Issuu on Google+

www.aibat.kg

8-март майрамыўыздар менен айымдар!

redactor@aibat.kg •

¹ 68 • 07-ìàðò, 2014

"ОМБУ-ДОМБУ" ОППОЗИЦИЯНЫН ЖЇЗЇ Эркин Булекбаевдин жоруктары...

10

Аялзаты жетиге бєлїнєт 3

ЭКИНЧИ КГБ ТЇЗЇЛЄБЇ? Жума башында 20 чакты журналист борбордогу чайханалардын биринде чайлашып отурушту. Бул жєн гана чайлашуу эместиги, мунун артында саясаттын каўырсыган жыты буруксуп жатканы дароо мурдубузга єрдєп кетти. Себеби «Kyrgyztoday.kg» сайтынын саясий баяндамачысы Азизбек Келдибеков салтанаттын башкы уюштуруучусу болуптур. Ал эми А.Келдибековдун артында Бегалы Наргозуев менен Равшан Жээнбеков турарын билебиз. Дасторкон їстїндє єлкєдєгї саясий кырдаал талкууланып, 4-бийлик єкїлдєрїнїн башын кошкон жаўы кыймыл тїзїї демилгеси кєтєрїлїптїр. Ал КГБ («Кыргыз гезиттеринин биримдиги») сыяктуу оппозициячыл маанайда саясат жїргїзєт экен. Убагында Бабырбек Жээнбеков да КГБнын арты менен антимонополдук комитеттин башына келди эле, эми анын уулу Равшан Жээнбеков журналисттерге таянып, майлуу устукан «мїлжїгєнї» жатабы?

БЕКНАЗАРОВ ЭМНЕДЕН КОРКОТ? Равшан Жээнбеков жетектеген УОКтун мїчєлєрї байма бай жолугушууда. Ал эми «бульдозер» Азимбек Бекназаров негедир жолугушуулардан качып, жардамчысы Самсаалы Четимбаевди жєнєтїїдє. Азике эмнеден чоочулайт? Же бир балакет болсо «мен аралашкан эмесмин» деп «суудан кургак чыгам» дегендегисиби? Кантсе да «карт бєрї» эмеспи, «бєлтїрїктєрдї» алдыга кое берип, єзї артында маашырланып карап турганды мыкты єздєштїргєн да…

ОППОЗИЦИЯГА КАЙДАН КАРАЖАТ КЕЛДИ? «Уккан кулакта жазык жок» дейт элибизде. Анын сыўарындай, УОК (улуттук оппозициялык кыймыл) лидери Равшан Жээнбеков 17-мартка мерчемделген курултайга кызуу даярдык кєрїп, ал їчїн, ири каражат тапканын анын айланасында жїргєндєрдїн кїбїр-шыбырынан эшиттик. Ага кулак тїрсєк, УОКчулар борбордун жака белиндеги жаўы конуштардын тургундарын 17-марттагы митингге їндєп жїрїшїптїр. Ал эми курултай маалында катышуучуларга бекер тамак таркатылып, каалоочуларга «бєдєнєнїн сїтї» да тартууланарын угуп оозубуз Ошту карады. Деги Равшан Бабырбекович курултайга келген адамдарды кызылдай мас кылып, анан Камчыбек Ташиевчесинен Ак їйгє айдактоону пландагандан сообу деги? Анда оппозиция лидерлери Ак їйдї, тактап айтканда, бийликти кїч менен басып алууну кєздєгєндєн сообу деги? Р.Жээнбеков курултай Бишкек шаарында гана єтєрїн расмий жарыялаганы эсте. А жеке булагыбыздын кабарлашынча, 17-мартта Таласта да митинг єткєргєнї жатыптыр. Бул эмнеден кабар берет? Ошол эле маалда мындай ири акцияларды уюштуруу їчїн каражатты кайдан тапканын айтып бере алар бекен? Же Равшан мырза океандын ары жагынан келген буйруктарды «кыўк» этпей аткарып, Кыргызстандын кызыкчылыгын уруп ойнобойбу?

12

С.ЖАПАРОВДУН ЖЇРЇШЇ Былтыр октябрда Караколдо башаламандык салып туруп Минскиге кире качкан Садыр Жапаров 10-мартта кайтып келери кїтїлїїдє. Анын жашыруун планына абай салсак, Кадыр Кошалиев жетектеген «Улуттук курултай» кыймылы менен Дайырбек Орунбеков жана Максат Кунакунов башында турган «Жаштар єкмєтї» коомдук бирикмесинин иши жанданмакчы. Себеби, Садыр мырза ушул эки кыймыл аркылуу саясатын жїргїзєт экен. С.Нургожоевичтин оппозициядагы санаалаштарынан четтеп, єз алдынча кыймылдай баштаганына караганда бир билгени бар єўдєнєт. Же оппозиция лидерлеринин сырткы кїчтєрдїн долбооруна айланганын билген соў ушундай кадамга барып жатабы? УОКтун лидери Равшан Жээнбеков 17-марттагы курултай мыйзам чегинде тынч єтєрїн, анда ар кыл маселелер талкууланарын далай ирет билдирди. Бирок, бул жигит курултай атына жамынып алып, карєзгєй планын жїзєгє ашырганы жатканы кандай? Дегенибиз, курултайда єкмєттї отставкага айдоо, парламентти мєєнєтїнєн мурда таркатуу, ал турсун «президент кетсин!» ураандары жаўырары каўкууланууда. «Ата журттун» "Їч мушкетеру" (Камчыбек Ташиев, Садыр Жапаров, Талант Мамытов) Чыўгызханчасынан Ак їйдїн темир тосмосунан ашып тїшєбїз деп жатып мандатынан ажырап, соттолушту эле. Бул «эргулдардын» тагдыры Равшан Бабырбек уулуна сабак болбогону єкїнїчтїї…


2

КУУ-НАКУНОВ КЕЛДИБЕКОВ КАЛП ООРУНУН АМАЛЫН “МЕГАКОМДУН” МУРУНКУ ЖЕТЕКЧИСИНЕН ЇЙРЄНДЇБЇ?

Оорунун бетин кудай ары кылсын, бирок калп ооругандык да жарабайт. Мындай калп оорунун мыкты їлгїсїн кєрсєткєн Акматбек Келдибеков учурда кєшєрїп, досу Сабырбек Жумабековдун ооруканасынан чыкпай, СИЗОго кайтаралы десе эле тууган-туушканы, депутат айым достору, адвокаттарынын кыйкырык-чуусу менен єз жанын алып калууда. УКМКнын СИЗОсу тарабынан “сыдырым жел” менен келген кептерге ишенсек, Келдибеков камакка алынгандан кийин “Мегакомдун” мурдагы жетекчиси, коррупция фактылары боюнча айыпталып жаткан Азамат Мурзалиев менен камерасынан жолугушуп, биртопко чейин акылдашыптыр. “Кантип оорукчан болуп калсам, канткенде бул жактан чыгып кетсем” таризинде. Мурзалиев качантан бери УКМКнын СИЗОсунун башкы кеўешчиси болуп калганын билбейбиз, бирок Келдибеков ошондон кийин эле “оорукчан” болуп чыга келгенине баарыбыз кїбє болдук, “тизеси менен чыканактарынан” жабыркап... Ал эми кандай себептер менен режими катуу делген УКМКнын СИЗОсундагы камактагылардын бири-биринин камераларына ээн-эркин кирип-чыгып жїргєнї, ал жактын жетекчилеринин абийиринде.

Талип ИБРАИМОВ, жазуучу, коомдук ишмер:

«ЖАЛГАН МААЛЫМАТТАРДЫН ТАРАТЫЛЫШЫНЫН ЖООПКЕРЧИЛИГИН ТАЛКУУГА АЛЫШ КЕРЕК»

- Талип мырза, эл єкїлдєрї ММК беттериндеги жалган, ушак, имиш маалыматтар їчїн чара кєрїї тууралуу мыйзамга єзгєртїїлєрдї киргизїї сунушун айта баштады. Айрымдар кєнїп калгандай эле, «сєз эркиндигин чектеп атышат» деп чыгаары турган иш. Бул сєз эркиндигин чектєєбї, же жоопкерчиликти арттыруубу? - Бир жагынан алып караганда жоопкерчиликти арттыруу болуп эсептелет. Бирок, ошол эле учурда андан пайдаланып, айрымдар сєз эркиндигине да коркунуч жаратууга аракет жасоосу мїмкїн. Негизи закон кабыл алыш оўой эле. Бирок, аны азыркы кырдаалда журналисттер журтчулугу тїшїн-

бєй, туура кабыл албай коюушу да мїмкїн. Бирок, журналисттердин эле абийирине коелу десек, єтє аша чаап кеткен учурлары да кєп кездешїїдє. Андыктан муну єтє кеўири талкуулап, анан бир жыйынтыкка келиш керек экен.

- Ф актыга таянбаган имиш маалыматтар менен адамды каралай берїї дагы сєз эркиндиги болуп эсептелеби? - Жок, ал сєз эркиндиги болбойт. Жєн эле эптеп каралоо болуп калат да. Менин оюмча азыр бул маселени журналисттер союзуна тапшырып, ММКда жарыяланып жаткан маалыматтардын чын-бышыгын аныктап, ошого жараша жоопкерчилигин кєрє тургандай кылыш керек деп ойлойм.

"ЖАШТАР ЄКМЄТЇ" "ЗА КУЛИСАМИ" же Кунакунов оппозициялык кыймылдын Кыргызстанда Украинадагыдай майдан жасагысы келгендигин кайдан билет?

Єз алдыларынча эле эч кандай мыйзамдын негизинде жок «Жаштар єкмєтїн» тїзїп алган Максат Кунакунов борбор шаарыбыздагы маалымат борборлорунун биринде саат 11:00до маалымат жыйынын єткєрєбїз деп журналисттерди топтоп алып, туптуура 25 мїнєт кечигип келишти. Анан єзїн-єзї лидер катары кєрсєтїп алган Максат Кунакунов топтолгон журналисттердин алдында 20 мїнєт тынбай сїйлєп, бийликти колунан келишинче шыбап, єздєрїн колунан келишинче мактап алды. «Биз Ош шаарына эл менен жолугушуу їчїн барсак, бизди аэропорттон эле укук коргоо органдарынын кызматкерлери террористти тозуп алгандай тозуп алышты» дейт ал. Кызык, эгерде ошондой тозуп алуу болсо, анда Максат Кунакунов азыр журналисттердин алдында сайрап турат беле? Же укук коргоо органдары тартипти кєзємєлдєє їчїн жїрсє деле, булардын кєзїнє башкача кєрїнїп атабы? Кыргызда айтылмакчы, коркконго кош кєрїнєт болуп жаткан жокпу? Анан дагы «Мен Ош шаарынын мэрине кирип, єзїбїздїн жыйынды єткєрїїгє уруксат сурасам «Бабур» театрынын имаратына єткєзїїгє уруксат берди. Бирок, кандайдыр бир тартипсиздик, мыйзамсыздык болсо, бардык жоопкерчиликти єзїўдїн мойнуўа аласыў деп айтты. Мен буга тїшїнгєн жокмун. Анда укук коргоочулар эмне кылышат?» дейт ал. Биринчиден, кандайдыр бир митинг, же иш-чара єткєрїїгє уруксат алган адам, анын жоопкерчилигин да кошо алышы керек. Муну бардыгы билет. Экинчиден, эгерде укук коргоо органдарынын кызматкерлери дагы ал жерге топтоло турган болушса, жогорудагыдай «террористти аўдып турушкандай аўдып турушту» деп айтмаксыз да урматтуу Максат мырза. Анын айтуусу боюнча булардын бийликти алалы деген эч кандай максаты жок экен. Болгону билимдїї, чет жерлерден окуп келген жаштарды топтоп конструктивдїї сунуштары менен чыгышмакчы болушуптур. Бирок, алардын эл кыдырып сїй-

Жооптуу редактор: Мелис АРТЫКОВ Редакциялык жамаат:

Гезит ээси:

"Айбат Аймак" коомдук фонду Башкы редактор:

Каныбек САПАРОВ 07-март, 2014-жыл

Акинай АЙДАРОВА Тєлєбїбї КАСЫМАЛИЕВА Дамир ЭСЕНГУЛОВ Мирбек АСАНАЛИЕВ (0777 15 99 45 Жумгал) Аида ИШЕНГУЛОВА Рыскїл ТЫНЫБЕК кызы (03943 43679 Ыссык Кєл)

Коммерциялык директор:

Бектур БАЙМОЎОЛОВ (0772) 16 11 00

Веб-сайт: www.AIBAT.kg Электрондук каттар їчїн дарегибиз: redactor@aibat.kg Редакцияга келген материалдар жана сїрєттєр кайтарылбайт.

Гезит редакциянын компьютердик басма бєлїмїндє терилип, жасалгаланды.

лєгєн сєздєрїнєн эч кандай конструктивдїї сунуштарды укпаганыбызды, аларды колтугуна кысып багып атышкан жаўыдан тїзїлгєн оппози��иячыл кыймылдагы саясатчылардын эле сєздєрїн кайталап жатышканын кайда катабыз? Ошол эле учурда алардын арасынан чет єлкєдєн билим алган билимдїї жаштарды деле кєрє алган жокпуз. Баягы эле саясатка башпакпай жатып, акчанын артынан тїшїп алган жаштарды кєрїп атканыбызды кантип жашырабыз? Мына ушундайча ойлорун опурулуп айтып алгандан кийин Максат Кунакунов отурган ордунан ыргып тура калып, эшикти кєздєй безип жєнєдї. Журналисттердин «суроолорубуз бар эле» дегенине «Бизге бир жерге жарым сааттан ашык турганга болбойт» деп билдирип, артынан бирєє кууп бара жаткандай качып жєнєдї. Жок дегенде бирин-экин суроо берип калалы деген журналисттер артынан ашыгып чыкканча Кунакунов кымбат баалуу машинесине мине калып, качып кеткенин кєрдїк. Ошентип Кунакуновго бериле турган суроолор жоопсуз калды. Болбосо жалпы коомчулук кызыгып турган суроолор арбын эле. Маселен, алар «Биз таза, булганбаган жаштардын башын бириктирели деп жатабыз» деп айтышууда. Андай болсо, мына ушундай баага Кунакунов єзї татыйбы? Анын «Ак жол» партиясы аркылуу парламентке депутат болуп келип, кыргыздын кереметтїї Каркыра жайлоосун казактарга сатып жиберїїгє «макул» деген добушун бергенин эч ким тана албаса керек. Буга азыр Кунакунов єкїнбєйт болду бекен? Экинчиден, жер-жерлерди кыдырып, эл менен жолугушуу єткєрїї їчїн дагы аз эмес акча кетет. Анын їстїнє жолугушуу єткєрє турган имаратты да ижарага алууга туура келет. Жатакана, тамак-аш маселеси бар. Мына ушул каражаттардын бардыгын кайдан алып жатышканын ачыктап беришсе болмок? Же єз чєнтєгїбїздєн чыгарып атабыз деп элди алдагылары келеби? Булардын арасында алганды гана билген, бирок бергиси келбеген, Гезитте жарыяланган материалдар редакциянын кєз карашын чагылдырбайт. Макала жана интервьюлардагы чындыкка дал келбеген маалыматтарга макала жазган жана интервью берген инсандар єздєрї жоопкер. Жарнамалардын мазмунуна жарнама берїїчїлєр жооптуу. Жарнамалык материалдар:

бирєєнїн эсебинен жан бакканды єлє сїйгєндєрї бар экендигин, дал ошондойлор эл кыдырып жїргєнїн эске алганда єз чєнтєктєрїнєн акча чыгарып жаткандарына деги эле ишене албайсыў. Кыязы дал ушундай, дагы башка толгон-токой ыўгайсыз абалга кептей турган суроолордон качышты єўдєнєт. Эгер таза, билимдїї жаштар болсо, эч кандай суроолордон качпайт эле. Кунакуновдун кыргыз элине кыянаттык кылган коркок билиши бар болгон їчїн качып жатканын тїшїнгїдєй болдук. Баса, баса белгилеп айта кетїїчї нерсе бул жыйында Максат Кунакунов сырын айтам деп, чынын айтып алгандай болду. «Биздин максатта Майданды уюштуруу жок. Бизди 20 жылдан бери бир ууч топ биригип алып башкарып жатат. Жарымы бир оппозицияга кетет, кайра бир бийликке барып калат. Оппозиция Майдан уюштурабыз деп коркутуп жатат. Биз муну каалабайбыз. Ошондуктан жаштарды нормалдуу, конструктивдїї сунуш жана сын айтуу їчїн бириктирип жатабыз. Бирде бийлик, бирде оппозиция сїйлєшїп алып, тєўкєрїш жасап жатышат. Биздин єлкє їчїнчї революцияны кєтєрє албайт» дейт Максат Кунакунов. Албетте, дагы бир революциянын эч кимге кереги жок. Муну жалпы элибиз жакшы тїшїнїп турат. Жок дегенде ушуну тїшїнїп аткандарына да ыраазычылык билдиребиз. Экинчиден, Кунакуновдун айтымында жаўыдан тїзїлгєн оппозициялык кыймыл Кыргызстанда Украинадагыдай Майданды жасагысы келип жаткан экен. Эске салсак буга чейин Равшан Жээнбеков да эч кандай Майдан жасоону кєздєбєгєндїгїн билдирген. Бирок, анын жалган айтып жатканын, чыныгы максаттары мамлекетибизде дагы бир башаламандык жасап, бийликти кулатууну кєздєп жатышканын Кунакунов ачыктап отурат. Бул жагынан ага ишенсе болот. Себеби, аталган «Жаштар єкмєтї» жаўы тїзїлгєн оппозициялык кыймыл менен тыгыз байланышта экендигин жашыра алышпайт. Ошол эле учурда Максат Кунакунов єзї дагы Бакиевдердин «Ак жол» партиясы аркылуу саясаттын босогосун аттап, жаныш Бакиевдин буйруктарын кыўк этпей аткарып келген. Андыктан бул «Жаштар єкмєтї» деген атка жамынгандар Бакиевдердин долбоору экендигин баамдоого болот. Демек, алардын баш кєтєрїп, жер-жерлерди кыдыра баштаган аракеттерин артында Бакиевдердин кызыкчылыгы тургандыгын да баамдаса болот. Жогоруда жоопсуз калган «Ким каржылап жатат?» деген суроого бериле турган жооптун тєркїнї ушул жакта болушу толук ыктымал.

