позициясын билдирип турушат.

2. Ïàññèâäóó ïàðòèÿëàð: 31 ïàðòèÿ Баалоо критерийи: Партия шайлоолорго сейрек катышат, парламентте мїчєсї жок, айрым саясий акцияларда катышат, кээде партия же лидерлери билдируулер менен да чыкканы болбосо саясий майданда салмагы жок. Бул партияларды аздыр-кєптїр эл билет.

3. Àòû áàð, ¿í¿ æîê, êàòòîîäîí òóðãàí êàëãàí ïàðòèÿëàð: 147 ïàðòèÿ Баалоо критерийи: Республиканын ар кыл тармагында эмгектенген белгилїї, белгисиз адамдар аркылуу тїзїлїп, саясий аракеттерди жасашпайт. Парламенттик

Кытайда белгилїї оппозициячыл журналист Гао Ю "мамлекеттик жашыруун маалыматты башка єлкєлєргє єткєрїп бергени їчїн" деген айып менен кармалды. Бїгїн мамлекеттик телеканал 70 жаштагы журналист єз айыбын моюнуна алып интервью берип жатканын кєрсєттї. Бирок видеодо анын бети так кєрсєтїлгєн жок. Бээжиндин Тянанмен аянтында нааразылыкка чыккан жїздєгєн адамдын ємїрїн алган окуянын 25 жылдыгын утурлай Кытайда соўку кезде активисттерди кармоо єнєктїгї жїрїп жатат. Мурда мамлекеттик маалымат каражаттарында иштеген Гао Ю ошол акциянын тарапкерлеринин бири болгон. 1993-жылы ал "мамлекеттик сырды сактабаганы їчїн" деп айыпталып, 6 жылга кесилген болчу.

ЭМНЕ КЫЛУУ КЕРЕК? Єнїккєн кєп єлкєлєрдїн тажрыйбасы кєрсєткєндєй партиялык саясый тутумдун туруктуулугу партиялардын санына байланыштуу эмес. Ошондуктан Кыргызстандын саны кєп партиялары менен мактануусу орунсуз эле кєрїнїш. Ошондуктан эмне кылуу керек? – деген суроо туулат. Биринчи. Албетте, бардык эле єлкєлєрдє майда, чоў партиялар бар. Саясый тутумдун классикалык їлгїлєрїнє кайрылсак, партиялар Батыш Европада, Америкада коомдо негизги кыймылдаткыч кїч катары бааланат. Туруктуу демократиялык салты бар єлкєлєрдє 20-25тин тегерегинде партиялар бар. Кыргызстан дал ошол жолду їйрєнїшї керек. Коомдун кыймылдаткыч кїчїнє айланган жалпы улуттук партиялар єсїп чыгышы зарыл. Ошол партиялар жалпы шайлоочулар, мамлекет алдындагы жоопкерчиликти алганда гана партиялык системанын єнїгїшїнє шарт тїзїлєт. Ошондуктан Кыргызстанда єнїккєн єлкєлєрдїн єрнєгїн алып, жакынкы келечекте таасирдїї делген 3-4 партия,

башчысы Бактыгїл Исмаилова кїн жылыганына байланыштуу тамак-аштын сапатына кєўїл буруу зарыл болуп турганын “Азаттыкка” курган маегинде билдирди. Мыйзам боюнча саламаттыкты сактоо кызматкерлери коомдук жайлардагы абалды каалаган учурда барып текшерїїгє акысы жок болгондуктан бул маселеде жарандардын кємєгї зарыл. Кимдир бирєє санитардык абалы начар ашкана-кафелер жєнїндє министрликке маалымдаса, анын негизинде текшерїї жїргїзїїгє болот.

ПУТИН ЖИКЧИЛЕРДИ РЕФЕРЕНДУМУН ТОКТОТО ТУРУУГА ЧАКЫРДЫ

СОКУЛУКТА ЭКИ АДАМ СУУГА ЧЄГЇП КЕТТИ Чїйдїн Сокулук айылында кечээ эки адамдын ємїрїн алган кырсык катталды. Єзгєчє кырдаалдар министрлигинен кабарлашкандай, "Воскресный" базарынын аймагындагы кєлмєгє чєгїп кеткен 12 жаштагы Иван Муратовду суудан чыгарам деп артынан 25 жаштагы Валентин Гартфель да чєгїп кеткен. Экєєнїн сєєгїн суучулдар кечинде таап, туугандарына єткєрїп берди.

ЖАЛАЛ-АБАДДА 1-2-МАЙ КЇНДЄРЇ ШИШКЕБЕКТЕН 20 АДАМ УУЛАНЫП, ООРУКАНАГА ТЇШКЄН.

Министрликтин кызматкерлери тамакашты пайдаланууда жарандардан жоопкерчиликтїї болууну суранат. Мекеменин коомдук саламаттыкты сактоо бєлїмїнїн

9-май, 2014-жыл

шайлоого, акцияларга катышпайт, саясий кайрылуу же билдирїї менен чыгышпайт, їн катышпайт. Эл бул партиялардын атын, затын да билбейт.

“экинчи эшалондо” деп эсептелген дагы 5-6 партия калышы керек. Калганы биригїї же жоюлуу жолуна кетиши зарыл. Экинчи. Партиянын єсїшїнє, бутуна турушуна мамлекет тарабынан мыйзамдуу, моралдык жактан да шарт тїзїї керек. Партиялар ортосундагы чыныгы атаандаштыктын єсїшїнє мїмкїнчїлїк берїї зарыл. Акаев, Бакиев доорундагыдай бийликте тургандар камчысын їйрїп, мыйзамды бузуп, єзїнєн башка партияларды басынта берсе, куугунтуктай берсе анда эч натыйжа чыкпайт, эл жактырган массалуу партиялар єспєйт. Їчїнчї. Бардык партиялардын программалары элге толук жетиш керек, аларды салыштырып окууга, таанышканга, анализ жасаганга шайлоочуларда мїмкїнчїлїк болушу шарт. Шайлоочу добуш берген партиясынан берген убадаларынын аткарылышын суроого, талап кылууга мыйзам жїзїндє да укугунун болушу керек. Ошондо гана партия эл алдындагы жоопкерчилигин сезип, ар кадамын жаза баспаганга аракети кїч болот, кыргызча айтканда чыйралат, єнїп-єскєнгє умтулат, жалпы улуттук деўгээлге жетїїгє жан їрєйт. Бакыт ОРУНБЕКОВ, саясий илимдердин кандидаты

ненцк Элдик республикасы тїзїлгєнїн жарыялагандар єткєргєнї жатышкан.

КЫРГЫЗ-ОРУС ПРЕЗИДЕНТТЕРИ БАЖЫ БИРИМДИГИН ТАЛКУУЛАЙТ Бїгїн Алмазбек Атамбаев менен Владимир Путин Кыргызстандын Бажы биримдигине кирїїсї боюнча Москвада сїйлєшєт. Бул тууралуу президенттик аппараттын тышкы саясат бєлїмїнїн башчысы Сапар Исаков билдирди. Анын айтымында, эки мамлекет башчы Кыргызстандын Бажы биримдигине кирїї маселесинен тышкары эки тараптуу энергетикалык долбоорлор, анын ичинде “Роснефть” компаниясынын “Манас” аэропортун жаўылоого катышы тууралуу да сїйлєшєт. Атамбаев Москвага Жамааттык коопсуздук келишими уюмуна мїчє мамлекет башчылардын бейформал жолугушуусуна катышуу їчїн 7-майда учуп кеткен.

