Issuu on Google+

Улукбек КОЧКОРОВ:

16 жаштагы ТАЖИК ТАРАП ДАГЫ БУЛ ИШТИН СОЗДУКТУРБАЙ кызын зордуктаган ЭРТЕРЭЭК ЧЕЧИЛЇЇСЇНЄ КЫЗЫКТАР 10 7 атасы...

aybatkg@mail.ru •

АКЫЛБЕК ЖАПАРОВ ТУУГАНДАРЫН ТЫЯ АЛБАЙБЫ?

¹ 61 • 17-ÿíâàðü, 2014

11 Талантыў таўкы чолпон жылдыз эле, Таптаган мїнїшкєрїў турмуш эле, Аялдар акын тєрєйт, баатыр тєрєйт, Сендейди сейрек тєрєйт кыргыз эне!

5

ЭЛДИ ТАМАШАГА САЛГАН ГЕОЛОГИЯ МАМАГЕНТТИГИ Нарын облусунун Нарын районуна караштуу Миў-Булак айыл єкмєтїнїн карамагындагы “Бучук” алтын кен-байлыгынын багы ачылбай, 2006-жылдан тарта колдон-колго єтїп келїїдє. Тактап айтсак, 2006-жылы аталган жерди корей ишкерлерге берип, болгон жерлер казылып, мыйзам бузуулар орун алган. Андан соў, 2009-жылы Максим Бакиевдин бийлеп турган чагында, буйрутма менен “Жон Жин Майнинг” ЖЧКсына лицензия ыйгарылганын кантип танабыз. Анысы аз келгенсип, кытайлыктар корейлерден калган жерин калтырбастан казыпказып таштап кетти. 2010-жылы элдик революция болду, эми эл байлыгы элге єтєт деп турсак, Геология мамагенттиги так ушул абийирсиз кытай инвесторлоруна лицензиясын узартып бере салганы, жергиликтїї тургундардын кыжырын келтирип, бир нече жолу нааразычылык акциялары уюштурулган. Арада иштеп кеткен Геология мамагенттигинин жетекчилери Учкунбек Ташбаев, Ишимбай Чунуевдер так ушул “Бучуктун” айланасында сурактан єткєндєрїн ким билбейт. Белгилеп кетчї нерсе, аталган “Жон Жин

Майнинг” ЖЧКсы 2009-жылдан бїгїнкї кїнгє чейин бир иш кылбастан, отчетторунда кыйраттык деп кагазга тїшїрїп, олчойгон єкмєттї жана мамлекетти алдап келгенин бир нече жолу жергиликтїї тургундар, депутаттар жана жаштар далилдеп келишкен. Бирок, Геология мамагенттиги билгенди билмексенге салып, 2014-жылдын башында ошол лицензиясынын мєєнєту бїткєн, бир иш кылбай эл менен єкмєттї алдап келген шылуундардын лицензиясын жылдын аягына чейин узартып бере салышы. Мамлекеттик экотехинспекция менен аталган агенттиктин дагы бир караўгылашкан жолдорунун бири катары 2013-жылы кытай компаниясы “Жон Жин Майнинг” ЖЧКсынан лицензиясын алып таштаган эле... Андан кєп єтпєй кайрадан 2014-жылдын 15-январь кїнї лицензиясын кайрадан калыбына келтирип, берип койгону болду. Анткени, ушул эки айга жетпеген убакыт аралыгында болуп кєрбєгєндєй алдамчылык менен лицензияны эмненин негизинде алдыдагы, эмненин негизинде берди деген суроо туулат. Элди тамашага салган Геология мамагенттигине таў

Надира САРЫКОВА:

Акчам жок болсо да дїкєн кыдырганды жактырам 8 УРМАТТУУ ОКУРМАН! "АЙБАТ" гезитине жазылуу башталды!

калбай коё албайсыў, анткени, лицензияны бир алып, бир берип эле... Сырдуу иштерине ким болсо да башын катырмай болду... Бул иш кєз кыйырдан калбастан, дыкаттык менен иликтелип бїтїп калды, жакынкы арада далилдер менен, кїнєлїїлєрдїн аттары аталып чыгат. Ошол эле Миў-Булак айыл єкмєтїнє караган “Кєл-Тєр” алтын кенине тийиштїї Мамлекеттик экологиялык инспекциясы жана Геологиялык мамагенттигиндеги былыктар чыкмакчы...

Жазылуу почта кызматын кошкондо:

- 1 айга – 49 сом 50 тыйын - 3 айга – 148 сом 50 тыйын - 6 айга – 297 сом 00 тыйын Жазылуу республиканын, бардык почта бєлїмдєрїндє чектєєсїз жїргїзїлєт.

СЇЙЇКТЇЇ ГЕЗИТИЎИЗГЕ ЖАЗЫЛЫЎЫЗ!

Жазылуу индекси: 68546


2

ЖАЎЫЛЫКТАР

КЫРГЫЗСТАНДЫН КАЛКЫНЫН САНЫ 5 МЛН 767,2 МИЎ АДАМДЫ ТЇЗЄТ Єткєн жылдын 1-декабрына карата Кыргыз Республикасынын туруктуу жашаган калкынын саны 5 млн 767,2 миў адамды тїзєт. Мындай билдирїї Улуттук статистика комитетинин маалыматында айтылат. 2013-жылдын 1-январына карата калктын саны 5 млн 663,1 миў адам болгон жана 11 ай ичинде Кыргызстандын калкы 104,1 миў адамга єскєн. Маалымат боюнча, республиканын калкынын саны мурунку жылга салыштырмалуу 1,2�га жогорулаган.

КЄЎЇЛ АЧУУЧУ ЖАЙЛАР МЕНЕН САУНАЛАРДЫН ЭЛЕКТР ЖАРЫГЫН ЄЧЇРЇШЄТ Єкмєт башчысы Жантєрє Сатыбалдиев кєўїл ачуучу мекемелер менен сауналардын электр жарыгын єчїрїї їчїн тиешелїї ведомстволорго тапшырма берди. Бул тууралуу ал 16-январда кїзгї-кышкы мезгилге карата єткєн жыйында айтты. "Жеке менчик мончолор менен сауналар, ошондой эле кєўїл ачуучу мекемелердин электр энергиясын єчїрїї керек. Алардын колдонуусу єткєн жылдагы кєрсєткїчкє салыштырмалуу бир топ жогору. Буга байланыштуу ушундай чечим кабыл алынды", -дейт ал.

АЙТКУЛОВГО КОЛ САЛУУ БОЮНЧА ТЕРГЄЄНЇН МЄЄНЄТЇ БЇГЇН АЯКТАДЫ Адвокат Икрамидин Айткуловго кол салуу боюнча тергєєнїн мєєнєтї 16-январда аяктады. Маалыматка ылайык, бардык кылмыштарды тергєє мєєнєтї эки ай болот. Айткуловду иши боюнча иш туура эки ай мурун козголгон. "Адвокат иш токтотулду деп жатат, бирок ал андай эмес. Бул ишти тергєє мєєнєтї аяктады, ошондуктан ал Свердлов райондук прокуратурасына берилди. Ал жакта

ишти тергєєнї улантуу же токтотуу маселеси чечилет. Азырынча ал иштин бети ачыла элек. Кылмышкерди кармоо ыкчам-аракеттери токтотулган жок", -деп ИИББ билдирди. Белгилей кетсек, 2013-жылдын 13-ноябрында Икрамидин Айткулов їйїнїн жанынан катуу сабалган болчу. Сабоо фактысы боюнча 14-ноябрда Кылмыш жаза кодексинин "Тоноо максатында кол салуу" беренеси боюнча кылмыш иши козголгон.

КЫРГЫЗСТАН БОЮНЧА 64 СПОРТ ОБЪЕКТ МЕНЧИКТЕШТИРИЛИП КЕТКЕН Кыргызстан боюнча 64 спорт объект менчиктештирилип кеткен. Бул тууралуу бїгїн, 16-декабрда парламенттин жалпы жыйынында Мамлекеттик мїлк фондунун єкїлї билдирди. Анын айтымында, сатылып кеткен объекттердин аянты тактала элек. "Бизде спорт объекттери менчиктештирїїгє жатпайт деген тизме болушу керек болчу. Ал парламент тарабынан бекитилет. Бирок учурда андай документ жок",- деди ал.

ЖУМГАЛДА АЙРЫМ КЄМЇР ИШКАНАЛАРЫ БИЗНЕС ФОРУМДА БЕРГЕН УБАДАЛАРЫН АТКАРА ЭЛЕК Нарын облусунун Жумгал районунун социалдык абалын, єндїрїм жагын кєтєрїї менен райондун жашоо шартын жакшыртууга арналып 2012-жылдын 30-майында уюштурулган «Жумгалым менин мекеним» аталыштагы бизнес форумда, айрым кємїр ишканаларынын жетекчилери айткан убадаларын ушул кезге чейин аткарыша электиги айтылды. Форумда ар бир кємїр казган ишканалар 500 миў жана 1 млн сомдон салым кошуп, «Жумгал ишкерлери» ААКсына акционерлер катары киришерин убадалашкан. «Тилекке каршы, арадан 1,5 жыл єтсє дагы ушу кезге чейин сєзїнє турбаган кємїр жетекчилери бар»,

КАДЫРБАЕВ ОШТО МЫЙЗАМСЫЗ АРАКЕТТЕРГЕ ЖОЛ БЕРБЄЄСЇН УБАДАЛАДЫ

Оштун жаўы шайланган мэри Айтмамат Кадырбаев шаарда мыйзамсыз саясый аракеттерге жол бербейт. Анын айтуусуна караганда “Эл оозунда элек жок дегендей, кечээ тїрдїї чакырыктар айтылды. "Басып алабыз", "Элдик мэр шайлайбыз" дешти. Мен андайга жол бербегенге аракет кылам” - деди Кадырбаев. Кечээ Ошто мэр шайлоо ызы-чуу менен коштолгон болчу. Шаардык кеўештеги добуш берїїнїн жыйынтыгында мэр болуп Айтмамат Кадырбаев шайланган. "Улуттар биримдиги" партиясы кєрсєткєн Мелис Мырзакматов жетиштїї добуш ала албай калган. Єзїнїн миўдеген тарапкерлеринин алдына чыгып Мырзакматов шайлоо ыплас єткєнїн, жазында саясый кїрєш башталаарын билдирген болчу.

Башкы редактор:

Каныбек САПАРОВ Редактордун орун басары: Улукбек КУТМАНБАЕВ тел: 0707 56 94 88

17-январь, 2014-жыл

Саруу айылындагы єтїп жаткан митингдерден улам, айрым бир ою жаман мекендештерибиз, митингдерди жамынып алып мыйзамсыз жолдорго барып жатканы биздин ишенимдїї булактар тарабынан маалымдалды. Ошондой эле Саруу айылынын кээ бир азаматтары милицияны дагы коркутуп-їркїтїп, айылдын жанындагы токойду аралап сатып жаткандарын каўкуулады. “Эгер, бизди кармап алсаўар, биз митинг єткєрїп, кайра чыгып алабыз дешип, мыйзамсыз токойлорду сатып жатышат дешип жанындагы кошуна айылдаштары ыйлап олтурушат. Болжолду тїрдє 70 куб карагайды мыйзамсыз кыйышты дешет.

ДЕПУТАТ НАРЫН ЖОЖдун РЕКТОРУН "МИТААМЧЫЛЫК" МЕНЕН ШАЙЛАНГАНДЫГЫН АЙТТЫ 16-январда, парламенттик отурумда "Республика" фракциясынын депутаты Алмазбек Баатырбеков, Нарын мамлекеттик университетинин ректорун шайлоо таза єткєн жок деп билдирди. Анын пикиринде, шайлоонун жыйынтыгы боюнча 130 добуштан 45 добуш алып биринчи орунга профессор Алмазбек Акматалиев чыккан. "Экинчи жана їчїнчї орун алгандар эки эсе аз добуш алышты. Єкмєттїн мыйзамы боюнча алгачкы 3 орунга илингендердин бири ректор болушу керек. Бирок, эмнегедир ректор кылып 3-орунду алган кишини тандашты. Эў аз добуш алган киши кантип эле ректор болсун?", деп нааразы болду Баатырбеков

Буга чейин «24.kg» маалымат булагына белгилїї болгондой, 2012-2013-жыл аралыгында Мамлекеттик салык кызматына (МСК) парламент депутаттарынын 53 жардамчысын сынаксыз эле жумушка алынган. Муну МСКнын жетекчиси Исхак Масалиев “мамлекеттик кызмат” жєнїндє мыйзамга каршы келбей турганын айткан. “Мамлекеттик саясий кызматтагы адамдардын жардамчы жана кеўешчилери мамлекеттик кызматтарга сынактан тышкары эле кабыл алынат. Мындай талапты биз аткарбай коё албайбыз”, - деп жооп берген ал. Бирок, мындай кєрїнїш Салык кызматынын жетекчиси тарабынан єз жакындарын кызматка коюу їчїн атайын пайдаланганы белгилїї болду. Салык кызматында иштеген кызматкердин айтымында, 2013-жылы И.Масалиев мындай негиз менен 7 кишини кызматка алган. “Бул кызматкерлер алгач жетекчинин кеўешчиси же жардамчысы кызматына алынган. Кєп єтпєй алар сынаксыз эле бєлїмдїн же башкармалыктын жетекчилигине кєтєрїлгєн. Мисалы, учурдагы Жазаларды аткаруу кызматынан тєрага орунбасары Нурлан Орозалиев 2013-жылы Исхак Масалиевдин жардамчы кызматына алынган. Кєп єтпєй эле ал эч кандай сынак тапшырбай туруп, Салык кызматындагы алкоголь єндїрїїчїлєрдї кєзємєлдєє башкармалыгын жетектеп калган. 2013-жылдын октябрында ГСИНдин жетекчисинин орунбасарлыгына кєтєрїлгєн. Анын ордун болсо Жаныбек Жоробаев ээлеп калды. Бул да бир канча убакыт Исхак Масалиевдин жардамчысы болуп келген”, - дейт салык тармагындагы кызматкер. Белгилїї болгондой, Бишкек шаардык салык башкармалыгынын башчысы Кылыч Жаныкулов да бул кызматка сынактан тыш бекитилиптир. Ал да И.Масалиевдин жардамчысы болуп эмгектенген. Мындан сырткары, мекеменин рейд жїргїзїї жана хронометраждык изилдєєлєрдї тейлеген бєлїмдїн жетекчиси Абибилла Чолоев, И.Масалиевдин учурдагы кеўешчиси Маратбек Матазимов да Салык кызматынын Свердлов районунун жетекчилигине сынак тапшырбай бекитилген. Маратбек Матазимов эки ай бул кызматты аркалап, кайра кеўешчилик кызматка котрулган. Ошондой эле, 2013-жылдын декабрь айында Октябрь райондук салык кызматына Кыныбек Батыров сынак тапшырбай дайындалган. Буга чейин бул орунда Кубаныбек Кумашев ээлеп турган. Ал эми Салык кызматынын СЭЗ боюнча бєлїмїн жетектеп турган Минсулин Абылгазиев да И.Масалиевдин жардамчысы болгон.

МЫРЗАКМАТОВДУН ШАЙЛООДОН КИЙИНКИ БИЛДИРЇЇЛЄРЇ ТУЮК СУРООЛОРДУ ЖАРАТУУДА

Ал єзїнїн мындай билдирїїсїн журналисттерге билдирди. “Шаардын кєчєлєрїндє, жолдордо тартип орнотобуз. Бул ири акча ресурстарын талап кылбайт”, - деди ал. Жаўы шаар башчы калаанын инфра тїзїмї акырындап єзгєрєрїн, єнїккєн єлкєлєрдїн борборлоруна теўелерин белгиледи. “Алдыда кєп иштер турат. Бирок, мен биз биргеликте шаарыбыздын учурдагы толуп турган кєйгєйлєрїн чече аларыбызга ишенем”, - деп кошумчалады К.Кулматов.

М.Мырзакматовдун шайлоодон кийинки билдирїїлєрї туюк суроолорду жаратууда. Бул туурасында бїгїн парламенттик жыйында депутат Эсенгул Исаков билдирди. Анын айтымында, кечээки єткєн мэр шайлоосунда Конституцияга, анын кепилдиги катары чыккан Президентке карата шек келтирген нерселер орун алды, ал туурасында Интернетте кєп пикирлер айтылууда. “Ал эми тїштїк калаасынын мурдагы мэри шайлоодон кийин ар кандай билдирїїлєрдї таркатууда. Менин пикиримде, бул туура эмес, саясатчылар биригип, алардын негизги милдети катары эл ынтымагы їчїн иштєє болуп саналышы керек”, - дейт депутат. "Айбат пресс"

Редакциялык жамаат:

Гезит ээси:

САРУУДА АЙРЫМДАР МЫЙЗАМСЫЗ КАРАГАЙЛАРДЫ КЫЯ БАШТАДЫ ДЕЙТ, ЭЙ!

И.МАСАЛИЕВДИН СЫНАКСЫЗ ДАЙЫНДООЛОРУНУН ТЄРКЇНЇ АЧЫКТАЛДЫ

ЖАЎЫ МЭР КУБАНЫЧБЕК КУЛМАТОВ БИРИНЧИ КЕЗЕКТЕ ШААРДЫ ИРЭЭТКЕ КЕЛТИРЇЇГЄ НИЕТТЕНЇЇДЄ

Жооптуу редактор: Мелис АРТЫКОВ

"Айбат Аймак" коомдук фонду

- дешет серепчилер. Эске салсак, убагында 1 млн сомдон салым кошобуз деген «Шарбон» ЖАК жана «Кара-Кече» ишканалары ушу кезге чейин каражаттарын которуп беришкен эмес.

Тєлєбїбї КАСЫМАЛИЕВА Дамир ЭСЕНГУЛОВ Мирбек АСАНАЛИЕВ (0777 15 99 45 Жумгал) Аида ИШЕНГУЛОВА Рыскїл ТЫНЫБЕК кызы (03943 43679 Ыссык Кєл)

Коммерциялык директор:

Бектур БАЙМОЎОЛОВ (0772) 16 11 00

Веб-сайт: www.AIBAT.kg Электрондук каттар їчїн дарегибиз: aybatkg@mail.ru Редакцияга келген материалдар жана сїрєттєр кайтарылбайт.

Гезит редакциянын компьютердик басма бєлїмїндє терилип, жасалгаланды.

Гезитте жарыяланган материалдар редакциянын кєз карашын чагылдырбайт. Макала жана интервьюлардагы чындыкка дал келбеген маалыматтарга макала жазган жана интервью берген инсандар єздєрї жоопкер. Жарнамалардын мазмунуна жарнама берїїчїлєр жооптуу. Жарнамалык материалдар:

Кыргыз Республикасынын Адилет министрлигинде катталган, Каттоо № 1853 Гезит «ММК колдоо боюнча борбор» фондунун басмаканасында басылды Гезит келишим баада.