Кыргыз Республикасынын Адилет министрлигинде катталган, Каттоо № 1853 Гезит «ММК колдоо боюнча борбор» фондунун басмаканасында басылды Гезит келишим баада.

Буйрутма №530

Нускасы: 2500


3

«ЖУНГЛИ» АРАЛЫНДА

«КЄМЇР КОРОЛУ», ДОКТОР АПАС, НЫШАНОВ – УЛУТТУК ОППОЗИЦИЯНЫН ЖЇЗЇБЇ? Равшан Жээнбеков жетектеген улуттук оппозициялык кыймыл (УОК) бир катар саясатчылар, коомдук ишмерлер менен сїйлєшїп, аларды катарына кошуу аракетин кєрїїдє. Булардын катарында элге кїлкїлїї жактары менен таанылган адамдар да бар. Сєзїбїз супсак болбосун їчїн «кємїр королу» атыккан Нурлан Мотуев, єзїн гана президент санаган Кубанычбек Апас, «омбу-домбу» Назарбек Нышановдун жосунсуз жоруктарын айтсак болот. Нурлан Мотуев дегенде, о-у-у, кєз алдыбызга тїрдїї образдагы адам тартылат. Алгач журналист болуп жїрїп, АКШда аз убакыт жашагансыды. Ошондо Америка жаранынан тєрєлгєн эки уулун айтып мактанып: «Менин АКШда эки уулум бар, экєєнїн ар бири 1 млн. доллар турганда 2 млн. долларым бар» деп кєкїрєк какканын бїткїл эл уккан. «Капыра-а-ай, бул кан-жанынан жаралган балдарын пулдаганы калганбы?» деп чоочу-

лаганбыз. 2005-жылдагы март окуясынан кийин Курманбек Бакиевге жакындап, бир жылдан ашуун Кара-Кечедеги кємїр кенин жетектегени маалым. Мына ошондо алкымын тыя албай, ашыкча «ап» эткени їчїн темир торго тыгылган эле. Ал кездеги оппозицияны поктоп берїїгє убада берип соодалашкан соў эркиндикке чыкканын єзї деле таўбас. Апрель окуясынан кийин «чээнге кирген аюудай» тынчып калды эле, эми їнї угула баштады. «Бїт-

«РЕСПУБЛИКАЧЫЛАРДЫН» ЄКМЄТТЇ АЛАСАЛДЫРУУ ТИЛЕГИ ТАШ КАПТЫ

Эске сала кетсек, парламенттеги «Республика» фракциясынын лидери Назарали Арипов учурдагы Жантєрє Сатыбалдиев башында турган єкмєтї кетирїї їчїн депутаттардын колун топтоп атканы маалым эле. Тактап айтканда ал єкмєттї кетирїї їчїн 47 депутаттын колун топтоп койгонун жар салып, єкмєттї єз ыктыяры менен эле отставкага кетип калууга чакырып жаткан. Бирок, андан кєп єтпєй эле Арипов айткан 47 депутаттын 14ї кайрадан єздєрї койгон колдорун чакыртып алышканы маалым болду. Эл єкїлї Н. Мадеминовдун айтымында єкмєт єткєн жылы ички дїў жыйымды 10,5 пайызга кєтєргєн экен. Мындай ийгиликке жетишип жаткан єкмєттї кетирїїнїн зарылчылыгы жок экендигин билдирип чыкты. Ал эми колун чакыртып алган депутаттар кимдер десеўиз, булар: Гїласал Садырбаева, Урмат Аманбаева, Нурбек Алимбеков, Акылбек Эшимов, Элмира Иманалиева, Майрамкан Кадырбекова, Нуржана Бадыкеева, Кантемир Мурзабеков, Каныбек Осмоналиев, Бахадыр Сулейманов жана Бакыт Шаршеев. Мындан улам єкмєттї алмаштыра берїїнї оюнга айлантып алгандай болгон айрым депутаттардын ою ишке ашпай калды. Кыштын кычыраган мезгили дагы быйыл анчалык катуу болгон жок. Демек, єкмєттїн учурдагы экономикалык оор абалга карабастан кышка даярдыгы жакшы болгондугун кєрсєтїп турат. Ошол эле убакта алдыда жаз жарыш кызуу жїрїїдє. Жаздын келиши менен жер айдоо, эгин эгїї єўдїї тїйшїктїї жумуштар кїтїп турат. Мына ушундай маалда єкмєттї алмаштыруу, бул ансыз да оор абалда турган экономикабызды ого беш бетер оорлонто тургандыгы белгилїї. Ушундай тапта эл єкїлдєрїнїн кырдаалга саресеп салып, єкмєттї кетирїї сунуштарынан кайтып жатканы олуттуу кадам болуп эсептелет.

кїл мусулмандардын башын кошом, ушул багытта саясат жїргїзєм» деп чамынууда. Ушунун єзї Н.Мотуевдин «чала молдо дин бузарлыгынан» кабар берет. Себеби ислам динин саясатка аралаштырууга тыюу салынганын бешиктеги бала деле тїшїнєт. «Чудиктиги» жагынан Мотуевден ашса ашып, асты кем калбаган Кубанычбек Апасты кимдер тааныбайт. Аны «доктор Апас» деп тергеп коюшат. Анын элди кантип дарылап жїргєнїн билбейт экенбиз, бирок, андан кєрє єзїн

тескеп албайбы деген суроо жаралбай койбойт. Себеби доктор Апас єзїн 500 жылда бир жаралчу инсан атап, єзї гана президент болсо Кыргызстан єнїкмєктїгїн айткандан тажабай келет. Жогорудагы эки «кыялкеч» адамдардын катарынан «Кыргызстан патриоттор» кыймылынын лидери Назарбек Нышановду кездештиресиў. 53 жаштагы Нышанов 1998-жылы ал кездеги президент Аскар Акаевге импичмент жарыялап, аны отставкага кетїїгє чакырып бир дїў болгону белги-

ПУЛУЎ БОЛСО, КУЛУЎМУН, ЖЕ «РЕСПУБЛИКА» ФРАКЦИЯСЫ КАНДАЙЧА САКТАЛЫП КАЛДЫ ЭЛЕ? 2010-жылы парламенттик шайлоо алдында эле шашылыш тїзїлє калып, шамдагайлана шайлоого катышып кеткен эки партия болсо, анын бири «Республика» эле. Элдин муунжїнїн «бошото» тургандай укмуштуудай лозунгдар менен кошо акчанын кїчїнє салып атып, маарага алдыўкылардын катарында кирип келген. Анан парламентке келгенине бир жылдан ашып ашпай, ичинен ыдырап, «кочкорлордун» саны кєбєйїп, бир казанга кайнай албай кагылышып отуруп, адегенде Канат Исаев єзїнїн тобу менен фракциядан «канатын» кагып учуп кетсе, анын артынан Бакыт Тєрєбаев єзїнчє топ тїзє калып куйругун тїйгєн. Кєп узабай Алтынбек Сулайманов єзїнчє топ тїзїп, фракциядан чыгып кеткенин жар салды. Ошентип «Республика» фракциясы жок болуп кетїї коркунучу менен жардын кырына такалып калганын баамдаган элек. «Єтє кызыл бат оўот» демекчи, алеки саатта бириге калышып, ысык ымалага келишкендей болуп тїр кєрсєткєн бул партия биротоло чачырап кетїї коркунучуна кептелип калган. Эў башкы коркунуч К.Исаев, Б.Тєрєбаев жана А.Сулайманов бєлїп кеткен топтордон калганы дагы теў экиге бєлїнїїгє даяр тургандыгы тууралуу аталган партиянын эле єкїлдєрї кїбїр-шыбыр сєз кыла баштаган. Бирок, бул кїбїр-шыбыр кеп кєп узабай токтоп, бекем ынтымакка келгендей болуп, унчукпай иштеп калышкан. Кєрсє, мунун да єзїнїн сыры бар экендиги белгилїї болду. Башынан бизнестин ичегисине кан куюп жедеп бышкан Ємїрбек Бабанов єзїнїн кезектеги «бизнес-тактикасын» жасап жибериптир. Фракцияда калган депутаттардын бардыгына 50 миўден 500 миў долларга чейин тил кат аркылуу ссуда берип, дагы экиге бєлїнгєнї турган депутаттардын амбициясын суу сепкендей єчїрїптїр. Бардык жагдайды акчанын кїчї менен сактап кєнїп калган Бабановго «бали!» дебегенде не дейбиз? Бирок, «мойнунан байлаган ит ууга жарабайт» демекчи, качанкыга чейин акчанын кїчї менен фракцияны кармап тураарын ким билет?

лїї. Натыйжада 2003-жылга чейин тїрмєгє отуруп чыкты. Н.Нышановдун соўку мезгилдеги жїрїштєрїн тїшїнїп бовойт. Бирде «єкмєт менен парламент кетсин!» деп кыйкырса, бирде «элдин байлыгын жеп-ичкен чиновниктердин тизмесин жарыялайм» деп чамынып чыга калат. Тилекке каршы, мындай аракетинин їзїрї байкала элек. Мына ушундай кейипкерлер улуттук оппозициялык кыймылдын катарына кошулганы жатыр. «Жїзїўдї аччы, Гїлчєтай» демекчи, оппозициянын жїзї ушулар болуп калабы? Анда эле иштин бїткєнї эмеспи? Камчыбек Ташиев, Садыр Жапаров, Мелис Мырзакматов сындуу оппозиция лидерлеринин УОКтун катарынан чыгам дегенинин себеби ушунда болуп жїрбєсїн? Анда Равшан Бабырбекович жалаў «чудиктер» менен калып калабы? Анда эле ага ийгилик каалайбыз…

КАРА-БАЛТАДАГЫ «ДЖУНДА» НЕФТИ КАЙРА ИШТЕТЇЇЧЇ ЗАВОДУНА КАРШЫ АРАКЕТТЕРДИН АРТЫНАН МАДЫЛБЕКОВДУН КУЛАГЫ КЄРЇНДЇ

Кечээ жакында эле Кара-Балта шаарындагы нефтини кайра иштетїїчї «Джунда» заводунун иштєєсїнє каршылык кєрсєткєн акция болуп єткєн эле. Митингге чыккандар аталган завод экологияга єтє чоў зыян алып келїїдє деп билдиришкен. Ал эми аны кимдер уюштурганы кємїскєдє калган болчу. Бирок, кєп єтпєй эле бул митингдин артынан парламенттеги «Ата-Мекен» фракциясынын депутаты Туратбек Мадылбековдун кулагы тикчийип чыга келди. Кєрсє эл єкїлїнїн «Джунда» заводуна жакын аймакта 217 гектар жер тилкеси 4 кашары менен бар экен. Убагында ал бул жер тилкесин 960 миў долларга сатып алыптыр. Анан заводдун экологияга тийгизип аткан зыянын шылтоолоп бул кашарларын жер тилкеси менен кошо 1 миллион 200 миў долларга сатып жиберїїнї кєздєп турганы ачыкка чыгып атпайбы? Ал єзї жалгыз эле болуп калбашы їчїн Ошол аймакка жакын жерде 3 бєлмєлїї квартирада турган орус їй-бїлєсїн да єзїнє имерип, квартирасын заводду иштетип аткан кытайлыктарга 300 миў долларга сатууга кєндїргєн. Анан алар ушундай «сунуштары» менен кытайлыктарга кайрылганда алар баш тартып койгонун билдик. Буга ачуусу келген Туратбек Мадылбеков элди кєтєрїї їчїн єзїнїн адамдарына тапшырма бергендиги билинди. КараБалта шаарынын экологиясына кїйїп жаткандай тїр кєрсєтїп бир заматта доллар менен миллионер боло калгысы келген Мадылбековго «баракелде». Акинай АЙДАРОВА

07-март, 2014-жыл


4

АРКЫ ЖЭЭКТИН МАСКАСЫН СЫЙРЫП

УОКтун КАТАРЫН КАЛЫЎДАТКАНДАР:

ЭЛ ТОНОГУЧ, ТУЎГУЮККА ЖЕТЕЛЕГЕН, ЧЫЎГЫЗХАНДЫН «УРПАКТАРЫ»… Жаўыдан кєз жарган улуттук оппозициялык кыймылдын (УОК) катарында элге белгилїї саясатчыларды кездештиресиў. Жаўы идеясы, єлкєнї єнїктїрїїчї программасы жок «азаматтардын» тїпкї максаты эмне? УОК мїчєлєрїнїн саясий бейнесине сїртїмдєрдї сунуш кылабыз.

РАВШАН ЖЭЭНБЕКОВ – ТУЎГУЮККА ЖЕТЕЛЕГЕН САЯСАТЧЫБЫ? Артыкчылыгы: Эркин ой жїгїрткєн, либералист, билимдїї десек болот. Кемчилиги: Батыштын оюн кыргызга таўуулап, ашкере демократчыл болуп кетет. Анан да кууланган саясат жїргїзєт. Єз кызыкчылыгы їчїн бардыгына кайыл. Мамлекеттин бїтїндїгї ал їчїн тїккє турбайт. Билимдїї, тилекке каршы, аны ар дайым коколой башы їчїн гана пайдаланат. Бирєєдєн кемчилик гана издейт, анын жакшы жагын кєрбєйт. Ыгы келсе чалып жыкканды жакшы кєрєт. Элди тез эле башын айланып, ээрчитип алгысы келет. Бирок ушул убакка чейин жїзєгє ашыра алган жок. Оппозицияга кошулган максаты: Эптеп эле бийликке жетїї, артыўдагы калдырак-шалдырактарынан арылып, «Кумтєр» сыяктуу эркиндигин ажыратчу кєйгєйлєрдєн арылуу. Ошондой эле бир аз чєнтєгїн кампайтып алуу. Келечеги: Саясий туўгуюукка жетелеген саясатчы!

БЕКНАЗАРОВ ЭЛДИ ТОНОГОН САЯСАТЧЫ ДЕЙБИ…

Артыкчылыгы: Уюштургуч жєндємї бар, бирок бир гана митинг-пикеттерге. Акылы бар, бирок кирди-чыкты. Эрки жетиштїї саясатчы, бирок жетеленме. Кемчилиги: Ар качан "бульдозерлук" касиетин кєрсєтєм деп оозуна келгенди оттой берет. Билимсиз жактоочу. Ким экенине карабай эле адвокат болуп чыга калат. Єзїнїн саясий максатын жакшы билбейт, ыўкылап кылыш керек дегенди укса эле каны дїргїп чыгат. Мындан акча жасоону мыкты єздєштїргєндєй. Бир да лидерлик сапат жок. Сєзїнє дайым жєє жомокту аралаштырып айтат. Ага деген элдин ишеними кетип калган. Оппозицияга кошулган максаты: Убактылуу элди алдап, акча кылыш. Мїмкїнчїлїк болуп калса кїч тїзїмдєрїнїн башына келїї. Келечеги: Жарыкты караўгылатып, элди тонош!

«ЧЫЎГЫЗХАН» ТАШИЕВ – ЗАПРАВКАЛАРЫН КОРГОГОНДО Артыкчылыгы: Колу ачыктыгы менен азыноолак жактоочуларын топтой алган. Кемчилиги: «Кылгылыкты кылып алып», анан ойлонот. А.Келдибеков сыяктуу кан досторунун

тилине кирип, «Чыўгызхан» атыкты. Билим жагынан тайкылыгы аны бїгїнкїдєй таз кейипти кийгизди. Аны кєпчїлїк Курманбек Бакиев менен Жаныш Бакиевдин буйругун аткарган адам катары кабылдашат. Муну Максим Бакиев менен Жаныш Бакиевдин телефондук сїйлєшїїсї далилдейт. Республикалык деўгээлдеги лидерликке бышып жетиле электигин «Ата журт» партиясынын ичтен ыдыраганы далилдейт. Эгер ал кїчтїї саясатчы болгондо «Ата журтту» чачыратпай сактап калмак. Оппозицияга кошулган максаты: Жеке бизнесин гїлдєтїї, азыркы бийликтен єчїн алуу. Келечеги: «Чыўгызхандыгын» таштабаса, Ак їйдїн темир тосмосуна алаасын далай тилдириши ыктымал.

«АРСТАН», «ЖОЛБОРС» МЫРЗАКМАТОВ… Артыкчылыгы: Ашынган авантюрист. Апрель окуясынан кийин ар кыл ыкмаларды колдонуп, элдин башын айландыруу аркылуу мэрлик креслосун сактап кала алды. Кемчилиги: Элди дайыма алдай албасын тїшїнбєгєнї. Бїгїн бирди сїйлєп, эртеў башкача «сайрап» калганы – анын туруксуз саясатчы экендигинен кабар берет. Айрым маалымат каражаттары аны «наркобарон», улутчул саясатчы катары сыпаттап жазышкан эле. Мындай ярлык анын мындан аркы кадамдарына кедергисин

тийгизери калетсиз. Оппозицияга кошулган максаты: Саясий соодалашуу аркылуу Ош мэрлигине кайтып келїї. Же болбосо 2015-жылдагы парламенттик шайлоодо партиялардын биринин этегине эрмешип депутаттык мандат тагынуу. Келечеги: Оштун «тїшкєн ханы» авантюристтигин, алдамчылыгын токтотпосо баштапкы ордуна – «жыгач пуруш», «май пуруш» наамына кайтып барышы ыктымал.