БОРБОР АЗИЯГА ЄЗЄКТЇК КУРАЛ КОЛДОНБОО КЕПИЛДИГИ БЕРИЛДИ

Путин бул тууралуу кечээ Москвада, ЕККУнун учурдагы тєрагасы, Швейцариянын президенти Дидье Буркхальтер менен кездешкен соў билдирди. Орус президенти ошол эле учурда Киевдеги бийликтерди коопсуздук операцияларын тезинен токтотууга їндєдї. Путиндин пикиринде, Украинанын 25-майга белгиленген шайлоосу єлкєнїн проблемаларын чече албайт. Ак їй орус президентинин бїгїнкї сєздєрїн комментарийлеп, Украинанын чыгышындагы референдумдар токтотулбастан, такыр эле єткєрїлбєшї керектигин белгиледи. Расмий Киев жана анын Батыштагы єнєктєштєрї орусиячыл жикчилердин референдум єткєрїї мїдєєсїнїн артында Москва турат деп эсептейт. 11-майдагы референдумду Украинанын чыгышында До-

Єзєктїк куралы бар беш єлкє Борбор Азия боюнча кепилдик келишимин кабыл алды. Тышкы иштер министрлигинен кабарлашкандай, 6-майда Нью-Йоркто єзєктїк куралга ээ беш мамлекет - АКШ, Кытай, Орусия, Улуу Британия жана Франция Борбор Азиянын єзєктї�� куралга каршы статусун урматтоо, аларга карата мындай курал колдонуп же коркутпоо кепилдигин берген протоколго кол койду. Казакстан, Кыргызстан, Тажикстан, Тїркмєнстан жана Єзбекстан 2006-жылы єзїлєрїн "єзєктїк куралдан тыш аймак" деп атаган макулдашуу кабыл алган болчу. www


МУГАЛИМ МЄМЄЛЇЇ ДАРАК

11

КЇНЇМДЇК ЖАШООГО ЖЕТЕТ БИРОК... “Мугалим мємєлїї дарак” дегендей азыркы мамлекетибиздин президентинен баштап депутат, министр жана башка тармакта иштеп жаткан адамдардын бул деўгээлге чыкканына мугалимдердин салымы абдан зор. А бирок, мугалимдердин жашоосу, алардын айлык акысы, єзгєчє азыркы жаш мугалимдердин кєтєрїлгєндєн кийинки айлык акылары канча? Алардын мектептеги жашоолору, алардын жашоого болгон ой-пикирлери кандай? Мына ушундай суроолорго биз №1 мектептин кыргыз тилинен сабак берген жаш мугалими Замирбек уулу Нурбекти маекке тарттык. - Саламатсызбы Нурбек агай? - Саламатчылык - Сиз канчанчы жылдан бери мугалимдик кесипти аркалап келе жатасыз? - Мен 5-курс кезимден баштап мугалимдик кызматта иштеп келем, тагыраак айтканда 2012-жылдан баштап. - Мугалимдик кесип сиз їчїн кандай кесип? - Мугалимдик кесип мен їчїн кызыктуу жана барктуу кесип болуп саналат. Негизинен, мен жаўы келгенде аябай оор болуп жїрдї, убакыт єткєн сайын мен такшала баштадым. Албетте, бул єз колуман келген жок, ушул мектепте кєп жылдан бери эмгектенип келе жаткан Алтын эжебиз мага устат болуп, кєптєгєн нерселерди їйрєттї. Уруксат берсеўиз учурдан пайдаланып мага жол кєрсєткєн эжекем Алтын Назаркуловнага рахматымды айта кетейин. - Окуучулар менен иштєє сизге жеўилге турбаса керек ээ? - Ооба, жаўы келгенде жыйырмадай окучу менен иштеш оўойго турган жок. Ар бир окучу менен иштеш, бул ар бир адамдын колунан келе бербейт экен. Мен дагы башында кыйналып, башым ооруп жїрїп кєндїм окшойт.

Бирок, окуучулар менен иштеш абдан кызыктуу, ар бир окуучунун єзїнє тиешелїї мїнєздєрї болот, ар биринин мїнєзїнє жараша мамиле жасашыў керек.

- Демек, сизге мугалимдик кесип жаккан экен да? - Мен єзїм Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин Филология факультетин бїтїргєм. Менин кесибим мугалим. Мен 5 жыл бою ушул тармакта иштєє їчїн билим алгам, ал билимимди текке кетирбей, мугалим болуп иштєєнї чечкем. Албетте, мугалимдик кесип мага жакты. Айтып коюшат эмеспи «мектеп бул саздак жер» деп. Бул сєзгє мурун кєп маани берчї эмесмин, качан мектепке келгенде гана тїшїндїм. Кєрсє окуучуларга бат кєнїп калат экенсиў, аларды таштап башка кесипке кетиш да кыйынга туруп калат экен. - Мугалимдик кесипте кандай оорчулуктар бар экен? - Жогоруда айтып кеткендей, жаўы келгенде кыйын болду, такшалып калган мугалимдер жардам бербесе, жалгыз иштеп кетїї кыйын экен. Негизинен мугалимдик кесип тїйшїктїї, 45 минутта ар бир окуучуга билим берип, алардын їй-тапшырмасын текшерип, їйгє тапшырма берип, аларды баалоо жана журналдарды толтуруу менен чектелбестен ачык сабак, сабактан тышкаркы иш-чаралар жана ушундай иштерди бїтїрїї бул оор. Бирок, ушулардын баарына жетишип келишет.

- Эми айлык акы боюнча сїйлєшсєк, 2011-жылы мугалимдердин айлык акысын канчалык деўгээлде кєтєрдї? - Маўдай тери менен билим

берип калган мугалимдер мурун 2 миў, 3 миў сом алса, алар азыр 6 миў, 7 миў сом алып калышканын айтышат. Мен болсо бактым аттын башынан чоўбу, айлык акы кєтєрїлгєндє келип калдым, менин айлыгым 7 миўге чейин барат. - Алган айлыгыўыз сизге жетиштїїбї? - Эми кудайга шїгїр, кїнїмдїк жашоого жетет. Бирок, мен эркек киши болгондон кийин жер алып, там салууга, їй-бїлєнї багууга жетпейт. 7 миўге чейинки айлык менин кїнїмдїк жашоомдон артпай калат. Жол кире, туугандар менен катышуу, тамак ашка жумшалып кээде карызда болуп калам. - Сиздин оюўуз боюнча мугалимдин айлык акысы канча болушу керек? - Негизинен, кєбїрєєк болсо абдан жакшы эле болмок. Азыркы учурда орточо эсеп менен 15 миўден 20 миў сомго чейин болсо мугалимдин мээнети акталаар эле жана окуучулардын билим деўгээли жакшы да болмок. Тилекке каршы мындай айлык азырынча биздин кыялыбызда гана орун алып келет. - Билим берїї жаатын кандай єзгєртїїлєрдї жасоо керек? - Биз мурунку совет убагындагы окутуу системасы менен келе жатабыз. Ал убактагы окуучулар менен азыркы учурдагы окуучулардын билимге болгон кєз караштары ар башка. Тагыраак айтканда биз совет убагындагы билим берїї системасынан чыгышыбыз керек, азыркы окуучуларга билим берїїнїн башкача системасын ойлоп таап, ошону менен окутушубуз керек. 21 кылымдын окуучуларынын ойлонуусу, билимге болгон кєз карашы башка нукка бурулуп калган. Туура билим берип, аларды жакшы жолго салуунун системасын ойлоп табышса жакшы болмок эле, бул жеке менин кєз карашым. Ал эми кєп окуучуларды єз уясынан учурган мугалимдердин кєз карашы башкача болушу мїмкїн. - Азыркы учурда мектепке мугалимдер жетиштїї эмес, кєбїнчєсї дипломдорун сандыкка катып, єздєрї базарларда иштеп жїрїшєт. Мына ошол дипломдордун ээлерине берер кеўешиўизди айта кетсеўиз? - Беш жыл окуп алып дипломдорун катып жїргєндєр кєп. Ар кимдин жашоо шарты ар башка экен. Азыр кєпчїлїгї айлыктын аздыгына карап башка жумуштарда иштеп жатышат. Менин айтар кеўешим, мектепке келип иштешсе кєп нерселерди їйрєнєт эле, ошол эле окуучулар менен иштешїї, иш кагаздарга так болуу менен бирге мектеп бул кый-