Буйрутма №73

Нускасы: 2500


3

ОППОЗИЦИЯ АРААНЫ

ТАЖИКСТАНДЫКТАР САТЫП АЛГАН ЖЕР ТИЛКЕЛЕРИН «БИЗДИН ЖЕР» ДЕП АЙТУУДА Тажикстандын дыйкандары тарабынан сатылып алынган жерлерди Тажикстан Республикасынын бийлиги єздєрїнїн аймагы катары кєрсєтїїгє аракет кылышууда. Бул туурасында «ВБга» Баткен районунун АкТатыр айылынын жашоочусу Бактыбек Дубанаев 15-январда билдирди. Анын айтымында 11-январда чек арачылардын ортосундагы куралдуу конфликт болуп єткєн аймакта, Исфара дарыясынын жээгинде 70 соток жер тилкеси Тажикстандын жарандары тарабынан сатылып алынган. Ошол эле учурда жер тилкеси мурдагыдай эле Кыргыз Республикасынын аймагы болуп эсептелет. Бирок, тажик тарап булл жерди єздєрїнїн картасына тїшїрїп коюшкан. «Кыргызстандын аймагындагы Исфара дарыясынын жээгинде катардагы тажикстандык дыйкандардын жери жайгашкан. Бул Кыргыз Республикасынын аймагында жайгашкан, бирок Тажик Республикасынын жарандарынын жеке менчигинде болуп

эсептелет», - деп тїшїндїрдї Дубанаев. Ал эми Баткен облусунун облустук администрациясынан дарыянын жээгиндеги жер тилкелерине ортомчулар аркылуу жалгыз гана ээлик кылат. Ал – Согдий облусунун тєрага орун басары Жумабай Сандинов. Чиновниктердин маалыматы боюнча, Тажик Республикасынын жараны болуп туруп, ал Кыргызстандын мыйзамына туура келбесе дагы 74 соток жер тилкесин жеке менчикке алып, иштеткен. «Ал єз эрки менен эле жерди басып алган жана єзїнїн адамдарына анны иштетїїгє буйрук берген. Азыр ал жакта дарыяны бууп, нугун башка жакка буруп, ал эми ал жерге кїрїч єстїрїїдє», - дейт ал. Мындан сырткары маалыматтарга ылайык бул кыргыз жерлерин тажикстандык мамлекеттик кызматкерлердин сатып алган биринчи гана жолкусу эмес. Мурда Лейлек районундагы КулундуМаксат жолунун курулушу токтогон. Ага себеп жолдун курулушунун маршруту Тажикстандын

башкы прокурорунун орун басары ээлик кылган 2 гектар жер аркылуу єтїшї керек болгон. Негизи бул жер тилкеси да Кыргызстандын аймагы болуп эсептелет. Єз кезегенде Дубанаев мырза тажик анклавдарында жашаган элдер Баткен районуна караганда он эсе жыш жайгашканын айтат. Баткен облустук администрациянын маалыматы боюнча Ворух анклавында 40 миў эл жашаса, ал эми Кыргызстандын Ак-Сай айылдында 5 миўдин тегерегиндеги тургундар бар. Єкмєттїн Баткен облусундагы єкїлїнїн маалымат катчысы Мамажан Бердишев тажик анклавындагы жер менен Баткен районунун аймагындагы жер тилкелеринин баасы бир топ айрырмаланарын айтат. “Ворух анклавында бир сотых жердин баасы 600дєн 1000 долларга чейин бааланса, ага жакын жайгашкан Кыргызстандагы жерлердин баасы 20 доллардан 100 долларга чейин”, - дейт ал. Анын айтымында, тажик тараптын кыргыз жерлерине кєз артуусуна да ушундай кєрїнїш

себеп болгон. Ал Тажикстандын бийлиги кээде кыргыз жерлерин єз аймагы деп жарандарына туура эмес маалымат берерин айтат. Белгилей кетсек, Кыргызстандын мыйзамдарына ылайык, башка єлкєлєрдїн жарандары жер тилкелерине ээ боло албайт. 11-январда Баткен районунун Ак-Сай айылындагы Ак-СайТамдык-Кєк-Таш жолунун куру-

лушу жїрїп жаткан жерде тажик чек арачылары кыргыз тарапка карай ок чыгарган. Эки тараптуу атышуудан Кыргызстандын беш чек арачысы, бир милиция кызматкери жана Тажикстандын їч чек арачысы жараат алган. Буга чейин окуя тууралуу вице-премьер-министр Токон Мамытов маалымат берип, ок атууну тажик тарап баштаганын билдирген.

Аскар Бешимов:

“ТАЖИКСТАН ЭЛ АРАЛЫК НОРМАЛАРДЫ БУЗДУ”

“Жакын арада болгон эки тараптуу сїйлєшїїлєргє карабастан, Тажикстан спекулативдїї жакка єткєнї бизди аябай таў калтырат. Бул келечекте эки тараптуу сїйлєшїї жїргїзїїгє терс таасирин тийгизиши мїмкїн”. Баткендеги чек арада окуянын айланасында Бишкек-Дїйшємбї ортосунда кайым айтышуу орун алууда. Кыргызстан тажик чек арачылары Кыргызстандын аймагына кирип келишип, биринчи болуп ок аткан, эл аралык келимдер боюнча тыюу салынган миномёт, гранатамётторду колдонгон деп айтууда. Кыргызстандын тышкы иштер министрлиги Тажикстандан бул окуяга кїнєєлїї адамдарды аныктап, жазалоого чакырган. Тажикстан болсо, Бишкекке жолдогон нааразылык нотасында, чагымга Кыргызстан тарап жол

бергени айтылат. Кыргыз-тажик чек арасындагы соўку жаўжалга байланыштуу Москвада Жамааттык коопсуздук жана кызматташуу уюмунун алкагында кеўешме єткєрєєрї айтылууда. Би-Би-Си кабарчысы Ибраим Нуракун уулу, Кыргызстандын тышкы иштер министринин орун басары Аскар Бешимовго кайрылып, алгач Тажикстандын Кыргызстан тарапка жолдогон катында окуяга кандай тїшїндїрмє берилген деп сурады: Аскар Бешимов: Тажикстан тараптан бизге келген нотада жакында эки тараптуу сїйлєшїїлєргє карабастан, талаш-тартыш болгон аймакта кыргыз бийлиги жол куруу иштерин улантып жатат деп турат. Бул чындыкка коошпойт. Себеби жол куруу иштери Кыргызстандын аймагын-

да эле жїрїп жатат, талаш болуп жаткан жерге али жете элекпиз. Алардын жол куруу иштеринен улам ок атышуу чыкты деп жатканы акылга сыйбайт. Би-Би-Си: Айрым бир деўгээлде Тажикстан тараптын жїйєєсї чындыкка жакын болушу ыктымалбы? Себеби Кыргызстандын аймагында башталган жол тактала элек аймактан єтїп жатканы айтылып жатпайбы? Бул эл аралык нормаларда кандай белгиленет? Аскар Бешимов: Азырынча жол куруу иштери Кыргызстандын аймагында жїрїп жатат. Такталбаган жерге жеткенде, сєзсїз тїрдє тажик тарап менен сїйлєшїїлєрдї жїргїзєбїз. Алардын мындай кадамга барышы эч кандай эл аралык нормаларга туура келбейт. Би-Би-Си: Кыргызстан Тажикстандын Тышкы Иштер министрлигине кандай жооп берди? Аскар Бешимов: Биз аларга такталбаган жерге жеткенде кааласаўар силер жолду курсаўар болот дедик. Мунун баары элдин айланма жолдон кыйналып єтпєй, кыска жолду пайдаланса деген эле ой. Жолду кыргыздар гана эмес, тажик жарандары да колдоно алат да. Келечекте такталбаган аймактар кайсы тарапка єтпєсїн, курулуп жаткан жол ага таасирин тийгизбейт. Тажикстандын Тышкы Иштер министрлиги жакында болгон сїйлєшїїлєргє карабастан, єзїнїн интерпретациясын маалымат каражаттарынан таратып жатат. Би-Би-Си: Тажикстандын ошол позициясын билдиргени-

не силерден кайра жооп болдубу? Аскар Бешимов: Албетте. Жакын арада болгон эки тараптуу сїйлєшїїлєргє карабастан, Тажикстан спекулативдїї жакка єткєнї бизди аябай таў калтырат. Бул келечекте эки тараптуу сїйлєшїї жїргїзїїгє терс таасирин тийгизиши мїмкїн. Би-Би-Си: Кыргыз єкмєтї тажик-кыргыз чек арачыларынын ортосундагы чатак учурунда курал колдонууда эл аралык нормалар бузулду деп айтууда. Дипломат катары кайсы эл аралык нормалар бузулду деп ойлойсуз? Аскар Бешимов: Миномёт колдонуу боюнча їч келишим бар. Бул БУУда дагы каралган, андан тышкары КМШ єлкєлєрїндє миномёт колдонууга тыюу салынат деген бирдиктїї конвенция кабыл алынган. Ошого карабастан алар соўку окуяда ушундай курал-жарактарды колдонду. Биз 7-январда Дїйшємбїдєгї

сїйлєшїїлєрдє бири-бирибизге курал колдонууну токтотолу деп сїйлєшкєн элек. Бирок алар биринчи болуп ок чыгарышты. Тажик чек арачыларынын биздин аймакта салынып жаткан жолду токтотууну буйрук кылуусу тажик-кыргыз сїйлєшїїлєрїнїн баарына каршы келет. Би-Би-Си: Миномёт колдонуу аркылуу эл аралык мыйзамдар бузулду деп жатасыз. Мыйзамды бузган тарап кандай жоопкерчиликке тартылышы керек? Кыргызстан эл аралык уюмдарга кайрыла алабы? Аскар Бешимов: Эл аралык уюмдарга кайрылуудан мурда эки тараптуу сїйлєшїї жїргїзїїбїз зарыл. Мына тажик тарап биргелешкен иликтєє єткєрїїгє макулдугун билдирди. Ошондон кийин айыптуулар жоопко тартылса, биз ыраазы болобуз. Булак: БИ-БИ-СИ

17-январь, 2014-жыл


4

ЖЕЎИЛГЕНДИ ДА БИЛИШ КЕРЕК

МЕЛИС МЫРЗАКМАТОВ ЖООПКО ТАРТЫЛЫШ КЕРЕК

Єткєн 2010-жылдын июнь айындагы Кыргызстандын тїштїгїндєгї кандуу окуя Ош шаарынан башталган. Ал кезде М. Мырзакматов кызматтан кетпей, Убактылуу Єкмєттєн Бакиевчил адамдар менен “жети катар тирїї коргон жасап” коргонуп жаткан. Ошентсе да ал коопту абалды жєнгє сала алган эмес. Бул окуя боюнча “мен минтип айтканмын, мен тигинткенмин!” -деп актанып, атїгїл китеп жасап (єзї жазганы єтє кїмєндїї) чыккан. Чындыгында Ош шаарынын мэри болуп тургандан кийин ал шаардагы баардык кыбыр эткен нерселерге жооп бериш керек эле. Кандай гана шаар башчысы болбосун ал ошол шаардын калкынын коопсуздугуна кїч органдары менен бирге жоопкерчилик милдети бар. Россиянын Краснодар крайындагы Крымск шаарында 2012-жылдын 17-июнь тїнї кубаттуу сел жїрїп миўдеген адамдар їй-жайсыз калышып бул селден 176 адам кєз жумган. Бул окуя боюнча шаар жетекчилерине Россия Федерациясынын “кылмыш кодексинин” “шалаакылык”

(халатность) беренеси боюнча кылмыш иши козголуп, 2012-жылдын 7-августунда Крымск шаарынан соту аталган шаардын эск-мэри В. Улановский 3,5 жылга, Крымск райондук администрация башчысы В. Крутько 6 жылга, Єзгєчє кырдаалдар Башкармасынын жетекчиси В. Жданов 4,5 жылга эркинен ажыраган. Мына ушул сыяктуу эле, Крымск шаарынын экс-мэри В. Улановский шаардын калкынын коопсуздугун камсыз кылбаган сыўары М. Мырзакматов 2010- жылдын июнь айында Ош шаарда коопту абалдар тїзїлїп жатса да, эч чечкиндїї чара кєрє алган эмес, же окуяга чейин кызматынан кетип калган эмес. Крымск шаарындагы окуяга Краснодар крайынын губернатору А. Ткачев, же Россиянын тїштїк федералдык округундагы президенттин єкїлї В. Устинов жоопко тартылган эмес. М. Мырзакматов болсо кандуу окуя їчїн жооп берїїнїн ордуна бет тырмачылык кылып, Убактылуу Єкмєткє дооматын артып жїрєт.

БАКИЕВ-ЇСЄНОВ ТАНДЕМИНИН СЫРЫ...

Єткєн айдын орто ченинде качкын президенттин иниси Жаныш Бакиев Їрїмчїдє оппозиция лидерлерине жолугуп, 6 млн. доллар бергени, мындай ири каражат Ош мэрин шайлоодо Мелис Мырзакматов жеўилсе ири митингдерди уюштурууга сарпталары интернет булактарында, айрым басылмаларда кеўири талкууланды. Бул маалымат бекеринен чыкпаганын 15-январда Ошто єткєн митингде байкадык. 10 миўге чукул адам, атчандардын Мырзакматовду колдомуш этип, шаардык имаратка кирїї аракети муну тастыктап турат. Камчыбек Ташиевдин таз 17-январь, 2014-жыл

кейпин кийип калуудан чочулаган Мелис Жоошбаевичтин “тєўкєрїш” жасоого духу жетпей, митингчилерди таркатууга аргасыз болду. “Жел жїрбєсє терек башы термелбейт” макалынын далилденгенин карабайсыўбы. Курманбек Бакиевдин оў колу, Кыргызстанды сызга отургузуунун мастери Данияр Їсєнов оппозиция лидерлерине финансылык колдоо кєрсєтїп турары айтылып жїргєн. Ал эми “Азия-Ньюс” гезити кечээги санында Д.Їсєнов Їрїмчї шаарынан жубайы Динара Исаевага жолукканын, анда оппозицияга кємєк кєрсєтїї маселесин кеўешкенин жазды. Жаныш Бакиев менен Данияр Їсєновдун Їрїмчїдє жїрїп, оппозицияга жардам бергени жєн гана кокустук болбосо керек? Балким экєє тандемдешип, азыркы бийликтен єч алууну ойлоп жїргєндїр? Ошондуктан тийиштїї органдар бул маалыматты териштириши керек. Ал эми карапайым калк алдыдагы митингдердин башкы уюштуруучулары ким экенин билип жїргєнї оў. Себеби биз їчїн пикет-митингдерден мурда Кыргызстаныбыздын келечеги маанилїї эмеспи...

МЫРЗАКМАТОВДУН ЖЕЎИЛГЕНИН – ЖАНЫШ БАКИЕВДИН ЖЕЎИЛГЕНИ ДЕП БИЛЕЛИ Коомчулукта эў оболу кооптонууну жараткан шаар мэрлерин шайлоо да болуп єттї. Бишкек шаарында мэрликке жалгыз талапкер болгондуктанбы, же Адахан Мадумаров айтмакчы, саясый маданияттын єсїшїнєнбї – Кубанычбек Кулматов эч кандай тоскоолдуктарсыз, тынч маанайда мэр болуп шайланды. Ал эми негизги кооптонууну жараткан Ош шаар мэрин шайлоодо экс-мэр Мелисбек Мырзакматов єзї сатып алган телеканал аркылуу жар салгандай, шайлоо кїнї аянтка элди чогултуп, шаар кеўештин депутаттарына басым жасоого аракеттенди. Бирок мындай коркутуу аракетинен эч майнап чыкпай, жада калса єз партиясынан эки кишиси ага каршы добуш берип, Мырзакматов жеўилди. Толкуп турган элдин сїрїнєн мурда єзїнїн тагдыры эмне болуп кетет деп корккон Мырзакматов, бир кїн мурда єзї ташып келип, шаардын мейманкана, батирлерине жайгаштырган элди таркатууга шашкалактады. Экс-мэрди бул жагынан тїшїнсє болот – мыйзамсыз иш-аракеттер болуп кетсе, буга жалгыз Мырзакматов керт башы менен єзї жооп бермек. Ал эми шаарды аралаган кептерге кулак тїрсєк, эл арасында Мырзакматовдун “кошелегу” болуп берчї Жаныш Бакиевден акча келбей калыптыр, деген сєздєрдї уктук. Канчалык аны танбасын, Жаныш менен Мелистин байланышы айдан ачык. Мырзакматовдун колдоосу менен тїштїк аркылуу Тажикстанга кетїїчї Жаныштын баўги трафиги кїнї бїгїнкїгє чейин аракетте деген кептер чынбы? Мелис аркылуу

Жаныш Ошто єз кызыкчылыгындагы иштерди жїргїзгєнї да белгилїї. Ошондуктан, Мырзакматовдун жеўилгенин – Жаныш Бакиевдин жеўилгени деп билели. Албетте, Бакиевдердин айдактоосу менен Мелис жана башка “оппозиционер” имиштер дагы деле реванш алууга аракет кылышат. Бирок эми мыйзамдуулук жолуна тїшїп, мыйзамды сыйлап баштаган, єзгєрє баштаган эл мындай реваншисттик аракеттерге каршы бекем туруштук берет деп ишенебиз.

МУФТИЯТТА ИРИ КОРРУПЦИЯЛЫК СХЕМА БАР Муфтиятта ири коррупциялык схема бар, ошондуктан муфтиятта чоў кызматка отурууга баары аракет кылышат, деди «Акылман Аксакалдар Кеўеши» коомдук бирикмесинин тєрагасы Жыпарбек ажы Тойчубеков маалымат жыйында. Анын айтымында, ал схема «ажылыкты уюштуруу». «Бул жерде чоў акчалар айланат. «убактылуу муфтий» Максат Токтомушев, Малайзиянын тажрыйбасына салып баарын жайгаштырам деп жатат. Бирок азыркы Уламалар кеўеши эртеўки кїнї да Токтомушевди Эгембердиевдей кылат», - деди ал. Єз кезегинде «Акылман Аксакалдар Кеўеши» коомдук бирикмесинин жалпы Кыргызстан боюнча тєрагасы Жеўишбек ажы Токтогулов билдиргендей, Уламалар кеўешинде чет жактан окуп келгендер отурушат. «Аравиядан бїтїп келгендери араб,

Тїркиядан бїтїп келгендери тїрк болуп калышат экен. Алар кыргыздын каада-салтын унутуп калышкан. Алар улам келген муфтийлер менен «ойношуп» каалаган ишин кылып отура беришет. КМДБнын башкы бийлиги Мусулмандардын курултайы. Муфтийди кызматтан алып, кызматтан бошоткон ошол», - деди ал. «М.Токтомушевдин артында ким-

дер турушу мїмкїн?» деген суроого, ажы, «Ал, «мени єкмєт колдоп жаткандан кийин мен бул ишти аткарышым керек», деп айтып жатат», - деп жооп берди. Ал эми экс-муфтий катышкан чырдуу тасма тууралуу, Жыпарбек ажы Тойчубеков, «Ким муфтийдин ордун алгысы келсе ошолордун кылган иши», деди кыскача. Акинай АЙДАРОВА


5

НЕГЕ?