0,1%ДЫК СУВАНАЛИЕВ Артыкчылыгы: А.Акаевдин убагында «Катани» атыкканы бар. Кемчилиги: Туруктуу позициясы жок. Мунун далили ката-

ры 2010-жылдагы парламенттик шайлоодо «Содружество», «Арнамыс», «Республика», «Ата журт» партиясына «тийип» чыкканын айтсак жаўылышпайбыз. Ал эми 2011-жылдагы президенттик шайлоодо 0,1� добуш жыйнап «шым» болсо, 2012-жылдагы Бишкек шаардык кеўешинин шайлоосунда «Ар-намысты» банкрот кылып, мэрлик креслого кєчїк баса албай арманда калды. Єзїнїн дараметин билбей туруп кєккє секире бергени – анын башкы кемчилиги. Оппозицияга кошулган максаты: Бир «сєздїн» єчїн алуу максатында аркы жээкте жїрї. Келечеги: Жакшы менттен келечектїї саясатчы чыгышы кыйын.

ЭЛ ЄКЇЛЇ МАКСАТ САБИРОВ ЫСЫК-КЄЛДЇ ЄНЇКТЇРЇЇ ФОНДУНУН АКЧАСЫНА НЕГЕ МУКТАЖ? Жогорку Кеўештеги «Республика» фракциясынын депутаты Максат Сабиров ЫсыкКєлдї єнїктїрїї фондунун ишмердїїлїгїнє єтє катуу асылып жїргєн эле. Эл алдына чыгып алып, мамлекеттин каражатына кїйїп жаткандай тїр кєрсєткєн эл єкїлїнє ишенип алгандар да болгон. Бирок, кєп єтпєй анын эмне себептен аталган фонддун ишине єзгєчє асылып калганынын сыры ачылып отурат. Кєрсє, Максат мырза Ысык-Кєлдї єнїктїрїї фондунун каражатынын эсебинен єзїнїн парламенттик шайлоо алдындагы їгїт иштерине да пайдаланып жиберген экен. Анын бул фондко байланыштуу былык иштери чекесинен чыга баштаганда, биринчиден коргонуу їчїн, экинчиден алып кєнїп калган каражаттарынан «куру жалак» калып калбоонун аракетин жасап жаткан турбайбы. Сєзїбїз кургак болбош їчїн анын биринэкин кыўыр иштерине кайрыла кеткенибиз туура болор. 2009-жылдан тарта Максат мырза єзїнє караштуу «Торг-строй» жана «Вадимир» ЖЧКлары аркылуу Ысык-Кєлдїн ошол убактагы губернатору К. Исаев менен жеў ичинен келишимге келип, Ысык-Кєл облусунда єзїнїн ишмердїїлїгїн баштаган экен. Бул ишканаларды эл єкїлїнїн жакын тууганы Кубат Турдутегин башкарып келген. Эми мына ушул курулуш компанияларынын жасаган иштерине ��октололу. «Торгстрой» компаниясы Тоў районунун Тєрткїл айылындагы спорттук залды курууну єз колуна алган. Бїгїнкї кїндє анын болгону пайдубалы гана тургузулганы менен иш андан ары

07-март, 2014-жыл

уланбай, токтоп калган. Буга себеп курулуш иштерин жїргїзїїдє єтє олуттуу катачылыктар кетирилгендиги себеп болгон. Ага байланыштуу Ысык-Кєл облустук прокуратурасы тарабынан Ысык-Кєл облустук администрациясынын капиталдык курулуш башкармалыгынын мурунку жетекчиси Д. Долубаевге кылмыш иши козголгон. Ошондон бери токтоп турган курулуштун пайдубалы бир четинен талкаланып, бїгїнкї кїндє жараксыз абалга келип калган. Башкача айтканда ага коротулган мамлекеттин казынасынан бєлїнгєн 2 миллион сом курулуш таштандысына айланып калган. Ал эми 2010-жылы Тоў районунун Барбулак жана Шорбулак айылдарындагы, Жети-Єгїз районунун Челпек айылындагы спорт залдарды куруу иштери башкы подрядчиктердин уруксаты жок эле «Вадимир» ЖЧКсына берилип кеткен. Эске сала кетсек, бул компания да эл єкїлї Максат Сабировго тиешелїї. Биринчиден, башкы подрядчиктердин уруксаты жок эле бул курулуштар Сабировдун компаниясына берилип кетсе, экинчиден, ошол обьектилер дагы мєєнєтїнєн кечиктирилип бїткєрїлїп, анан дагы тендерде кєрсєтїлгєн суммадан єтє чоў суммада ашык акча каражаттары менен бїткєрїлгєн. Биз муну конкреттїї фактылар менен далилдеп кєрсєтєлї. Барбулак айылындагы спортзалды курууга тендер боюнча 1 616042 сом каралса, которулган акча 2 266 000 сом болуп калган. Демек, 649 958 сом ашыкча коротулган. Эгер пайыз менен ала турган болсок ашыкча колдонул-

ган каражат 30 пайызды тїзєт. Ал эми Боз булуўдагы спорттук залдын курулушу тендерде белгиленген суммадан 45,3 пайызга ашыкча болуп калган. Челпек айылындагы спорттук залга болсо 16, 3 пайыз ашыкча акча каражаты сарпталган. Бул фактылар боюнча Ысык-Кєл облустук прокуратурасына бир нече жолу арыз менен кайрылгандар болгон. Бирок, эмнегедир эч кандай жооп да, аракет да жок. Кыязы Максат Сабиров прокуратура кызматкерлерин дагы унчукпас кылып койсо керек. Ошентип жанын кыйнабастан эле миллиондорго ээ болуп калган Сабиров курулушка деп которулган ашыкча акча каражаттарын 2010-жылкы парламенттик шайлоонун алдында їгїт иштери їчїн жумшаган. Муну Максат мырза бир убакта єзї деле айтып алгандай болду эле. Ошентип Максат мырзанын мамлекеттин акчаларын кємїскє жолдор менен уурдамайы андан ары улана берген. Маселен, 2011-жылы анын курулуш компаниялары тендерден жалпы суммасы 52 миллион 342 миў 900 сомдук 12 обьектини утуп алышкан. Ал обьектилерге которулган акча 66 миллион 751 миў сом болгон. Демек, 14 миллион 408 миў сом ашыгы менен. Бирок, алар акча каражаттарын ашыгы менен алышса дагы, 12 обьектинин айрымдары бїгїнкї кїнгє чейин бїтє элек. Мына ушундайча ишти чала бїтїрїп, бирок акчасын ашыгы менен алып кєнїп калган Максат Сабировдун компаниялары андан ары дагы тендерлерге катышууну уланта берген. Бирок, 2012-жылы Ысык-Кєлдї

єнїктїрїї фондун башкаруу Дирекциясынын жетекчилиги жана тендердик комиссия тарабынан «Ак-Суу реабилитациялык борборун» оўдоп-тїзєє боюнча тендерден Сабировдун «Торгстрой» ЖЧКсы єтпєй калгандан кийин ал башкы прокуратурага кайрылып, парламентте чаў-тополоў сала баштаган. Болбосо, ага чейин миллиондорду сол чєнтєккє солоп жїргєн Максат мырза бул фондко єтє ыраазы эле. Качан гана мамлекеттин кызыкчылыгын тебелеп-тепсеп миллиондоп жеп кєнїп калган «токочунан» айрылып калган соў Сабиров їстєккє-босток Ысык-Кєлдї єнїктїрїї фондунун акчалары талаага кетип жатат деп кыйкырып калган. Бул айткандары туура сєз экендигин да айтып койсок болот. Себеби, Ысык-Кєлдї єнїктїрїї їчїн бєлїнїп жаткан каражаттардын кєпчїлїгї анын жогоруда аталган эки компаниясы аркылуу Максат Сабировдун чєнтєгїн толтуруп келген. Андыктан эл єкїлїнїн бул «суранычын» эске алып, аталган фонддон бєлїнгєн акча каражаттарынын 2012-жылга чейинки мезгилдеги кандай максатта, кандай иштерге, кандайча жолдор менен коротулганын Башкы прокуратура иликтєєгє алса туура болот.

Редакциядан: Макала тууралуу каршы пикирин билдирем десе экинчи тарапка диктофон сунууга даярбыз. Акинай АЙДАРОВА


5

ИН-ДЫМАК

ОППОЗИЦИЯ ПРЕЗИДЕНТТИК УКУКТАРДЫ ЧЕКТЕП, БАЖЫ СОЮЗУНА КАРШЫ ЧЫГУУДА

Кєпчїлїк адистердин баамында, украиналык сценарий Борбордук Азиянын мамлекеттеринде да ишке ашырылуусу мїмкїн. - 2014-жылдын жаз айларында Кыргызстан, Єзбекстан жана Тажикстандын айланасында окуялар чыгып кетиши мїмкїн. Бул мамлекеттердин арасында экономиканын жоктугуна байланыштуу єздєрїнїн эски кєйгєйлєрї бар. Бул їч зонадагы кырдаалдын курчушу азыркыга чейин ири державалар сунуштаган экономикалык моделдердин кайсынысын тандап алууну аныктай эле Тїркмєнстанды кооптондуруп коет, - деп россиялык серепчи Надана Фридрих-

сон айтууда. Адистердин пикиринде, кезектеги майдандардын сценарийлери стандарттуу тїрдє єтєт: учурдагы бийликти єз элине каршы иш жїргїзїїдє деп айыптап, “легитимдигин жоготту” деп жар салышат. Эгерде бийлик радикалдарга баш ийип берсе, оппозиция дароо муну алсыздык деп жарыялап, мындан аркы басымды жогорулатуу їчїн шылтоо катары колдонушат. Киевдеги майданда байкалгандай, оппозициянын радикалдарынын талаптары баягыдай эле – “элдик ишенимдеги” єкмєттї тїзїї, бїт єлкєнї кєзємєлдєєгє аракет кылуу. Буга байланыштуу кыргыз-

стандык саясий серепчилер украиналык окуялардагы ЕС жана АКШнын бийликтеринин аракеттерине кєўїл бурууда, алар оодарылган бийликтен оппозицияга карата укуктук нормалардын сакталышын талап кылып, кїч колдонууга жол бербєє керектигин жарыялашкан, бирок ошол эле учурда оппозициянын бардык радикалдык иш-аракеттерин актоого шашылышкан. Ошол эле укук коргоочу органдар менен болгон куралдуу тиреш боюнча адистердин билдиришинче, заманбап революциялык технологиялар тїйїн режиминде таркатылууда. Госдептин практикасында Украинаны да кошуп, планетанын ар кайсы жерлеринде бийликти кїч менен алмаштыруу варианты колдонулууда. Натыйжада, америкалык саясий технологдор коомчулуктун жана мамлекеттин саясий єнїгїїсї катары кєрсєтїлгєн шайлоону жокко чыгарып жатышат. “Бїгїн Украинада болуп жаткан окуялар кєпчїлїк єлкєлєрдє болушу ыктымал. Бул “муздак согуштагы” жеўїїчїнїн укуктарын колдонгон Батыштын саясатынын натыйжасы. Батыш тараптан жарандык коомчулуктун колдоосу революциялык аракеттердин жалынын тутантат”, - дейт серепчи Абдул Нагиев. Єз кезегинде, Азербайжандык эксперт, BBCнин экс-кызматкери Вюгар Халиловдун ою боюнча, Батыштын саясий технологиялары

бир шаблондуу. Бул жылдар бою тепкиленип, чайналып бїткєн эркиндикти чектєє тууралуу госедптин тезистери – сєз эркиндиги, оппозициялык гезиттердин эркин сатылышы, ошондой эле журналисттерди куугунтуктоо тезиси. Бийликке карата чабуулга себеп катары Вашингтон жарыялаган адам укуктары боюнча отчеттору алынат. “Адам укуктары боюнча отчеттору ар бир єлкєдє жергиликтїї бейєкмєт уюмдар тарабынан АКШ элчиликтериндеги кураторлору менен кызматташтыкта тїзїлєт. Адатта булар пресс-атташе же америкалык элчиликтердин басма сєз кызматтарынын кызматкерлери. Кєп учурда отчетторду элчиликтердин кызматкерлеринин єздєрї эле тїзїп коюшуп, Госдепке жиберип ийишет. Америкалык гранттарды алышкан кєптєгєн бейєкмєт уюмдар бар жана алар Вашингтондун кїтїп жаткан сєзїн жазууга милдеттїї. Ошондуктан бул сыяктуу отчеттор адам укугун камсыздоо їчїн эмес, жакпай калган єкмєт менен лидерлерге басым жасоо жана ошондой эле мамлекеттердин ички ишине кийлигишїї максатында чыгарылат деп эсептєєгє толук негиздер бар. Муну менен макул болбогон, океандын ары жагындагылардын саясатынын сасыктыгын кєрє албагандарга мен Ливия, Египеттеги окуяларды жакшылап иликтеп, Украинадагы окуяларга баам салсын

деп айтаар элем”, - дейт аналитик. Ушул эле контекстте Кыргызстанда тїзїлгєн жана тїп-тамырынан экономикалык єзгєрїштєрдї жасап, жєнєкєй элдин жашоосун жакшырткан, президенттик укуктарды чектеген жана Бажы союзуна кирїїгє каршы болгон оппозициялык кыймылдын ураандарын алып караса болот. Ушул эле сыяктуу ураандар Киевдеги нааразычылык акцияларында айтылган, бул чечимдерди чыгаруу бир эле борборго тиешелїї экенин айгинелеп турат. “Кыргызстандагы президенттик институт азыр эч кимге отчет бербейт. Атамбаев президент Янукович сыяктуу эле Кремлдин кишиси, экєє теў Кремлден саясий жана экономикалык жактан кєз каранды”, - деп оппозициянын лидери, депутат Равшан Жээнбеков айтууда. Бирок адистер белгилегендей, бийликти кїч менен алмаштырып, Вашингтондогу кеўешчилердин активдїї катышуусундагы жаўы, демократиялык деген аталышы гана бар шайлоону єткєргєндєн кийин бул мамлекеттерде укук жана эркиндик, экономикалык абал жакшырып кеткен жок. Бирок АКШнын Мамдепартаменти буга кєздї чылк жуумп, абал жакшырбастан начарлап кеткени боюнча бир да билдирїї жасаган эмес. Бул революция деген аталыштагы процесстердин саясый буюртма экенидигин айгинелеп турат.

АКМАТБЕК КЕЛДИБЕКОВДУН АЯЛЫ, АДВОКАТТАРЫНЫН АРГУМЕНТТЕРИ СУУ КЕЧПЕЙ ЖАТАТ

Башкы прокуратура тарабынан коррупциялык иштери боюнча тергєєнїн алдындагы Акматбек Келдибековду УКМКнын дарылоочу жайына которору менен анын адвокаттары, аялдары, коргоочулары активдешип, суу кечпеген билдирїїлєрї менен чыга башташты. Дароо аялы Аида Токтоматова жалаяктай болгон билдирїїсїн єлкє жетекчилигине жана коомчулукка жолдоптур. Аталган

кайрылууда Токтоматова “байын” єтє эле сїттєн ак кєрсєтїп, ал гана эмес, абышкакемпирлердин акчасын жебестен, тескерисинче, мамлекетке пайда гана алып келген иштерди жасаган имиш. Андан ары єз билдирїїсїндє Аида айым коргонуудан атакага єтїп, “башкы душманы” башпрокурор Аида Салянованын “кїнєєлєрїн” тизмектеп берген. Бирок мында да койгон айыптары суу кечпей жатканы чатак болуп атат. Салянованын кандай шартта лыжа тээп акырегин сындырганы, жолдошунун бизнестери – кєчєдєгї базарчы аялдардын деўгээлиндеги ушак-айыўдарды териштирїїгє окшоп калыптыр. Бирок биз буга таў калган деле жокпуз, анткени Аида Токтоматова Келдибеков камалар замат журналисттердин баарын тизелете турганын, Иосиф Аттокуров аттуу айдактама провокаторлорунун оозу менен бїт Кыргызстанга согуш ачарын жарыялап коркутканда, “туй ата, акылсыз аял турбайбы” деп тїкїрїнгєндєр кєп болгон. Анысы аз келгенсип, Келдибековду коргогон адвокаттар да аз-маз сабатсыздыгын кєрсєтїп атат. Мисалы, маалымат агенттиктеринин биринде Келдибековдун адвокаты Татьяна Чильникина маалымат жыйынын єткєзїп, жактоочусунун камакта отурганына аябай таў калып жатканын билдирди. Анын айтымында, «кєптєгєн жылдар

жогорку мамлекеттик кызматтарда иштеген чоў адамдын бир заматта эле темир тордун артына отуруп калышы акылга сыйбайт» экен. Демек, анын ою боюнча мамлекеттик чоў кызматтарда иштеген «чоў» адамдар чоў жеп алышса деле кызматын сыйлап, камакка албашы керек экен деп тїшїнсєк болобу? Анда биз мамлекетибизди жалаў чоў жеп, єздєрїн «чоў» адамдар эсептегендердин таландысына таштап кое беришибиз керекпи? Маалымат жыйынында журналисттер «Акыркы учурларда камакка алынган саясатчылар эле єтє оор оорулуу болуп чыга калууда. Эмне їчїн? Же бул жєн эле дал келїїбї?» деген суроо узатса адвокат айым СИЗОдогу шарт абдан начар экенин, Келдибеков камалгандан кийин аябай катуу ойлонуп, тїнї бою уктай албай жїргєнїн, ушунун бардыгы анын саламаттыгынын начарлашына себепкер болгонун баяндады. “Анан дагы Келдибеков жакында 50гє чыгат. Жашы єтїп калды” деп жооп бергени кызык болду. Ал эми УКМКнын СИЗОсундагы шарт жакшы экендигин буга чейин камалып чыгышкан «атажуртчу» їч мушкетер, башка саясатчылар далилдеп беришкен. Алар ал жакта спорт менен машыгып да жїрїшкєнїн айтып беришкен. Эч ким коркутуп, їркїтпєй жакшы мамиле кылыша турган-

дыгын да билдиришкен. Андыктан адвокаттын СИЗОдогу шарт начар дегени эч кандай чындыкка дал келбей калат. Экинчиден, адвокат айткандай Келдибековдун «жашы єтїп калган» болсо, анын белгилери буга чейин эле билинип, ооруканага да кайрылмак. Бирок, тескерисинче, анын жаш жигиттердей улак тартып жїргєнїн кєп кєрдїк эле. Адвокат Татьяна айым «Келдибековдун сотун биз созуп аткан жокпуз, тескерисинче силер созуп атасыўар» деп билдирди. «Силер» дегени ким экендигин албетте оўой эле тїшїнєсїў. Анан ал кандайча «силер» сотту созуп атканын тємєндєгїчє тїшїндїрїп берди: «Келдибеков ооруп атат. Мен муну далилдей алам. Ал дайыма жарым-жартылай уйкуда жїрєт. Анан кантип андан допрос алууга болот? Адегенде ден соолугун чыўдап алсын. Анан кийин сурак жїргїзє берсе болот» деп. Эми ушул жооптон эле чындыгында ким соттук териштирїїлєрдї создуктуруп жатканын тїшїнїп алсак болот. Кыскасы, Келдибековдун жакындарынын бул кылганын орусча “медвежья услуга” деп атап коет. Булар ушул сыяктуу билдирїїлєр менен чыккан сайын коомчулукта Келдибековго карата аёо сезими эмес, тескерисинче, “ашынган коррупционер, жоопкерчиликтен качуунун амалын кєрїп атат” деген пикир калыптанууда.