мылдуу нерсе, бул жерден иштеп кєтєрїлсєў да болот. - Канткенде биз єзїбїздїн кыргыз тилибизди єнїктїрє алабыз? - Акыркы кїндєрї кыргыз тилин єнїктїрїїгє кєптєгєн иштер жасалып жатат. Бирок, єз тїшїмїн жогорку деўгээлде бербей келет. Менин оюм боюнча биринчиден кыргыз тилинде сїйлєєгє муктаж жаратышыбыз керек, ал муктаждыкты кантип жаратыш керек? Биринчиден: мамлекеттик иш кагаздардын баардыгын кыргыз тилинде кылыш керек. Экинчиден: мамлекеттик кызматка кыргыз тилинде эркин сїйлєп, жазган жана анын баардык эрежелерин билген киши келиш керек деп мыйзам кабыл алыш керек. - Нурбек агай маегиўизге чоў рахмат, ишиўизге ийгилик. - «Айбат» газетасы силерге да чоў рахмат. P.S. Ооба, мугалимдин жумушун сырттан караган адамга оўой кєрїнє берет эмеспи, негизинен эў оор жумуш мугалимдердин жумушу. Єзїбїз деле ойлонуп кєрсєк. Алыска кетпей эле єзїмдї алайын. Эгер, мугалим мага билим бербесе, мен азыр тоодо кой жанды-

гым менен достошуп тоонун бир кырында жїрмєкмїн да. Мугалимдин берген билими болбосо президентибиз, депутаттарыбыз жылуу жумшак жерде отурбайт эле да. Мына мугалимдин берген билиминин артынан мамлекетибизди башкарып, єз їй-бїлєсїн багып, кычыраган машиналарды минип жїрїшєт. А эмне їчїн анда депутаттар мугалимдерге караганда кєбїрєєк айлык алышат? Депутаттарга караганда мугалимдердин эмгеги жана пайдасы кєп болуп жатпайбы. Урматтуу ак їйдїн тургундары, отурган жумшак жериўер кимдин эмгеги аркылуу келгенин билип алсаўар абдан жакшы болот эле. Билбегендерге айтайын, силер жылуу жерде жашап, ширелїї тамак ичип, жоо баспай машина минип жїргєнїўєрдїн себеби, мугалимиўердин эмгеги. Мугалимдин эмгегин актап, айлык акыларын жарытаарлык кылып берсеўер абдан жакшы болмок. Эртеў эле ал мугалимдер силердин балдарыўарга билим берет. Рахатбек Рысалиев

9-май, 2014-жыл


12 РУЧКА МЕНЕН ТАРТЫЛГАН СЇРЄТТЄР

УКМУШТАР эле такташкан, ракета 25-июлда Францияда старт алган «Ариан-5» таандык болуп чыккан.

луна курал жарак кармап тїшкєндїн ордуна жумшак оюнчуктарды кармап тїшсє бир кыйла жакшы болмок деген оюн, диктаторлорго окшош кишилерди чакырып, аларга жумшак оюнчук карматып сїрєткє тартып ишке ашырган.

КЫРГЫЗ КЫРГЫЗДЫ КОР КЫЛГАНДА...

Улуу-Британиянын космостук агентствонун жетекчиси Джулия Шорт бул маалыматты тастыктаган. Анын айтымында “бул калдыктар Атлантика океанына тїшїш керек эле, бул жерге суунун агымы менен келсе керек” Эгер, сизди сїрєт тартууда колдонула турган каражаттарыўыз жок болсо анда португалиялык сїрєтчї Самюэль Сильванын сїрєт тартуу ыкмасына салсаўар болот. Ал кєп тїрдєгї ручканын жардамы менен адамды таў калаарлык кылып сїрєт тарта алат. Мисалы: арстанды тартууга ал 50 саат короткон, кээ бир сїрєттєрї андан кєп убакытты талап кылат экен.

ДЖОНА БОН ДЖОВИНИН ПЕНТХАУСУ $37 500 000 САТЫЛЫП ЖАТАТ.

Музыкант Джон Бон Джови єзїнїн Манхэтендеги пентхаусун $37 500 000 сатып жатат. Ал бул эки этаж їйдї 2007-жылы $24 000 000 сатып алган. Джон Бон Джови алгандан кийин, їйдї дизайнерлик ремонттон єткєрїп кийин $45 000 000 баа койгон, бирок їйгє кызыккан адамдар анын баасы $37 500 000 эле баалашкан.

КАНАДАНЫН КИЧИ ШААРЧАСЫНЫН ТУРГУНДАРЫ СУУ ЖЭЭКТЕГИ КИТТЕН КОРКУП ЖАТЫШАТ

“Траут Ривер кичи шаарчасынын тургундары узундугу 25-метрге жеткен суу жээкте жаткан киттен коркуп жатышат” деп жазып

чыккан Daily Mail. “Киттин денеси шишип ал жарылышы мїмкїн. Ал жарылса айланадагы адамдар жабыркалап калышы мїмкїн жана айланага жагымсыз жыт чыгарат” дешет жергиликтїї калк. Мындай окуя 3013-жылы Фарерский аралчасында кит жарылып жергиликтїї музейдин кардарынын ден соолугуна зыян келтирген.

Муаммар Каддафи

Фидель Кастро

Саддам Хусейн

ИНДИЯДА ЖААН ЖАДЫРЫШ ЇЧЇН БАКАЛАРДЫ ЇЙЛЄНТЄТ Пентхаус єзїнїн ичине алты жатаканасы, алты жуунуучу жайы, конок їйї , эс алуучу бєлмє, эки ашканасы, эки кабинетти жана башка бєлмєлєрдї камтыйт. Їйдїн ичиндеги бийиктик 3,5 м тїзєт, ал эми жалпы аянтчасы 700 квадратты тїзєт.

БРАЗИЛИЯЛЫК БАЛЫКЧЫ КОСМОС РАКЕТАСЫНЫН КАЛДЫКТАРЫН ТААП АЛДЫ

Салинополиса шаарынын тургуну, кєп жылдан бери балык салып келген Мануэль Алвеш балык салып жїргєн кезинде космос ракетасынын калдыгына туш болгон. Ракетанын калдыгын адистер бат

9-май, 2014-жыл

Уго Чавес Индияда баардык кєйгєйлєр їйлєнї менен чечилет деген ой кетет. Мисалы: тїшїмдї жакшы алыш їчїн уйларды їйлєнтєт. Ал эми жаан жадырыш їчїн бакаларды їйлєнтєт экен. Мындай ыкмага индиянын тургуну Ассам деген айым иш жїзїнє ашырган. Баардыгынан кызыгы бакаларды їйлєнткєндєн кийин, синоптиктер жаан жаайт деп кабар беришкен.