АТАЖУРТЧУЛАР» менен «РЕСПУБЛИКАЧЫЛАР» НЕГЕ КОРРУПЦИЯ МЕНЕН КЇРЄШЇЇГЄ КАРШЫ? Мамлекетибиздин єнїгїї жолуна таштаган кадамына коко тикен болуп сайылып, ташыркатып жаткан башкы себеп – гїлдєгєн коррупция экендиги талашсыз. Туўгуч ажо Акаев менен «манты сїйєєр» Бакиевдин доорунда деле «коррупция менен кїрєшєбїз» деген ураандар айтылганы менен эч кандай натыйжа болгон эмес. Калп эле элдин кєзїнє коррупция менен кїрєшїп аткандай тїр кєрсєтїї їчїн майда-чїйдє «чабак» коррупционерлерди кармагандары менен алардын анабашыда туруп, коррупциянын тамырын кургатпай суу куюп турган їлкєн чиновниктерге колдору жеткен эмес. Анын кесепети элге гана тийип, бир ууч їлкєн чиновниктер єздєрїнє олигархтардын шартын тїзїп алгандары маалым. Мына ушул коррупциянын тамырына балта чабуу, чаташып кеткен бутактарын кыюу максатында учурдагы бийлик єткєн жылдан тарта коррупцияга каршы айыгышкан кїрєштї баштаган. Анын алгачкы жемиштери жалпы коомчулукка белгилїї. Мурдагыдай майда-чїйдє «чабактар» эмес, «киттер» торго тїшє баштады. Мындай кадам мамлекеттик кызматты жеке кызыкчылыгын ишке ашыруунун куралына айлантып алган саясатчыларды кїдїк ойлорго салып, кандай жол менен болсо дагы

эптеп ал торго кабылбоонун далалатын жасап жатышат. Маселен, учурдун чоў кєйгєйлєрїнїн бири «Кумтєр» маселеси боюнча да Кыргызстандын кызыкчылыгына туура келбеген келишимдерди тїзїїгє эбегейсиз салым кошкондор бїгїн кїнєєнї бири-бирине оодаруу менен алек. Баса, дал ушул маселе боюнча мамлекетибиздин кызыкчылыгына таптакыр каршы келген келишим 2003-2004 -жылы тїзїлгєн келишим болгондугун билебиз. Эсептей келгенде андан бери туура он жыл убакыт єтїптїр. Демек, бул коррупциялык схемага катыштыгы барлар учурда алакандарын бири-бирине койгулап, кїн санап отурган кербездери. Айрымдары алда-неден чочулап учурда ден-соолугуна шылтоолоп чет єлкєлєрдє да жїрїшєт. Анткени КР мыйзамы боюнча коррупциялык иштер 10 жылдан кийин каралбайт экен. Тактап айтканда бїгїн мамлекетке зыян келтирген жетекчи 10 жылдан кийин айрандай аппак болуп чыга келет. Эч ким ага тийише албайт. Бирок, карапайым элдин жашоосун итке мингизип, єздєрї «жипке» мингендер жоопкерчилик тартпай калса, анда элибиздин нааразы болору турган иш. Анан дагы кийинки мамлекеттик кызматка келгендер да му-

рункулардын жолоюна тїшїп, миллиондорду єз чєнтєктєрїнє солоп коюп, анан 10 жылдын єтїшїн кїтїп жїрє бербейт деп эч ким кепилдик бере албайт. Мына ушундай кєрїнїштїн тизгинин кагуу їчїн ЖК депутаты Ємїрбек Текебаев КР мыйзамынын кылмыш жана жаза кодексинин «пара корчулук, «мамлекетке чыккынчылык кылуу» жана «кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу» беренелеринде кылмыштын эскирїї мєєнєтїн алып салуу тууралуу мыйзам долбоорун жазып ЖКга сунуштаган эле. Тилекке каршы бул мыйзам долбоорун ошол кїнї отурумга катышкан 99 депутаттын 55и колдобой койду. Мына ушул 55 эрендин аты-жєндєрїн карасак, арасында бирин-экин «арнамысчылдарды» кошпогондо жалаў «Ата-Журт» менен «Республика» фракциясынын депутаттары каршы болгондугун билдик. Буга эмне себеп болушу мїмкїн? Єтє кызык суроо. Эмнеге тїп кєтєрїлє коррупциялык кылмыштардын эскирїї мєєнєтїн алып салууга каршы болушууда? Себеби, эў эле жєнєкєй. Биринчиден, буга чейин ЖК депутаттарынан Исхак Пирматов, Нариман Тїлеев, Акматбек Келдибеков, Курманбек Осмонов єўдїї їлкєн чиновниктерге кылмыш иштери козголгон. Алардын ичинен Курманбек Ос-

АКЫЛБЕК ЖАПАРОВ ТУУГАНДАРЫН ТЫЯ АЛБАЙБЫ?

Áîðáîð êàëààíûí æàêà áåëèíäåãè ʺêæàð êîíóøóíóí àéðûì òóðãóíäàðû ýêñ-ôèíàíñû ìèíèñòðè Àêûëáåê Æàïàðîâãî íààðàçû áîëóøóóäà. Ñåáåï äåãåíäå, Àêûëáåê ¯ñºíáåêîâè÷òèí æàêûí òóóãàíäàðû æåð ñàòûï, ñóó ÷ûãàðòûï, ñâåò êîéäóðóï áåðåáèç äåãåí óáàäàëàðûí àòêàðáàé æ¿ð¿ø¿ïò¿ð. ʺêæàðäûí àéðûì òóðãóíäàðûíûí êåáèí óãàëû. Калима эже:

“АКЫЛБЕК ЖАПАРОВДУН ЖАКЫНДАРЫ АЛДАП КЕТТИ”

- Мындан їч жыл мурда Элдар жана Салкын аттуу жарандардан жер алганбыз. Алар мурдагы чиновник Акылбек Жапаровдун жакындары экен. Элдарды анын кїйєє баласы деп уктум. Алар жерди сатып тим болбостон суу жана жол салып беребиз деп кошумча 1000 доллардан алган. Бирок, арадан їч жыл єтсє да алардан дайын жок. Ага чейин Чыўгыз деген адам да Жапаровдун курсташы болом деп кєп убадаларын берип, аткарбай жїргєн. Айыл єкмєткє барсак ал жер менчик экен. Акылбек Жапаровго тиешелїї болгондуктан алар жардам бере албайт экен. Эгер бул жерди єкмєткє єткєрїп берсе гана мамлекет тарабынан жардам болот дейт. Ошентип, А.Жапаровдун жакындарына алданып отурабыз. Бегайым эже:

"АКЫЛБЕК ЖАПАРОВДУН ЖАКЫНДАРЫ УБАДАСЫН АТКАРБАЙ ЖЇРЄТ" - Мен бул жерди 2012-жылы 12 миў долларга сатып алгам. Ал эми суу, жол жана светти чыгарып берїїгє кошумча 1000 доллар тєлєгєм. Бизге жер саткан Тилек, Нурлан деген балдар азыркы кїнгє чейин убадасын аткарбай келет. Негизи биз сатып алган жер Кєк-Жар айылынын їлїш аймагы экен. Аны Акылбек Жапаров сатып алып, участок кылып сатыптыр. Бирок, алар жер сатып жатканда айткан убадаларын бїгїнкї кїнгє чейин аткарбай келет.

моновдун 2003-жылдагы «Кумтєр» келишимине олуттуу салымы бар экендигин билебиз. Мына ушул келишимдин негизинде ага кылмыш иши ачылары менен оорубай жїргєн Курманбек мырза «ооруп» калып, азыр чет єлкєдє бул мыйзамдын тагдыры кандай болорун карап турат. Мына ушул єўдїї партиялаштарын, санаалаштарын кылмыш жоопкерчилигинен куткарып кетїї максаты «Ата-Журт» менен «Республика» фракцияларынын башкы максаты болуп жатканын тїшїнбєй коюуга мїмкїн эмес. Экинчиден, аталган фракцияларда мурда-кийин мамлекеттик їлкєн кызматтарда иштеген дагы бир топ єкїлдєр бар. Эгерде Текебаев сунуштаган бул мыйзам долбоору иш жїзїнє ашып кетсе,

анда эле єздєрїнїн орду парламентте болбой калышын жакшы тїшїнїшїїдє. Бул дагы алардын мыйзам долбооруна каршы добуш берїїсїнє себеп болуп отурат. Калп эле эл алдында тазалык, акыйкаттык тууралуу «жєє жомок» айтуунун ордуна ушундай маанилїї мыйзам долбоорун колдоого алышса, мамлекетибиздин єнїгїшїнє салым кошушкан болот эле. Бирок, булар канчалык єздєрїнїн партиялаштарын, єздєрїнїн эски былыктарын жаап-жашырып, акталып чыгууга аракет кылышпасын, эл азыр бардыгын єзї таразалайт. Мыйзам алдында жооп бергилери келбесе, эл єзї аларды саясый аренадан сїрїп коёру айкын иш.

“ОЙНОШЧУЛ АЯЛДАН ШЫЛДЫЎЧЫЛ БАЛА ТУУЛАТ”

ªòêºí àïòàäà êîîì÷óëóêòó ê¿¿ëäºòêºí îêóÿëàðäûí áèðè Êûðãûçñòàíäûí ýêñ-ìóôòèéè Ðàõìàòóëëà Ýãåáåðäèåâäèí ºç ûêòÿðû ìåíåí ýýëåï òóðãàí òàêòûñûíàí êåòèøè áîëäó. Áóë ÷óóëóó îêóÿíû ýë è÷èíäå àð êàíäàé ïèêèðëåðäè àéòûï ÷ûãûøòû. Àéðûìäàð: Рахматулла ажы “бул єнєрдї” “АтаМекен” саясий партиясынын “кеменгери” Ємїрбек Текебаевден їйрєнїп алса керек!” -дешип каткырып кїлїп жїрїшсє айрымдар “ Рахмтуллада бир аз абийир бар экен, видеотасмадагыны мойнуна алды. Кєптєгєн байлар, мамлекеттик атка минерлер “бир аял менен жашайм” -дегендери менен бир канча аялдар менен жашап

жїрїшєт” -деп айтып жатышат. Чынында кємїскєдєгї кєп аялдуу байлар менен мамлекеттик атка минерлер єзїлєрїнїн “гареминдеги” аялдардан тєрєлгєн балдарынын тагдыры эмне болору менен иштери жок. Азыр камакта отурган бир депутат тєрт аял менен жашап жїргєн экен. Бул аялдан тєрєлгєн балдардан кийин чоўойгондо “кимдин баласысыў?” -деп сурап калса сєзсїз ыўгайсыз абалда калышат. Бул баланын тагдырындагы эў чоў жаралуу нерсе. Бул талылуу маселени байлыгына, мансабына кызыгып, никесиз эрге чыккан аялдар да тїшїнїш керек. Кыргызда “ойношчул аялдан шылдыўчыл бала туулат” -деген макал дал мына ушундайлар жєнїндє айтышкан. Балдарыўарды шылдыўга кептебегиле аялдар! Дамир ЭСЕНГУЛОВ 17-январь, 2014-жыл


6

АБАЛ

Ташболот БАЛТАБАЕВ, ЖК депутаты:

Дамира НИЯЗАЛИЕВА, ЖК депутаты:

“КОЎШУ МАМЛЕКЕТТИ «ВАЛЬСКА» “ЧЕК АРА МАСЕЛЕСИ БОЮНЧА ЖЕРИБИЗДИН, ТАРТЫШ КЕРЕК” - Туура, биз булл маселеге бїгїн-эртеў эле чекит кое албайбыз. Ошондуктан убактылуу эрежелерди токтоосуз иштеп чыгуу керек. Коўшу мамлекет да буга кызыкдар.

- Эгемендик алган жылдардан бери карай эле чек ара кєйгєйї чыгып келет. Бул кєйгєйгє качан чекит коюлат? - Бул єтє оор маселе болуп турат. Биз ар бир кадам сайын алдыга жылышыбыз керек. Бирок, азыркы тапта бул чек ара маселесине баланча кїнї чекит коюлат деп эч ким кепилдик бере албайт. Анткени образ менен айтканда вальс бийин эки киши бийлейт. Жалгыз киши вальс бийлей албайт. Ошол сыяктуу эле коўшу мамлекет биз менен вальс бийлегиси келбей жатат. Анткени алардын кызыкчылыгына туура келбей турган жагдайлар бар. Жыйырма жылдан бери ушул чек ара маселесинде эч кандай жылыш жок. Андыктан мен бїгїн парламенте чек ара маселеси боюнча иш алып бара турган туруктуу парламенттик комиссия тїзїї сунушун киргиздим. Бїгїнкї кїндє деле чек ара маселеси боюнча тїзїлгєн їч комиссия бар. Ал эми мен сунуштаган комиссия ушул їч комиссияны мониторинг кылып тура турган орган болушу керек. Бул

биринчиден. Экинчи маселе биз дагы деле мурдагыдай єкмєт тїзгєн комиссия менен барып алар (коўшу мамлекеттер) макул болбой жатат деп кайра келип атабыз. Башкача атйканда сокур менен дїлєй сїйлєшкєндєй эле болууда. Ал эми чек ара аймагына жакын жайгашкан жерлерде эл тынч уктай албай калды. Эл азыр булл кєйгєйдї чечип берїїнї сурап жатат. Маселе курч деўгээлге келип жетти. Андыктан муну чечїїнї жолун табыш керек. ОДКБ, ШОС, ООН дегендер бар. Убагында кабыл алынган документтер бар. Ошолорду кєтєрїп чыгыш керек. Тажик тарап болсо 1928-жылкы документтерди эле кєтєрїп чыга калышат. Башкача айтканда єздєрїнє ылайыктуу документтерди кєтєрїп чыгышат. Биз дагы жєн жатпай эми тиешелїї документтерди алып чыгып, бул маселени чечишибиз керек. Бирок тез арада эле чечилип калышы кыйын. - Эгер тез арада чечилбесе, анда ал аймактардагы кєйгєй дагы деле улана берет экен да?

- Балким ошол чек ара аймагында жашаган жарандардын социалдык маселелерине кєбїрєєк кєўїл буруу керектир? - Туура, мен да ошону айтып жатам. Биз бул боюнча буга чейин эле мыйзамдарды кабыл алганбыз. Бирок, тилекке каршы аткарылбай келет. Чек арага жакын аймакта жашагандардын экономикалык, соуциалдык абалдарын жакшыртуу керек. Ошол аймакта жашоонун кызыкчылыгы болушу керек. Болбосо жашоонун айынан ал жерлерден кєчїп кете беришет. Ал эми эл жок жерде чек араны Армия да коргой албайт. - Сиз жогоруда коўшу мамлекет биз менен вальс бийлегиси келбей жатат деп айттыўыз. Вальс бийлетїїнїн жолдору барбы? - Анын жолдору кєп. Анткени ар бир мамлекеттин єзїнїн артыкчылыктары бар. Маселен Єзбекстандын газы бар. Ал аны колдонуп жатат. Ошол эле сыяктуу бизде суу бар. Бирок, аны колдонуп жатабызбы? Жок. Тажикстандын социалдык-экономикалык жашоосу Кыргызстан аркылуу гана жїрєт. Биз ушул артыкчылыгыбызды колдонуп жатабызбы? Жок. Андыктан кайсы бир маселени чечїїгє эмне жардам бере турган болсо, ошонун баарын колдонуш керек. Болбосо коўшу мамлекет буга чейин таяк кармап уруш чыгарса, эми артиллериялык куралдар менен ата баштады. Мындайга жол бербеш керек.

ЭЛИБИЗДИН ТЫНЧТЫГЫН, КЫЗЫКЧЫЛЫКТАРЫН КОРГООНУ КАРАДЫК”

- Кечээ ЖКда жабык эшик артында кыргыз-тажик чек арачыларынын ортосунда болуп єткєн окуя боюнча талкуу кылдыўыздар. Кандай чечимге келдиўиздер? - Жабык эшик артында єткєрїлгєн жыйындын жыйынтыгында атайын токтом кабыл алынды. Анда єзїбїздїн жерибиздин, элибиздин тынчтыгын коргоо, кызыкчылыктарын коргоо каралды. Ошону менен катар эле эл аралык келишимдерди бузбоо, ошонун негизинде иш алып баруу керек экендиги айтылды. Жалпы жонунан ушул єўдїї чек ара кєйгєйлєрї болтурбоо, аны чечїїнїн жолдорун табу каралды. Бул жыйын жабык эшик артында єткєндїктєн анда каралган маселелердин бардыгын ачык айтканда бир аз туура болбой калат.

- Буга чейинки маалыматтар боюнча тажик тарап болуп єткєн окуяга кыргыз чек арачыларын кїнелеп келишкен. Чынында кїнєє кимде экен? - Болгон окуяга кимдин кїнєєлїї экендигин аныктоо їчїн биргелешкен комиссия тїзїлїп иликтєєгє алат. Ошондон кийин конкреттїї маалымат айтылат. - Кыргызстан менен Тажикстандын ортосундагы чек ара маселесине жакынкы убактарда чекит коюлабы? - Жакынкы убактарда болбосо да, бул маселеге чекит коюлат деп ойлойм. Бул маселе боюнча дагы тиешелїї органдарга сунуш айтылды.

АЛА-ТОО КОНУШУН АКИМ КАЧАН КАРАЙТ? Ала-Тоо конушуна биринчи жолу келгенимде, аз-аздан жаўы тамдар салына баштаган эле. Аларга кошулуп, биз дагы алган жер їлїшїбїзгє там салып баштадык. Анда мен 5-класста элем. Жаш бала болсом дагы, курулуш иштерине аралашып жардам кылчумун. Бирок, баары бир жаштык кылып бир маал ойноп кетмейим бар эле. Бєлєм белек кылып берген скейтбордду тээп алып, мелтиреген асфальт жолдо ары-бери зуулдап. Ал 1999-жыл... Арадан 15 жыл єттї. Азыр ошол мелтиреген асфальт жолу жок. Жолчулар жолду жамай берип, акыры жамаганга да жери калган жок. Былтыр айдоочулар жолду тозуп, кєтєрїлїш кылып атып шагыл тєктїрїшкєн. Анткени, машинеўди айдап келе жатсаў, тїз жолду эмес, тайызыраак аўды карап калгансыў!

17-январь, 2014-жыл

Єкмєт мїчєлєрї келген сайын жолду оўдомуш этип, жергиликтїї башкарма кыймылдамыш этип калат. Андан кийин кайра эле баягы “картина”... Жолду айтпаганда райондогу, Сибирь жарасынан єлїп, жаныбарлардын кємїлгєн “хвостохранилищесин” беките албай коюшту. Ал, элдер ары-бери єтчї жолдун боюнда! Дагы бир жергиликтїї башкарманын иштебей жаткандыгына мисал болуп, эки жумадан бери кулап жаткан жол белгисин айтса болот. Ал белги, райондогу так эле медпункттун алдында турчу, сїзїп кетишкенби, айтор, кулап жатат. Жогоруда келтирилген кичинекей мисалдын бардыгы, Ленин райондук акими, Ала-Тоо конушуна басып да келбегендигин айкындайт. Жергиликтїї бюджетти кайда кетирип жатышат? Бул суроого эмки саныбызда жооп издеп кєрєлї... Бектур БАЙМОЎОЛОВ


7

ЧЕК АРА МАСЕЛЕСИ

ШАШЫЛЫШ ЭЛ АРАЛЫК САММИТ ЧАКЫРУУ КЕРЕК Єткєн 2013 жылдын апрель айында Кыргызстан-Тажикстан чек арасында башталган жаўжалдар улам курчуп отуруп 2014-жылдын 11-январында эки тараптын чек арачыларынын ок атышуулары менен, октон жарат алуулары менен аяктап азырынча тынчыгансып турат. Ошол кїнї Тажикстандын чек арачылары бир эле автомат колдонушпастан миномёт, гранатомет колдонушкан. Бул окуя башталаардан бир канча саат мурда “Ворух” анклавынан тажик жарандарынан балдары, аялдары чыгарылып кеткен экен. Демек, кандуу бул акция атайлап мурдатан атайлап болжолдонгон-деген ойду жаратат. “Тажик чек арачылары эмоцияга алдырып жиберишип ок чыгарышкан” -деп айтууга болбой турган соў башка версияларды кароо зарылдыгы келип чыгышы табигый нерсе. Эмне їчїн мындай болушу мїмкїн? Мына ушул суроого жооп берели.

Кыргызстан тарап тажиктер жашаган “Ворух” анклавынан кыргыздар жашаган айылдарга айланып єтїїчї “Ак-сай-Тандык” жол каттамын салып жатышат. Демек салынып жаткан жол “Ворух” анклавындагы тажик этносун Тажикстандын Исфана шаары менен катташуу їчїн кесип таштайт. Авторитардык Тажик бийлиги ушуга ичтери тырышып жаткан болсо керек.

Дагы башка версия мындай. Ооганстанда быйыл НАТОнун негизги куралдуу кїчтєрї чыгарылаары белгилїї. дал ушул учурду Ооганстандагы, Тажикстандагы баўгизатты жїгїртїїнї єз кєзємєлїнє алууну эўсешкен кландык топтордун ортолорунда айыгышкан кїрєш жїрєт. Ал эми Ооганстанда орто эсепте 8 млн. Тажиктер жашашат. Булардын 1 млн. жакыны 1992-1997 -жыл-

дардагы Тажикстандагы жарандык согуш учурунда баш паанек издеп кеткендер. “Ворух” анклавы “баўгизат королдору” їчїн эў ыўгайлуу база болуп бермек. Азыр деле Кыргызстан менен чектеш тажик айылдары баўгизаттардын уюгу. Анын ичинде “Ворух” анклавында жайгашкан айылы да бар. Ооганстандын бийлигинде, оппозициясында таасирдїї тажик улутундагылар арбын. Мына ушулар Тажикстандын бийлигине таасир этишип, тукурууну уюштуруп жатышы мїмкїн. Кыргызстан-Тажикстан чек арадагы жаўжалдар мындан ары да токтобойт. Ушундай абалдарды эске алуу менен шашылыш тїрдє ЖККУнун (ОДКБ) саммитин чакыруу зарыл нерсе. Бул уставы боюнча уюмга кирген мамлекеттердин ортосундагы куралдуу жаўжалдар чыкса, ага кийлигишїїгє ЖККУнун ыйгарым укугу бар. Кыргызстандын бийлиги чече

турган дагы бир маселе. Акыркы жылдары Баткен областында жїз жылдап жашап келишкен жарандар Россия, Казакстан жана башка мамлекеттерди эске албаганда Чїй бооруна, Бишкек шаарына эбегейсиз агылып келишїїдє. Бийлик Баткен тараптагы ички миграциянын токтотуу чараларын колго алыш керек. Тажикс-

тан тарап Баткен областындагы бул маселени жакшы билишет. Кыргыздын “жер ээн болсо доўуз дєбєгє чыгат!” -деген макалында айтылгандай Баткен ээн калып, коўшу эл дєбєгє чыгып жатканын кайда катабыз? Эл жыш жашаган жер дайым коопсуздукту сактап турат.