07-март, 2014-жыл


6

УКРАИНАДАГЫ АНАРХИЯ

КЫРГЫЗСТАНГА СЫРТТАН КЕЛИШИП ИШТЕП ЖАТЫШКАН ЭМГЕК МИГРАНТТАРЫН ТАРТИПКЕ КЕЛТИРЇЇ КЕРЕК

ЭРКИН БУЛЕКБАЕВДИН ЖОРУКТАРЫ...

У

чурда, туруктуу жумуш оорундарды жана єлчємї кєбїрєєк айлыкты издєє максатында, миўдеген атуулдаштарыбыз аргасыз, сыртка чыгып, ошол жакта турмуштун татаалдыгына карабастан акча таап, нан таап, миллиондогон сомдорду Кыргызстанга которуп жїрїшєт. Ошол эле учурда, єзїбїздїн єлкєбїздє бизге келип иштеген, миўдеген чет єлкєлїк жумушчулар, туруктуу ишке ээ болушуп, айрым учурларда кыргызстандыктардан караганда кєбїрєєк айлык алып жїрїшї бизде нааразычылыкты жаратууда. Кээ бир адамдарга, ушул маселени туура тїшїндїрїї максатында аракет кылсак, тескеринче бизди жаман кєрїп аткандар да, пайда болушту. Жалпы жонунан алганда, Кыргызстандын ички эмгек рыногунда болуп жаткан процесстер, биздин логикабызга сыйбаган нерсе. Бул кєйгєйдї, учурдун парадоксу катары тїшїнєм.

Б

ир канча убакыттан бери, биз, («Жаўы муундун коалициясы» коомдук бирикмеси) Кыргызстандагы кєзємєлсїз чет єлкєлїк мигранттардын ишмердїїлїгї жєнїндє, коомчулукка коўгуроо кагып келе жатабыз. Курулай сєздєн ишке єтїї максатында, єзїбїз, мїмкїнчїлїктєрїбїздїн чектелишине карабастан, былтыр 2013 жыл бою, єлкєбїздїн бир топ аймактарында ушул маселени изилдеп, жер-жерлерди кыдырганбыз. Иш сапарларыбызда, биздин єлкєбїздє айрым аймактарда, шаарларда жана ошол жерлерде жайгашкан ийри ишканаларда, чет єлкєдєн келип эмгектенген мигранттарды кєрдїк.

А

йта кетчї нерсе, биз, жогоруда айтылгандай, мониторинг жасоо максатында, Ошто, Жалал-Абадта, Чїйдє, Нарында жана Бишкекте бир топ ишканаларды кыдырдык. Орусиядагыдай болуп, колдорубузга таяк кармап алып, уруп-соккон жокпуз, биздин позициябыз боюнча баары мыйзам чегинде болуу зарыл жана ошону биз баардыгынан талап кылабыз. Ошол ишканаларда, бир топ мыйзамдарды так аткарылбай жаткандарына кїбє болдук, айрым ишканалардын жетекчилери, єкїлдєрї жана кызматкерлери менен тїшїнбєстїктєр да болду, кєп учурда ачык эле бизди киргизбей, дарбазаларын ачпай, тоготбогон учурларда болду. Ошол ишканаларга биз жалгыз барбай, профилдїї мамлекеттик органдардын єкїлдєрї менен чогуу барчыбыз, тилеке каршы аларды да, ойдогудай кабыл алышпайт экен. Себеби кєп жерлерде «крышалары» бар экен. Єкїнїчтїїсї, бизди колдогон, биз менен санаалаш болгон коомдук бирикмелердин єкїлдєрїнє кол кєтєрїї да болгон, бул туралуу ММКларга биз билдирїї жазаганбыз.

Ж

огоруда болгон нерселердин баардыгын болгонун-болгондой ММКлар аркылуу ай сайын, жума сайын айтып, билдирип жатып, коомчулукка тїз жана ыкчам жеткиргенге аракет кылып турдук. Чындыгында, жакынкы келечекте Кыргызстандын ичиндеги, чет єлкєлїк эмгек мигранттарынын чечилбей келе жаткан маселеси, жєнгє салынышына кєзїбїз жетпей калды. Андай пикирибизге негиз - ачуу чындык болуп атат, ал эми эў єкїнїчтїїсї, коомчулуктун ичинде сєздїн девальвация болуп кетиши, айтып, кєрсєтїп жаткан нерселер атуулдаштарыбыздын, чондордун, бийликте отурган адамардын кулактарына такыр жетпей калды.

Б

из їчїн, Кыргызстандагы чет єлкєлїк эмгек мигранттардын маселеси єзїн-

07-март, 2014-жыл

чє эле жумуш болуп калды, биздин коомдун мїчєлєрї менен ушул маселе боюнча, кїнїгє сїйлєшєбїз, жума сайын 1-2 чогулуп, маалыматтар менен бєлїшїп, тїшїнгєн адамдар менен жолугушуп пикир алмашып турабыз. Миграция менен байланышкан канча деген тегерек столдорго катышабыз, Бишкекте жана Ошто тегерек столдорду уюштурдук, жамааттык текшерїїлєрдї жїргїздїк, тїз эфирлерди бир топ каналдарда уюштурдук, катыштык, ал тургай кыска сюжет тарттык, телеге жана интернетке чыгардык. Миграция маселесине тиешеси бар мамлекеттик органдарга бир топ кайрылууларды, арыздарды жана сунуштарды жолдодук.

А

лбетте жогоруда айтылган иштер жетиштїї эмес, аны биз тїшїнїп атабыз, бирок ошентсе да, биз менен, ушунча убакыттан бери, миграция маселесин караган мамлекеттик орган пикирин бєлїшїп, бизди уккан жок. Мисалы, єткєн февраль айынын 19 жана 28де Жогорку Кеўешке, Єкмєткє, Эмгек, миграция жана жаштар министрлигине, дагы бир жолу єзїбїздїн атыбыздан, биздин демилгени колдогон коомдук бирикмелердин атынан учурдагы сунушубузду кат жїзїндє жєнєттїк. Учурда санаалаш жана бизди колдогон адамдар, петицияга кол топтоо жїрїп жатат. Салтуу болгондой эле, алардан жооп жок. Катыбызда, биз сунуштап жаткан нерсебиз эў жєнєкєй жана колдорунан келе турган нерсе. Биз сунуштап жатабыз, Эмгек, миграция жана жаштар министрлигинин расмий сайттында, єлкєбїздє ишкерлике, эмгектенїїгє расмий уруксаат алган чет єлкєлїк эмгек мигранттардын жана жеке, юридикалык жактардын толук тизмесин жайгаштырышсын. Мындай маалыматты жайгаштыруу техникалык жактан єтє оўой, ошол эле учурда бул министрлик ачык, айкын мамлекеттик орган катары, коомчулукта туура пикир жаралмак. Андан тышкары, биз суранып жаткан маалымат жайгаштырылса кайсыл аймак, шаар, мекемеде канча чет єлкєлїк мигранттар эмгектенип, эмне кызмат аткарышат жана алар кимдер тарабынан Кыргызстанга чакырылган кєрїнїп турмак.

Б

ирок тилеке каршы, ушул сунушубузду канаатандыруусу кїмєн болуп турат. Ошондой боло турган болсо, биздин пикир, биздин сунуштар, биздин кеўештер, биздин ойлор, кереги жок экендигин белгиси катары тїшїнїп атабыз. Демократиялык єлкєбїз деп, жар салып атышат, биз коомчулуктун єкїлдєрї колдоп атабыз тандалган багытты, бирок ошол эле учурда, демократиянын єнїгїїсїнє жарандык коомдун їнї угулуп туруш керек. Биздин їндї, сунуштарды угушпаса демократия єнїкпєйт. Мамлекеттик институттар менен жарандык коом ортосунда ажырым пайда болсо, анда ошол мамлекетте демократиянын кєрїнїшї эле бар деген пикир пайда болот. Биз, «Жаўы муундун коалициясы» коомдук бирикмесинин мїчєлєрї, радикалдык, туруктуулукту жана кыргызстандыктардын тынчын ала турган кадамдарга, ыкмаларга баргыбыз келбейт, анткени биз їчїн эў негизки приоритет – єлкєбїздїў стабилдїїлїгї. Азыркы учурга чейин бир топ, каны кызуу, жиндери мурдуларынын учунда болгон мекенчил жигиттердин тарабынан, бизге ар тїрлїї сунуштар тїшкєн, анын ичинде чет єлкєлїктєргє чечкиндїї катуу басым кєрсєтїї. Биз мындай сунуштарды, жогорудагы айтылгандай, карапайым калктын кызыкчылыктарын жана коомдук-саясий абалды кїчєтпєєсїн эске алып, аларды четке какканбыз жана учурда тыюуу салып, сїйлошїї, сунуштоо жолдорун айтып келе жатабыз. Биз їчїн элди, санаалаштарыбызды, бизди колдогон адамдарды, же болбосо ошол эле кызуу кандуу мекенчил жигиттерди жыйнап, митинг, пикеттерди єткєрїї маселе эмес, колдон келет, бирок, биз азырынча андай жолго тїшпєй, дагы болсо да, профильдик органдарга убакыт жана мїмкїнчїлїк берели деп турабыз. Баса белгилей кетсек, биздин кїтє турган убактыбыз тар, чектелїї, жарым жыл, бир жыл кїтпєйбїз, сунуштарыбызды, тез аранын ичинде туура нукка салбаса, биз аргасыз, чечкиндїї кадамдарга барууга туура келет.

Тимур САРАЛАЕВ

Кыргызстандын саясат айдыўында єзїнїн орду бар “Жашылдар” партиясынын лидери Эркин Булекбаев жакынкы убакытка чейин олуттуу саясатчылардын катарында эле. Кєрсє, ал Украинадагы баш-аламандыкка чейин украинанын политтехнологдору менен жолугуптур. Єткєн жумада Зоя Казанжи баш болгон так ошол политтехнологдор жана алардын колдоочулары чет элдик журналистер менен жолугуп, Украинада болуп жаткан баш-аламандыкка баа бериш їчїн Бишкекке келишкен жана аларды легитимдїї бийлик деп эсептеген. “Евромайдан” планын Кыргызстанда дагы кайталашат экен деген, Э.Булекбаев тарабынан ушундай иштер болгонун угуп таў бердим. Булекбаевге окшогон адамдарга министирдин “креслосу” тийсе болду. А эгерде жумуштан бошотуп жиберсе, алар ошол учур эле оппозицияга кошулуп, бийликти басып алганга аракет кылышат. Башкача айтканда, бийликти кєргєндє кєздєрї тєрт болуп турушат. “Евромайдандын” экспорттору Кыргызстан аркылуу Казакстанга кетишкен. “Мерседес - 500” мам. № В 707LNN їлгїсїндєгї автоунаа менен барган тєрт казакты Булекбаев тозуп алып, Казакстандын тєрагалары менен тааныштырган. Булак Дизел

ЖЄЄ ЖЇРЇШ ДЕЙБИ?

Єткєн жылы Караколдо болгон баш-аламандыктын уюштуруучулары менен катышуучуларына карата сот єкїмї окулганы маалым. Мындан улам, соттолгондордун жакындары Жети-Єгїз районуна жєє жїрїш жасары айтылууда. Аларды «Чындык» партиясынын тєрагасы Кубанычбек Кадыров кєкїтїп, бардык чыгымды кєтєрїп берерин убада кылганы чынбы? «Оюндан от чыгат» дечї эле акылман элибизде. Бул К.Кадыров «ойдолоктойм» деп жїрїп бир кїнї «омурткасын» сындырып албаса болду. Єзїнїн «омурткасы» сынса макул, анын кесепети карапайым калкка тийбесе дейсиў…


7

ЖЭЭН ЖЭЭК

Кыраан Манас курган журтсуў, Эркин учкан алгыр кушсуў Кылымдарды карытып нечендеген жолдорду, жоолорду басып келген жана Манасты туу тутуп анын жети осуяты менен жашап келген, акыл калчап иш кылган, бир жакадан баш, бир жеўден кол чыгарып алдыга кадам шилтеген Кыргызым бїгїнкї кїндє жан кейитээрлик заманын сїрїп жаткан чагы. Азыркы кыргыз менен тарыхты єз кандары менен жазган кыргыздын айырмасы жер менен асмандай. Азыркы кыргыздар коррупцияга белчесинен батып тышкы карызга карызын туудуруп, анысы аз келгенсип акыркы 24 жылдын ичинде эки ажобузду тактыдан алып, жаўы жашоону тїптєйбїз деген їмїт менен шайлаган бийлик єкїлдєрї бїгїн деле єз адаттарын карматып, таз кейпин кийип жатышат. Мамлекеттин байлыгын уурдап, кыргыздын ай

5-МАРТ КЇНЇ БИШКЕКТЕ XIII ЭЛ АРАЛЫК "МОДА ИНДУСТРИЯСЫ: БУЮМДАР ЖАНА ЖАБДУУЛАР - 2014" КЄРГЄЗМЄ-ЖАРМАНКЕСИ АЧЫЛДЫ Жарманке Кааба уулу Кожомкул атындагы спорт сарайында ачылып, тїрдїї буюмдар арзан баада сатыкка коюлду. Ата мекендик єндїрїїчїлєрдєн тышкары Германия, Чехия, Кытай, Япония, Корея, Тїркия жана Монголия мамлекеттеринин да єндїрїїчїлєрї єз товарларын кєргєзїштї. Уюштуруучулардын айтуусу боюнча єткєн жарманкелердин ийгилиги, жергиликтїї єндїрїїчїлєрдїн жана чет элдик катышуучулардын кызыгын жаратты. - "Бїгїн "Мода индустриясы: буюмдар жана жабдуулар - 2014" жарманкеси, fashion-индустриясынын бардык кызыктар адамдарынын, даана резонанстуу “жолугушуу жайына” айланды "– деди Асанов Сапар, “Легпромдун” жетекчиси. Жарманкеге элїїдєн ашык жергиликтїї жеўил єнєр жай ишканалары єз товарларын койушту.

- 1997-жылы жеке ишкана ачып, жеўил єнєр жайында иштеп келе жатабыз – дейт Тєлєгєнов Алымбек, “Датка” ишканасынын жетектєєчїсї – Буюрса жакшы ийгилик-

терге жетиштик. Эркектердин костюмун жана пальтосун тигебиз да, аны Москвага, Омскиге, Якетеринбургка жана коўшу Єзбекистанга, жалпысынан ай сайын 5 миўден ашуун нускада экспортко жєнєтєбїз. Айрым кардарларга буйрутма боюнча аялдардын да кийимин тигип беребиз. Жарманкеге катышкан “Бархат” фирмасынын жетекчиси Кунасова Нуржан кыргыздын улуттук колоритинде тигилген кийимдерди алып келип, кийинкилерди айтты: - Биз бул жарманкеге кыргыздын оймо-чиймелери тартылган кийимдерди алып келдик. Кийимди тигїїгє канча каражат кетсе, элибизге ошол баада эле берип, патриотторубузду колдоо максатында иштеп келебиз. Базарда кымбат сатылган кийимдерди кєрїп, улуттук стильдеги кийимди массалык тїрдє кєбєйтєлї деп, элдин сатып алганга алы жеткендей єз наркында эле сатып жатабыз. Жаштардын талабына ылайык футболкаларга эжелерибиз сайма сайып берет.

Биздин товарларды чоў кєлємдє Тажикстан импорттоп алат.