ДИКТАТОРЛОРДУН СЇЙЇКТЇЇ ОЮНЧУКТАРЫ Сїрєтчї Чунлонг Сан (Chunlong Sun) диктатор саясатчылардын ко-

Мобуту Сесе Секо

Биз кичине кезде айылдан “Баланча Фрунзеге барып келиптир”,-дешип атайын барып учурашып, кєргєн-билгендерин угуп базарлык жешчї. Азыр Бишкек эмес Америкага, Кореяга деп жаштар, чоўдор деле дїйнє жїзїнє агылууда. Албетте, аларды їй-бїлє багайын, эл сыяктуу жашайын деген таттуу ой-тилектер жетелєєдє. Акча тапмак турсун, айрымдар Россиядан ажал таап кетишїїдє. Кудайым ошондой кырсыктан башкаларын сактасын! “Теўтушубуз Белек Хакасиядан келиптир” деп бир жолу барып калдым. “Оо, байкеў акчаны басты го?! Эмне алып келиптир? Жакшы эле тапкандыр”,-деп кызыгып жатышты уккандар. Маанайы пас Белек аманчылыгын айтып, Абакан шаары жергиликтїї калк жєнїндє кєрєндєрїн баяндады. Элдикиндей деле белек-бечкеги байкалбайт. Кийинчерээк єзїнєн буларды уктум. “Їйїўдєн кырк кадам чыксаў мусаапырсыў дейт. Мен да мусаапыр болдум. Нарындык бир киши Хакасияга бригада топтоп жатат, айына он беш миў рубль берет экен деп угуп жєнєдїк. Документиўер туура эмес деп жолдон казактар бир аз акчабызды шыпырып алды. Абакандан нарындык байкенин иниси тосуп алды. Ал киши кєп жыл жашап “местный” болуп калыптыр. Рудный шаарчасында темир иштетїїчї комбинатта иштедик. Паспортторубузду жыйнап алды. Жумуштун баарын колго бїтїрєбїз. Кошумча техника жок. Ичкенибиз кєк сорпо, тоок. Айлык тєлєбєйт, кетебиз дегендерге жаза катары тамак бербей, документтерин да бербей коюшту. Каршы сїйлєгєндєрдї бригадирлер мас болуп алып сабап, кєчєгє чыкканга тыюу салган. Жергиликтїї балдарга бизди аўдытып коюшкан.” Тїнкїсїн “шабашкага” сатып иштетишет. Акчасынын кєбїн

єздєрї чєнтєгїнє салышат. Кожоюнубуздун машинеси 80 миў доллар турат экен. Кызында, ар бир баласында бирден кычыраган машина. Єздєрї айына 8 миў рублдик квартирада жашашат. Биз болсо подвалда жашайбыз. Жаратылышы катаал Рудныйда орустар эле жашап, шахтерлордун акчасы жакшы тєлєнєт экен. Бизди кєргєн орустар баш чайкашып, 15000 рубль да акчабы? Канча ден соолугуўар кетип жатат дейт. Оорусаў шоруўдун катканы. Кожоюндун Бишкекте досу бар, ошол бал тилге салып, балдардын акчасын, документтерин алып, Абаканга жиберет. Мындайча айтканда, кишини сатып жатат. Ошол группанын дээрлик кєбї нарындыктар болдук. Намыстанып, акчасын доолаган бир жигит тажаганда документин албай кетип калды. Тагдыры белгисиз, бомж болуп кетти деп уктум. Оо, ал жакка барсаў алтындуу болосуў деген кожоюндун балдары акчабызды тєлєбєй, жїзї бурулуп, тааныбай калышты. Алыс жерде жердештик, бир туугандык деген сезимдери жок.” Акчанын кулу болгондору мени таўдандырды. Курулуш бїтє жаздаганда, эптеп паспортубуз колубузга тийгенине сїйїнїп, акчасына кайыл болуп, Бишкекке жєнєдїк. Айдоочу менен сїйлєшїп, жол киребизди шаардан туугандардан алып бердик. Айдоочуга рахматыбызды айттык. Уккандарыбызды, болгон ишибизди талкуулап олтуруп, баарына бизди чогултуп жєнєткєн, ортодо акчабызды жеген нарындык байкебиз кїнєєлїї экен деген чечимге келдик. “Ал ажыга барып келген жакшы киши дейсиўер, даана алдамчы ошол”, дешти балдар. Жердешим їчїн уялып калсам да. Їйгє келгениме сїйїндїм”, - деп Белек сєзїн бїтїрдї. Айым Талгатбек кызы, Нарын


13

ТАРЫХ

БАЙЫРКЫ УРУУЛАРДАН АЗЫРКЫ ДНКга ЧЕЙИН М

ахмуд Кашкаринин маалыматы боюнча, XI кылымда Жунгария менен Чыгыш Казакстанда «Кан, Ябагу, татарлар…» мекендеп турган. «Алардын ар биринин єз тили бар. Ошону менен бирге тїркчє да билет». Саян-Алтайдагы кыргыздардын жери менен Чыгыш Тїркстандагы кыргыздардын ортосунда каилер отурук-конуштары ээлеп жаткан. «Булардын арасында Хирхиз деген эл жашайт, алар абдан кєп. Турган жери Жайкы-Чыгышта. Алардын тїндїк жагында каилер менен кимактардын талаасы жатат, батыш тарабында болсо – ягмалар менен карлуктар (алардын жери) бар». Ошентип XI кылымда монгол тилдїї кєчмєндєр «Кергис мамлекетинин» улагалаш коўшулары болуп калышкан. («Кыргыздар», 1-т. Бишкек, «Кыргызстан» басмасы, 1993-ж., 216 -б.) арыхта айтылып, жазылып келген Алангоо урпактары эки этно топтун кошулушуна тїрткї боло алган. Бири, монголдордун – монголоиддери болсо, экинчиси, тїрктєрдїн – европеиддер єўдїї этносту чагылдырган. Чынгыскандын тогуз атасынан барып кошулган: боржигин (кєк кєздєр), кият (кыян), чинос, маўгыт, барлас, коўурат, катаган, дуулат, жалгут жана башкалар болгон. Айтылган уруулардын ичинен, айтылуу Бєртє чиностун урпагынан болгону, тїрктєрдїн урпактарынан «ашиндар» да ушулардан келип чыкканы айтылат. Кєпчїлїк илимпоздорду да, чиностордун этногеносу кызыктырган. Чинос уруусу калмыктарга байланыштуу. Бир катар урпактарынын айтылышы да окшош келет. Мисалы, чиностордо: Уки-шооно, Борсой-шоно, Буга-шоно, Шубтхей-шоно, Оторшо-шоно, Бага-шоно делсе, калмактардын урууларында: Ики-Чонос, Бага-Чонос, Шарпут-Чонос, Гэнду-Чонос - дегендер бар. Археологдордун илимий казуу иштеринде - Хазар шаарчасында табылган табылгалар «ашиндардын» тамгаларынын окшоштугу такталган. Кийин, калмыктар байыркы тїрктєрдїн бир бєлїгї болуп калган. єлїнгєн калмактар, монгол тилдїї уруулардын арасында калып кетип, кийин аралашып, тукумдаш болуп кеткен. Натыйжада, Батыш Монголия илгертеден бери эле тїрк-монголдор уруусунун жашаган жери бойдон калып, алар бир канча жылдар бою аралаш жашоодо кандары бирибирине сиўип, барган сайын аргындашып отуруп жаўы биригїїгє єтїп кетет. Ошонун себебинен, башкыр, усегерлер, таўгаурлар уруулары Волга боюна карышкырлардын жардамы аркылуу IX кылымда, андан кийин да калмактар чиностор менен болгон байланышы (карышкырлар уруусу) аркылуу Батыш монголиядан ооп, батышты кєздєй Хазар каганатынын мурдагы VIII – X к.к. ашындардын тукумдары башкарып турган жерине келишкен. аган бийлиги бирде єйдє кєтєрїлїп, кайра тємєндєп турган кезде, X к. Тянь-Шаньда Карлук мамлекети кулап, саясий начар абалга келген. Ошол эле бийлик ээлери Каракан каганатын тїптєшїп, 960жылы ислам динин кєздєп, «Ислам мамлекетин» жарыялайт. Каракан бийлиги ислам динин «дин» деп таанышып, мамлекетти башкарууга динди негиз кылып, малекетке катуу тартипти киргизет. Бийлик башына, укумдан-тукумга єтїїчї кєчмєндєрдїн уруусунан турган калктардын єкїлїнєн коюуга колдоо таап, єзїлєрїнїн тегерегине тилектеш болгон жергиликтїї элдерди (Хавваш М.С.Н. «Ислам и арабская культура в Караганидском каганате X-XII вв.». Б. 2009-ж. 3-б.) тарта баштайт. ыргыздар басып алган жерлерин, мурда отрукташкан элдер менен урууларды єзїлєрїнє кошуп алып, жаўы келип отурукташкан урууларды четтетпей,