Улукбек КОЧКОРОВ, ЖК депутаты, “Ата-Журт” фракциясы:

“ТАЖИК ТАРАП ДАГЫ БУЛ ИШТИН СОЗДУКТУРБАЙ ЭРТЕРЭЭК ЧЕЧИЛЇЇСЇНЄ КЫЗЫКТАР”

- Улукбек мырза, ТажикКыргыз чек арасы Кыргызстан эгмендикке жеткенден бери чечилбей келе атат. Жакында дагы эки тараптуу сїйлєшїїлєр болду. Бирок, ага карабастан дагы деле талаштар токтой элек. Бул маселе качан, канткенде чечилет? - Делимитация, деморкация иштери бїтмєйїнчє бул чыр токтобойт. Бул жер Кыргызстандыкы, бул жер Тажикстандыкы деп ортосуна зым тартып коймоюнча улана бере турчу чыр. Делимитация, деморкация иштери болбой жатат деген маселе турат. Мына 8 жылдан бери Тажикстан тарап менен бир метр жерди дагы аныктаган жокпуз. Себеби,

Тажик тарап Кыргызстан жакка кирип эле, чоюп эле келе жатат. Анткени, алар чек арадагы болуп жаткан абал боюнча жакшы мониторинг жїргїзїп келїїдє. Жыл єткєн сайын, ай єткєн сайын ошол жергиликтїї тургундардын сырт жакка жана Чїй тарапка агылып келип жатканын кєрїп жатат да. Анан булар ушундай темп менен жергиликтїї тургундардын ар кайсы жакка кєчїп кетсе, кайсы бир убакта жерлер бошоп, бардыгын ээлеп калабыз деген ниеттери болушу мїмкїн. - Жабык эшик артында чек араны жабуу боюнча токтом кабыл алдыўыздар. Мунун сыры эмнеде? - Анын сыры эл бїгїнкї кїнї

ушунчалык кыжырланып турат. Анткени, тажик тарап биз аркылуу башка мамлекеттерге чыгуу жараяны мезгилинде ар кандай чыр-чатак, кагылышууларга жол берилип калышы коркунучу бар. Биз дагы ушул жабык эшик артындагы талкууда делимитация, деморкация иштери бїтмєйїнчє чек араны ачпоону туура деп таптык. Унаа каттамдарнын сырткары єтє турчу аба каттамдарын дагы толугу менен токтотуу токтому болду. Себеби, эл арасында тажик тарап аткылап, ар кандай кагылышууларга алып келип жатса, чек арабыз аркылуу жїктєрїн алып єтєт деген суроо туулуп, ар кандай тїшїнбєстїктєргє кептеп, мындан дагы башка иштер болуп кетиши мїмкїн. Ошондуктан ушундай конфликтердин алдын-ала ушундай кадамдарга барып жатабыз. - КР вице-премьер министри Токон Мамытов Тажикстан тарап менен болгон сїйлєшїї маалында Баткен облусунда курулуп жаткан айланма жолдун токтотуусуна макулдугун бериптир деген маалыматтар айты��ып кетти. Жабык эшик артында болгон жыйында бул маселе козголдубу? - Козголду. Ал Токон Мамытов андай маалыматтарга ишенбегиле, колумда протокол турат, керек болсо ал жєнїндє эч кан-

дай сєз дагы болгон эмес. Бул курулуп жаткан жол биздин аймакка тиешелїї, жолдун курулушун токтотпойбуз деди. Сиз айткандай маалыматтар кеткен. - Делимитация, деморкация иштерин кыргыз тарап каалап, тажик тарап каалабай койсо чечилїїсї узарып кете бериши мїмкїнбї? - Комплекстїї карай турган маселелер бар. Ошолорду карай турган болсок, тажик тарап дагы бул иштин создуктурбай эртерээк чечилїїсїнє кызыктар. - Азыркы маалда чек ара жабылдыбы? - Ооба, жабык. Учактар учуп атыптыр, аларды токтоткула деп атабыз. - Ар кандай деўгээлде ок атышуулар болуп келе жатат. Жакында дагы ок атышуулар болуп, Кыргызстан тарапка кол салуулар болду. Буга мыйзамдуу тїрдє баа берилиши керекпи? - Албетте, берилиши керек. Кїнєєлї адамдар сєзсїз кїнєєсїн алышы керек. Тилекке каршы биз тараптан дагы коўшу тараптан дагы эч кандай жоопкерчиликке тартылбагандыктан кол салуулардын аягы тыйылбай келет. Мисалы, былтыр дагы їйїндє тынч отурган 16 жара-

ныбызды барымтага алып кетти. Кадамжай районуна кирип келип курал-жарактар менен келип аткылап єлтїрїп кетип жатат. Кечээ жакында пушка менен келип аткылап жаткандыгы акылга сыйбаган кєрїнїш болууда. Биз тараптан ушундай мїмкїнчїлїк берип карабай, шалаакылык менен тиешелїї чараларды кєрбєй жаткандар дагы ушуга жооп бериши керек. Тажик тараптан дагы мындай провакациялык иштерди кимдер тараптан кєрїлуп жатканын чогуу аныктап, алар дагы жоопко тартылышы керек. - Эмне себептен ушул кезге чейин жоопко тартылбай келе жатат деп ойлойсуз? - Улам комиссия тїзїп, ал комиссиялардын жыйынтыктары чыкпай калып атат. Эч кандай натыйжа жок. Комиссия тїзмєй єнєкєт болуп калган. Комиссиялардын жыйынтыгын, жоопкерчилигин карабай калдык. Биз эгерде туура эмес иштерди жасагандарды жоопкерчиликке тартпасак, ал иш кайрадан уланып, кайталана берет. Кыргызстанда мыйзамсыз жана жоопкерчиликсиз иштерди жасап жаткандар жазасын алып, єлкєдє тартип орномоюн ушундай иштер боло берет. Президент дагы, премьер дагы чечкиндїї чечимдерди кабыл алып, жакшы кадамдарга барат болушу керек деп ойлойм. Улукбек КУТМАНБАЕВ 17-январь, 2014-жыл


8

ШОУ МАЕК Надира САРЫКОВА:

н є к ї д а д о с л о б к о ж м а “Акч ” м а р ы т к а ж ы д н а г р ы д кы кєндїрдїм окшойт, азыр болсо мага жакшы ырларды издеп калат.

Азыр ырчылардын саны кїн санап кєбєйїп, бирок алардын арасында да чыныгы искусствону баалап, чыгармачылыкка аяр мамиле кылып, баалагандар жок эмес. Мына ошондой ырчылардын бири, кыргыз фольклорун улантып жаткан ырчы айым Надира Сарыкова менен маек курдук.

- Надира, ырчылык єнєр канча жашыўда ойгонду эле? - Бала кезимен эле ырдайм. Мектепте мектептин артисти мен элем. Кичинекейимде кїзгїдєн єзїмдї карап алып созолонуп ырдай берчїмїн. Кокустан мен ырдап жатканда кимдир бирєє келип калса, эки бетим помидордой кызарып кетээр эле. Телевизордон залкар артисттерди кєргєндє алардын ырдаганына абдан суктанчумун. 11-классты бїткєнчє конкурстарга катышып, ырдап, бийлеп, манас айтып, монолог айтып жїрдїм. Мектепти бїтїп, ОшМУнун искусство факультетине єз кїчїм менен єтїп кеттим. Ал менин чыгармачылыкка аттануудагы биринчи чоў кадамым болду. Їйдєгїлєр “ырчы болсоў, сени ким алмак эле? Окууўду таштап, башка факультетти танда”, - деп башында абдан эле каршы болушту. Ошого карабастан, кєгєрїп отуруп окуп кеттим. Жеўил ойлоп, барсам эле ырдап кетем деп ойлогом. Кєрсє ал жерге менден да кїчтїїлєр барышыптыр. Алгач барганда Айжамал Кабылованын “Жымыўдаган тїнкї жылдыздар” деген ырын ырдагам. Ошондон улам мени окуткан агайлар “Тїнкї жылдыздар” деп эркелетип коюшчу. Окуп жїргєндє той-топур, кафеге барып ырдоо деген оюмда да жок эле. 4-курсумда турмушка чыктым, балалуу болуп мамлекеттик экзаменди кеч тапшырдым. Бала менен чыгармачылыктан кыйла алыстап калдым. Ырчылар чыкканда аларды угуп кєўїл бурчумун. Баламды кичине чоўойтуп алып, агайларыман кеўеш сурап, Эгемберди Талипов агайымдын “Сїйїїсїз кантип жан єтєт?” де17-январь, 2014-жыл

ген ырын ырдадым. - Репертуарыўды ким тандап берет? - Азырынча репертуар тандаган жагынан Бурул Стамкулова эже жардам берип жатат. Эже, єзїўдїн ордуўду шоу бизнесте тапкыў келсе, эч ким ырдай элек жаўы чыгарманы гана элдин жїрєгїнє жеткире ырдап чыккын, ошондо гана жакшы ырчы боло аласыў, - деп кєп айтат. Бир ыр хит болуп атса ошону туурап ырдаба дейт. Сага кандай ырлар жарашат деп, кєпкє чейин ырларымды угуп, чыгармачылыгыма саресеп салып жїрїп, “Рахат деп билемин” деген чыгармасын берди. Ал ырга клип да тарттым. Эже, ыр сага жакканбы жакшы ырдаптырсыў деди, сїйїнїп калдым. Искусство чєйрєсїндєгї эже-агайлар жакшы кеп-кеўештерин айтып турушат. - Шоу бизнести интригасыз элестетїї кыйын эмеспи. Кир чєйрєдє булганып калуудан коркпойсуўбу? - Абдан корком. Кээде, кєптєгєн ырчылар єзїн рекламалаш їчїн ар нерсени ойлоп таап, же ар кандай ушактарга кабылып жатышат го. Мен андай нерседен абдан корком. Себеби, табиятыман чыр-чатак, ушак дегенден алысмын. Жаман адамдардын арасынан ушактарга кабылып калбасам экен деп, єзїмдї абдан этият кылам. - Жолдошуў чыгармачылыгыўа кандай кєз карашта? - Албетте бардык эркектер сыяктуу эле башында каршы болуп жїрдї. Акыры эптеп атып

- Жа ш ы р чылардын кєбї ырдага нд ы б и з неске айлантып алышты. Сенин тойлорго ырдаган “ставкаў” канча? - Мынча акча алам деп мактана албайм. Ошто кєбїнчє туугануруктардын, дос, тааныштардын тойлоруна барып ырдап берем. Алардын кєўїлїнєн чыккан акчаны гана алам. Чындыгында азыр той ырчысы деп да атап калышты. Мындайча айтканда ырчыны той багып жатат. Концерт коёюн десеў элдин баары тойдо болуп, ырчылар Ошко келээрин келип алып, кєўїлсїз кайтышат. Ырчыны эл тойдон тааный турган болуп калды. Бирок, мен бул ыр тойго жакшы кетет деп ырдай элекмин. - Сенин оюўча ырчылык менен байып кетїїгє болобу? - Жок. Аты чыккандар байып атышкандыр. Менин кєз карашымда ырчылык менен материалдык жактан буттан туруп кетїї кыйын. Андай деўгээлге жетиш їчїн бир канча жылдык талыкпаган эмгек керек. - Сени ким каржылайт? - Азырынча продюссер менен деле иштеше элекмин. Жолдошум костюм тиктирип б ер е т, анд ан сырткары тойдон кичине тапкан тыйынга ыр жаздырам.

жаман болуп жїрє берем. - Фигураны сактоодо єзїўдєн кайсы тамакты тыясыў? - Мен тескерисинче толо албай жїрєм. Дасторкондо эмне турса ошону жейм. Тескерисинче элден кєбїрєєк жесем керек. - Туура эмес айтылган сындарга чычалабайсыўбы? - Эл артисттери, Эмгек сиўирген артисттер сындашат. Туура айтканды абдан жакшы кєрєм. Сындын да орундуу жана орунсузу болот. Орундуу сын-пикирлерге туура карайм, орунсуз сындарды кулагыман сырт чыгарып жиберем. - Актриса катары азыркы кинолордогу актрисаларга кандай баа бересиў? - Чынын айтсам кєўїлїм анча жылыбайт. Театрда канча деген залкар таланттар жїрєт. Аларды эч ким тааныбайт. Ал эми кєчєдє жєн гана жасанып жїргєн, татынакай улан-кыздар “кино жылдыз” болуп чыга келип жатышат. Бул албетте искусстводон аксаганга гана кємєк болбосо, кыргыздын искусствосуна салым кошту деп эсептєєгє такыр болбогон нерсе. Кээде отуруп, Бакен Кыдыкеева, Таттыбїбї Турсунбаева, Сабира Кїмїшалиевалардын учурунда тєрєлїп калбаганыма абдан єкїнєм. Эгер алардын учурунда тєрєлгєн болсом,

ÛÐ×Û ÆªÍ¯ÍĪ ÌÀÀËÛÌÀÒ: êîâà Íàäèðà Òîëóê àòû - Ñàðû à; âí ðî Ìàøà ûë; 7-îêòÿáðü, 1986-æ Òóóëãàí æûëû òóê äðàìà Ó÷óðäà Îø Óëóò áîëóï èñà òð àê à íä ðû àò òå ýìãåêòåíåò; Æåêå ûð÷û; è; Áèð óóëäóí ýíåñ

- Ырчылыктан сырткары кандай єнєрдїн эгедерисиў? - Ырчылыктан сырткары Ош улуттук драма театрында актрисамын. Спектаклдерде ойнойм. “Ош Бишкек жолунда” деген тасмадан башкы ролдогу баласынын эжесинин ролун ойногом.

- Чыгармачыл адамдар депрессияга бат кабылышат. Андай депрессиядан кантип чыгасыў? - Депрессияга батканда бирєє менен сїйлєшкєндї жана колго кир жууганды жакшы кєрєм. Кир жууп жатып ар нерсени ойлонуп, канча кир болсо да жууп коем. - Акчаўды кайсы нерсеге кєп коротосуў? - Кийимге, косметикага кєп коротом. Ал эми аксессуарга кєп кызыга бербейм. Дїкєн кыдырган абдан жагат. Акчам жок болсо да, кийимдерди кєрїп кызыгып кыдырып жїрє берем. Єзїмє жагып калган нерсени алмайынча

искусствонун чыныгы чєйрєсїнє сїўгїп кирип жашамак экемин деп арман кылам. - Карьера менен їй бїлєєнїн бирин тандоого туура келип калса кантесиў? - Абдан кыйын суроо болду. Албетте, чыгармачыл адам чыгармачылыктан алыстай албайт экенсиў. Жаўы турмушка чыкканда кайнатамдын кєзїнчє да кыўылдап ырдап жибергенимди билбей калчумун. Кайненемдин кєзїнчє да ырдай берет элем. Анан кайненем, “Кайнатаўдын кєзїнчє кыўылдап ырдаба, уят болот” – дегенде єзїмдї тыйып калдым. Баламды деле азыркыга чейин ырдап уктатам. Экєєнї теў таштай албайм. Ошондуктан карьераны да їй-бїлєєнї да бирге алып кеткенге бїт аракетимди жумшоодомун. - Кыргызда “Таксистти – кїйєєм дебе, ырчыны аялым дебе” – деген сєзгє жолдошуў арданбайбы? - Жолдошум гастролдорго жибербейт. Кызганбаган эркек бейишке кирбейт деп коёт эмеспи. Ал ар бир адамдын нысабынан болуш керек. Анан мен артистмин деп бирєє менен кетип калыш да болбойт. Жолдошум мага толук ишенген їчїн чоў сахнага чыгарып, чыгармачылыгыма колдоо кєрсєтїп келет. Негизи аял-кїйєєсїнїн ортосунда ишеним болбосо иш жїрїшпєйт. Аида ИШЕНГУЛОВА


КЫЗЫКТАР УЙДУН ЗААРАСЫ ДАРЫ

Индустар уйдун заарасын кєптєгєн ооруларга дары деп эсептешет. Бул тууралуу Mirror басылмасы жазып чыкты. Уйдун ыйыктыгына ишенишкен индустар анын заарасы рак, кургак учук жана бардык ич оорууларга шыпаа деп санашат. Ал эми ар бир таўда бир стакандан ичїї чач тїшкєндї токтотот экен. Индустар уйдун заарасы бардык оорууларга дары экендигине ишенишет. Кээ бирлери кїндє эртеў менен 12 жыл бою ичип, єздєрїн жакшы сезишет. 42 жаштагы Джайрам Сингалдын айтуусу боюнча 30 жашка чыкканда бери диабет оорусу менен кыйналып келген. Кийин уринотерапиянын натыйжасында канындагы канттын деўгээли бир калыпта сакталууда.

агартуучу, коомдук-саясий, балдар, спорт, религия жана оюн зоок программаларын ичине камтыйт.

СУУСУ ЖОК ИШТЕГЕН КИР ЖУУГУЧ МАШИНАНЫ ОЙЛОП ТАБЫШТЫ

АВСТРАЛИЯДА ОТ ЖАГУУГА БОЛБОЙТ

Аргентина улуттук университетинин студенттери Кордов Николас Арайя жана Николас Вуксановик суусу жок иштеген кир жуугуч машина ойлоп табышты. Ал їчїн алар болгону жаратылыш диоксид углеродун же кємїр кычкыл газын колдонушкан. Кездемени жуурда бул газ экологиялык таза каражат болоорун тастыктаган дипломдук иштерин жазышкан. Азыркы суу тартыш болуп жаткан убакта алардын кир жуугуч машинасы кирди кургак кетирип, сапатын да жоготпойт экен. "Нимбус" деп аталган кургак кир жуугуч адаттагы кир жуугучтан электр энергиясын аз колдонгондугу менен дагы айырмаланат. Бул жаўы кир жуугуч азырынча патенттен єтїп, андан ары дагы иштелїїсї кїтїлїїдє.

Австралияда аба ырайынын ысыктыгынан от жагууга тыюу салынды. Єлкєдє 42 градус ысык болуп жатканда кээ бир аймактарда ысыктык 47.2 чейин жетїїдє. Акыркы учурларда Виктория жана Тїштїк Австралия облустарында бир жумада 250 ашык єрт катталган. Кээ бир шаарларда трамвайларды токтотууга туура келїїдє. Ал эми батыш бєлїгїндє каптап келе аткан єрттєн бир киши єлїп, тєрт киши дайынсыз жоголгон. Онго жакын їйдї тилсиз жоо жалмап кеткен. Батыш Австралия штатынын єрт кызматынын билдиргенине караганда азыр 650 гектар жер кїйїп жатат. Жїздєгєн кишилер коопсуз жерге кєчїрїлгєн.