мончоктой болгон жерлерин сатып, келечектеги муунга жаркыраган эркин жашоо эмес кулчулуктун доору кїтїп жаткандай. Бишкектин кєчєлєрїндєгї кєр турмушту карап кєрєлї, качан апаларыбыз, эжекелерибиз, карындаштарыбыз жаш балдарын эрчитип баласын алып кєчєдє акча сурачы эле? Качан аталарыбыз, байкелерибиз, инилерибиз арак ичип кєчєдє жатканын кєрчї элек? Алардын жанында жїргєн жаш инилерибиз кандай тарбия алып жана аларды кандай жашоо єз кучагын ачып кїтїп жатканы белгисиз. Мындай кєрїнїштєр мен кыргызмын деп жїрєгї соккон кыргыз атуулдардын жанын кєргє алып барат. Менин кайраттуу кыргыз элим ар бир биз єткєрїп жаткан кїндєрїбїз бул тарых баракчасына єзїбїздїн колубуз

менен тарых жазып жатканыбыз, ошон їчїн кыргызым ойгон, ойлон эртеўки кїнї сен курган доордо сен эмес сенин балаў, урпактарыў жашайт. Эртеў кеч болуп калат бїгїнкї кїндєн баштап єзїўдїн кєкїрєгїўдєгї “кыргыз” деген сезимиўди ойгот аны ойлонт, эртеўки єз урпактарыўды уятка калтырбай турган жашоону тартуула. Балдарыўдын, тукумуўдун, урпактарыўдын алдында жїзїў ачык, жарык болсун. Акыркы сєзїмдї дем берїїчїгє дем, ойлонгонго ой, намысы жокторго намыс берет деген бир тамчы ишенимдеги тєрт сап ырымды арнап кетейин Кылым баскан кыргыз журтум, Кыраан Манас курган журтсуў. Кыргызмын деп жїрєк соксун , Эркин учкан алгыр кушсуў. Рысалиев Рахатбек

Токтогул КАКЧЕКЕЕВ, саясат таануучу: «КЫРГЫЗСТАН ИДПНЫН ЄСЇШЇ БОЮНЧА ЄТКЄН ЖЫЛЫ КМШ МАМЛЕКЕТТЕРИНИН ИЧИНДЕ 1-ОРУНГА ЧЫГЫПТЫР» - Токтогул мырза, буга чейин парламентте єкмєттї кетирїї їчїн 47 депутат кол койгон болсо, алардын 14ї кайра колун чакыртып алышты. Бул кадамга кандай баа бересиз? - Саясатта мындай кєрїнїштєр кєп эле боло берет. «Кєнгєн адат калабы, уйга жїгєн салабы?» дейт элибиз. Парламентке негизинен басымдуу бєлїгї соода-сатык, бизнес менен шугулданып жїргєндєр келишкен. Анан алар парламентке келип алып дагы єздєрїнїн бизнесмендик сапаттарын кєрсєтїп атышат. Єкмєттї кетиребиз, анын ордуна єзїбїздїн адамды алып келебиз деген кадамдар ошол депутаттардын жеке кызыкчылыктарына байланыштуу болуп калууда. Маселен, алар єз адамдарын алып келип жеўилдетилген кредиттерди єздєрї каалагандай бєлїштїргїлєрї келет. Ошондой максаттагы депутаттар Сатыбалдиевдин єкмєтїн кетиребиз деп кол коюп коюу-

шуп, анан кїтїп отурушат. Ал эми колун чакыртып алгандарды бир жагынан алсак, позициясы жок туруксуздардай болот. Экинчи жагынан балким арасында чындап эле кырдаалды тїшїнгєндєр болушу мїмкїн.

- Бїгїнкї кїндє єкмєттї алмаштыруунун канчалык зарылчылыгы бар? - Эч кандай зарылчылыгы жок. Єкмєттї алмаштырган менен пайда таппайбыз. КМШ мамлекеттеринин єткєн жылдагы статистикалык маалыматы боюнча Кыргызстан ИДПнын деўгээли боюнча биринчи орунга чыгыптыр. Мамлекеттин мїмкїнчїлїктєрї, салык тєлєє жолдору кеўейтилип жатканына кїбє болуп атабыз. Мамлекет деген бул бир їй-бїлєдєй. Анын ичинде ыркырашып, чыркырашып, талашып-тартышып жїрє берсек, кайра-кайра єкмєттї алмашытырып, анан иштетпей эле кайра кууй берсек, жакшы жашоого жетише албайбыз.

Айылчы САРЫБАЕВ, экономист: «ЄКМЄТ ДАГЫ ИШТЕШ КЕРЕК»

Жарманке-кєргєзмєсїнїн программасы алкагында, Кыргызстандагы мода индустриясын єнїктїрїї жолдорун жєнгє салуу тууралуу семинарлар жана тегерек столдор болуп, жарманке 10-мартка чейин улантылат. Бектур БАЙМОЎОЛОВ

- Айылчы мырза, парламентте єкмєттї кетирїїгє кол койгон 47 депутаттын 14ї кайра колун чакыртып алышканы маалым болду. Буга кандай пикирдесиз? - Адамдын кєз карашы мїнєт сайын єзгєрїп турат. Эгерде бїгїн башкача ойлоп турган болсо, анан окуянын чоо-жайын иликтеп, тїшїнїп, же кимдир-бирєєдєн ынанымдуу жооп алган соў, ал адамдын ою єзгєрїшї толук мїмкїн. Андыктан ал депутаттардын єкмєттї кетирїї талабынан айнып

кеткендерин туура эле кєрєм.

- Бїгїнкї кїндє єкмєттї кетирїїнїн зарылчылыгы барбы? - Бул эми негизи депутаттардын иши. Алар єздєрї єкмєттї шайлаган, єздєрї тапшырма берет. Андыктан алардын тапшырмасы канчалык аткарылып жатат, єкмєт кандай аракет кылууда буга парламент баа берет. Эгерде бїгїнкї кїндє парламент єкмєттї кетирбеш керек деп жатса, демек єкмєт дагы иштеши керек. 07-март, 2014-жыл


8

ШОУ МАЕК

Бегимай БЕКБОЕВА, ырчы:

ЖАРАТКАН БИЗДИН ЇЙ БЇЛЄЄГЄ ДА ЧОЎ СЫНООЛОРУН БЕРДИ - Саламатсызбы Бегимай? - Саламатчылык! - Келе жаткан 8-март майрамыў менен куттуктайм! - Чооў рахмат. - Алгач єзїўїз туулуп-єскєн жериўиз жєнїндє айтып берсеўиз,кайсы жердин кызы болосуз? - Мен Нарын шаарында туулуп єскєм, єзїм Нарын шаарына караштуу Кочкор районунан болом. Учурда Кант шаарында жашайм.

Жымындап жанган дын лд жы ыздар дун ор єз ичинен зуна оо н ди эл , таап аткан ж ле алынып ке Бегимай з жылдызыбы менен Бекбоева биз. болгон маеги

- Сахнага кантип жана кайсы жылдан баштап ырчылык єнєрїўїздї элге тартуулап келе жатасыз? - Мени биринчи жолу чоў сахнага Токмок шаарына Каныкей Эралиева эжекебиз жетелеп чыккан, ошол кезде алтынчы класста окуучумун, ошол кїндєн тартып ушул кесипти аркалап келем. Эл кыдырып гастролдун ачуу татуусун кєрїп эмгектенип жатканыма он жыл болду. Ушул деўгээлге мени жеткирген биринчиден Аллахка жана Атама ыраазымын. - Сизди акыркы кїндєрї сахнадан,кєгїлтїр экрандан кєрбєй ,калдык же тыным алдыўызбы? - Ооба туура айтасыз. Чыгармачылыгым бир аз убактылуу токтоп калгандыгынын себеби, сєз бар эмеспи “Жараткан Аллах сїйїктїї пендесине чоў сыноолорду берет”- деген, ошондой эле Жараткан биздин їй бїлєєгє да чоў сыноолорун берип бизди сынады десем болот. Турмушта ар кандай нерселер болот экен да биз кїтпєгєн, “Аллах бир колу менен сынайт, экинчи колу менен сылайт”- дегендей баардык нерсени Аллахтан деп билебиз жана ал сыноолорду жеўип єттїк учурда баардыгы жакшы, эми билек тїрїп чыгармачылыгыма баш отум менен кирдим, буюрса кїйєрмандарыма сєз берип кетем жакында жакшы чыгармаларыма кїбєє боло аласыздар деп. 07-март, 2014-жыл

-Жакында жакшы чыгармаларыма кїбєє боло аласыздар деп айтып кеттиўиз, кандай чыгармаларга кїбєє боло алабыз? - Жакында эле "Элесиў" аттуу жаўы ырым клиби менен чыкты андан тышкары "Сени унутам" аттуу жаўы ырыма клип тартылып жатат, учурда Ташкент кызы Гїлдїн сєзї,обонуна таандык жаўы ырымды жаздырып жатам жана Гулжигит Сатыбековтун

сєзї, обонуна таандык "Издеймин Шахзадамды"аттуу ырымдын їстїндє иштеп жаткан учурум. Кино жаатын айта кетсем, жакында "Биздин жашоо кино"аттуу комедия жанрындагы тасма жарыка чыгат, ал тасмада башкы каармандын ролун жараткам.

- Эми жеке жашооўузга кєўїл бурсак, жеке жа шо о ў дуу кооздочу адамыў жєнїндє айта кетсеў?

- Чыгармачылык деп жїрїп жигитке да кєўїл бурганга таптакыр убакыт болбой жатат. Учурда чыгармачылыкка баш отум менен кирип алгандыктан, жеке жашоону азырынча ойлоно элекмин. Баардыгы Аллахтын буйругу менен да, пешенеме бир ыймандуу жигитти жазгандыр бирок мен ал адамга кезиге элекмин.

- Жеке концертиўизди качан берейин деп жатасыз? - Эл мени Бегимай Бекбоева деп атым менен тааныйт, ырларымды айталышпайт, себеби мен гастролдоп жїрїп элге таанылгам , телефизор, радио, газеталарга кєп чыккан эмесмин ошондуктан ырларым элдин кулактарына сиўип калган эмес, 2014-жылдан баштап продюссерлїї болдум эми буюрса чыгармаларым элге толугу менен жетет деген ойдомун, элге ырларым жакшы тарап, хит ыр жаратып калсам жеке концертимди сєсїзтїрдє берем бирок азыр эмес, жеке концерт бериш їчїн дагы да кєп эмгектениш керек деп ойлойм. - Продюссерлуу болдум деп калдыўыз, продюссерлик милдетти ким аткарып жатат? - Азырынча продюссеримдин аты жєнї жашыруун эле болсун, биз экєєбїз теў кїчїбїздї сынап иштешип кєрєлїк деп сїйлєшкєнбїз, буюрса жаўы ырларым эл оозуна алынып баштаганда сєбсїз тїрдє ким мени чыгарып жатканын айтам. - “Айбат” газетасы ишиўизге ийгилик каалайт, маегиўизге чооў рахмат. - Рахмат сиздерге да ишиўиздерге ийгилик, “Айбат” газетасы бийиктиктин чокусунан гана корїнїп турсун! аман болуўуздар! Маектешкен Рысалиев РАХАТБЕК


9

Роза Отунбаева

Жадырап кирип келди жаз айлары, энелердин жаркын нурлуу жаз майрамы. Бул кїнї аял затына улуу жана сулуу сєздєрдї айтсаў дагы аздык кылат. Майрамыўыздар куттуу болсун ардактуу аял заты! Бардык жакшылыктарды Сиздерге каалап, жаз жана 8-Март майрамыўыздар менен куттуктайбыз! Бул жашоодо ЭНЕ ыйык – ЭНЕ бийик! Энелердин амандыгы биздин тилек!

Жамал Сейдакматова

Кайыргїл Сартбаева

Аида Салянова

Феруза Жамашева

Айнура Кабатай кызы

Элина Абай кызы

Айзада Касымалиева

07-март, 2014-жыл


10

МАМЛЕКЕТТИН КЕЛЕЧЕГИ ДЕН-СООЛУКТА

«КУУНАК КОЛ, КАПАЛУУ КОЛ...»

Ысык-Кєл облусунун Тоў районунун Туура-Суу айылында 5-март кїнї (ЮНИСЕФ/АРИС/DFID) Дїйнєлїк Банк тарабынан каржыланган «Айылды суу менен камсыздоо жана санитария-2» долбоорунун алгачкы жыйыны болуп єттї. Иш-чара Калый Тайлаков орто мектебинде єткєрїлїп Ысык-Кєл облусунун мектептеринин мугалимдери, ата-энелер комитеттери, окуучулар катышып, ой бєлїшїштї. Єлкєдє єсїп келе жаткан муундун ден-соолугуна кам кєрїї, жалпы коомчулуктун жана келечектеги ден-соолуктуу улуттун болуусуна тїрткї бере турчу негизги иш болуп эсептелинет. Мына ушул жагдайда Дїйнєлїк Банк тарабынан каржыланган «Айылды суу менен камсыздоо жана санитария-2» долбоорунун алкагында «санитарияны тїшїндїрїї жана Талас, Нарын, Ысык-Кєл обулстарынын гигиена-

сы» деген долбоор уюштурулуп, ушул жылдын январь айынан тартып аталган їч облуста гигиенаны сактоо, санитарияны тїшїндїрїї боюнча Ден-соолукту чыўдоо Ассоциациясы, айылдарда, мектептерде, ФАП жана їйлєрдє окутуу, тїшїндїрїї иштерин жїргїзїп келе жатышат. Окутуу алдында аталган мектепте окучуулардын арасынан атайын текшерїї жїргїзїшкєн. Текшерїїнїн жыйынтыгы боюнча, 20 текшерилген окуучунун 6 сы аркандай жугуштуу оорулар менен орууру белгилїї болгон. Ошондон кийин мектепке суу киргизилип, ар бир класска жуунучу каражаттар, самын, кол аарчылар коюлган. Сырткы дааратканаларда хлордоо жїргїзїлїп, мектептин админстрациясы тазалыкты катуу кєзємєлгє алууну колго алган. Ал эми жугуштуу оруулар байкалган окуучуларга долбоордун негизинде дарылоо жїргїзїлєт.

КЫРГЫЗ-ТАЖИК ЧЕК АРАСЫНДАГЫ «КАРАМЫК» ЖАНА «ГУЛИСТАН» КЄЗЄМЄЛ-ЄТКЄРМЄ ЖАЙЛАРЫНАН БИРИНЧИ АВТОУНААЛАР ЄТТЇ Кыргыз-тажик чек арасындагы «Карамык» жана «Гулистан» кєзємєл-єткєрмє жайларынан биринчи автоунаалар єттї. Тажикстандын транспорт министрлигинин маалыматына ылайык, «Карамык» тилкесиндеги чек арадан 39 автоунаа єттї. Министрликтин маалыматы боюнча, бул аймакта 10 жїк ташуучу жана эки жеўил унаа тажикстандык Жергеталдан Кыргызстандын Ош шаарына чыгышты. Тажикстанга кайтуу жолунда эки жеўил жана 25 жїк ташуучу унаалар єтїштї. Ал эми «Гулистан» кєзємєл-єткєрмє жайы аркылуу Кыргызстан тарапка эки жїк ташуучу унаа єттї. Эске салсак, Кыргызстан ушул жылдын 11-январындагы куралдык жаўжалдан кийин Тажикстандын чек арасы менен баардык кєзємєл єткєрмє жайларын бир тараптуу жаап салган болчу. 3-мартта Дїйшємбїдє эки мамлекеттин кезектеги жолугушуусу єтїп, анын жыйынтыгында, Тажикстандын єкмєтї Кыргызстан 5-марттан тарта кєзємєл єткєрмє жайларын ача тургандыгын билдирген. Ошол эле учурда Кыргызстандын вице-премьер министри Токон Мамытов кєзємєл-єткєрмє жайларын ачуу маселелери єкмєттє каралып жаткандыгын айткан.

КАРАКОЛДО ГЕНДЕРДИК КЕЎЕШ ТЇЗЇЛЇП, АНЫН ТЄРАЙЫМЫ ШАЙЛАНДЫ Каракол шаарында Гендердик кеўеш тїзїлїп, анын тєрайымынын милдетин аткаруучу болуп «Лидер» жарандык коомунун жетекчиси Банура Абдиева шайланды.

07-март, 2014-жыл

Атайын гигиенаны тїшїндїрїї боюнча окуудан єтїп келген мектептин эки мугалими, алгач мугалимдерге жана окуучуларга єздїк гигиена боюнча сабак єтїшкєн. Окутуу фаст-методикалык тїрдє єткєрїлїп жыйынтыгында окуучулар аз убакыттын ичинде берилген маалыматты жакшы кабыл ала алышкан. Долбоор аяктагандан кийин кайрадан окуучуларды текшерип, жыйынтык чыгарышаарын уюштуруучулар маалымдады. Калый Тайлаков мектебинин мїдїрї Бактыгїл Абдалдаеванын айтымында буга чейин мектептин санитариясы єлкєнїн башка мектептериндей эле єтє начар абалда турган. Долбоордун башталышы менен мектепте бир топ жаўылыктар болуп, кырдаал жакшы жагына єзгєргєн. «Буга чейин бул маселеге, атаэнелер тарабынан да, мектеп тарабынан да жетиштїї деўгээлде

Иш-чара «Вентус» коомдук уюму тарабынан уюштурулуп, анда гендердик саясат, теў укуктуулукка жетишїї, гендердик ченемдик теў укуктуулукту камсыздоо жана гендердик теўчилик тууралуу талкуу болду.

ТАЛАСТА САЛ��УУРУН ОЮНУНУН ЖЕЎЇЇЧЇЛЄРЇ СЫЙЛАНЫШТЫ Талас облусунун уюшулгандыгынын 70 жылдыгына арналып, Улуттук «Манас Ордо» комплексинин ат майданында єткєн салбуурун оюну болуп єттї. Бул туурасында облустун спорт борборунун директору Чубак Карабалев билдирди. Анын айтымында, тайган салууда КараБуура районунун Бакайыр айылынын тургуну Байышов Канатбек, куш салууда КараБуура районунун тургуну Сейталиев Рыспек жана бїркїт салууда Бакай-Ата районуну мїнїшкєрї Расул уулу Нуржигит мыкты деп табылып, акчалай сыйлыктарга ээ болушту.

КЄК БЄРЇ БОЮНЧА ТАЙМАШТА ОБЛУСТУН КУБОГУН ТАЛАС ШААРЫНЫН КОМАНДАСЫ ЖЕЎИП АЛДЫ Талас облусунун Улуттук «Манас Ордо» комплексинин ат майданында Талас облусунун 70 жылдыгынын урматына арналып єткєн жана КР єкмєтїнїн Талас облусундагы ыйгарым укуктуу єкїлїнїн єтмє кубогу їчїн болгон Кєк бєрї боюнча мелдеште Талас шаарынын курама командасы биринчи орунду жеўип алды. Єкїлчїлїктїн басма сєз кызматы билдиргендей, жеўген команда облустук єкїлдїн єтмє кубогу, биринчи даражадагы диплому жана алтын медалы менен сыйланышты. Облустун єкїлчїлїгїнїн кїмїш медалына жана экинчи даражадагы дипломуна облустун «ОйКайыў» курама командасы жана коло меда-

кєўїл бурулбай келген. Долбоор ишке киргенден бери, бир эле мектеп эмес айыл жакшы жагына єзгєрдї. Айылда ар бир їй мал кармагандыктан, чоўдор жана кичине балдардын ар кандай оорууга бат чалдыгуу коркунучу бар болчу. Эми коомчулук гигиена тууралуу маалымат алгандан кийин, денсоолуктарына жакшы кєўїл бєлє башташты. Анткени, бардык нерсе тазалыктан башталаарын билип калышты. Атїгїл мектептин ата-энелер чогулуштарында атаэнелер, алардын балдары тамак ичээр алдында, малга чыккандан кийин кол жууп калышкандарын айтып жатышат. Мектепте окутуу оюн, сахналаштыруу деген сыяктуу фаст-методикалык тїрдє жїргїзїлїїдє. Мисалы: колду кандай жуу керек экендигин оюн тїрїндє «куунак кол, капалуу кол» деп їйрєтїп жатабыз. Азыр балдардан колун кєрсєтїп куунак кол кан-

лына Талас районун командалары татыктуу болушуп, акчалай сыйлыктар менен сыйланышты. Кєк бєрї мелдешинде жеўген командаларды облустагы ыйгарым укуктуу єкїлдїн орун басары Рыскелди Ботиков куттуктап, облустун єтмє кубогун, дипломдорду, медалдарды жана акчалай сыйлыктарды тапшырды.