Т

Б

К

«К

жакын жерде кїмїш кендери болгон, идиштери менен эмеректери бїт кїмїштєн болгон. Бектерге, мїмкїн болсо Алакчындарды талап-тоноп келїї, эгер андай мїмкїнчїлїк болбосо ал жєнїндє кабар алып келїї тапшырылган. Бир топ мезгилден кийин 300 гана адам кайтып келген; алар, Алакчын жєнїндє айтылгандардын баары чын экендигин ырасташкан; ал жерде кєп кїмїш алып келатышканын, бирок кийин агымга каршы жогору сїзє албай коюшкандыктан, кемелерин таштап салгандыктарын айтып келишкен; кєп адамдан ажырагандарын климаттын жамандыгы жана ысыктыгы (!) менен тїшїндїрїшкєн (<Абулгази, Родословная тюрок, изд. Демезона, I, 44. Рашид-ад-динде: «Ошол аскерлердин З00дєн ашыгыраагы кайтпай калышкан, кайтпай калгандар бїксїгєн абадан жана нымдуу буулануудан єлїшкєн»,кот. в изд. ИВАН, I, кн. 1, 102.-В.Р.>). Жылкынын тїсїнє карата «ала» деген сєз, албетте, кытайдын «бома» деген сєзїнє туура келет» деген. їгїнкї кїндїн илимий тарых багытында, кыргыздардын Борбордук Азияда жашап турушу эки жактуу айтылат, бири - Тїштїк Сибирде жашап турган болсо, экинчиси борбор азиялык тїзїмдєн тїзїлгєн элдерден турганы далилдїї…. Орустун окумуштуусу профессор Ю.А. Зуев «Вассалдык княжествонун жылкыларынын тамгаларын єзїнчє бєлгєн (Кытай тилинен которулган котормолорунда VIII-X кк. Танхуйо», АНКаз.ССР, Алма-Ата, 1960, 93-140б.). Ар кандай урууларга тийиштїї болгон жылкыларына салынган эн тамгаларынын белгилери жєнїндє чоў эмгегин арнап, ар бир уруунун эн тамгаларына чейин жазып чыккан. Анын Гу-ли-гань, Си-ми, Гэ-лолу, Чжан-и-гу, Тун-ло, Янь-то, Пу-гу ж.б. кєптєгєн урулардын эн тамгаларын кылдат изилдеп, алардын породаларын айырмалап, мїнєздємє берген. Ге-ло-лу уруусунун жылкылары Си-ми урууларынын жылкылары менен бир породада болуп, тамгалары окшош болгонун жазат. Чжан-и-гу уруусунун жылкылары Гу-ли-гань уруусунун жылкылары менен бир породада болуп, алардын терилеринде кара тактар, ала-чаар жолборс терилерине окшош дейт. Гэ-ло-чжи уруусунун жылкылары (Alachin). Тамга [27] эн тамгасынын жылкыга салынган белгилерине ч��йин кєўїл бурат. Мындан башка да, ошо кездеги кєптєгєн уруулардын эн тамгаларын изилдєєдє чоў эмгегин арнаган. зыр, заман алмашты, кєптєгєн илимий-техникалык єсїштїн жетишкендигинде генеалогия илими да жаўы ачылыштарга ээ болду. Адам менен айбанаттардын ДНКлары - качанкы єткєн кылымдардан беркилери єз ордун таап, далилденїїдє. Доорубуздун заманбап тарых жаатында урууларды, улуттарды жаўыча иликтєє ДНК аркылуу колго алынып, дїйнє жїзїндє генеалогия илими кеўири кулачын жайды. ДНКлары текшерилгендер єз уруу менен улутун кїмєнсїз аныктап, каяктан чыкканын, кайсыл элдин гаплагруппасына кирерин мазок тапшыруу менен талашсыз аныкташып жатышат... Санжырачылардын арасында кєптєгєн талашуулар бар экенин, анын ичинде алакчындарды катагандар менен чаташтырып жїргєндєрї да жок эмес. Кыргыз урууларынын бєлїнїшїндє катагандар оў канатта жїрсє, алакчындар сол канатта. Алакчын уруусу катаган уруусунан айырмаланып, гаплагруппалары эки бєлєк. Илимий тарыхтын кєз карашы менен алганда: «Алакчын-катаган» деген сєздїн єзїнїн тарыхый мааниси: «алакчын – кара атчан» дегенди тїшїндїрєт. «Коўурат» («коўур кула ат» – «темно бурая, буланная лошадь») деген тїшїнїк тарыхты изилдеген илимпоздордун эмгектеринде жогоруда айтылды. Кайнарбек БИЙЛИБАЕВ

Б

єзїлєрїнє акырындап тартып отуруп кєбєйтїп, этникалык элдер менен аралашып, сиўип, аргындашып кеткенге шарт тїзєт. Буга далил, X-XI к.к. Жетисуудагы карлук, чигил, ягма элдерине кїч колдонуу менен алардын жерлерин, жакшы жайыттарын тартып алып, ягма, чигил, карлук элдерин жерсиз калтырган. Каракандардын доорунда, Жетисуу жана Теўир-Тоо жергелери бир жарым кылым бою, анын ичинде Борбордук Азия менен Чыгыш Тїркстандын маданий-саясий жашоолору бїтїндєй каракандыктардын бийлик астында болгону тарых булактарында белгилїї. II к. кыргыздардын азыркы желерине Чыгыштан кара-кытайлар басып кирсе, XII к. башында наймандар басып кирген. XIII к. кыргыз жергесинде тїрк-монгол элдери менен аралашып жашап, жашоо жагдайы толук орун алат. Кєптєгєн илимпоздордун белгилегендерине караганда, кыргыздарды этникалык жактан жакындаткан эл - бул алтайлыктар. Бул элдердин маданий жактан єтє жакындыгы: этнологиялык, аналогиялык жактан алганда, тил жагынан бирдейлиги, байыркы эл катары уруулашуусу, кыргыз жана алтай элдеринин бир эл экендиги мисал болот. Этникалык топ боюнча – мундуз, дєєлєс, кушчу, тєрє, кочкор-мундуз, кара тумак, бєрї, саруу, куба, кубат, кумач, алчи, элчиген, алакчын жана башка уруулардын жакындыгы бар экенин»,(Є.Ж. Осмонов, «История Кыргызстана» кот. 169, 170 - б. Б. 2012- ж.) айтат. Алакчындардын байыркы кылымдардан бери келе жаткан тарыхый аттары єзгєрїп отуруп, азыркы заманга чейин жеткен. Мисалы, -алакчын – «кара юнтлук» (черные лошадники) кара ю/н/т же кераит «кара атчандар» деген мааниде; байкал жээ-