МЕКТЕП ОКУУЧУСУ КАРЫЛЫКТАН ЄЛДЇ

"АВАТАР" ТАСМАСЫНЫН БАШКЫ КААРМАНДАРЫ КИЙИНКИ ЇЧ СЕРИЯСЫНА ТАРТЫЛЫШАТ

"Аватар" тасмасынын жылдыздары Сем Уортингтон жана Зои Салдан кийинки эки сериясына тартылуу їчїн келишимге кол коюшту. Элдин сїймєнчїлїгїнє ээ болгон тасманын уландысы Жаўы Зеландияда тартылып, быйылкы жылы аякташы кїтїлїїдє. Алгачкы кєрсєтїїлєрї 2016-жылы болмокчу. Кийинки эки сериясы 20172018- жылдары кєрїїчїлєргє сунушталат. Мындан тышкары "Аватар" тасмасында мыкаачы полковник Куоричтин ролун жараткан Стивен Лэнг кийинки сериялардын баардыгында катыша турган болууда. Мурда тасманын кийинки уландысында атактуу актёр Арнольд Шварцнегер катышат деп жатышкан. Бирок бул туралуу азырынча режиссёр Джеймс Кэмерон унчуга элек. "Аватар" тасмасынын кийинки серияларында окуя кандай болоору єтє тереў сыр катары жашырылып турганда басма сєз беттеринде суунун ичинде тартылып, башкы каармандар балалуу болоору айтыла баштады.

ЖИРИНОВСКИЙ ЖЕКЕ ТЕЛЕКАНАЛ АЧУУДА Орусиянын чуулгандуу саясатчысы Владимир Жириновский "ЛДПР-ТВ" деп аталган жеке телеканал ачууда. Бул тууралуу либерал-демократ депутат Андрей Свинцов маалымат каражаттарына билдирди. Анын айтымында "ЛДПР-ТВ" каналын кєрсєтїїгє 1-январь 2014-жылы лицензия алышкан. Свинцов бул канал эркин массалык маалымат каражаты болоорун жана ЛДПР партиясынын так, чыныгы кєз карашын чагылдырып тураарын кошумчалады. "Биз кєпчїлїк ММК кабарларды кесип, биздин партиянын ишмердїїлїгї тууралуу туура эмес маалымат берип келе атышат. Биз ошондуктан толук кандуу телеканал ачууну чечтик. Бир жылдан бери интернет желесинде "ЛДПР-ТВ" чыгарып келдик. Эми биз толугу менен кабелдик жана спутникалык пакеттер менен чыгууга мїмкїнчїлїк алдык" деди депутат Андрей Свинцов . Депутаттын билдирїїсїнє караганда телеканал маданий-

АКШда 17 жаштагы Сэм Бернс карылыктан ємїр менен коштошту. Ал эчен жылдардан бери сейрек кездешїїчї генетикалык – прогерией оорусу менен азап чегип келген. Бул оору адамдын териси жана ички органдарында єзгєрїїлєрдї пайда кылып, тез улгайып ємїрдї кыскартат. Бул коркунучтуу оору бала эки жашка келгенде билинген. Ошондон бери бул оорунун дарысы болбогондуктан бала тез эле улгайып кеткен. Ал ємїрїнїн акыркы убагында 17 жашка келгенде тиштери тїшїп, чачтары агарып, бери дегенде 80-90 жаштагы карыган адамга окшоп калган. Буга карабай Бернс оорулуу экендигин бир жолу айтып арызданган эмес. Мындай оору менен дїйнєдє 250 адам бар. Ал ушундай оорулуу адамдар менен байланышып, бир топ жолу билдирїїлєр менен чыккан. Бир канча жыл мурун Бернс "Жизнь с точки зрения Сэма" аттуу тасмага тартылган. Бул тасма "Оскар" сыйлыгынын эн мыкты документалдык фильм номинациясына да кєрсєтїлгєн.

КИТЕПКЕ ОКШОГОН КИТЕПКАНА КУРУЛУУДА

Тїркиянын Чорум университетинде курулуп жаткан китепкана їстї їстїнє тизилген китептер сыяктуу формада курулууда. Мындай єзгєчє сырткы кєрїнїшї менен баардыгынын кєўїлїн бурган имарат Тїркияда архитектуралык санатына жаўычылдык кошту. Китепкананын имараты їстєлдїн їстїндєгї чачылып турган китептерди элестетип 1,600 чарчы метр аянтты ээлейт. Долбоор бардык тийешелїї мекемелерден кол коюлуп ушул айдан баштап курулушу башталды. Архитектор Айтач Акжїз Тїркияда мындай имарат болбогондугун билдирип университет єзгєчє долбоор талап кылгандыгын жана ошого жараша тематикалуу дизайн чийгендерин кошумчалады. Айрыкча бул долбоор сырткы кєрїнїшї катары ички тїзїлїшї да єтє кызыктуу тїзїлгєн. Биринчи кабатында жыйын залы жана китептин барактарындай болуп улам кийинки бєлмєлєр ачылып турат.

РИМ ПАПАСЫН КЫРГЫЗСТАНДЫК БАЛДАР ТАРТКАН СЇРЄТТЄР КУБАНДЫРДЫ Рим папасы Франциск анын дарегине келип тїшкєн миўдеген каттардын, сїрєттєрдїн ичинен кыргызстандык балдар тарткан сїрєттєр єзгєчє кєўїл бурууга арзый турганын айтты. Ал муну жеткинчектердин эў маанилїї эмгеги катары баалап, Италияда Улуттар уюмунун єкїлї болуп иштеген. Берилген маалыматтарга караганда сїрєттєрдї Бишкектин 9 жаштагы тургуну Гїлшат Бахтияр кызы жана АКШда жашаган кыргызстандык эки жеткинчек – 6 жаштагы Диана Тайгїрєўова менен 4,5 жаштагы Миўдуулат Калыбеков тарткан. Кыргызстандык балдардын сїрєттєр топтому "Ааламга тынчтык" деген аталышта Рим папасына жиберилген.

ДЕПАРДЬЕ АВИАКОМПАНИЯ ТЇПТЄДЇ

9 ги калкты жалгыздап кєчєгє чыкпоолорун суранып жатат. Райондогу ондогон мектеп жабылып, балдарды їйлєрдєн чыгарбоо талап кылынууда. Жырткыч жолборсту бир жумадан бери кармап же

єлтїрє албай жатышат. Жолборсту кармоо операциясына 300 жакын полиция кызматкерлери, токойчулар жана їйрєтїлгєн пилдер катышууда. Токойдун кєптєгєн жерлерине кылтактар коюлду. Бир тараптан жаныбарларды коргоо уюмунун єкїлдєрї жолборсту єлтїрбєєгє чакырык жасап жатышат. Алардын пикири боюнча жолборс адамдарга ачкалыктан кол салып жатат. Ал кайрадан улуттук паркка келгенде курсагы тоюп мурдагы табигый жашоосуна аралашат. Жырткыч жолборс тууралуу маалымат эки жума мурун кабарланган. Анда 65 жаштагы адамды жеп кеткен. Жолборс "Джим Корбетт" улуттук жаныбарлар паркынан чыгып кеткен.

ИЗРАИЛДЕ ВИРТУАЛДЫК ЗОРДУКТООГО КЫЛМЫШ ИШИ КОЗГОЛОТ Израилде виртуалдык зордуктоого кылмыш иши козголот. Бул туралуу 24.ru басылмасы кабарлоодо. Маалыматка ылайык Израил парламентти жыныс багытындагы сїрєт жана видеотасмаларды жєнєтїїгє тыюу салган мыйзамды кабыл алды. Эгер муну каршы тараптын макулдугу жок жєнєтсє, ага кылмыш иши ачылат. Бул мыйзамдын кабыл алынышына мурдагы кєўїлдєштєр бири бирин жамандаш їчїн ар кандай жыныс сїрєт жана тасмаларды салышкан окуялар тїрткї болгон. Эми андай ээнбаштар 5 жыл эркинен ажырайт. Ал эми жапа чеккен тарап зордукталгандардын катарында эсептелинет.

КУЛАГЫНАН 2 СМ ТАРАКАНДЫ ЧЫГАРЫШТЫ Белгилїї француз актёру Жерард Депардье Бельгияда єзїнїн "Cyran'R" ("Сиран'Р") аттуу авиа ишканасын тїптєдї. Бул тууралуу бельгиялык "L'Echo" ("Л'Эку") гезити кабарлады. Авиакомпаниянын флотунун єзєгїн актёрдун єзїнїн менчик учагы тїзєт. Былтыр орус жарандыгын алган Депардье авиакомпаниясына ага 1990-жылы дїйнєлїк атак-даўк алып келген Эдмонд Ростананын пьесасындагы каарман Сирано де Бержерактын ысымын ыйгарды. Актёрдун авиакомпаниясы Бельгиянын Эно аймагындагы Эстемпюи шаарчасында катталган. Каттоо иш кагаздарына ылайык, "Cyran'R" жїргїнчїлєрдї, жїктєрдї, почтаны жана донордук органдарды ташыйт. Франциянын кавалери, "Алтын глобус" жана "Цезарь" сыйлыктарынын бир нече жолку ээси Депардьенин жеке учагы авиакомпанияда кызмат кылат. Учак Эстемпюиден 25 чакырым алыс жайгашкан Франциянын Лилль шаарындагы Лескен эл аралык аба майданынан каттамдарды аткарат деп айтылууда. Актёрдун авиакомпаниясы кайсы багыттарды тейлээри жана учагынын їлгїсї жарыялана элек. Жерар Депардьенин кийинки бизнес долбоору – Бельгиянын Турне шаарында "L'Espace Depardieu" ресторанын ачуу.

АЧ ЖОЛБОРС ЖЕТИ КИШИНИ МОЙСОДУ Индияда улуттук парктан чыгып кеткен ач жолборс жети кишини жеп к��тти. Бул тууралуу Associated Press агенттиги кабарлады. Акыркы курмандыгы Предеш штатында болгон. Аймактын жетекчили-

Австралиянын Дарин шаарынын тургуну Хендрик Хельмер таў атпай кулагы дїўгїрєп ооруганын айласы кетип ооруканага жєнєгєн. Оорулууну дыкат текшерген доктурлар кулагынын эки сантиметрдик тараканды алып чыкканда Хендрик кєргєн кєзїнє ишенген жок. Єзїнїн айтымында ал кулагына жєргємїш кирип алган го деп чаў соргуч менен чыгарууга аракеттенген. Андан эч жыйынтык чыкпагандан соў кулаганы суу куюп кыбыраган жандыкты чыгарууга аракеттенген. Улам оорусу кїчєп чыдатпаган соў коўшусу аны ооруканага жеткирген. Дарыгерлер кулагына атайын май куюшкан. Тыбыраган таракан жанын сакташ їчїн андан да тереў сїўгїп, оорусун кїчєткєн. Арадан он мїнєттєй єтїп жаны тынчыганда гана пинцеттин жардамы менен эки сантиметрдик тараканды алып чыгышкан. Дїйнєдє таракандын 4600 тїрї бар. Алардын 30 ашыгы єтє кооптуу болуп эсептелет. Эў кичине таракан 0,3 мм болуп кєбїнчє кумурскалардын уюгунда жашайт. Ал эми ааламдын эў чоў тараканы Австралиядагы 8 см тумшуктуу таракандар. www 17-январь, 2014-жыл


10 АДАМ ЄЛТЇРДЇ ДЕГЕН ШЕК МЕНЕН Р.КУРМАНОВ ЖЄН ЖЕРИНЕН 18 ЖЫЛГА ЭРКИНЕН АЖЫРАГАНБЫ? 1992-жылы туулган Рустам Кургановду адамды атайлап єлтїрдї деген кїнєє менен 18 жылга эркинен ажыратуу боюнча Ленин РИИБнин жана Бишкек шаардык сотунун чечимин негизсиз. Мындай пикирди Панфилов районунун жергиликтїї кеўешинин депутаты, мектептин директору Людмила Рубанова билдирди. Анын айтымында, 2012-жылдын 27-апрель айында Бишкек шаарынын Кулиев кєчєсїндє тїнкї саат 3:00дє балдардын арасында мушташ болгон. Мушташуудан улам Алдар Апсатар уулуна эки жолу бычак сайылып, каза тапкан. Милиция кызматкерлери окуя болгон жерге келгенде Р.Курмановду кармашкан, ал эми башка балдар окуя болгон жерден качып кеткен. Р.Курмановдун айтымында, ал бир дагы адамды сайган эмес, болгону єзїн коргоо максатында таяк колдонуп, бирок эч кимди чапкан эмес экен, деди апасы Элвира Сыдыкова. «Єлгєн баланын жанынан Р.Курманов кармалып калганы їчїн эле, аны соттоп, Бишкек шаардык соту 18 жылга эркинен ажыратып жиберди», - дейт ал. Ал эми жергиликтїї кеўештин депутаты Турдубек Макишевдин айтымында, тергєєчїлєр окуя болгон жерге барганда казак болгон баланын сєєгї окуя болгон жерден 1 км алыстыкта жайгашкан. Мындан тышкары анын сєгїї эртеў менен саат 9:00дє табылган. Бул нерсе тергєєчїлєрдїн документинде кєрсєтїлгєн эмес. «Бул башкалар тарабынан жасалган кылмыш болуш керек», - деди Т.Макишев. Р.Курмановдун апасы Эльвира Сыдыкова КР президентине жана Жогорку сотко баласынын ишин жеўилдетип, карап берїїсїн єтїнєт.

АВТОУНАА ЖУУЧУ ЖАЙДАН АВТОУНААНЫН ИЧИНЕН КАПЧЫК МЕНЕН АКЧА УУРДАЛДЫ Бишкекте Сїйїмбаев менен Москва кєчєлєрїнїн кесилишинде жайгашкан «Мустанг» автоунаа жуучу жайдан белгисиз адамдар автоунаанын ичинен жашыруун тїрдє 1 миў 400 сомдук капчыгын жана 915 сом акчасын уурдап кетишкен. Бул тууралуу Бишкек ШИИБдин басма сєз кызматы билдирет. Жїргїзїлгєн иштердин негизинде кылмыштын изин суутпай милициянын аймактык тескєєчїсї тарабынан кылмышка шектїї катары Бишек шаарынын тургуну С. Самат кармалып, ШИИББдин убактылуу жайына камакка алынды. Учурда тергєє иштери жїрїп жатат.

БИШКЕК МЭРИЯСЫНЫН АЛДЫНДАГЫ МЕКЕМЕ ЖЕТЕКЧИЛЕРИНЕ КЫЛМЫШ ИШИ КОЗГОЛДУ

Бишкек шаарынын октябрь райондук прокуратурасы тарабынан борбор калаанын мэриясынын, Бишкек башкы архитектурасынын жана Єкмєткє караштуу Мамлекеттик экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча инспекциянын жетекчилигине ККнын 304 жана 316-беренелерине ылайык кылмыш иши козголду. Бул тууралуу Башкы прокуратуранын маалымат кызматы билдирди. Текшерїїнїн жїрїшїндє 2004-жылы 26-ноябрда Бишкек мэриясынын №1144-токтомунун негизинде «Учкун» акционердик коомуна сатык жїргїзїлбєстєн, Элебаев 17-январь, 2014-жыл

ИЗКУБАР кєчєсїнєн спорттук-ден соолукту чыўдоочу комплекс куруу їчїн 0,839 га жер аянты жана бул участокко ээлик кылууга мамлекеттик акт берилгендиги аныкталды. Бул документтерди алгандан бир нече кїн єтїп «Учкун» АК жер участогун сатып жиберген. Андан ары бир нече ирет алып-сатуунун натыйжасында жер участогу «B.LS» ЖЧК курулуш компаниясына тиешелїї болуп калат. Андан соў Бишкек мэриясынын жетекчилиги кызмат абалын кыянаттык тїрдє пайдалануу менен эстеликтерди коргоо боюнча мамлекеттик орган менен макулдашпастан туруп, документке єзгєртїї киргизип, ага ылайык, «B.LS» Курулуш компаниясы» ЖЧКга жер участогунун функционалдык абалын єзгєртїїгє уруксат берилген. Ага ылайык, жер участогу дене тарбия-ден соолукту чыўдоочу жай куруунун ордуна кеўсеси, жер астындагы гаражы менен кєп кабаттуу турак-жай курууга єзгєртїлїп тїзїлєт. Ал эми «Учкун» АК жергиликтїї маанидеги архитектура эстеликтеринин тизмесине киргизилген жана мамлекеттик коргоого алынган. Андыктан КРнын тиешелїї мыйзамына ылайык, архитектура эстеликтеринин тизмесине кирген мекемелер єзїнє караштуу жер участогун мамлекеттик эстеликтерди коргоо органынын уруксаты менен гана башка чарбалык жактарга бєлїштїрє алат. Ошондой эле белгиленген зонада курулуш жана чарбалык иштердин баардык тїрлєрїн жїргїзїїгє тыюу салынат. Бирок бул мыйзам талаптарын бузуу менен Бишкек башкы архитектурасынын жетекчилиги тарабынан аталган АКга тиешелїї жер участогуна жер астындагы гаражы жана кеўсеси менен кєп кабаттуу їй курууга архитектуралык-пландоо долбоору тїзїлїп, курулуш иштерин жїргїзїїгє уруксат берилген. Учурда бул ишти тергєє амалдарын Бишкек шаарынын прокуратурасынын Тергєє бєлїмї жїргїзїїдє.

2013-ЖЫЛЫ РЕСПУБЛИКАДА ЭКОНОМИКАЛЫК КЫЛМЫШТАР БОЮНЧА 700 ИШ КОЗГОЛГОН

кириштеп алгандыгы аныкталды. Учурда бул кылмыш иши боюнча Нарын облустук прокуратурасынын тергєє бєлїмї тарабынан тергєє амалдары жїрїїдє.

АЛАМЇДЇН РАЙОНУНДА ТАКСИНИН АЙДООЧУСУ ЖЇРГЇНЧЇ АЯЛДЫ БЫЧАКТАГАН

Аламїдїн районунда таксинин айдоочусу жїргїнчї аялды бычактап жарадар кылган. Бул тууралуу Чїй облустук ИИББнин маалымат кызматы билдирди. Тергєєнїн маалыматына ылайык, 54 жаштагы кардар аял таксиге отурган. Тємєнкї Ала-Арча айылы тарапта 23 жаштагы адам жїргїнчїнї бир нече ирет бычак урган. Жїргїнчї эс-учун жоготкондо анын уюлдук телефонун, алтын буюмдарын, шакегин жана 3500 сомун тартып алган. Андан соў канжалап жаткан аялды жолго таштап, єзї изин жашырган. Жабырлануучу ооруканага єтє оор абалда жеткирилген. Врачтар анын денесине бир нече ирет бычак сайылгандыгын аныкташкан. Аламїдїн РИИБнин ыкчам-тергєє тобу тарабынан жїргїзїлгєн иш-чаранын натыйжасында бул кылмышты жасоого шектїї катары Ош облусунун жашоочусу кармалган. Учурда шектїї адамга кылмыш иши козголуп, Чїй облусу менен Бишкек шаарынын аймагында ушундай дагы башка кылмыштарды жасоого тийиштиги бар же жок экендиги текшерилїїдє.

белгисиз бирєєлєр кол салып 8,5 миў сомун тартып алышкан. Свердлов РИИБдин кызматкерлери изи сууй элегинде Бишкек шаарынын 36 жаштагы тургунун кармашкан. Шектелген адам ИИББдин убактылуу кармоочу жайына камакка алынды.

СОТ ДЕПУТАТ А.КЕЛДИБЕКОВГО КАРАТА КЫЛМЫШ ИШИН ИЛИКТЄЄНЇ 1 АЙГА УЗАРТТЫ Бишкек шаарынын Октябрь райондук соту бїгїн, 15-январда Жогорку Кеўештин «Ата Журт» фракциясынын депутаты Ахматбек Келдибековго карата кылмыш ишин иликтєєнї 1 айга узартты жана аны камакта калтырды. Бул тууралуу соттун канцеляриясынан билдиришти. Эске салсак, 2013-жылдын 13-декабрында УКМК А.Келдибеков дарылануу їчїн бошотулгандыгы тууралуу билдирген, бирок анын дарт атына комментарий берїїдєн баш тартышкан. Жогорку Кеўештин депутаты А.Келдибековго карата КР Кылмыш-жаза кодексинин 303-беренесинин 1-бєлїмї - мамлекеттин кызыкчылыгына каршы «Ротак-Бишкек» ЖЧКнын кызыкчылыгы їчїн кызмат абалын кыянаттык менен пайдаланган деген паракорчулук фактысы боюнча айып тагылган. Мындан тышкары, А.Келдибековго башка кылмыш иши - «Бизнес-Партнер» ЖЧКсы боюнча КР Кылмыш-жаза кодексинин 304-беренесинин 4-бєлїмї - «Бизнес Партнер» ЖЧКны ыктыярдуу патенттєєнїн негизинде салыктарды чогултуу боюнча салык органдарынын функциясын мыйзамсыз єткєрїїдє КР мамлекеттик салык кызматынын тєрагасынын кызмат абалын кыянаттык менен пайдалануу фактысы боюнча айып тагылган. Буга чейин А.Келдибековго КР Кылмыш-жаза кодексинин 304-беренесинин 4-бєлїмї — КР Жогорку Кеўешинин атайын єкїлчїлїгї боюнча кїнєє коюлган.