ЖАЛАЛ-АБАДДА ЖАРМЕНКЕГЕ КАТЫШКАН КОЛ ЄНЄРЧЇЛЄР АРАСЫНДА НААРАЗЫ БОЛГОНДОР БАР Жалал-Абадда туризмди єнїктїрїїгє багыталып єтїп жаткан жарманкеге катышып жаткан кол єнєрчїлєр арасында нааразы болгондор болууда. Алыскы Таш-Кємїр шаарынын келген єзїн Мамат Дооронкулов деп тааныштырган жаран бїгїнкї иш-чарага кол єнєрчїлєр арасында ич ара нааразы болгондор бар экенин айтты. Анын пикиринде, катышуучуларды кызыктыра турган 1-2-3орун сыяктуу сыйлыктарды, жок эле дегенде Ардак грамоталарды беришсе болмок. «Мен бирєєнї жамандаган жокмун, мен болгону чындыкты айтып жатам. Алыскы райондор артынып олтуруп келишкен соў кол єнєрчїлєргє да маани берип коюш керек да. Бїгїнкї уюштурган менен кол єнєрчїлєргє шарт тїзїп коюу жагын да карап коюшпаптыр. Эки їстєлдєн ашырбагыла дешет, атайын артынып жїктєп келгендерди араўдан батырышты. Элге кєрїнїктїї жерге уюштурса эл да кєрєт эле», - деген нааразычылыгын билдирди.

ЖК ДЕПУТАТЫ ЖУМГАЛДЫН СОТ ЗАЛЫНДАГЫ БАШАЛАМАНДЫК МАСЕЛЕСИН КЄТЄРЇП ЧЫКТЫ КСДП фракциясынын депутаты Дамира Ниязалиева парламенттик отурумдун жїрїшїндє Нарын облусундагы Жумгал ра-

дай десек, такалбай жооп берип калышты. Ал эми капалуу кол болбогонго аябай аракет кылышат», - дейт Б.Абдылдаева. «Айыл жериндеги гигиенаны илгерилетїї» долбоорунун адиси Индира Їмїталиеванын айтымында долбоордун алкагында АРИСтин ыктыярдуу жумушчулары айылды кыдырышып гигиена тууралуу тїшїндїрїї иштерин жїргїзїшїп, айылда атайын кабыл алуу пунктун да ачышкан. «Долбоор башталгандан кийин биз айылда жыйын єткєрїп, ыктыярдуу 10 адамдан турган Айылдык ден-соолук комитетин тїзгєнбїз. Алар айылда тїшїндїрїї иштерин жїргїзїїдєн тышкары орулууларды анонимдик тїрдє да кабыл алышат», - деди Айыл жериндеги гигиенаны илгерилетїї долбоорунун адиси Индира Їмїталиева. Белгилей кетчї нерсе, Профилактика жїргїзїї жана мамлекеттик санитардык-эпидемологиялык кєзємєлдєє департаментинин маалыматына ылайык, Жети-Єгїз районунда эле 2013-жылдын 10 айында аскаридоз оорусуна чалдыккандардын саны 330 га жеткен. Ал эми окуучулар арасында сарык оруусуу менен оруган эки окуучу катталган. Анан да мындай кєрїнїш жыл сайын єсїп келе жатканы байкалган. Мунун себеби деп, изилдєєгє алынган Ысык-Кєл, Нарын, Талас облустарындагы мектептерде санитария сакталбагандыгында жана сурамжылоого катышкан мектептердин 76� да канализация жоктугу, балдарга жєнєкєй гигиена тууралуу маалымат берилбегендигинде дешет адистер.

йонунун сот залында болгон башаламандык маселесин кєтєрїп чыкты. «Єзїўїздєр билгендей, сот залында болгон окуяда айыпталып жаткан милиция кызматкерлерине бензин чачылып, єрт коюлду. Азыр мага кїн сайын райондун тургундары кайрылып, єрттї тутантууга катышпаган адамдар дагы милиция тарабынан камакка алынганын билдирип жатышат. Єрт тутантылган маалда Айбек Мамбеталиевдин ата-энеси, карындашы сот залында болгон эмес, бирок алар 2 айга камакка алынгандардын арасында экендигин билдиришїїдє», - деди эл єкїлї. Аталган окуя милиция кызматкерлеринин кїнєєсїнєн улам келип чыккан деген пикирин билдирген Д.Ниязалиева: «Сот маалында залда милициянын 17 кызматкери болгон, бирок алардын бирєєсї дагы окуяны токтотуунун аракетин кєргєн эмес. Залга элдер бєтєлкє менен бензиндерди алып кирип, айыпталып жактан милиция кызматкерлерине чачып, єрт тутантып жатканда, аларды токтотпостон, кайра телефондун камерасына тартып турушкан. Бул маселе боюнча териштирїї иштерин жакшы жїргїзїї керек. Кїнєєлїїлєр жазасын алуу керек, бирок кїнєєсї жокторду бошотуу зарыл», - деп белгиледи.

«Замандаш» Ассоциациясынын жааматы "КИГ" компаниясынын жетекчиси Айдаралиев Таалайбек Байсулдаевичке бир тууган эжеси

БАЙСЫЛДА КЫЗЫ ЧОЛПОНДУН мезгилсиз дїйнєдєн кайткандыгына байланыштуу тереў кайгыруу менен кєўїл айтып азасын теў бєлїшєт. Замандашчылар


11

АК ЖОЛ

АБИЙРИ ЖОК АМЕРИКАЛЫКТАР КАЙДА? Киев шаарына 2014-жылдын 5-март кїнї АКШнын 300 адам єлтїргїчтєрї пайда болду дешїїдє Россиянын теле каналдары. Ушул кїнї Харков шаарындагы элдик толкундарга аралашып жїргєн, куралчан, атайын кийим кийишкен бирок, ок чыгарышпаган бейтааныш адамдар пайда болгон. Айрым Россиялык эксперттердин тыянагында булар АКШнын мурдагы “Деўиз мышыгы” -деп аталган топтон тїзїлгєн, кийин жеке менчик кайтаруу агенттигине айланып кеткен жалданма адамдар экен. Бул жалданма топ Иракта, Афганистанда, Колумбияда акча тєлєчїлєр тарабынан контракт тїзїп бейкїнєє адамдардын канын тєгїшїпртїр. Бул кан тєгїчтєн Афганистанда жїргєндє эркек жарандарды кармап алышып сексуалдык кумарларын кандырышкан боюнча видио тасмага жазылганы билинип калып, мындан бир канча жыл мурда АКШ бийлигинде чоў чатакты жараткан экен. Эми ушул жалданмалар Украинага келишкен белгилїї болду. “Украинанын казнасында “кокон тыйын” жокто бул адам єлтїргїчтєрдї ким жалдап келди?”-деген суроого Россиялык эксперттер мындай пикирди айтып жатышат. Украинада “убактылуу президет” А. Турчинов тарабынан миллиардер Сергей Таратута Харков областына губернатор, дагы бир миллиардер (єткєн жылы кадимки Россиялык олигарх Роман Абрамовичти) “кидат” этип кеткен Днепропетровский областынын губернаторлугуна дайндалган. Мына ушулар Америкалык киши єлтїргїчтєрдї алдап алып келишкен болуу керек-деген ойду айтышууда.

Максаты спайперлердин огу башкалардын колуна тїшпєсїн деген болгон. Киевдин “бийлиги” Ольга Боломольецти Украинанын саламаттык сактоо министри кылып дайындаган.

Эштон: Здравствуйте. Как у Вас дела? Паэт: У меня всё хорошо. Как у Вас? Эштон: Всё в порядке. Я хотела поговорить с Вами и узнать Ваши впечатления. Паэт: Я вернулся только вчера вечером, так что я был там всего один день. Эштон: Ваши впечатления? Паэт: Впечатления грустные. Я встречался с представителями "Партии регионов", также с представителями новой коалиции и представителем гражданского общества. Её зовут Ольга. Вы должны знать её. Эштон: Да, Ольга. Я её знаю. Паэт: Мои впечатления действительно печальные. Отсутствует доверие, в том числе доверие к тем политикам, которые вошли в состав коалиции или вышли из неё. Представители Майдана и гражданского общества говорят: "Никто из них не должен войти в состав нового правительства, у всех у них грязное прошлое". Той же самой Ольге и другим представителям гражданского общества поступали предложения войти в состав

ные выборы. Имеет место очень сильное давление на депутатов парламента. Ночью к членам партии приходят "незваные гости", журналисты видели, как днём прямо у здания парламента люди с оружием избивали депутата. Всё это происходит на самом деле. Ольга и члены гражданского сообщества абсолютно уверены, что люди не покинут улицы до тех пор, пока не увидят, что начались реальные реформы. Не достаточно просто сменить правительство. Таковы основные впечатления и у Евросоюза, и у Эстонии в частности. Мы должны быть готовы к ��частию, наряду с другими, в финансовом пакете. Эштон: Да. Паэт: Необходимо подать им абсолютно ясный сигнал о том, что замены правительства будет недостаточно, необходимы реальные реформы и действия, направленные на повышение уровня доверия. В противном случае все закончится плачевно. Представители "Партии регионов" также сказали мне следуюўее: "Вот увидите, если люди на востоке страны действительно очнутся, то они начнут требовать соблюдения своих прав. Некоторые в Донецке уже говорят: "Мы не можем больше ждать, когда закончится украинская оккупация в Донецке. Это русский город, мы хотим, чтобы Россия вмешалась". И так далее. Такие вот впечатления, вкратце. Эштон: Все это очень и очень интересно. У нас сейчас проходит

нового правительства, но Ольга, например, сказала, что она готова войти в состав правительства только вместе со своей командой, с зарубежными экспертами для того, чтобы начать реальную реформу здравоохранения. Так что уровень доверия фактически нулевой. И это всё на фоне проблем, связанных с обеспечением безопасности, территориальной целостностью, Крымом и так далее. "Партия регионов" пребывает в абсолютно подавленном состоянии. Они сказали, что принимают тот факт, что будет новое правительство, состоятся досроч-

встреча со всеми еврокомиссарами. Мы обсуждаем, что можно сделать. Это - финансовые пакеты кратко, средне и долгосрочные. Где взять деньги, какие предложить инвестиционные пакеты, бизнеслидеров и так далее. С политической точки зрения: какими ресурсами мы располагаем для помощи гражданскому обществу, и какие меры нужно предпринять. Я сказала представителям гражданского общества, Яценюку, Кличко и все тем, с кем я встречалась вчера: "Мы можем предоставить вам людей, которые знают, как проводить

ПОЛНАЯ РАСШИФРОВКА БЕСЕДЫ

ЭРИККЕН ЭШТОНДУН БЫЛЫГЫ Майрамыўыз менен эмес, абийриўиздин ачылышы менен! Эки кїндєн бери (5.3. 2014 ж) дїйнєлїк прессалар Украинага байланышкан окуялар боюнча Евробиримдигинин тышкы саясаты боюнча жетекчиси Кэтрин Эштон менен Эстониянын тышкы иштер министри Урмас Паэт менен телефондук сїйлєшїїлєрї кимдер бирєєлєр тарабынан жазылып алынып, бул дїйнє коомчулдугуна маалымдап жатышат. Эстония ТИМ Урмас Паэт сїйлєшїїлєрдєгї їн єзїнїкї экенин мойнуна алганы белгилїї болду. Телефондук сїйлєшїїдє Киевдин “Майдандагы” снайпердин огу менен адам єлтїрїї ким тараптан болуп жатканын Кэтрин Эштон жакшы билсе да билмексен болуп жатканы даана билинїїдє. Тємєндєгї сїйлєшїїдє К. Эштон менен У. Паэттин оозунан “Ольга” деген ысым аталууда. Бул улуту еврей, Ольга Богомольец айым. Кесиби хирург болгондуктан “Майдандын” активисти болуп, аянтка жарадарлар їчїн палаткага “госпитал” уюштурган.

политические и экономические реформы. Близкие к Украине страны могут помочь проведению масштабных внутренних реформ. В этих вопросах мы имеем громадный опыт, которым можем поделиться. Я сказала людям на Майдане: "Да, вы хотите реальных реформ. Если вы хотите сделать их короче и быстрее, надо запустить процесс. Необходимо бороться с коррупцией, это трудно. Нужно будет подобрать людей, которые будут работать до выборов". Я говорила с Ольгой о том, что она может стать министром здравоохранения. Такие люди нужны в этой ситуации. Но я также сказала им: "Если вы будете только строить баррикады, блокируя здания, то мы не сможем обеспечить поступление денег, так как нам нужны партнеры". Паэт: Абсолютно верно. Эштон: Я сказала лидерам оппозиции, которые станут членами правительства: "Вы можете выходить на Майдан, вы даже должны обўаться с Майданом, но вы должны сделать так, чтобы все люди чувствовали свою заўиўенность. Я сказала представителям "Партии регионов": "Вы должны возлагать цветы на местах гибели людей, вы должны показать, что понимаете, что здесь случилось. Сейчас вы испытываете гнев, но люди, которые пострадали, в том числе от коррупции, испытывают сходные чувства". Многие скорбят по погибшим. И вообўе, в городе слишком много горя и переживаний. Необходимо нормализовать обстановку. Ваши наблюдения также очень интересны. Паэт: Все это так. Единственный человек, о котором представители гражданского обўества отзывались позитивно, - это Порошенко. Эштон: Да. Да. Паэт: Он пользуется определенным доверием у людей на Майдане и у гражданского обўества. Еўе Ольга сказала, что, согласно всем имеюўимся уликам, люди, которые были убиты снайперами, с обеих сторон, среди полицейских и лю-

дей с улицы, это были одни и те же снайперы, убиваюўие людей с обеих сторон. Эштон: Да. Паэт: Она показала мне фотографии, ссылалась на мнение врачей, которые говорят об одном и том же почерке, типе пуль. И все большую настороженность людей вызывает то, что новая коалиция не желает расследовать точные обстоятельства случившегося. Стремительно растет понимание того, что за этими снайперами стоял не Янукович, а за ними стоял кто-то из новой коалиции. Эштон: Я слышала, что они хотят провести расследование. Это интересно. Продолжайте. Паэт: Это крайне раздражаюўий фактор. Это дискредитирует новую коалицию с самого начала. Эштон: Им надо быть очень осторожными. Люди требуют серьезных изменений. Но нужно, чтобы механизм функционировал. Им (новой коалиции) надо одновременно быть активистами, врачами и политиками. Это очень сложно. Им нужно продержаться хотя бы несколько недель, потом будут выборы. Я планирую возвратиться в начале следуюўей недели. Может быть, в понедельник. Паэт: Это очень важно, чтобы люди из Европы, и вообўе Запада, продемонстрировали свои намерения. Эштон: Большая группа пребывает в пятницу. Уильям Хейг - на днях, а я - в понедельник. Паэт: Я слышал, что министр иностранных дел Канады прибывает в пятницу, и уже побывал Уильям Бернс. Эштон: Я знаю. Спасибо Вам, мой друг. Паэт: Спасибо и Вам. Всего наилучшего. Успешной поездки в Австралию. Эштон: Что? Австралия? Нет. Я вынуждена отложить поездку, поскольку должна заниматься Украиной. Паэт: Хорошо. До свидания. Эштон: До свидания

07-март, 2014-жыл


12

УРМАТТУ АЙЫМДАР!

Жаз майрамыўардын келиши, Гамашыўардын чечилиши менен куттуктайбыз! лери кимдин болсо да жїрєк кылын чертип, кан тамырын миў ирээт сокулдатып келет. Кези келсе, чалкып сїйїї отуна, Мас болсом да балкып жыпар жытыўа, Селдем ылай колдон тїшїп чєйчєгїм, Кураарым чын сенин барып бутуўа. - дептир кайран Омор, єлбєс Омор! Кїнєє дешет, шарап ичїї шашпагын, Сен ємїргє каршы болуп жатканыў. Кїнєє тартсак шарап їчїн, кыз їчїн, Кєрбєзсїў бейишиўдин жан басканын. Бул дїйнєдє биз жашайбыз аз гана, Шарап ичип кыз сїйбєсєк наздана. Керек эмне акыр кетээр болгон соў, Калаар дїйнє баш оорутпа башкага.