X

гиндеги алакчындарды – кюри; - карлуктар менен бирге лабандар (албан), миўсуулуктардагы (минисуйский) уруу «тубо», «соххы», «сагай», дагы бир этнонимине таандык «курыкан» - єгїздєрдїн ичинде каркын; алтай жужандар менен бирге тонгожон делет. Тажиктерде – алакай, калмыктардын тарыхый булактарында – Контойжы, Бошоктулар убагында Энесай кыргыздарын «алат - кыргыздар», «алакай» алакчындардын урпактарын тажиктер - лакай, алантай делген. Этнонимде, «Алакчын-катаган» деген бар, бул алакчын – кара атчан дегенди тїшїндїрєт, «Коўурат» («коўур кула ат» – «темно бурая, буланная лошадь») деген тїшїнїктєрдї берет. .В. Бартольддун («Кыргыз жана Кыргызстан тарыхы боюнча тандалма эмгектер», Б. – 1997-ж. 42-б.) жазган эмгегинде: «XVII к. Хиванын каны Абулгазинин баяндалышы боюнча уламышка єтє окшош, кайсы даректен (< Дареги-Рашидад-дин, кара: кот. в. изд. ИВАН, I,кн. 1,102, - В.Р.>) алынгандыгы белгисиз, бирок мїмкїн тїбїндє чындык жаткан аўгемесине караганда, Сурхуктани їч бекти миў адамдан турган отряды менен кемелерге салып, Ангарага кєптєгєн чоў дарыялар кошулуп деўизге куйган жердеги (кыязы, Ангаранын куймасы деп чаташтырып алган Енисейдин чаты жєнїндє сєз болуп жатса керек) єлкєгє жиберген имиш. Ал жерде кєптєгєн айыл-кыштактар курчаган Алакчин деген чоў шаары болгон (Рашид ад-динде «аттары» Алафхин (Алакчын), Адутан, Маўгу жана Балаурнан аймактары жєнїндє айтылат, кара: Рашид-ад-дин, кот. в изд. ИВАН, I, кн. 1, 102-б.-В.Р.) жалаў ала тїстєгї жылкылары бар кєчмєндєр жашаган! Шаарга

В

А

9-май, 2014-жыл


14 Аўгыча: - Ой, сиз келип калдыўыз беле, саламатсызбы жолдош капитан! -деп, Керимов кирип келди. - Келдим, нєємєтїў кандай єттї лейтенант? - Биз жак тынч эле. Бир-эки жолу чакырык тїштї. “Бытовой” эле чатак экен. Тиги коўшу райондун балдарынын тїнї менен жандары тынган жок окшойт. - Эмнеге? - Аныгын билбейм. Бирок угушума караганда кичинекей балдарды уурдаган банданы кармай албай калышыптыр. - Эмне?! -Арген Акимович ордунан тура калды да, -деги тїшїндїрїп айтчы-деди. - Айттым го, аныгын билбейм деп. Айтор, октон жаракат алган бир бала милицияга эптеп жетип, балдарды кармаган жердин дарегин айтып їлгїрїп, анан жан бериптир. “Группа захват” айтылган дарек боюнча барса, чындап эле ал жерге уурдалып келген балдарды кармап турушкан экен. - Ии, анан?- Арген Акимович чыдамы тїгєнє сурады. - Ошол. Балдарды чыгарып, изин жашырып кеткенге їлгїрїптїр. Болду башка эч нерсе билбейм. -деди лейтенант ийинин куушуруп. - Таа-ак, анда мени сурагандарга тїштєн кийин келет де. Мен коўшу районго кеттим. -Арген Акимович кабинеттен шашыла чыгып тїндєгї окуя болгон милиция бєлїмїнє барды. Тїз эле жетекчисине кирди. Ал Арген Акимовичтин суроосунан адегенде селт эте чочуй тїштї да, анан кайра єзїн колго ала андай окуя болбогондугун айтып алакан жайды. Жашыруун маалыматты жетекчисинен ала албасын билген Арген Акимович сыртка маанайы суз чыкты. Дароо кетип кала албай чылым чегип туруп калды. - Оо, жолдош капитан, -деген їн чыккан жакты караса Кайрат Исмаилов туруптур. Экєє жердеш. Ортолорунда їч-тєрт жаш айырма болгон менен курсташ. - Сен кайдан Исмаилов? - Мен го бул жерде иштейм. А, єзїўчї, кайсы шамал айдап келди, биздин районго? Же, єз районуўда кылмышкерлер калбай калдыбы? -Исмаилов какшык аралаш суроо артынан суроо узатты. - Ээ, сїйлєйсїў да. -Арген Акимович жак-

Гїлсара Нурдан карматкан кара шырымал чапандын арасын карап кєрїп жылмайды. Чапандын оордугуна караганда їч килодой бар окшойт. Нурдан героинди ушул кара чапандын шырыктарынын ичине катып кийип алчу. Ошко келгенде тигиштерин сєгїп арасындагы ичке целлофанга оролгондорду алып чыгышчу. Чек ара кєзємєлдєгїлєр сумкаларды аўтарышып дене бойду байлап алышканбы деп, сыйпалап текшеришкени менен чечип таштап койгон шырылган чапанды карашчу эмес. Шырыгы майда болгондуктан арасына катып єтєт деп ким ойлоптур. Адамдан айла качып кутулбайт деген ушул. – Мына муну карачы. Нур чачып турган каухарды кєрєєрї менен анын єзгєрє тїшкєнїнє Нурдан таў болгон. Байлык акча ушундай ширин ээ. Ушундай бир тоголок кичине каухарды кєргєндє кантип арзан алсам деп чебеленип жатасыў. Азыр эшиктеги машинада отурган тажиктеги каухарларды кєргєндє кантээр экенсиў деп ичинен ойлогон Нурдан ички оюн сездирбей деп калды. – Ушул эле дейсиўби мындан башкалары дагы бар. Гїлсаранын кєздєрї алаўдай тїштї. – Койчу эй, чын элеби? – Ооба мынча алаўдайсыў, ишенбей жатасыўбы? – Сенде дагы бар экенине чын эле ишене албай жатам. Кєргєндє ишенесиў. Тажиктер ушу жерде. Памирден кошо келиштиби? – Ооба бир эле тажик. Ал Карамшонун таанышы экен. Мага кошуп берди. – Биздин милициялар, ал тажигиўдин чукурайган кєзїн, коўкойгон мурдун кєрїп кайдан келдиў, эмне жїрєсїў дебегидей далдоодобу? – Кудай сактасын, аны машинадан чыкпагын, сенин їйїўдє бары-жогуўду билип анан чакырамын дегенмин. 9-май, 2014-жыл

САНДАН САНГА ТААЛАЙ БАКЫТАЕВ (Сандан санга)

Жоголгон балдар

(Курч окуялуу чыгарма)

(Бейєкмєт уюмдардын маалыматы боюнча 1997- жылдан бери 400 бала жоголгон) тырбагандай кол шилтеди. - Эмне болгон сага? Эмне мынча кабагыўа кар жаап калган? -Исмаилов кол алышып учурашып жатып, анын жїзїнє тигиле карады. - Ээ, Каке баягы эле иштер боюнча да. - Шашпайсыўбы? - Жок. - Анда мени кїтє тур. Мына буларды тапшырып бат эле чыга калам. -деген Исмаилов колундагы иш кагаздарын кєрсєтє имараттын ичине кирип кетти. Чынында Кайрат Исмаилов менен Арген Акимовичтин мамилеси чеке жылытаарлык деле эмес болчу. Бирок албетте, курсташ катары сый эле. Тээ студент жылдары эле Исмаилов кошоматка кой союу жагынан устат эле. Ошонусу Арген Акимовичке жакчу эмес. Кийин ойлосо анысынан эч ким деле жапа чекпептир. Тескерисинче, ал башка да студенттерге баа койдуруп берип, жардамын тийгизчї. Кайрат Исмаилов єзїнїн бул сапатынын аркасында кийин кызматтан кызматка да бат кєтєрїлдї. Баса, ал азыр эмне кызматта