ЧЇЙ ОБЛУСУНДА ЄЗЇНЇН 16 ЖАШТАГЫ КЫЗЫН ЗОРДУКТАГАН КЫЛМЫШКЕР АТАСЫ КАРМАЛДЫ

АЛДМАЧЫЛЫККА ШЕКТЕЛГЕН УКТнын МЇЧЄСЇ КАРМАЛДЫ

Былтыр Кыргызстанда 1093 экономикалык кылмыш катталып, алардын 700ї боюнча иш козголгон. Бул тууралуу мамлекет башчы менен жолугушууда Экономикалык кылмыштарга каршы кїрєш кызматынын башчысы Бактыбек Аширов билдирди. Анын айтымында, жалпысынан єлкєгє 1 миллиард 165 миллион сомдук зыян келтирилген. Козголгон кылмыш иштердин негизинде 620 миллион сом мамлекетке кайтарылган. Президент Алмазбек Атамбаев бул багытта ишти кїчєтїїнї талап кылды.

АТ-БАШЫ РАЙОНУНДАГЫ №32-КЕСИПЧИЛИК ЛИЦЕЙИНИН ДИРЕКТОРУНА КЫЛМЫШ ИШИ КОЗГОЛДУ Нарын облусунун Ат-Башы районунун прокуратурасы тарабынан аталган райондогу №32 кесипчилик лицейинин директору М.Т.га карата ККнын 304 жана 315-беренелерине ылайык кылмыш иши козголду. Бул тууралуу Башкы прокуратуранын маалымат кызматы билдирди. Текшерїїнїн натыйжасында аталган окуу жайынын директору М.Т. кызмат абалынан кыянаттык тїрдє пайдаланып, 2005-жылдан 2013-жылдын 1-июлуна чейинки аралыкта лицейдин 794 миў сомдук материалдык баалуулуктарын єзїнє

Чїй облустук ИИББнин уюшкан кылмыштуулукка каршы кїрєшїї башкармалыгынын кызматкерлери тарабынан жїргїзїлгєн ыкчам-иликтєє иш-чарасынын натыйжасында автомашина сатып алууда алдамчылык жасагандыгы їчїн шектелген УКТнын мїчєсї кармалды. Бул тууралуу аталган ведомствонун маалымат кызматы билдирди. Маалыматка ылайык, 2013-жылы ноябрда мурда сот жообуна тартылган 37 жаштагы Бишкекте жашаган С. Д. ЫсыкАта районунун жашоочусунун ишенимине кирип, «BMW Х-5» маркасындагы автомашинасын акчасын бєлїп-бєлїп тєлєп берїї шарты менен сатып алган. Бирок ал акчаны бербестен, качып жїргєн. ЫсыкАта РИИБ тарабынан бул факты боюнча ККнын 166-беренесине ылайык кылмыш иши козголгон. Тергєєчїлєр тарабынан иликтєє иштеринин жїрїшїндє алдамчынын жашаган жери аныкталып, кармалды. Ал УКТлардын биринин мїчєсї экендиги аныкталып, учурда камакка алынды жана тергєє амалдары жїрїїдє.

"ДОРДОЙ-ЖУНХАЙ" БАЗАРЫНАН КАЗАКСТАНДЫН ЖАРАНЫН ТОНОП КЕТИШТИ

Бул туурасында ИИББдин басма сєз кызматы билдирди. Маалыматка ылайык, Казакстандын 50 жаштагы тургуну милицияга арыз менен кайрылган. Анын айтымында, "Дордой-Жунхай" базарынан ага

Чїй облусундагы Сокулук РИИБдин кайгуул-кїзєт кызматынын милиционерлери тарабынан єзїнїн жашы жете элек кызын зордуктоого шектелген адам кармалды. Чїй ОИИБдин басма сєз кызматы билдиргендей, 2013-жылдын 30-декабрында саат 19:00 чамасында НовоПавловка айылынын 39 жаштагы тургуну єзїнїнїн їйїндє 16 жаштагы кызын кїч колдонуп зордуктаган. Бул тууралуу милиция кызматкерлерине жабыр тарткан кыздын чоў энеси - кылмышкердин энеси билдирген. Аталган факт боюнча соттук-медициналык жана соттук-биологиялык экспертиза тїзїлїп, КР Кылмыш-жаза кодексинин 129-беренеси (зордуктоо) боюнча кылмыш иши козголгон. Ыкчамизилдєє иштеринин жїрїшїндє шектїї катары мурда сот жообуна тартылган 1974-жылы туулган адам кармалды. Тергєєгє чейинки иликтєє иштеринде белгилїї болгондой, кылмышкер, анын апасы жана 15 жаштагы уулу, жабыр тарткан 16 жаштагы кызы менен бирге жашаган. Ал эми кылмышкердин аялы 2011-жылы каза болгон. Ошондой эле, кылмышкер бирєєнїн буюмун уурдоо фактысы боюнча 2011-жылдан 2013-жылга чейин тїзєтїї абагында жаза єтєгєн. Бошотулгандан бери эч жерде иштеген эмес жана алкоголь ичимдигин колдонуп келген. Учурда кылмышкер тергєє абагына камалып, тергєє иштери жїрїп жатат. Айбат пресс


11

ЄНЄРДЇН АЛДЫ КЫЗЫЛ ТИЛ

“СЕНДЕЙДИ СЕЙРЕК ТЄРЄЙТ КЫРГЫЗ ЭНЕ!” Моюнга алуу керек, Кыргызстандын ММК жалаў єлкєдєгї саясат менен алпурушуп жатып, бул жашоодогу рухий дєєлєттєрдєн кеп кылбай андан алыстап бара жаткансыйбыз. Адамзат эки гана байлык топтойт. Бири- материалдык байлык болсо экинчиси рухий байлык. Экономикага эч тиешеси жок, бирок улутту-улут кылып турган ошол кєєнєрбєс рухий байлыктар эмеспи. Бул жєнїндє кем сєз кылып келебиз. Ушундан улам “Айбат” газетасы чыгармачылык жамааты єткєн 2013-жылы “Мидин Алыбаев” (эскерїїлєр) китебинин жарык кєргєнїн кеч билип калдык. Себеби, китеп “Нур” басмасынан аз гана нускада (200) жарык кєргєн экен. Болбосо єткєн жылы колго тийип калганда бул баа жеткис китеп “жылдын мыкты китеби” -даражасындагы (номинация) улуу акындын айткан сєздєрїн талыкпастан элден жыйнап чогулткан филология илиминин кандидаты, КУУнун доценти Ишенбек Султаналиевге “жылдын мыкты илимпозу” -даражасындагы сыйлык ыйгарат элек. Бирок, бизден мурда алкоону окурмандар- эл єздєрї беришээр. Бизди дагы бир єтїнткєн нерсе, азыркы кезде илгери тоталитардык системанын камчысын чапкандар, кечеги коррупционерлер арам акчаларына эч ким окубаган, бирок, миўдеген нускадагы олчойгон китептерди бастырып чыгарып жатышат. Мїмкїн, “Мидин Алыбаев” (эскерїїлєр) китебин ири нускада бастырып сєздєрїн меценаттар табылып калаар. Алтынды дат баспаган сыўары Мидиндин сєздєрї да дат баспаптыр. Бир калемден лириканын ширеси тамызган, бир калеминен сатираны уусу тамган акын, ары чечен Мидиндин кєзї єткєнїнє быйыл 64жыл болуптур. Бирок анын тирїї кезинде ар кайсы жерде, ар кандай учурларда айткан сєздєрї дат баспай эл ичинде жашап, далайларды бир кїлдїрїп, кумардан чыгарып келет. Бабабыз Жусуп Баласагын: Акыл кєркї- тил, Тилдин кєркї- сєз, Адам кєркї- жїз, Жїздїн кєркї- кєз, -деп айткан накыл сєзїндєй “Айбат” газетасы мындан ары “тилинин кєркї сєз” -болгон Мидиндин айткан сєздєрїнє, лирикалары менен сатираларына орун берип турмакчыбыз. Эмесе, 1959 жылдын 6-декабрында капысынан, табышмактуу болуп устаты Мидиндин кєзї єткєндє шакирти кайран Байдылда: Талантыў таўкы чолпон жылдыз эле, Таптаган мїнїшкєрїў турмуш эле, Аялдар акын тєрєйт, баатыр тєрєйт, Сендейди сейрек тєрєйт кыргыз эне! -деп аза ырын жазып таамай баа берген, Мидиндин “кызыл тилине” кезеп берели.

ААЛЫ ЖАНА МИДИН Улуу - Мекендик согуштун мезгилинде Мидин киндик кан тамган Жумгалга Фрунзеден кєчїп калат. Оокат-кечелерин машинага жїктєп коюп Мидин кайдадыр кєпкє жоголуп кетет. Бир кезде ал коюнуна бир кїчїк катып келди – дейт. Кєрсє ал Аалы Токомбаевдикине коштошуу їчїн барып, Аалыке бир кїчїк бериптир “ала кет” -деп, ошону кєтєрїп келет да элине кєчїп кетет. Ошондон кыйла убакыт єткєндєн кийин, алыскы Жумгалдан Аалыкеге Мидинден мындай кат келет экен. Аалыке! Баягы єзїўїз берген кабылан, Кабаанак болду абыдан. Єзїўїздї тартыптыр, єжєрлїгї жагынан. Короого киши жолотпой, Жумгалга болду танымал. “Аалыкенин ити”-деп , Алыста жїрсєм сагынам! -деп жазган экен Мидике. Жогорудагы ырда “Єжєрлїгї жагынан” -деп жазганы Аалы “єжєрлїк”, “єжєр” -деген сєздєрдї кєп колдончу экен. А. Токомбаев 1949-жылы Москва шаарында окууда жїрїп 19-февралда Мидинге “Тентек иниме Аалыдан” -деген кат жазган экен. Ошол каттын башында залкар акын:

Туйлаган жаш кулундай тентек иним, Жыл єтсє болоор бекен жєнтєк иним. Чаектин булагындай тунук болбой, Бир кїнї кєрєєр бекен келтек иним. Сїйлєсє калемпирдин даамы келген, Кээде кырс, кээде кычкыл элпек иним. Жаўыдан “жашыл гїлдї кармады” -дейт, Кїтє кєр тїбєлїккє тентек иним. -деген ыр саптары менен баштап, анан ал Мидинге бир аз насаат айтып, бул жактагылардын ал-ахвалын сурап, кайрадан єзїнїн абалы жєнїндє жазган сєзїндє “ден-соолук болсо жакшы, анын їстїнєн анча мынча ооруну “єжєрлїк менен тоготпой койдум” -деп бїтїрєт катында. Мидин жогорудагы ырында “єзїўїздї тартыптыр, єжєрлїгї жагынан” -деп дал Аалынын єзїнїн сєзїн, кайра єзїнє карата бута аткандай эле колдонгон экен. Айта кетїїчї дагы бир кеп, Аалы жогорудагы Мидинге жазган катындагы ырда “Жаўыдан “жашыл гїлдї кармады дейт”- деп жатканынын себеби, Мидин ошол кезде азыр кєзї тирїї жубайы Жипариса Кудайбергеновага їйлєнгєн кези экен. Кийин Аалыке Москвадан кайтып келгенде жаш жубайларга єкїл ата болот.

МИДИН ЖАНА САЙРА КИЙГИЗБАЕВА Атактуу опера ырчысы, “Тєкєлдєштїн тєрт кызынын” бири, СССРдин эл артисти Сайра Кийизбаева кєчєдє Мидин менен жолугушуп калышат. Мидин дароо эле: Сайра сен мага тийесиўби? -деген суроону кабыргасынан коёт. - Кантет, сен массыў го -дейт Сайра Кийизбаева. - Ошол мастыгымдан айтып жатам да, таза болсом артист аялды алам демек белем-дептир Мидике.

МИДИН ЖАНА АСЕК ЖУМАБАЕВ Элдик ырларды келиштире ырдаган, опера жанрында жана сахнада талантын кєрсєтє алып, жалпы журтка таанымал ырчы, Кыргыз ССРнин эл артисти Асек Жумабаевдин башы кичинекей адам эле. Бир кїнї Мидин азыркы “Эркиндик” ал кездеги “Джержинский” бульвары менен Токтогул кєчєлєрїнїн кесилишиндеги “Люкс” аттуу борбордук универмагга кирип калса Асек Жумабаев шляпа тандап жаткан экен. Ал Мидинди кєрїп учурашып калат. Мидин: - Алдагы шляпа башыўа туура бекен? -деп сурайт. - Туура эле келет экен, мен 56 размер баш кийим кийем-дейт Асек. Анда Мидин: - Айланайын, ушу кичинекей “чил башыў” менен їйїўдї кантип таап барып жїрєсїў? -деп айтса, дїкєндєгї эл, дуу!!!” деп жарылып кїлїшкєн экен.

МИДИН ЖАНА ЖАПАРКУЛ АЛЫБАЕВ “Бир тїлєк” толуп калган кезинде сатира жазууга таптаган Мидин сатирик акын Жапаркул Алыбаев менен Дзержинский бульвары менен тємєн тїшїп “Ала-Тоо” кинотеатрына карай єтмєй болушат. Азыркы Чїй кєчєсїнїн батыш жагынан бир “Москвич -400” маркасындагы унаа зуулдап келе жаткан экен, Жапаркул жаштык кылып машинадан мурда єтїп кетїїнї кєздєп - “Мидике ыкчамдаўыз, єтїп кетели!” -десе Мидин Жапаркулдун кїрмєсїнїн этегинен тартып токтотуп: - Койо тур чунак, кибиреген “Москвичтин” алдында калып єлїшїптїр” -деп жаманатуу болобуз, андан кєрє аты жакшы “ЗиМдин” алдына тепселип єлєлї-деп айткан экен. Ал кезде узундугу 5,5 метр, салмагы 2,5 тонна келген, азыркыча айтканда “S классындагы”, республиканын жетекчилери гана тїшїп жїрїїчї, “ЗиМ”(Завод имени Молотова) деп аталган эў эле чоў жеўил автомашина бар эле. Мидин ошол машинаны айтып жатат. Ал эми ал кездеги “Москвич-400” деген автомашина болсо, азыр кєчєлєрдє жїргєн “Тико” сыяктуу болчу.

АКЫН О. АБДЫЛДАЕВДИН ЭСКЕРЇЇСЇ Акын Осмонжан Абдылдаевдин Мидин жєнїндє мындай бир эскерїїсї бар. Дагы бир кїнї Мидин мага минтип калды. - Сен “Ленинчил Жаш��� газетасында корректор экенсиў, мен да корректор болгом. Аракка тоюп барып газеталардын материалдарын окуганымда каталар мени карай жїгїрчї. Мен болсо калем саптын учу менен каталарды ары карай тїртїп салчумун. Ошол кездеги чыккан газеталарды барактап кєрсєў, тамашанын баары ошол жакта-деп єзї кїлгєн экен кайран Мидин.

АКЫН С. МАЙМУЛОВДУН ЭСКЕРЇЇСЇ Газетанын багытын азытыш їчїн редакцияга акын-жазуучуларды, искусство адамдарын, окумуштууларды чакырып кеўеш куруу адатка айланып кеткен. Ошондой кїндєрдїн биринде жыйынга Райкан менен жазуучу Касмаалы Бектенов эртелеп келет. Кыйла убакыттан кийин бир топ кызуу Мидин кирет бєлмєгє. Ошол кезде Райкан аракты таштап єзї айткандай “бєтєлкєдєн тамак ичпей калган” кези эле. Мидин менен кол берип учурашып жаткан Райкан: - Єєф ий, эшектин кєтєнї жыттанган кимдин оозу бул? -дейт. Мидин башкаларга кол берип жатып артын кылчая Райканга карап: - Ээй, урган, ал куйруктун астын качан жыттап кєрдїў эле?! -дегенде эле эл дуу! каткырышат. Катуу чыккан каткырыктан эски типографиянын їстї тїшїп кете жаздаган экен.

МИДИН “КАР ЖААБАС КАРА КОЧКОРДО” Мидин кайсы бир жылдары Кочкор жергесине барып калат. Ал жерде ыр окуп, куйкум сєздєн кеп айтып элдин черин жазат. Ошондой кїндєрдїн биринде кїлкї сєзгє моокуму канбаган бирєє: - Я, Мидике, Кочкордо дагы бир топ кїн жїрїп кетсеўиз болот эле-деп каўкуулап калат. Анда Мидин: - Кочкордун тукул тамдарына деле ала карга бир кыштап кетет турбайбы, ошол ала каргачалык жок бекенминби? -деп айткан экен. Калеминен назик ыр жааган, калеминен уудай ачуу сатира нєшєрлєгєн, куйкум сєзї єлгєн адамды кїлдїргєн Мидин єз мезгилинде ичип-жегендердин, бюрократтардын сазайын бир єзї жалгыз берип келген. “Эгер Мидин азыр тирїї болгондо єлкєдє коррупция азыркыдай гїлдєбєйт эле” -деген ой пайда болот экен аргасыздан. “Жєжєнї Жєлєєнї коюўуз. Мейли болсун, Кара чечекей кайныўыз. Мен сизге айтамБул оорудан айыгыўыз! -деген ырын далайлардын кулагына сырга кылып тагып таштамак. Азыркы дагы бир кесип кєй болбосо да бир тармакты мыкчый кармап турган атка минерди: Єзї билбей иштин жайын, Дыйкандарга їйрєтєт дайым: - Ой, жерди мындай айдаба, Топуракты тєє менен тебелетип майдала. Арыктын кулагына кум тєк, Чым менен байлаба! -деген ыры менен тєш талаштыра сокмок. Кайталангыс акын Мидин табышмактуу жагдайда кєз жумган. Бул кайгылуу окуянын сыры азыркыга чейин жабылуу бойдон калып келет. Єткєн 90-жылы кыргыз мамлекетин тїптєгєн бирок Сталинизмдин курмандыгы болгон Ж. Абдрахманов, Б. Исакеев, Э. Эсенаманов жана башкалардын бей єлїмїнїн сыры ачылды, бирок, Мидиндин єлтїрїлїшїнїн сыры дагы эле бек турат. Бул єлтїрїї жєнїндє ар ким ар кандай версияларды айтып келишет. Менин версиям боюнча Мидиндин кєзїн ошол кездеги ири масштабдагы коррупциянын

єкїлдєрї єлтїртїшкєн. Минтип кесе айтышка кєптєгєн аргументтер жана фактылар бар. Мындай версияны газетанын келерки сандарынын биринде айтмакчыбыз.