Бул жарыкта аялзатын чыгыш акындарындай эч ким даўктай алган эмес. Аялзатын байыркы гректер, римдиктер мрамор ташынан мифологиядагы Афродита, Венера сыяктуу аялдардын айкелин келиштире жасашкан, бирок ал айкелдер муздак таш. Чыгыш акындарынын ырларындай жїрєктї жибите албайт. Орто кылымдагы фарси, тїрк элдеринин акындары аялзатын даўазалаган ырлары кылымдап жїрєктєрдєн жїрєкє єтїп келе жатканын кимдер тана алат? Адамзатта теўдешсиз илипмоз, акын Омор Хаям аялзаты жєнїндє нечен рубаи-

Устат теўир жасаганын карагын, Айды уялтат сенин сулуу жамалыў. Башкалары жасанышса майрамда, Сен майрамдын жарпытасыў кабагын. О, дїйнєдє кочкул шарап берет-деп, Кеп кылышат Нурдун кызы келет-деп. Бир бараармын,бул дїйнєнїн кыздарын, Таштап коюп,чуркайт белем делдектеп. Жїрєк курсун, алоолонуп кїйбєгєн, Жїрєк эмес сїйїї жытын билбеген. Чындап сїйсєў, ашык жарсыз єткєн кїн, бирдей болот тїшкєн кара тїн менен. Мына сизге, аялзат, сїйїї сезиминин ке-

менгери Омор Хаямдын єлбєз рубаилери. Миў жылдап кєєнєрбєй жашап келе жаткан бул тєрт сап ырлар жер бетинде адамзат канча жашаса ошончо жашай берет! Дїйнєлїк поэзиянын дагы бир кудайы Хафиз Ширазин болгону талашсыз. Теўешсиз бул акын жєнїндє мындай бир окуя аўыз болуп айтылып келет. Хафиз жигит кезинде єзї жашаган Шираз шаарындагы бир сулуу кызды бир кєргєндє ашык болуп мындай эки сап ( бейт) ыр жаратыптыр.

ШИРАЗДЫН СУЛУУСУНУН БИР КАЛЫНА, ТАРТУУЛАЙМ БУХАРАНЫ, САМАРКАНДДЫ КАЛЫЎЫНА! Бул эки сап ыр эл аралап кетет. Акыры, кадимки Аксак Темирге да жетет. “Жер бетиндеги нечендеген усталарды алдыртып, аземдеп салдырган Бухара менен Самарканд шаарларын бир кыздын бетиндеги калы їчїн тартуулаган кандай адам экен, аны кайдан болсо да таап келгиле!”-деп ачууланып жигиттерди туш тарапка чаптыртат. Жигиттер Ирандагы Шираз шаарынан Хафизди табышып, Темирдин ордо шаары болгон азыркы Ооганстандагы Герат шаарына алып келишет. Хафиз Темирдин каары катуу экенин мурда угуп жїрсє да анын їстїнє эч коркпой салам айтып кирет.

“Мен курдурган кооз шаарлары бир кызга тартуулагысы келген сенсиўби?-деп каарду їн салат Темир. - Ооба, менмин, улуу урматтуу теўдеши жок кол башчы. Мен жаш болсом да жер кыдырып єзїмдїн шаарым Шираздан чыгып Ирак, Сирия, Тунис, Египетке чейин бардым. Бирок, ал жерлерден сиз курдурган шаарлардан бир да кооз шаарды кєрє албадым таксыр- деп Темирди жибитип жооп кайтарат. Сєзгє муйуй тїшкєн Темир Хафизке дасторкон жаздырып меймандап жай сєзгє єтїп: - Мени курдурган шаарларымдан да сенин эки сап ырыў коозбу дейм?-��еп кїбїрєп, ойлоно тїшєт. Ошол маекте Темир Хафиздин акылмандуулугун таў берип єзїнє кеўешчи болууну сунуш кылат. Бирок, Хафиз эч кимге кеўешчи боло албагын айтып, анын максаты башкада экенин тїшїндїрїп Темирдин колунан белек , Гераттан чыгып Ширазды карай сапар тартып кеткен экен. Ким билсин, улуу Хафиз жолдо бетиндеги калы бар сулуусун кєрїїгє ашыккан чыгаар. Улуу кол башчы Темирдин курдурган Бухара менен Самарканд шаарлары сулуу бул же Хафиздин эки сап ыры сулуубу? Мїмкїн Шираздын сулуусунун бетиндеги калы сулуу болуп жїрбєсїн? Бул суроого єзїўєр жооп таап алгыла окурмандар. Токо МАМБЕТОВ

Аталардан калган сєз

АЯЛЗАТЫ ЖЕТИГЕ БЄЛЇНЄТ

Єткєн мезгилдерде кыргыз элинде нечендеген акылман, чечен, кеменгер, калыс адамдар єткєн. Ошондой айткан сєзї жерде калбаган адамдардын бири 19- кылымда Жумгалда Байзак баатыр же Байзак ажы атыккан кадырман адам жашап єткєн. Кыргыздар Россия империясына караган учурда бул инсан алысты кєрє билгени менен Кыргыз –Кытай чек арасын бєлгєнгє катышкан. Байзак ємїрїндє мал, байлык кїткєн эмес. Ал калыстыгы , акылмандыгы менен тїндїк тїштїк кыргыздарына, казактар менен єзїбектерге кадыры арткан. Тїндїк кыргыздарда 19кылымдын экинчи жарымында Байзаксыз курултай єткєн эмес экен. Бул инсан 1914-жылдын сентябрь айында кєз жумганда, єтє ызаат менен жерге сєєгї берилген. Анжиян, Ташкент, Олуя Ата, Ош, Жалал-Абад, Алайдан, Алма-

07-март, 2014-жыл

Ата, Чимкент жана башка кыргыз журтунан акылмандын ариетине келген элге Жумгал суусунун єйїзбїйїзїнє миў боз їй катар-катар тигилип, жїз бала кызыл кийинип, 3 келеген элдин аттарын жайлап, жїз бала сєєк жаткан боз їйдїн тушунда єкїрїп турган. Келген элдин аягы суюлбай акылмандын сєєгї бир жума кармалып турган. Байзакты акыркы сапарга узатууну Жумгал, Суусамыр манаптары бийлешип, коноктун жайын кадимки Куйручук улам жорго которуп кєзємєлдєп турган. Конокторго тамак- аш, суу тєгїлгїз жорголор менен жеткирилип турган. Кадимки тєкмє Калмурза акын кайсы бир жерде Байзактын тирїїсїндє мындай деп ырдаган экен. Ассалам алейкум, Калайыкка таанымал, Калмурза айтат саламды.

Жер соорусу Суусамыр, Жердеген Байзак аманбы? Кытайга чейин “кыйын” -деп Кеп кылган Байзак аманбы? Їрїмчї Торугарт, Їч Турпан, Чек кылган Байзак аманбы? Манастын суусун кытайдан, Талашкан Байзак аманбы? Хан Шабдан менен катарлаш, Отурган Байзак аманбы? Мына ушундай урматка ээ болгон Байзак баатыр бул дїйнє менен коштошоордо Куйручукту чакырып аялзаты жєнїндє мындай сєздєрдї айтыптыр. Зайып эне, зайып жашоо башаты. Сен Куйручук, менден укканыўды, уккандай, чечендик кылбай сєз кошпой элге жеткиресиў. Бизден мурда єткєн аталарыбыз аялзатын мындайча жетиге бєлгєн экен.

АЛТЫН СОГОНЧОК ЖЕЗ ШЫРГАЙ Аялзатынын эў мыктысы. “Алтын согончок жез шыргай!”-деп сындап єткєргєн илгеркилер. Келбети, шыўга боюн, келишимдїї мїчєсїн жез шыргайга теўеп, барктап ызаатаган. Мындайлар: “ак уул, кызыл кыздын энеси” болушкан. “Алтын согончок”-деп баалашкан. Илгери элдин эгеси, ордо їйгє тїндїк кєрїїчї шыргайды эки ача кылып, атайын кооздук їчїн жезден кооздоп кереге жєлєп койчу эмес беле, аялзатты мына ушуга салыштырышкан. Ак боз їйгє кєрк берип тургндан ушинтип салыштырса керек-деп ойлойм. Мындай аял їйдїн кєркї эмеспи.

АРКАР ЭМЧЕК АКЫЛГЄЙ ТАРАЗ.

Бала-бакыралуу болсо да келишимдїї тараз бою, келин сынын кетирбеген аялзатты кайберендин ыйыгы аркарга теўелип келген. Мындай зайыптын алла-тааладан берген акылы ашыгыраак болгондон улам “акылгєй”-деп аташкан. Адеби, элге, ага-тууганга жасаган мамилеси, адамкерчилиги анын акыл сезиминен эле байкалып турат.

ЖАБЫЛУУ КАРА ИНГЕН Бала-бакыралуу, карапайым аялзаты. Текебер, кесирлик дегенди тїк билбейт. Элге да, эрге да бирдей мамиле кылат. Эрдин табылгасына кєтєрлбєйт, жок болсо чїнчїбєйт. Жеиштїї оокатка да, тартыш оокатка да сарамжалдуу мамиле кылат. “Ийнеси да баш билги”. Мындайлар бактылуу жигитке жолугат.

ДЇЙНЄКОР ТОТУ Мындайлар табылгандын гана зайыбы. Илгеркилер “чїпєрєк зайып”-деп да койчу эле. Эрден бакєєлєт тайса, дароо чїнчїп, жїдєп єзїнчє эле бир жїк! “Бирде жигит тєє минет, бирде жигит жєє жїрєт”-деп келет го эл. Мындайлар ошол “тєє мингендин” гана зайыбы. Жєє жїргєндргє айттым го, єїнчє эле бир жїк.

ДЇР КАБАК ЧАБДАР Мындайлар дагы аялзат затынан чыгат. Атагандай эле, мындайлардын дитине кичине эле бир нерсе жакпай калса, итатайы тутулуп, “кайырын чайыр кылып”, эрдин да, їй-бїлєнїн да сазайын берет. Кыялына єз ата-энеси чыдабаса-деп айтайын десеў, небак эле

“уулдун уулун, кыздын кызын” тєрєп койгон. Баласы чоўоюп “энесин кой!” -дегиче кайран бир эрди карып кылып коёт.

АЙ ЧЫРАЙЛУУ- АЧА ТИЛ Алла тала, чырайды зайып затына ашыкча берип, бирок, кемчилдигин тилинен чыгарып, акылды бєксє кылып койгон. Мындай зайып бир эрди ємєрїнчє карып кылып коюуга жетишет. Колунан иш да аш да келбейт. Болгон табылгасы кудай берген чырайы. Ал эми анын тилинин заары кадимки кара чаар жылаандын тилин кыя кесип, желимдеп койгондой.

СУУ МУРУН СЄПЄК Мындайлар да аялзатында бар эмеспи Куйручук єзїў билесиў. Кєп эле зайыптар бар, эринин таап келгенин эптештире албайт. Зайып эле аты бар булардын. Жада калса от кїйгїзє албай, отту їйлєсє мурдунан суу агып турат. Ийне сайып, жыртык жамаганды да тїзїктєй албайт. Анан кантип элдин иши алга жылсын. Бул айтканым, кийинкилерге таалим болсун деп жатканым Куйручук. Акылыў, оозуўа єзїў бар эмеспи, муну тєкпєй чачпай кийинки муунга жеткире жїргїн” деген экен акылман. Байзак акылмандын бул сєздєрїндє бир эле сын эмес, азыркы тил менен айтканда тереў психология, педагогика да бар экендиги калетсиз. Бул насаат сєздєр чынында азыркы турмушта, коомдук мамилерде эў керектїї моралдык тїшїнїк болоору да талашсыз. Болот КОЖОГЕЛДИЕВ


ЄНЄРДЇН АЛДЫ КЫЗЫЛ ТИЛ

Биздин заманга чейинки 300 жыл мурун темир доордо єз маданиятын кеўири тараткан кельт деген уруу жашап єткєндїгїн гректердин тарыхында б.з.ч. 500-жылдары жазылган. Кельддердин эмен єскєн токойлорунда диний кызматкерлери жашашкан. Аларды "друид" (дуб- дрис деген сєздєн келип чыккан деген тїшїнїк бар) деп аташкан. Друиддер єлгєндєн кийин да жандын экинчи жашоосу тууралуу ишениминде "Жан-эмен дарагында жашайт" дешкен. Алар єз элине кайсы кїнї эў башкы маселелерди чечїїгє ыўгайлуу экендигин, тїшїм кандай болорун, кайсы учурда жоого чыкса олжолуу кайтарын ай менен эсептеп берип турушкан. Аларга элдер толук ишенишкен жана друиддердин эсептєєсї дайыма так чыккандыгын тарых барактары айгинелеп турат. Эмесе, мїнєзїўїздї токой єсїмдїктєрї менен, башкача айтканда дарактардын мїнєзїнє салыштырып, ачыўыз. ЯСЕНЬ Ясень - бул бекем жана татынакай дарак. Ал єзїн-єзї аябай сїйєт, тегерегиндегилердин да анын каалоосуна баш ийип, анын талабына кєнїїсїн каалайт. Жакындары єз эркиндигин ал їчїн курмандыкка чалып, ага камкордук кєрїїсїн жактырат. Ясендин жашоодогу тоскоолдуктарга, кыйынчылыктарга жеўил кароосун башкалар жоопкерчиликсиздик, же эрксиздик деп ойлошу мїмкїн, бирок єзї эмнени кааларын жана каалабасын эў жакшы билгендиктен єз ийгилиги їчїн алдындагы тоскоолдуктарды тепсеп єтєт. Ал ашынган єзїмчїл, бирок сараў эмес, баарына колу ачык, март. Ясень чорт мїнєзїнє карабай сїйїїдє дайыма жолдуу. Чыныгы сїйїїгє кезиккенде баамчыл, туруктуу болуп, ар бир нерсенин алдын-ала билген кєрєгєч болуп кетет. Ал тандаган адам сїйїктїї гана болбостон, ага чыныгы бакыт тартуулаган жана тїшїнє билген адам болот. Турмушунда їй-бїлєгє бардык убактысын жана дараметин жумшаары менен айрымаланат. Ясень сїйїїдєн чанда эле адашат. Ясендин акылы биринчи кезекте сезїїсї менен єнїккєн. Єтє оригиналдуу жана фантазияга бай. Мажїрїм, жаўгак сыяктуу адамдарга жугумдуу жана айткандары дал келген єзгєчєлїгї бар. Ясень тагдыр менен ойногонунан коркпой эле анын кєлєкєсїнє калкалансаўар болот, анткени, андан ишенимдїї, андан берилген Адам таба албайсыўар. Ясендин негизги єзгєчєлїгї: интеллектуалдуулугу, интуициясынын курчтугу, бай фантазиясы Жана таразалоого умтулуусу. Бул белгиде тєрєлгєн атактуулар: Марк Твен, Шарль де Голль, Джон Кеннеди. Друиддер адамдын мїнєзїн дарак эле эмес, гїлдєргє да салыштырган. Канчалык деўгээлде туура мїнєздєлгєнїн єзїўїз баамдаўыз.

ГЛАДИОЛУС (23/11-2/12) Кєп сїйлєє - анын негизги сапаты. Ошондуктан сырга анча бекем эмес. Аларга эў негизгиси алдыга умтулуу їчїн, келечегин кєрїї їчїн максат керек. Келечек планы тууралуу алар кєбїртїп-жабыртууну жактырышат, ага жараша алдыдагы максатка жетїїгє жєндємдїї.

КААКЫМ (3.12-12.12) Каакым - ачык жана бардыгына чын дили менен мамиле кылат. Калп айтып баштаганда кызарып баштайт. Бїт жашоосун идеалдуу нерселер менен байланыштырат жана майда-барат нерселерди дайыма унутуп

коёт. Саясий жана экономикалык тїшїнїгї тереў, бирок дайыма акча жаатынан тезтез жоготууга дуушар болушат.

ЛОТОС (13.12-22.12) Лотос - саякатты сїйїїчїлєрдїн бири. Дайыма шашып жїрєт, тыным албаган тынчы жок неме. Ошонусунан бир жерде кєпкє кармалбайт. Тартип бузууга жєндємдїї. Анын сымбатынан кєпчїлїк тартип бузуулары

кєрїнбєй калат же кечиримге ээ болот. Ал шашылыш бїтїм чыгаруудан алыс болгону туура, болбосо баш аламандык башталып кетиши мїмкїн.

ГРАБ (04.06 - 13.06; 02.12 - 11.12) Сулуу, бирок жаштыгында��ы сулуулугу жыл менен кошо кетилип кете берет. Ал тегерегиндегилерге єтє жакшы мамиле жасайт, єзїн адептїї алып жїрєт. Ал бардык нерсенин ички мазмунуна караганда биринчи кезекте сырткы кєрїнїшкє, формага кєўїл бєлєт. Тартипти, дисциплинаны карманган, кєпчїлїк учурда кудайга ишенген адам болот. Башкалардан айрымаланып турууну жактырат жана сыйлык, даўк алууну самашат. Башка бирєєлєрдїн ага карап суктануусун сїйїшєт. Ал дайым рамкадан чыкпай жїргєндїктєн, жаўы нерсеге кадам таштоодо "туура эмес болсо эмне болот?" деген коркунуч коштоп жїрєт. Аны менен бирге жоопкерчилиги кїчтїї жана калыстыктан тайбайт. Ал жалпылыктын эрежесинен баш тартууну жактыра бербейт, мурда башкалар тараптан изилденген, далилденген тыянактарды гана ишенимдїї деп, жаўы идеяларга

13

абайлап, олуттуу карайт. Сїйїїдє єтє адептїїлїгї менен айрымаланып, сезимине да жоопкерчиликтїї карайт. Граб мыкты жана жагымдуу тїгєй. Бирок жашоодо сїйїї менен адамдык парзды тандоого койсоў, экинчисин тандайт. Грабдын єзгєчєлїгї: интеллектуалдуулук, артисттик жєндємдїїлїк, интуиция, фантазия. Граб белгисинде тєрєлгєндєр: Гораций, Мария Стюарт, Корнель, Шуман, Мюссе, У.Дисней, П.Гоген, А.Хачатурян.