болду экен? Арген Акимович муну ойлонгончо эле Исмаилов да чыга келди. - Ой, мынча ой басып? Жїрї, экєєбїз шашпай бир жерге отуруп чайлашалы. -Кайрат Исмаилов райондук ИИБдин имаратына жакын жердеги кафеге ээрчитип барды. Качан гана тамак астыга келгенде Арген Акимович: - Кана єзїў жєнїндє сїйлєй отурчу, кайдасыў, эмне иш кылып жатасыў? -деп сурады. - Менде баары жайында. Андан кєрє єзїў жєнїндє кеп сал. Эмне мынча капалуусуў? Балким мен жардам бере алаармын. - Ошондой болсо кана?! - Ай, сен кишини чочутпай а��та берсеўчи,- Исмаилов бушайман боло тїштї. - Угушума караганда тїндє силерде “ЧП” болуптур го? - Эми “ЧП” деле эмес. Ал ишти дароо эле жаап салышкан. Анткени бул иш боюнча эч кимден арыз тїшкєн эмес. Анан єзїў билесиў, арыз жок, иш да жок. - А, тиги октон кєз жумган балачы? Ошол

НАРКО ТАШЫГЫЧТАР Íàðêî ñîîäàãà àðàëàøóóíóí ýêè ãàíà æîëó áàð. ªë¿ì æàíà ò¿ðìº. ¯÷¿í÷¿ æîëó æîê. Íàðêîçàòûí êîëäîíãîí äàãû, ñàòêàí äàãû ºç¿ àòàéûëàï æàð êûðûíäà òóðóï àëûï àæàëûíà áîé òàøòàãàí ìåíåí áàðàáàð.

БУРУЛКАН БАКЕЕВА (Сандан санга) Їйгє Нурдан менен кошо кирген тажик жасалгалуу їйдєгї Гїлсараны кєрїп таў калды. Памирдин тоо ара-сындагы кыштактарга чаар сумкасын кєтєрїп, їймє-їй кыдырып соода жасап жїргєн эле Гїлсара турбайбы. Бою кичине тыпылдаган келин экєєнї кєрїп эле жїрбєдї беле. Сууктан калчылдап їшїп, жїдєп жїргєн неме ушундай бардар жашайбы. Чаар сумкадагы товары менен эле ушунча дїнїйєнї топтосо болобу. Мїмкїн эмес. Анда бул дїнїйєсї кайдан келгени тїшїнїктїї. Карамшо бекеринен буга жибербептир. Каухарыў ойдогудай болсо акчасын дароо аласыў деген. Ошо жїдєгєн Гїлсаранын мындай

жашоосун элестеткен эмес. Жїрїшєт да бир бечара эки кыргыз аял деп кєўїл бурчу деле эмес. Кєрсє кеп ушунда тура. Гїлсара кєзгє урунуп жинди болуптурбу. Єзїнєн шектенбес їчїн туура кылат. Тагынган алтындарын кєр. Жашоо деп ушуну айт. Дасторконундагы чїйгїн тамак болсо аппетитти ачат, шилекейин кылк жутту тажик. Ошо жїдєгєн неме азыр тим эле тыпылдайт. Бул да болсо героинден тапкан акчанын кубаты эмеспи. Оо-уу акча! Кїчї сомодой болгон ушу эки эркекти ургаачынын алдына алып келди. Эпчилдигиўе, эр-азаматтар батынбаганга ургаачы башыў башыў менен аттанып тїшкєнїўє баракелде. Мурду коўкойгон тажик ушин-

бала айтып келиптир деп уктум го. - Ал баланын аты Болот экенин гана билебиз. Анын издеген кишиси да жок экен. Анын їстїнє ал арыз жазып їлгїргєн жок. Оозеки араў бирдекелерди айтты. Жашы жете элек, оор жарадар кишинин айткандары мыйзамда алсыз. - Макул, ошондой болсун дейли. Ал бала айткан жерге уурдалган балдарды кармашчу турбайбы, анан?.. - Анан, эмне анан?! Кана ошол жоголгон балдардын ата-энелеринин арызы. Жоголгон эмес, тагыраак айтканда уурдалган балдар. Эч кимге кереги жок уурдалган балдар. Керек болсо азыр мамлекет да алар жєнїндє кам кєрїїгє чамасы чарк. Эркиндикке ээ болдук дешип, чоўдорубуз папке талашуу менен алек. А, сен экєєбїз болсо бир табак тамакты да жєн ичпей акыйлашып отурабыз. Мен болгону сен менен єткєн кеткенди гана эскерип чер жазышып отуруп, анан сени жаўы, жанга тынч кызматка орноштуруу боюнча сїйлєшєйїн дегем.- Исмаилов столго тарс эттире кашыкты таштап салды. - Болду, кечирип кой- Арген Акимович алакан жая кечирим сурап жиберди. - Болсо болду. Сен андан кєрє жанагы мен айткан жумуш жєнїндє ойлонуп кєрчї. Азыр кєрїп жатасыў, ким ажобуздун аялынын тапса эле кызматка келип калып жатат. Эртели кеч сени да бул кызматыўдан айдайт.- Исмаилов кашыкты алып кайрадан тамагын ичип баштады. - Койчу, ой. Менин ордумдун кимге кереги бар?- Арген Акимович мыйыгынан жылмайды. - Сен ордуў эмес, айыл башчыларынан бери кийлигишип жатышат го. -Исмаилов кол шилтеп койду. -Анысына деле макулмун андан кєрє сен дарегин берчи, тїндєгї окуя болгон жердин. -деген Арген Акимович шашыла жєнєп калды. - Качан болсо ушундайсыў. Атайы шашпай отуралы десе. -Исмаилов нааразы боло кала берди. Арген Аимович деле чер жазышып сїйлєшїп отурууну каалап турган. Бирок мындай акыбалда тїпєйїл болуп баары бир беймарал отура алмак эмес. Андыктан тїз эле окуя болгон жерге барды. Барса, союз учурунда курулган ишкананын жер тєлєєсї экен.

тип ойлоп алып кайра чочуй дагы тїшєт. Бул эки кыргыз Памирден жанын оозуна тиштеп алып келген каухарын, героинин бекер алыш їчїн єзїн бир тешикке тыгып салышсачы. Ал кайра жаман ойду ойлобоого тырышты. Карамшо єзїнє ишенимдїї го. Ал кыргыздар менен алакалашып эле жїрбєйбї. Тажик аялдары эч качан бєлєк эркек менен бирге отуруп тамак ичишпейт. Азыр болсо їчєє дасторкондо тамак ичмек турсун Нурдан менен кагыштырып коньяк ичип отурган. Гїлсаранын мунусу ага єєн учурады. Ээ, эмне болсо ошо болушсун, ичсе иче беришпейби, єзїнє акча тийсе эле кете койсо. Ким билет, чоў акча бар жерде адамдын напсиси єзгєрєт. Ар немени кїтсє болот. Бирин-бири жакшы тїшїнїш їчїн орусча сїйлєшїп жатышты. Эркек башы менен єзїнчє эле коомайланып їрпєйгєнїн сезген Нурдан кїлїп калды. – Сен эмне элеўдейсиў. Жаман оюўду сезип турамын. Гїлсара экєєбїз сага кантип жамандык ойлойлу. Єзїбїздїн дагы Памирге барышыбызды ойлошубуз керектир. Гїлсара шаўкылдап кїлдї. Ал кїлгєндє кулагындагы чоў сєйкєсї термелип турду. – Бул эки кыргыз алып келгендеримди тартып алып єзїмдї ким кєрдї кылышабы деп коркуп жаткансыў го. Тажик тартынчактай кїлдї. Чын экєєўдїн коньяк ичишкениўерди кєрїп… оюма ар нерселер кетип… Биз деле сенин Памириўде коркпой эле, жамандык ойлобой, барып келип жатабыз го. Барганда дагы жєн барбастан героиндерди жан кулактын учунда ташып келип жатабыз го. Чынын айтсам силер деле уксаўар керек, ал тїгїл тааныйсыўар. Сагран кыштагындагы Исматулланы, эки кыргыз келин эле эки ай барымтада кармап отурушпадыбы.