МИДИН-САЯБАН Єткєн 2013-жылдын 26-ноябрында Ж. Баласагын атындагы Улуттук Университетте студенттер їчїн илимпоздор, акын жазуучулардын катышуучулары менен “Мидин Алыбаевдик окуу” аттуу адабий кече болуп бул кечеде улуу акын жєнїндє 4 саат бою ар кыл ойлор айтылып, “Мидин Алыбаев” (эскерїїлєр) китебинин бет ачаары болуптур. Ушул кечеге катышкан Мидиндин жердеши, жээни, белгилїї публицистжурналист Жолдошбек Токоев мындай ойду ортого таштаптыр. “Мен кєркєм маданияттын чєйрєсїндє дем алып, гедонистик образда жашаган адам катары мындай ойду айтаар элем. Кєп мезгилдер бою дїйнєлїк поэзияны иликтеп кєрдїм. Байыркы доордогу Грециялык акын, Сафо ( б.з.ч. 7. кылым) Римдик акындар Катулл, Гораций, Овидий, Европадагы кайра жаралуу доорундагы (ренессанс) Италияда: акындар Петрарка, Данте, Францияда: Шенье, Вион, Англияда: акындар Шекспир, Байрон, Германияда: Гете, Шиллер, Венгряда Петефи Россияда 19 кылымда Пушкин, Лермантов, 20 кылымда Есенин бїгїнкї кєзї тирїї А. Дементев жана башкалар лирика жаратышыптыр, бирок, бирєєсї да Мидиндей сатира жаза алышкан эмес экен. Мидин болсо лириканы да сатираны да кош колдоп алып жїргєн. Мидиндин феномени ушунда турат. Мына ушундай дїйнєлїк поэзияда єз салмагы бар Мидинди бийлик барктабай, баалабай келет. Менде бир ой уялап жїрєт. Ал ой мындай. Бишкектеги “Айчїрєк” дїкєнїнїн артында батыш тарабында “А. Малдыбаев атындагы академиялык опера жана балет театрынын” артында бир чакан саябан (парк) бар. Келгиле ушул жерди бїгїндєн эле “Мидин-саябан” атап коёлу. Поэзиянын ышкыбоздору келип ушул саябанда ыр окушсун. Бул маселе менен тиешелїї бийликтик органдарына кайрылып кєрєлї. 2017-жылы Мидиндин 100-жылдык маарекеси болот эмеспи, ошол мезгилге чейин ошол жерге Мидиндин эстелиги да туруп калаар “эл бар, журт бар” -дегендей. Антпесек азыркы ач кєздєр ал саябанды да жок кылышып имараттарды салып башташаары бышык” -деп олутту демилге кєтєрїптїр. Бул демилгеге силер кандай дейсиўер окурмандар? Адатта элибиз “кїлкї -ємїрдїн мїлкї” -деп келишет. Бул чындык. Медицина илими: “адам бир жакшы кїлгєн кезде организмдин єзїнєн (биз ооруп калганда) 10- кїн катары менен ийне сайдырып алуучу аскорбин кислотасы табигый тїрдє иштелип чыгаарын далилдешкен”. Бекер аскорбин кислотасын алгыўыздар келсе, ден соолугуўарды чыўдап алууну кааласаўар, анда -Мидиндин єлбєс сєздєрїнєн окуп каткырып алгыла. Рухий азык алгыўыздар келсе, акындын ырларынан кумар кандыргыўыз келсе, анда “Айбат” газетасын мындан ары їзбєй окуп туруўуздар. Болот КОЖОГЕЛДИЕВ 17-январь, 2014-жыл


12

ИСЛАМ

ШАРИЯТ БОЮНЧА Кїнїмдїк тиричиликте майда кєрїнгєнї менен ишеним, ибадатка таасири кїч болгон суроолор арбын. Ислам бїтїндєй жашоо системасы болгондуктан, тиричилигибиздеги ар бир кєрїнїш, кубулуш, аткара турган ишибизде "Шариат эмне дейт?"- деп їўїлїп турабыз. Ар маселеде билбеген нерсени билгендерден сурап, тууралыкка умтулуубуз ислам менен толук жашоого аракет кылганыбыздан кабар берет. Окурмандардын бул муктажыдыгын эске алып, «Окурман сурайт» деген рубриканын алдында дин таануучулардан жооп алып берип турмакчыбыз. Окурмандардын суроолоруна Чубак ажы Жалилов жооп берет.

СУРОО: Тїндє уктаганда сїйлєнє берем. Кантип калтырсам болот? ЖООП: Даарат алып, куптан намазын окугандан кийин “Аятал курси”, “Фатиха”, “Ихлас” , «Фалак», «Нас» сїрєєлєрдї окуп, Кудайдан суранып жатыўыз. Жаман иштерди кылбаўыз, “казанда болсо чємїчкє чыгат” дегендей жїрєгїўїздє жаман нерселер болсо чыгат. Жакшы жїрсєўїз эмне їчїн жаман сєздєр чыгышы керек? СУРОО: Кырк кїн, 4 ай дааватка чыгуу кайсы китепте келген? Дааватка чыгуу парзбы же сїннєтпї? Сиз дааватка чыгасызбы? ЖООП: Бул парз, же сїн-

нєт деп чектелїїдєн дагы жогоруда турган бир нерсе. Даават кылуунун єзї- парз. Ал эми кырк кїндїк, тєрт айлык дегендерибиз тартип. Менин сизге ушинтип жооп жазып олтурганым дагы даават. Анда –мында дааватка чыгып турам. Мага дааватчы бир туугандарым менен чогуу болуп, бир жамаатта жїргєн жагат. Анткени, чыныгы дааватчылар такыбалыкты карманышат. Дайыма адептин чегинде жїрїшєт. Эч качан сага зулумдук кылышпайт. Бейишке кирїїгє ылайыктуу заттар деп ойлойм. СУРОО: Турмушка чыга турган кыз менен канча жолу сїйлєшїш керек. Кызга канча калыў бериш керек? Сїйїї бар экенине ишенесизби?

ЖООП: Турмушка чыга элеги менен деле, мурда турмушка чыкканы менен деле бир эле жолу сїйлєшєт. Андан ашыгы болбойт. Калган сїйлєшїїлєрдї никеден кийин кенен-кесири єткєрє бересиў. Калыўдын эў азы азыркы учурда беш миў сом. Эў кєбїнє чек жок. Сїйїї бар. Сїйїї бар экенине ишенмек турсун, єзїм дагы билем. Ошону менен жашайм. Мендеги ал назик сезим балдарымдын апасына арналган. СУРОО: Кыяматта Иса пайгамбар келип, бардык адамдарга сот жїргїзїп дажжалды жеўет деп айтылат. Дагы Иса пайгамбар “мен башымын, аягымын, альфамын-омегамын” деп айтыптыр. Инжилди окуп Исага ишенич артсак кандай болот? ЖООП: Иса пайгамбар Кыяматта эмес, Кыяматтын алдында келет. Келип экєєбїздєй намаз окуйт. Чочкону єлтїрїп, айкашкан жыгачын сындырат. Ал эми "альфа-омеганы" билбейм. Инжилди окуганга болбойт. Куранда, хадистерде, Ыйса пайгамбарыбыз жєнїндє кандай маселе-

ге муктаж болсок, ошонун баары бар. Эч кыжаалат болбо. Єз агасын агалай албаган, жат агасын сагалайт. СУРОО: Диндин туура бутагында баратканыбызды эмнеден, кантип билсек болот? ЖООП: Мусулман жаамат менен чоогу жургєн болсоў, туура кетип айтканыў ошол болот. “Ахли сїнна вал жамаат саваабул ‘азам”. Кєпчїлїк жаамат менен кетип аткан болсоў, туура жолдо болгонун ошол болот. Ушул мечиттегилер менен чоогусуўбу, туура жолдо кетип атасыў, Ин ша Аллах. СУРОО: Ассаляму алейкум, айылда, буудайды каптарга сакташап эмеспи, негизи эле буудай сактаган жерде чычкан аралап, кээде чычкан буудайдын арасында єлїпкалат. Ошол буудайдан жасалган унду пайдалануунун шарияттын єкїмї кандай? ЖООП: Чычкан єлїп калса чычканды ыргытып жибересиз, болду. Ал суу эмес, ал курук, "фї" деп їйлєп койсоўуз, чаў болуп калса, ошону менен кетти. Ал эмес чычкан сары майга тїшїп калса, сары май кышында тоўуп

калган болсо, чычканды жана чычканга тийген жерди алып ыргытасыз, болду. Анан суюк майга тїшїп калса, суунун єкїмїндєй. Суюктуктардын єкїмїнїн баардыгы бирдей болот. СУРОО: Шахмат, бильярд спорт оюндары азгыруу болуп эсептелет, бирок азгырыкка жеткизбей, ойноп мелдешке чыкса болобу? ЖООП: Шахмат атайын хадистерде айтылынып калынган, "шаах" деген падыша, "маата" деген єлдї деген. Шахмат ошондон келип чыккан, арапча бул. Падыша єлдї дегенди тїшїндїрєт. Бул макрух, кандай болгон кїндє дагы шахмат оюну. Ал эми бильярд, башка бир спорт оюндары булар намаздан азгырбаса, ортосуна мелдеш (акча чогултуп ортого койуу) койбосо боло берет. Бул ханафи мазхабта, ал эми шафи мазхабта шахмат ойносо болот себеп дегенде акыл эсти курчутуп турат деп айтат, бирок ибадаттан азгырбасын. Демек сунний мазхабтардын биринде болгондон кийин ал нерсеге моюн сунган болсо жакшы эле.

КОРКУУНУН ЧЕГИ ЭМНЕДЕ? «Андан соў силердин жїрєгїўєр таш сыяктуу, же андан да катуурак болуп калды. Анткени таштардын арасынан сызылып агып чыккан булактар бар, алардын арасында ташты жарып чыккандары жана алардын арасында Аллахтан корккондугунан тємєн аккандары бар. Аллах силердин жасап жатканыўарды байкабай калбайт». (Бакара, 74. )

Бул аяттагы кайрылуу бани Исраил коомуна айтылса да, муфассирлер жалпы маанини камтыйт дешет. «Аллахты эстегени їчїн жана акыйкаттын тїшкєнїнє ыйман келтиргендин жїрєгї жибий (корко) турган учур келдиби?» (Хадид,16) Албетте келди, бир гана жумшак жїрєктєр Аллахтын алдындагы коркунучтан жаш тєгїїгє даяр. Кантип таш жїрєктєрдї жумшартабыз жана Жараткандын алдында дайым кулдукта болууга кєндїрєбїз? Єзгєчє илим издеген учурда єзїбїздї Аллах алдындагы коркунучтарды сезїїгє кантип мажбурлайбыз. Аль Куртуби єз тафсиринде тємєндєгї аятты келтирет: «Алар ыйлап, эт беттери менен жыгылат. Аларга (бул) коркууну арттырат» (Исра, 109) Ар бир илим алуучунун жїрєгї Куран укканда коркунуч менен багынууга толгон деўгээлге жетиши керек. Кимге илим берилип, бирок ал ыйлабаса, ал илимге татыктуу эмес. Ошондуктан Аллах илим ээлери жєнїндє мындай дейт»,-деп Куран аятын келтирет. «Бул пайгамбарлар, Аллах єз мээримдїїлїгїн кєргєзгєн Адамдын жана Нух менен бирге ташыгандарыбыздын урпактарынан, Ибрахим менен Исраилдин урпагынан туура жол кєрсєтїп, тандаган кишилерибизден. Аларга Мээримдїїнїн аяттары окулган кезде, алар эт-бетинен кетип ыйлаган абалда сажда кылышат». (Марям, 58) 1. Куран окуу жана анын аяттарга ой жїгїртїї Ибн Масуд Пайгамбарыбыз менен болгон учурдагы мындай 17-январь, 2014-жыл

окуяны баяндайт: «Пайгамбар: -Мага Куран окуп бер,-деди. Мен: - Оо, Аллахтын элчиси Куран сизге жиберилсе мен кантип окуйм,- дедим. Ал: -Мен башка бирєєнїн окуганын жакшы кєрєм,- деди. Мен «Ниса» сїрєєсїн окуп, бул аятка жеткенимде, «Эгер Биз ар бир элден кїбє алып келсек, сени буларга каршы кїбєлєндїрсєк, (каапырлардын абалы) кандай болоор экен». (Ниса, 41) ал: -Жетиштїї,- деди. Мен аны караганымда кєздєрїнєн жаш тамып жаткан экен. (Аль-Бухари, 5050; Муслим, 800) 2. Аллахтын азабынан коркуп, (єзгєчє адам єзї мене єзї калганда) ыйлоонун маўызы. Абу Хурайра (Аллах андан ыраазы болсун) мындай дейт: «Аллахтын элчиси айтты: «Аллахтын азабынан коркуп ыйлаган адам сїт желинге бармайын Отко кире албайт, а Аллах жолунда кїрєшкє чыккандагы чаў тозок тїтїнї менен бирге боло албайт» (Тирмизи, 1633; Аль Насаи, 3108). «Сїт желинге кайтып бармайын» дегени метафора тїз мааниде кабыл алсак, андай болушу эч мїмкїн эмес. «Чындыгында, ким Биздин аяттарды четке какса, текебер болсо, аларга асмандардын дарбазалары ачылбайт жана тєє ийненин кєзїнєн єткєнгє чейин Бейишке киришпейт. Кїнєєкєрлєрдї ушинтип жазалайбыз». (Аараф, 40 ) Пайгамбарыбыз (Аллахтын тынчтыгы жана ыракматы болсун) мындай дейт:«Аллахтын кєлєкєсїнєн башка эч бир кєлєкє болбогон Сурак Кїнїндє Ал-

лахтын кєлєкєсїнє калкаланган жети тїрдїї адам бар. Алар: адилеттїї падыша, жаштыгынан Аллах жолунда кызмат кылгандар, кимдин жїрєгї мечитке байланган болсо, Аллах ыраазычылыгы їчїн сїйїшїп, табышып жана Анын ыраазычылыгы їчїн ажырашкан адамдар, бай жана чырайлуу аялдын азгырыгынан «Мен Аллахтын каарынан корком»,- деп баш тарткан адам, оў колу берген садаканы сол колу кєрбєгєн (жашыруун садака берген) адам жана (тїнбї, кїнбї) жалгыз олтуруп Аллахты эстегенде кєзїнєн жашы тєгїлгєн адам. (Бухари, 660; Муслим, 1031) Жалгыз калгандагы ыйлоодо адам мактанычтан алыс болот. Эгер адам буга умтулса, Аллахтын улуулугун жана кудуретин сезїїгє жан їрєп, ыйласа, анда кєлєкє табылбаган Жаза Кїндє Аллахтын кєлєкєсїндє болууга татыктуу болот. 3. Єзїбїздїн абалыбыз, кїнєє кылууга батынганыбызда, ушул абалда Аллахтын менен жолугушуудагы коркунучка ой жїгїртїї. Адилеттїї адамдардын бири бул тууралуу айтылганда кїнї, тїнї ыйлай турган. Суфъяндын минтип ыйлап айтканы бар: "Мен єлїм алдында динимди тарттырып жиберемби деп корком». Исмаил ибн Закарийа коўшусу Хабиба ибн Мухаммад тууралуу мындай деп баяндайт: «Ар кїнї кечинде жана ар кїндїн таўында да анын ыйлаганын угар элем. Аялына эмне болгондугун барып сураганымда, «Аллахтын аты менен касам ичем, качан кеч киргенде ал таўга жетпей каламбы деп, таў киргенде кечке жетпей каламбы деп коркот»,деди.Такыба момундарда мына ушундай Аллахтан болгон коркуу, коркунучка єрттєнїп ыйлаганды адат кылышкан. Йазида аль Ракашинин кєп ыйлаганды-

гын сындашып, мындай дешет: «Эгер от сен їчїн гана жаралган болсо, сен мындан артык ыйлабайт белеў? Анда ал: «А, от менден башкалар їчїн да жаралды беле?»- дейт. Сулаймиден сурашты: «Кайгы деген эмне?» Ал: «Силерге кїйїт! Єлїм колум сыяктуу жакын, кабыр - менин їйїм, мен Сурак Кїнїндє турам, сапарым тозок їстїндє єтїп жатат. Єзїмдє эмне болуп жатканын билбейм»,- деген. Фадаллах ибн Сайфи да кєп ыйлачу эле. Анын аялына бирєє келип, «Тигиге эмне болду?»,- дейт. Анда аялы мындай деп жооп берет: «Ал жолум алыс, азыгым аябай аз дейт»,- деп жооп берет. АльХасан бир жолу тїнї ыйлаганынан коўшусунун тынчын алат. Алар эмне болгонун сурашат, анда Аль-Хасан мындай деп жооп берет: «Мен кылган кїнєємдї эстедим, ошон їчїн ыйладым». Тамим аль-Дари (Аллах андан ыраазы болсун) бул аятты келтирип: «Же жаман иштерди жасагандар, єздєрїн ыйман келтирип, жакшы иштерди жасаган адамдар сыяктуу эле биз да жашоодо, єлїмдє алар менен бирдейбиз деп ойлошобу? Алардын (єздєрїнчє) чыгарган чечимдери кандай жаман?!» (Аль Жаасия, 21). Ушул аятты таў аткыча кайталай да, ыйлай да берди. Хузайфа (Аллах андан ыраазы болсун) да кєп ыйлай турган. Андан ыйлаганынын себебин сурашканда, «Мени Аллахтын ыраазычылыгы кїтїп турабы, же каары кїтїрїп турабы билбеймин»,- деп жооп кылат. Саад ибн аль Акрам айтат: «Ибн Масуд менен сейилдеп жїргєнїмдє, ал оттон ысыган темирди алып чыгып жаткан темирчининин жанынан єтїп баратып, эриген темирди карап туруп ыйлап жиберди»,-дейт. 4. Аллахтын алдындагы милдеттерибизди татыктуу аткара албай жаткандыгыбызды сезип,

єзїбїздї єкїнїїгє їйрєтїїбїз керек. Тїнкї ибадатта ыйлоо жан дїйнєнї жабыркаткан ооруларды дарылайт. «Ушул Сєзгє эмнеге силер таў каласыўар?! Ыйлабастан (эмнеге) кїлєсїўєр?!» (Ан-Нажм, 59-60). 5. Жамандыктан сактануунун ыйы Ибн Омар (Аллах андан ыраазы болсун) мындай дейт: "Аллахтын элчиси (Аллахтын тынчтыгы жана ыракматы болсун) аль Хижрдан єтїп баратып, (Тамуд элинин жери) мындай деди: «Ким єзїн таарынткан болсо, їйлєрїнєн чыкпасын, эгер силер ыйлабасаўар аларга болгон, силерге да болот». Кийин Аллах элчиси башын жаап, бул єрєєндєн алыстап кеткичекти кадамын ылдамдатып жєнєдї. (Бухари, 3380; Муслим 2980) 6. Аалымдардын окуу, дарстарына катышуу жїрєктї жумшартат. Аль Ирбад ибн Саарийа (Аллах андан ыраазы болсун), ыйлаганды адат кылгандардын бири айтат: « Аллахтын элчиси (Аллахтын тынчтыгы жана ыракматы болсун) жїрєктї элжиреткен сєз айтканда биздин жїрєктєр толкуп, кєздєрїбїз жашка толду» дейт. (Тирмизи, 2676; Абу Давуд, 4607; Ибн Маджа) Кадырман окурман, сиздин Кудайдан коркууўуздун чеги кайда? Куран аяттарын укканда, окуганда жогоруда сєз болгон такыбылардай жїрєк титиреген абалга жетесизби? Ырайымдуу заттан калканч издеп ибадаттарыбызга назар салалык, кемтигин толуктайлык. Кылган ишибизге жооп берер кїндїн жакын экенин сезелик, мындай сезимдер Кудайга жакындообузга шерик болсун. Аллах бизди Єзїнїн сїйїктїї жана Єзї ыраазы болгон пенделеринен кылсын! www


ЭКРАН МАЕК

13

Айтурган САТИЕВА, диктор:

, ы ч р ы , а с и р т к “А ” ї ч л е к м у г л о б бийчи, сїрєтчї Сїрдїї, сулуу, ажарлуу, мукам їндїї 5-каналдык диктору Айтурган Сатиева менен бир чай кайнам отуруп маек курдук. Кєрсє, диктордун жїрєгїнїн тїпкїрїндє укмуш сырлар жатыптыр...