ЖААЧЫ ЖЫЛДЫЗЫ Ачык, тырышчаак, чынчыл, башка балдар менен бат тил табышкан, дилгир, тынчы жок, тентек, кєк, єзїмчїл, башкарууга жєндємдїї бала - демек ал жаачы. Ал тєрєлгєн кезден тартып эле тынчы жоктугу менен єзгєчєлєнєт. Ал жымыраган тынчтыкта ыйлашы мїмкїн, бирок ызы-чуу, бака-шакадан ойгонбой уктай берет. Бир аз чоўоё баштаганда їйдє жана сыртта дайыма кєзємєл керек, себеби, алардын тентектиги ашынганына карабай аябай олдоксон болушат. Ошондуктан, сыйрылган колу же буту айыга электе улам жаўырып, кєгєргєн, томуйган жерлери айыкпагандай жїрєт. Жаачы Кой, Арстан жылдызы сыяктуу эле жаратылышы Оттон, энергиясы ашып-ташып, башкарганды сїйєт. Ошентсе да, балдар менен бат тил табышып, достошуп алат да, дайыма оптимисттик маанайда жїрєт. Дос издєєдє кєўїл калуулар болуп калса аны оўой кєтєрєт да, кайра жаўы ДОС издєєгє ашыгат. Алар чынчыл болгондуктан, башка балдарга караганда тарбиялоо оўой, алар кечирим суроону да оор кєрбєйт. Бирок Жаачылардын астында чоўдордун калп айтуусу єз баркын тїшїрїп алганы болот. Анткени, алар калпты жаман кєрїшєт. Жаачылар ызы-чууну сїйгєндїктєн ага барабан белек кылсаўар єтє сїйїнєт, бирок ага тыюу салбашыўар керек. Жаачы балдар эрезеге жете баштагандан тарта їйгє отура албай калат. Таў атары менен, алар сыртка ашыгат. Анткени, сыртта, таза абада жакшы оюндар ойнолот, алардан жаныбарларды їйрєтїїчїлєр, спортчулар, тынымсыз кыймылда жїрїїчї кесиптеги адамдар чыгат. Єзгєчє, кичинесинен спорттун тїрлєрї менен машыктырсаўыз кєп жыйынтык берет. Бирок бул кєбїрєєк эркек балдарга тиешелїї болуп калат. Аларды тазалыкка, адептїїлїккє тарбиялоодо сиздин аракетиўиз зор болушу керек. Аларды китеп окууга їйрєтїї да азап. Бирок баатыр ханзаадалар, сулуу ханбийкелер, ажыдаарлар жєнїндєгї жомоктор бїйїрїн кызытат жана ошонун арты менен китеп окуп кетиши мїмкїн. Жаачы балдар бир нерсеге кызыкса, анын баарын їйрєнїп же окуп отурбастан кыска жолун издешет, башкача айтканда, єзїнє керектїїсїн эле кабыл алат. Бул балдардын багытын таап берїї ата-эненин эў башкы милдети болуп эсептелинет. Мисалы, алар саясатка кызыкса гезиттерди, журналдарды таап, кошо жардам беришсеўиз, акыбети кайтат. Жаачыларды тынч отургузууга караганда тарбиялоо оўой. Ал начар окуп баштаса, анын намысына тийїї жакшы жыйынтык берет. Алар логикалык табышмактарга кызыгат, кичинесинен аны менен акыл єстїрїїчї оюндарды ойносоўуз, жемиштїї болорун унутпаўыз. Самара САЛАМАТОВА

07-март, 2014-жыл


14

ТАГДЫР

“БАЛАКАЙЛАР ЄКМЄТЇ” САЯСАТТАН МУРДА БАЛТЫР ЭТИН ТОЛТУРСА Соўку кїндєрї “Жаштар єкмєтї” дегенге чогулгандардын тамашасы бїтпєс болду. Чоў, жаратман саясатта там-туў тура элек жатып, ар кандай бузуку, бєлїп-жаргыч иштерге мушташа баштаганынан кантесиў. Дегенибиз Максат Кунакунов деген мурдагы ак тїптїї “акжолчу” баштаган аты-жыты белгисиз уюм тууралуу. Єгїнї Украинадагы Майданды кєрїп алып, єпкєсї кєєп єрєпкєп калган окшойт, бул баланын. Єзїнє окшоп єпкєлєрї кєпкєн балакайларды ээрчитип алып, єлкєнїн улам бир жерине чуу салып жїрєт. Адегенде Шабдан баатырдын мекени Кеминге барып, чоў жыйын єткєрєм деген экен. Чогулгандагы чын ой-максатын тїкшїмєлдєтїп, ары-бери чайнап, айтор, дароо так айтпайт экен. 3 маршруткага толо алып барган балдары, Шабдан баатырдын кичи мекенине барып, абасын кере дем алганга гана їлгїрдї. Качан гана їркєрдєй топ чогулганда оозун керип туруп: “Мына, батыштан Улуу Украина кєтєрїлдї, бийликти заматта алып, мамлекет башчысын кууп чыкты!"

деп бакырса болобу. Элден айланса болот, мындай чуу куйруктарды билип бїтпєдїбї. Ошентип, “балакайлар єкмєтїнїн” баш баканы Максат-балапан тигинтип, оозун жыйгычакты эле: “А кокуй, баяле ошентпейсиўби. Аны биз сенсиз эле телевизордон кєрїп, радиодон угуп атабыз. Басмачы-бандерчилерди да кєрдїк”, деп агынан жарылды. Анда балапанбашбакан Украинадан баштаган алым сабагын Кыргызстанга алып келип такап: “каколдордон эмнебиз кем, ыя? Биз деле майданга чыкпайлыбы?” деген кыязда улантайын дегичекти, кантээр экен деп кызыга чогулган їркєр топ башын чайкап, колун шилтеп баса берди. Эстїї-баштуулары тиги “каколчу”башбакандын кєкїлїнєн сылап туруп: “Билимдїї, эстїї эле жигит кєрїнєсїў, андан кєрє кана, бизге эмне жардамыў бар? “Єзїмдїн єкмєтїм бар” дейсиў, мына жазгы талаа иштери башталды, ошондон кеп кылбайсыўбы? Кайдагы каколдордун майданын айтасыў” деп ээгинен эркелетип туруп, жолуна салып коюптур.

Антпесе Памир кышы суук келип узакка созулат. Їйлєр арчазар ичинде болгондуктан укмуш жыттанат. Бирине-бири каттоо їчїн ар бир їйдїн эшик алдынан агара жиктенген таштак жол кетет. Тээ тємєндє болсо чыгышты кєздєй агып жаткан суу Єзгулем дарыясынын бир куймасынын єйїзї кыйкырсаў їнїў, созсоў колуў жеткидей болгон афган жери созулат. Ал жак болсо корум болгон таш арасында жапалак арча жыш єсїп, кээ бир жери адам чыгалгыс куйулма шагылдуу тик бет. Бийик зоока кычыгына бїркїт уя салып, кєктє каалгып учат. Тажик афган чек арасы жїздєгєн чакырымга созулуп ортону дарыя гана бєлєт. Чек арачылар бул жакка кээде гана келишип текшерип кайра кетишет. Текшере турган деле эч нерсе жок, чек ара бузган эзели болгон эмес. Афгандар тарап болсо элсиз кардуу тоолор кєп чакырымга созулуп, чокусунан тїбєлїк мєўгї кетпейт. Тунжураган тоолордун кокту-колотунда каман, аркар, кийик бейма-рал оттошот. Бїйїздєгї бул кыштакча єзї менен єзї. Куулук шумдугу жок карапайым калк мужган тилинде сїйлєшєт. Ата бабасы эзелтен ушул тоолор арасын мекендеп жашап калышкан экен. Урпактары кайда кетишмек эле. Улуту тажик аталганы менен ар кайсы тилде сїйлєшкєн, бирин-бири тїшїнїшпєгєн мындай айылдар Памир тоолорунда учурайт. Жакын ортодо айыл деле жок. Мал деген шїгїрчїлїк. Кыштактагы эркектер Хорохго малды чогуу айдап барып сатышат. Тиричиликке керектїїнї кайра келгиче жеткидей болсун дешип аттарга жїктєп келишет. Эт деген мол, кыштактан тєрт-беш чакырымдай барышып кийик, аркар, уларды атып алышат. Каман їйїр тобу менен жїрєт. Эч ким тийбегендиктен кєбєйїшїп кетишкен. Арам дешип этин жешпейт. Кекилик, чил, улар деген жайнайт. Электр жарыгы кубаттуу Совет єлкєсї барында деле болгон эмес. Эми кайдан болсун. Мектеп деген жок. Балдар Хорогдогу интернаттан окушат. Асма чырак жагышат. Ага куйулуучу майды Хорогдон Сангак деген тажик тээ илгертен эле эшектерине шагыратып жїктєп келип кайберен этине, малга алмашып кетчї. Сангак єлгєндєн кийин балдары ордун баскан. Кыштакты кєздєй кыялай тїшїп келе жаткан эшектерди кєрїї жаш балдар їчїн кызык эле. Кызык эмей. Эшектерде артылган таўгактарда жаш балдар кайда 07-март, 2014-жыл

Ошентип, Кеминден жолу болбогон “балапан єкмєтчїлєр”, эптеп сооронуп алышып, кїнєстїї тїштїккє, ордолуу Ошко барышпайбы. Ал жерден їмїттєнїп. Бараары менен кеминдегидей украин майданынан эмес, укурукту узунураак таштап, єлкєдєгї болгон оошкыйыштардан баштап, “аба ырайы бекеринен минтип, олку-солку эмес. Жараткан биздин бийликти алмаштырганга аян берип атат” дегенди ачык айта албай, меселдете кеп таштады, максаттуу “балапанбашбакан” Максат. Оштун эли мындай бузукуларга шакыйы тез кармайт эмеспи. Кадыр-барктуу апалар, эже-таеэжелер дароо Кунакуновду тегеректеп, колтугуна сїйєп туруп: “Айланайын балам, укам! Баягы 2010-жылдагы алааматты, кандуу кагылышты унутуп калдыўбы? Ошондогу аза жашыбыз кургай электе кайдагы каколдордун кандуу майданын кеп кыласыў, ыя, балакетмээнетиўди алайын?”, дешип, анан “балакайлар єкмєтїнїн” балапанбашбаканынын оозун чоў ачтырып, апаптап коюшту дешет, кєр-

гєндєр. Ошону менен “Жаштар єкмєтї” Украинадагы Батыштын тукуругу, колдоосу, каражаты менен башталган кандуу майданды бизге кантип єткєрїїнїн амалында дешет. Ылайым мындай ою таш капсын. Кыргыз эли андай кан

НАРКО ТАШЫГЫЧТАР Íàðêî ñîîäàãà àðàëàøóóíóí ýêè ãàíà æîëó áàð. ªë¿ì æàíà ò¿ðìº. ¯÷¿í÷¿ æîëó æîê. Íàðêîçàòûí êîëäîíãîí äàãû, ñàòêàí äàãû ºç¿ àòàéûëàï æàð êûðûíäà òóðóï àëûï àæàëûíà áîé òàøòàãàí ìåíåí áàðàáàð.

БУРУЛКАН БАКЕЕВА (Сандан санга) єсєєрїн билбеген мємє кактары бар эмеспи. Электр жарыгы эмне экени Хорохго барбагандар їчїн тїшїнїксїз. Электр жарыгы болбосо дейли, табияты кооз, абасы таза, кайберен жайнаган, арчазарлуу бул кыштагын тургундары эч кандай кєрктїї шаарга алмашышмак эмес. Жайкысын жап-жашыл болуп, тоо гїлдєрї жайнап, арчанын буркураганычы. Анан дагы бул жердин Алла ыроологон бир касиети бар окшобойбу, айыл эли оору-сыркоо дегенди билишпейт. Узак ємїр сїрїшїп ток пейил, ден соолугу бакубат болушат. Абасы укмуш бул жердин. Илеп тартсаў эч жерден кезиктире албаган, айтып тїшїнтє алгыс, бир башкача таасири бар. Балким мєўгїлєр жакын болуп арчазардан уламбы. Эртеў менен кеч ойгонгон Нурдан дагы ушул єзгєчєлїктї байкады. Бах! Керемет экен го абасы. Ичинен кїбїрєнгєн ал ичиркене ары-бери шапшына жуунду дагы їйгє киргенче шашты. Карамшо кєрїнбєйт, єзї уйкудан ойгонгончо атасынын їйїнє кетип калган го. Печкада арча отун, койдун кєўї кїйїп їй ысык эле. Карамшонун аялы Фарохот мейманга дасторкон жайып топоз каймагын, бышкан улар этин,

кийиктин куурдагын коюп алгыла дегендей кол жаўсап коюп эшикке чыгып кетти. Бах! Мындай ширин тамактар болоорбу. Улар этин биринчи жеши. Нурдан табити тартып тамшана жеп жатты. Сыртта терезеге мурдун жалпайта такашып єздєрїнє окшобогон кишиге таўыркаша кичине їч бала кызыга карап турушту. Апасы чыга калып балдарына єз тилинде «тайт» дегенде жылып жок болушту. Эми аркы їйдєн аялдын дєк тарткан дабышы чалп-чулп этип бир калыпта угулуп жатты. Дєк дешкени уй-дун топоздун сїтїнєн накта айран уютушуп аны тынбай чала беришип андан ширин май алышат. Карамшо айтат биздин майдай ширин май эч жерде болбойт. Бул мал жеген чєптєн улам. – Сен кеткенче май чогултуп, улар, кийик этин куурутуп салып беремин, балдарыўа ала баргын, – деп бапыраўдаган. Єзї дагы Ошунан куру келген эмес. Памирдин тоодогу кыштагында кайдан болмок эле деп мейиз, єрїк как, жаўгак, курмадан кєп алып келип Карамшонун балдарын жыргаткан. Чоў-Алайдан алган кымызын Карамшо айыл элине ооз тийгизген. Булар кымыз жасаганды билишпейт.

майдандарды эбак эле башынан єткєрїп койгон. Андыктан, тынч єнїгїп-єсїїнї гана ойлойт. Ортодо тигиндей бузукулар эле тоскоол болбосо экен. Нурди Айбашев http://diesel.elcat.kg/index. php?showtopic=50721801

Кеч киргенде Карамшо аялын, балдарын эрте эле жаткыла уктагыла деп башка бєлмєгє камап, ал аз келгенсип сыртынан бекитип салды. Тажик аялдары кїйєєсїнїн айтканын эки дешпейт, каяша айтмак турсун, эмнеге деп сурап койбостон айтканын аткарышат. Кїйєєсї єз їйїндє бєлєк эркек менен чай ичип жатканда дасторконго бирге отурушпайт. Кыргыз аялдарына окшоп бирге тамак ичмек турсун, стакан кагыштырып ичиш деген тїштєрїнє да кирбейт. Кїйєєсїнєн бєлєк эркекти карашпайт. Акчанын калганы канакей деп эсебин алмак турсун эмне кылып акча табарын да сурашпайт. Кїйєєсїнїн алып келгенин ичип-жеп алып, бергенин кийип, їйїндє бала багып отурганды гана билишет. Айттыбы болду, їндєбєй баш ийишет. Нурдан Карамшонун ушул сактык, арам ой эмес, дили актыгын баалайт. Жан кулактын учунда болуп, акча таап атышкандан кийин минтип сак болгон дурус. Жолдогу ташка чалынып, караўгыда эч ким деле келе бербейт. Ошентсе да сак болгон дурус. Карамшо текчеден кичине їкєктї алып кулпусун ача баштады. Андан оролгон тїйїнчєктїн ичин ачканда шабдаалыдан бир аз чоўураак келген, табигый тїрїндєгї каухар (рубин) асыл ташын алып чыкты. Асыл ташты кєргєндє Нурдандын кєзї алайды, башкасын кїтсє дагы муну кїткєн эмес чырактын алсыз жарыгында кєз жоосун алып чагыла кырлуу учтарынан нур чыгарып, кочкул кызыл тїстє балбылдап турду. Нурдандын башына бул сейрек кездешїїчї каухар канча тураары эсептелип кетти. Мына байлык деген. Мындай кєлємдєгї табигый каухар єтє сейрек болот. Єзї анда-санда гана кээ бирєєлєр каухардын майдасын алып келгендерден арзан алганына эле сїйїнїп жїрїптїр да. Мындай сейрек табылган каухардын баасы єтє кымбат болот. Баасын баркын билгендер суктанышат. Табияттын берешендигине таў каласыў, пенде ошо менен катар мындан канча пайда табаламын деп ач кєздєнєт. Каниет этпейт адам пенде. Карамшонун каухарды кєргєзгєн дили актыгына ыраазы болду. Кєргєзбєй койсо эмне болот эле. Жок кєргєзбєй койо албайт. Экєє бир жипке байланышкан. Жиптин эки учу экєєнїн теў мойнунда. Экєє бири-бирисиз ишти бїтїрє алышпайт. Бычак мизинде жїргєндєрї, анысын билдирбей бейгамдай жїрїї оор.


СКАНВОРД

15

07-март, 2014-жыл


16

КУТТУКТОО

САТЫМКУЛОВА МАЙРАМБЇБЇ МЫРЗАКМАТОВНАны

СЫДЫГАЛИЕВА НААРГЇЛ ШАЙКЕЕВНАны

7-март туулган кїнї жана 50 жылдык юбилеи, Шайкеев Ишенгул Шайкеевич менен баш кошушканынын 30 жылдыгы жана удаа келген 8-март майрамы менен куттуктайбыз! Êààëàðûáûç ÷ûí äåí-ñîîëóê, óçóí ºì¿ð, áàêòû-òààëàé æàíà áàêóáàò æàøîî.

8-март майрамы менен чын жїрєктєн куттуктайбыз! Êààëàðûáûç ÷ûí äåí-ñîîëóê, óçóí ºì¿ð, áàêóáàò æàøîî îøî ìåíåí áèðãå êàéãû êóóï æåòïåñèí, áàêûò áàøû¢ûçäàí êåòïåñèí, æ¿ç¿¢¿çä¿ ê¿ëê¿ êîîçäîï, èøè¢èçäè èéãèëèê êîøòîï æ¿ð¿ø¿íº òèëåêòåøïèç!

Áàñêàí æîëó¢óç êºê øèáåðë¿¿, æåãåí òàìàãû¢ûç äàéûì øèðåë¿¿ áîëñóí! Óóë-êûçäàðû¢ûçäûí æàíà òóóãàíäàðû¢ûçäûí óðìàòûí êºð¿ï, óçóí ºì¿ð ñ¿ð¿ø¿¢ºð㺠òèëåêòåøïèç! Кайнэнеси, балдары жана туугандары

07-март, 2014-жыл

Жолдошу Бакыт, уулу Бектур


Айбат - коомдук-саясий гезити №68