СКАНВОРД

15

9-май, 2014-жыл


16 КЄК БЄРЇ БОЮНЧА ОЮНДАР СТАРТ АЛДЫ СПОРТ

Єлкєбїздїн борборундагы Аккула ат майданында 6-май кїнї уулу жеўиштин 69 жылдыгына арналган кєк бєрї боюнча оюндар старт алды, КР Кєк бєрї федерациясынын директору Нурбек Асанбаев билдиргендей бул майрамдын биринчилигине ат салышкан алты команда, булар эки топко бєлїнїштї, биринчилерден болуп В тобу оюнга “бєрїлї” жана “ГУВД” командалары чыгып беттешип 4-4 эсебинде жыйынтыкталды, ал эми жетинчи майда «Бєрїлї» «Асылбаш» менен ойносо сегизинчи майда «ГУВД» «Асылбашты» кїтїп алат. 1 тур, 6 май «Бєрїлї» - ГУВД - 4:4 2 тур, 7 май «Асылбаш» - «Бєрєлї» 3 тур, 8 май «Асылбаш» - ГУВД

КЫРГЫЗСТАНДЫН БАСКЕТБОЛ БОЮНЧА ЖАШТАР АРАСЫНДА КУРАМА КОМАНДАСЫ ЭЛ АРАЛЫК ТУРНИРИНДЕ ЖЕЎЇЇЧЇ БОЛУП АТАЛДЫ

ФУТБОЛ БОЮНЧА АФКнын КУБОГУНА КЫРГЫЗСТАНДЫН КУРАМА КОМАНДАСЫНЫН ТИЗМЕСИ ТАКТАЛДЫ КР футбол боюнча курама командасы, АФКнын финалдык оюнуна оюнчулардын тизмеси аныктады, КР футбол боюнча курама командасынын башкы машыктыруучусу Серге Дворянков финалдык оюнга футболчулардын курамын аныктады баардыгы болуп 23 футболчу, алардын ичинен їчє дарбазачы, тизмедеги курамдагы оюнчулар «Дордой» (6), «Абдыш-Ата» (5), «Алай» (3), «Алга» (1), «Алдиера» (1), жана чет єлкєлїк клубдун єкїлдєрї. АФКнын чакыруу кубогу 19-30-майда Малдиева аралында єтєт, Кыргызстандын курама командасы А тобуна туш келип Малдивиялык, Полестина "Маянмы" командалары менен кез келмекчи. Дарбазачылар: Матяш Павел, Волков Владислав («Дордой»), Кашуба Валерий («Алай»); Коргоочулар: Аскаров Даврон, Таго Даниэль («Дордой»), Тахир Авчиев, Владимир Касьян («Абдыш-Ата»); Шерзод Шакиров («Алай»); Артур Муладжанов («Алга»); Арий Элайджа (Гана), Валерий Кичин («Уфа», Россия); Жарым коргоочу: Азамат Байматов («Дордой»), Азиз Сыдыков, Кайрат Жыргалбек уулу, Хуршит Лутфуллаев («Абдыш-Ата»), Аброр Кыдыралиев («Алдиер»), Мака Коум Клод (Швейцария); Анатолий Власичев («Окжетпес», Казахстан); Ахлетдин Исраилов («Динамо», Украи-

КМШнын экинчи эл аралык жаштар арасында баскетбол боюнча 9-май жеўиш кїнїнє арналган «Жеўиш» кубогу 5-майда аяктады. Жогорку Кенештин пресс борбору билдиргендей 1-орунга биздикилер татыктуу чыгып алтынды илип кетти, экинчи орунга «Санкт-Петербургтан» келген «Курчинский Олимп» командасы камсыздаса, ал эми єзбек туугандарыбыз їчїнчї орунду ээледи «Вестминстер» (Узбекистан). ж.о.э тортунчу жана бешинчи орундарды ЦСКА(г. Алматы, Казахстан) Чїй областтарынын жаштар командалары татыктуу болду.

на); Вадим Харченко («Тавшанлы Линиитспор», Турция); Чабуулчулар: Дэвид Тетте («Дордой»), Ильдар Амиров («Алай»); Мирлан Мурзаев («Денизлиспор»). Башкы машыктыруучу - Сергей Дворянков Тренер - Артем Керселян Врач - Сергей Цой Массажист - Вячеслав Осинский, Александр Хитров.

КЫЗДАР АРАСЫНДА АЗИЯ КЫРГЫЗСТАНДЫН ВЕТЕРАНДАР КУРАМА КОМАНДАСЫ ЧЕМПИОНДУГУ ЄТЄТ ТУРЦИЯНЫН АЧЫК ЧЕМПИАНАТЫНДА ТАТЫКТУУ ОЮН КЄРГЄЗЇШТЇ

КР кїрєш боюнча федерациясы билдиргендей кыз келиндер, арасында курама командасы Азиянын чемпионатына катышат, бул иш чара Бангконто (Таиланд) 8-11-майда єтмєкчї. Бул оюнда Кытайда боло турган Олимпиадалык оюндарга жолдомолор ойнотулат, Биздин курамдын оюнчулары 46 кг, 52 кг, 60 кг жана 70 кг салмакта кызыл килемге чыкмакчы. КР курама командасынын толук курамы: 38 кг чейин – Каным Бурхан кызы 40 кг чейин – Ажар Замир кызы 43 кг чейин – Динура Сулайманова 46 кг чейин – Саяна Баизова 49 кг чейин – Камила Алымбекова 52 кг чейин – Айжаркын Женишбек 56 кг чейин – Мээрим Жуманазарова 60 кг чейин – Нузгуль Джаркинбаева 65 кг чейин – Нурсулуу Азамат кызы 70 кг чейин – Алтынай Мамарасул кызы Машыктыруулар – Сергей Сломнюк, Бахтияржан Юсупов

9-май, 2014-жыл

Турциянын ветерандар арасындагы ачык чемпионаты 22-27 апрелде Анталия шаарында єттї бул чемпионатка 42 єлкєнїн курама командалары Англилия , Франция, Румыния, Болгария жана башка командалар катышкан. Єлкєбїздїн спортчулары ”в” тайпасына туш келип. Татыктуу оюн кєргєзїп экинчи орунду ээлешти. Турнирге курамды (химик) Кара Балталык клубдун, Сокулук айылынын, Бело��одский жана Бишкек шаарынын оюнчулары толуктады. Уюштуруулардын оюу боюнча бул мелдештин биздин спортчубуз Мирлан Казакбаевди єзгєчєлєндї деп табышты.

“БАРСЕЛОНА” МЕНЕН МЕССИ ЖАЎЫ КЕЛИШИМ ТЇЗДЇ

Испаниялык “Барселона” менен Леонель Мессинин ортосунда жаўы келишим тїзїї макулдашылды. Бул жумада жаўы келишимге кол коюлат. Жаўы келишим 2019-жылга чейин, же мурдагыдан бир жылга кєп. Финансылык жагы так айтылбайт, бирок чет элдик жаўылыктарга караганда Месси єзїнїн айлыгын кєбєйтїїнї талап кылган. Ал эми анын учурдагы бир жылдык айлыгы 16 млн.еврону тїзєт. “Барса” менен Мессинин ортосундагы жаўы келишим боюнча сїйлєшїїлєр оор болуп, Мессинин башка клубка кетиши мїмкїн деп жатышкан. Мисалы, 26 жаштагы аргентиналык оюнчуну “ПСЖ” менен Манчестер Сити” сатып алгысы келген. Акмат РААТКАН


Айбат - коомдук-саясий гезити №77