- Айтурган маегибизди сенин бактылуу балалыгыў єткєн айылыўан баштасак. - Балалык... Менин балалыгым тарыхта тереў орду бар Єзгєн районунун Кызыл-Сеўир деген айылында єттї. Ата-энем экєє теў мугалимдер, 5 бир туугандын 4-сї, ата-энемдин мага чейин 3 баласы болсо да кєп жыл кїтїп жїрїп кєргєн ымыркайы болгон экенмин. Ара тєрєлїп, чабал болуп, аныма байланыштуубу же мїнєзїмбї эрке, єжєр кыз болуп чоўойгом. Бирок тентек эмес элем, тескерисинче ызы-чуу салып ойногон курдаштарымды кичинекейимден эле жактыра бербечїмїн. Жаныбарлардын бардык тїрїнїн балдары, кооз єсїмдїктєр жада калса асмандагы булутка да убай салып, сырдашып ойночумун. Азыр ойлосом мїнєзїм тїнт кєрїнсє керек эле. Бирок эс тартып мектеп босогосун аттагандан баштап, ыр-бийге жакын болуп, мектептин салтанат кечелеринин кєркїн ачуу менен алек болоор элем. Сабак жазган эжеме кошулуп китеп барактап жїрїп, 1-класска барганда эле китепти шыр окуп калгандыктан, мугалимдерим єз классыма жомок окутуп же билген жомокторумду айттырып отургузуп койгон кїндєрї кєп эле болчу . Апам кыргыз тили адабиятынан сабак бергендиктен, бала кезимдин ар бир тїнї жомокторго ширелип єткєн. Укмуштай кызыктуу, элестїї кылып апам айтып берген жомоктор, Бегайым Жайчиеванын радио аркылуу окуган жомоктору менин адабиятка болгон кызыгуумду тїптєдї. - Кичинекей кезиўде кайсы кесиптин ээси болууну кыялданаар элеў? - Бала кезимде бардык наристелер сыяктуу эле кыялдарым бийик болчу. Кесиптин оош-кыйышын тїшїнбєгєн тунук сезимдїї куракта деле чыгармачылык дїйнєсїнїн тегерегинде кыялданаар элем. Актриса, ырчы, бийчи, сїрєтчї болгум келчї. Бир аз эс тартып калганда, атаэнемдей болуп мугалим болгум келчї. Ал эми журналистиканы, теледен белгилїї дикторлор Тамара Жаманбаева, Тамара Алсеитова, Ширин Жумагулова эжелердин алып баруусундагы кабарларды кєрїп, кызыгуум артып баштаган. - Канча жашыўда турмушка чыктыў? - 21 жашымда турмушка чыктым. - Уулуў чоўоюп калса керек? Кимиўерге окшош? - 4 жаштан єтїп калдык. Келбетинен атасына, мїнєзї, ден соолугу жагынан мага окшош.

- Журналистикага кандайча аралашып калгансыў? Алгач кайсы тармакта иш алып бардыў? - Ошол єспїрїм курактагы кызыгуум, мектепти аяктаган соў кесип кылып тандоого алып келди. И. Арабаев атындагы КМУнин журналистика факультетинин 1-курсуна тапшыргандан баштап эле “Байчечекей”, “Жеткинчек” гезиттерине сырттан кабарчы болуп аралашып калдым. Анткени ага чейин мектепте окуп жїргєндє эле башка гезиттерге чакан материал, ыр, чыгармаларды жазып жиберип турчумун. Анан журналистикага келгенде Казакбаев Дайыр деген агайыбыз, “журналистбул жаза билїїсї керек. Эгер текст жазганды билбесеўер, канчалык кызыгууўар кїч болсо да, азыртан башка факультетке которулуп, башка кесипти тандагыла” дегени кулагыма кїмїш сырга болду. Каалап келген кесибимди жоготуудан корктумбу, же кызыгуум арттыбы айтор жогоруда айткан гезиттерге аралашып, макала жаза баштадым. Кєп єтпєй, кыргыз радиосуна барып калып, радио дїйнєсї мени єзїнє тартып кетти десем болот.

кесип болгондуктан, бул кесипке аттанган жана аркалап келе жаткан бардык кесиптештериме ийгилик гана каалар элем. - Купулга толгон ыр саптарын кулпуртуп жазып каласыў. Ыр жазууўа эмне тїрткї болгон? - Рахмат, Ыр жазып, поэзия дїйнєсїндє эркин сїзгєн акынмын деп атоодон алысмын єзїмдї. Жєн гана айрым учурларда кандайдыр бир окуяга таасирленгенде уйкаш саптар жаралып калат. - Акындын алгачкы саптары ак сїйїїгє арналат эмеспи. Сенин алгачкы саптарыў кимге арналган? - Мїмкїн. Бирок мен алгачкы ырды 7-класста окуп жїргєндє Ош 3000 деген сынакка карата, шаарыма арнап жазган элем. Айылдан районго, райондон областка чыгып, байгелїї орунга ээ болгон ырым, мага стимул болду окшойт. Ошондон баштап жогоруда айткандай, республикалык, областтык гезиттерге кутучага салып, почтанын кєк жашигине салып ийгенди адатка айлантып алгам. Ошум менин кылымдарды карыткан, Орун алган тээ байыркы тарыхтан. Ортосунда чєгїп жаткан ыйык тоо, Ойлойм дайым жаралган го кайыптан.

- Радио, гезит жана телевидениенин кайсынысы жїрєгїўє чукул? - Їчєє теў менин каалап кїткєн наристелеримдей . Бєлїп карап, бирин экинчисинен артык же кем дей албайм. Їч тармакта теў иштеп кєргєн журналист катары, учурда їчєєнї теў бирдей алып кетсем деген ойлорум бар. Бирок тилекке каршы убакыт жол бербей келет. - Белгилїї дикторлордон кимдин дикциясын баалайсыў? - Єзїм кайталангыс диктор Тамара Алсеитованын тарбиясын алып, мектебинен єтїп калганмын. Ушунума кезегинде маани бербептирмин, бирок менин радиодон телеге секирик жасоомо эженин сабактары чоў кємєк берди. Тилекке каршы эжеден эрте айрылып калдык, бул кыргыз дикторлугунда чоў жоготуу болду. Азыр эженин кєзї тирїї болсо, кїн-тїн дебей сабагын окууга даяр элем аттиў. Ошондой эле Россиянын 1-каналынын диктору Юлия Панкратованын окуу стилин жактырам. Азыр тилекке каршы укпай калдым, “русское радионун” Казакстандагы студиясынан радио берїїлєрдї алып барган Акшолпан деген (фамилиясы эсимде жок) радио диктору бар эле. Ушунчалык дикциясы так, їнї жагымдуу болчу. Мен анда студент кезим болгондуктан, болочокто ушул диктор менен таанышсам деп кыялданчумун. Негизи дикторлук талыкпаган эмгекти жана чоў жоопкерчиликти талап кылган

Аталарым бабаларым кеп козгойтСулайман Тоо чєгїп жаткан тєєгє окшойт. Балким анда... Улуу Жибек Жолунда, Жїк артынып келе жаткан тєє окшойтдеген саптары эсимде калыптыр. - Жаш акындардан кимдин поэзия-

сын берилїї менен окуйсуў? - Жаш акын десек туура болобу? Мирлан Самыйкожонун калемине таандык ырлар єзгєчє жагат. Зайырбек Ажыматовдун ырлары жана да лирикалык ырларды жазганда кєшїлїп уйкуў келген Сайра Батыркулованын чыгармачылыгын баалайм. - Ырларыўа обон чыгарып берейин дегендер барбы? - Мен ыр жазып, чогултуп деле олуттуу мамиле кылбаптырмын. Бирок соўку учурларда блокнотко эмес, социалдык баракчаларыма жазып койгондуктан топтолуп калды. Айрым бир замандаштарымдын сунушу менен китеп кылып чыгарсакпы деп да турабыз. Убакыт кєрсєтєт. Ал эми жазылган соў обон чыгарайын дегендер боло элек, бирок сейрек кезде даяр обонун кєтєрїп келип, ага момундай мїнєздєгї ыр керек жазып берчи дегендер болот. Андай учурда жазып берген текстимдин автору єзїў эле бол деп аткаруучуга белек кылып коём. Себеби мен акын болбогондон кийин, аны їстїнє мен каалагандай эмес, ал каалагандай ыр жазылып жаткан соў, кєбїнчє мындай ырлар жеўил желпи болуп калат. - Илхом кандай учурда келет? - Илхом, эргїї... бардык эле идеялардай, кара сєз жазамбы же ыр жазамбы кєбїнчє башымдан єткєн, уккан-кєргєн кїбє болгон окуялардын їстїнєн ойго батып, ойлонуп калган кезде жаралат менде. Анда да бїтїндєй чыгарма эмес, ошол чыгарманын єзєгї, ядросу десем туура болот го. Ошол кезде кармап жазып калсаў чыгарма жеўил кетет. Эгер мїмкїнчїлїк болбой калып, эсиўде сактап анан жазам десеў, супсак жазылып калгандай сезилет єзїмє. - Сен їчїн сулуулук эмне? - Мен їчїн сулуулуктун єзї башкаларга бакыт тартуулоочу фактор. Айырмасы жок, ал кыймылдуу нерсеби же кыймылсызбы. Ал табияттын сулуулугубу же адамдар тарабынан жасалган жасалмабы. Анткени сулуулук бул кооздук, ал эми кооздукту кєргєндє ар бир адам кєз ирмемге болсо да жылмайып, суктанып алат. А бакыт деген кєз ирмемдерден гана турат эмеспи. Ал эми аял затынын сулуулугу, бул деле жогорудагыдай кєрїнїш, бирок муну ар коом ар тїрдїї баалайт сыягы. Тєлєбїбї КАСЫМАЛИЕВА 17-январь, 2014-жыл


14 Бар балакет чатактын баары салмагы кєбєйсїн дешип колдон-колго єтїп жатканда бир нерсени кошо койгондон кырчылдашмайлар башталат. Мунун жыты сасык болгону менен акчасы жыттуу эмеспи. Бешєєнїн кєз алдына героин эмес эле їймєлєктєгєн акчалар кєрїндї. Акча эмей анан. Чек ара кєзємєлїнєн аман-эсен єткєрїп алышса болгону. Оштогу жашыруун ала тургандар дагы ишеничтїї акчалар даяр. Ана акча деген. Кандай кылып эки єлкєнїн чек ара кєзємєлїнєн аман-эсен, жигин билгизбей єткєрїї жолун дагы Давлет менен Гїлсара ойлоп табышкан. Чек арадан аман-эсен єтїп алгандан кийин Ошко жеткириш экєєнє эч нерсе эмес. Аз-аздан ташып болсо дагы їч жолу Ошко алып барышты. Бул эки аялдын кыйындын кыйыны экенине Нурдан баа берди. Кантип алып єтїштїн жолу экєєнєн чыккан акыл. Бул экєє болбосо эркектер чек арадан билгизишпестен єткєзє алышмак эмес. Їчєє болбосо Давлет менен Гїлсара дагы мындай кєп акчаны таба алышпайт. Ушулар афгандардан жашыруун тїрдє алып келип жатышпайбы. Кыскасы, бешєє бир жипке байланышкан. Ошко баргандан кийин жагдайы жеўил. Ала тургандар ишеничтїї болгонуна кєздєрї жетип калышкан. Алар ишеничтїї болушпаса минтип биригип отуруша алмак эмес. Акчаны бешєє теў жакшы эле табышты. Эми дагы Ошто кїтїп жатышат. Кантип жигин билгизбей єтїштї деги билишет. Ошентсе дагы текшерип жатканда героинди катчу жерден таап алышпаса экен деп жыш ийненин їстїндє отургандай болушуп миў єлїп, миў тирилишет. Ошол ички толкунданууўду, алаўдаганыўды, коркконуўду билгизбей коюу, бейгамдай туруу, калп ырсайып жалпаўдаш кандай гана оор. Аа Кудайлап, колго тїшїрє кєрбє деп жаратканга миў бир ирет жалынышып кыл їстїндє, бычак мизинде болуп жан дїйнєсї тыбырчылайт. Героин катылган жер алоо болуп єрттєнїп, ошол єрттї билгизбей єтїш Давлет менен Гїлсарага азап. Ушул жолу бекитилген жерден таба алышпай аман-эсен єтїп алсак

Кубаттарымдын демине эч нерсе теў келбейт. Сагындым силерди. Телефондон балдарымдын аталап чурулдаган їнї баарын унуткарды. Эч кандай бєтєн аял жок, балдарым гана бар. Келгенимди билсин деп, тєшєгїмдї жыйбай, дасторконду чачкан бойдон калтырып, шашып жолго чыктым. Суусамыр аппак болуп карга чулганган. Чычкан капчыгайындагы карагайлар, майда бадалдардан бери бубак басып, зыўкыя каткан. Жїргїнчїлєрїм бака-шака тїшкєн шайыр жигиттер экен. Россияга барып иштеп, кєўїлдєгїдєй акча менен келе атышыптыр. Ал жакка баргандагы кыйналгандарын, алдангандарын, анан кєнїп калышкандан кийинки кїлкїлїї жоруктарын айтышып, каткырган бойдон Ошко кирип келдик. Келгенимди уккан Алымбек їйгє келип, оюма келбегенди айтты. - Атабызга барып келдим, аке. Аялы кайтыш болгонуна їч жыл болуптур, андан эки кызы бар экен. Экєє теў турмушка чыгып кеткенден кийин, єзї жалгыз бир їйдє калыптыр. Жашоосу оор, ооруп, тєшєктє жатыптыр. Ары караса карайт, бери болоор тїрї жок. Мен эмне болуп турам? Дайынын укканга кайдыгер болуп, ооруганын аяныч сезими болгон жок. - Кайсыл жерде жашайт экен? - Сары-Челек тарапта. - Оо уу, ушундай алыска барып келдиўби? - Алыс болсо эмне болуптур. Атамды кєрсєм деген арманым... - Кыздары келип каралашат бекен? Ошончо эле жашоосу жаманбы? - Ооба. Эми алар бирєєнїн бїлєєсї да. Бул ой башыма кайдан келе калды: “Бизди таштап кеткенинин азабын балким ошентип тартып жаткандыр”. Ушунумду Алымбек билип кала тургансып, уяла тїштїм. - Барып келели, аке. Бизди кєрїп кубанып калсын. Бурк эттим: 17-январь, 2014-жыл

СЕРИАЛ

НАРКО ТАШЫГЫЧТАР Íàðêî ñîîäàãà àðàëàøóóíóí ýêè ãàíà æîëó áàð. ªë¿ì æàíà ò¿ðìº. ¯÷¿í÷¿ æîëó æîê. Íàðêîçàòûí êîëäîíãîí äàãû, ñàòêàí äàãû ºç¿ àòàéûëàï æàð êûðûíäà òóðóï àëûï àæàëûíà áîé òàøòàãàí ìåíåí áàðàáàð.

БУРУЛКАН БАКЕЕВА (Сандан санга) экинчи ташыбай калалы деп тообо келтиришет. Чек арада колго тїшпєй аман-эсен єтїп алышкандан кийин баягы жыш ийненин їстїндє отургандай коркунуч жоголуп, анын ордуна таўгакталган акчалар элестеп, акча колго тийгенден кийин кайра эле ташый беришет. Гїлсараны болсо Нурдан дегеле тїшїнє албай келет. Артисттин эле єзї. Жїдємїш болуп кийинип алып, келесоочалыш болуп тура берет, момурап алганын кантесиў, бир байкуш, тиричилик деп келип жатпайбызбы деп маўыроо боло калат. Ошентип ыйлап ийчїдєй болуп келесоолонуп боор ооручудай болуп турса ким шектенмек эле. Кара курсактын айынан жїргєн бир бечера дешет. Шектендирбес їчїн бечера болумуш этип иштин баарын ошол жайлайт. Катчу жерге катып жигин билгизбей коё алышат. Акчасы кєп, ишенимдїї байла-

нышка чыккан дагы Гїлсара. Анын ошол бечера болгон маскасын сыйрып алсаў эмне деген гана айлакер ургаачы чыга келет. Акча дегенде їзїлїп тїшєт. Бул тєр кары кызды дагы тїшїнїї керек. Акча таппагандан башка бир кара башынын тїйшїгї гана бар. Кээде їчєє їй ээлерине билгизбей анча мынча ичип коюшат. Ошондо Гїлсаранын тили сайрап калат. баягы чек арада келесоо чалыш болгон неме арактын кїїсї менен бугун чыгара булкулдап алат. – Мен єзгєрдїм, мен мурун мындай эмес элем, мени бир туугандарымдын: «Келе мага», – дегени єзгєрттї. Эми єзїм їчїн гана жашайм. Аларды мен бере берип жаман кєндїрїптїрмїн. Жанымды оозума тиштеп кантип акча тапканым менен иштери жок. Жашоомо керектїїлєрдї сатып аламын дагы анан болду, Памирди, героинди желкемдин чуўкуру кєрсїн. Жалгыз башы-

н а г л ы т Ка ы р ы с н и д н и о р е г БУРУЛ БАЯН

(Сандан санга)

- “Кєрїп алгын, таштап, карабай кеткен балдарыў бизбиз, табышып алдык” деп табалаганыбы? Алымбек саамга таў кала карап калды. Кєзїндє “ушундай таш боор белеўиз” деген кєз караш. - Аке, кечиримдїї болгон жакшы. Ємїрдї таштап, єлїмгє баш койгон пендени тїшїнїўїз. Єлєєрїнє кєзїм жетпесе, їйгє алып келип бакмакмын. - Эмне, эмне?! Ата болуп єзї бизди багып коюптурбу? Атабызга келгенде экєєбїз тил табыша албаганыбыз менен ак кєўїл, барбаўдаганы менен жїрєгїмє жакын. Чайдан кийин кой десем болбой, жалбыракка толгон короону єзї эле шыпы-

рып кирди. - Балдарыўыз кичине, жеўем жаш баласы менен колу тийбейт. Сиз болсо тиричилик деп, талаалап жїрсєўїз. Мен шыпырбаганда ким шыпырмак эле. - Кой дейм, єзїм эле шыпырам. Кошуналар кєрсє уят эмеспи. Сен менин мейманымсыў. - Алар менен ишим эмне. Шыпырсам акемдин їйїн шыпырып жатам да. - Жолдо келе жатсам Суусамыр, АлаБелде, Чычкан капчыгайында кадимкидей кыш. Бизде болсо кар тїшє элек. Ал жооп берейин дегиче болбой телефону шыўгырады. Сїйлєшїп атып эле їрєйї уча тїштї. Анын кебетесинен эле сездим. Иш бїткєн экен. Эми эмне болот?

ма жетет тапканым. Ушинтип булкулдап жатканда Нурдандын чындап эле боору ооруйт. Давлет экєєнїкї башка. Жол азабын тартып чарчап барышканда чуркурап балдары тосуп алышканда бардык кыйынчылык «їф» дегендей жок болот. Жашоонун кумары жан шериги анан балдар эмеспи. Бул бечарада болсо жан шериги, баласы жок. Аялдын бактысы їй-бїлє менен эмеспи. Бешєє ошентип героинди тазабы же афгандар таза деп коюшуп дагы бирдемесин аралаштыра салыштыбы дешип аябай текшеришти. Фольга кагазынын їстїнє кїйгїзїлгєн героиндин тогологунан эч нерсе калбай кїйїп кетти. Таза экен. Аман-эсен чек арадан єткєзїп алышса кєп акча болчудай. Їй бетин кєрбєй Памирде темселеп жїргєндєрїнє жараша балээ болсо дагы кєп акча табыш керек. Єл-тирил, ал-жул акча таап калыш керек болуп калды бешєєнє. Келечеги, тиричилиги, кєп акчалуу болуп баюунун жолу ушул ак тоголокторго байланышкан. Сасык ак тоголоктор жей турган наны, самандай сапырылган акчалар эмеспи. Карамшо менен Сухраб дагы їч кыргызды таап алгандан бери жашоолору оўолду, малдары кєбєйдї. Буйтка жолдор менен чек ара кайтаргандарга жигин чыгарышпай афгандарга єтїп келишет. Їч кыргызга аябай ишенишет. Ошуна барып келбей койчулардан эмес. Алар деле кєп акчадан кантип качышсын. Бая кїнї бир имиш угушту. Эми чек арадан ары бери каттагандарды героинди жыттап таба турган ит менен текшеришет имиш. Антпесе Ошто наркомандар, аны саткандар кєбєйїп кылмыш, уурулук ушунун айынан кєп болуп жаткан имиш. Чек ара кєзємєлїнє героинди жыттап таба турган итти алып келишкенче їлгїрїп калуу керек. Кокустан ит келип калса шору курушканы ошол. Кой ити курусун, ушуну єткєрїп алышкыча келбесин деп тилешти. Ошо жолку героинден аябай жакшы пайда табышты. Накта тазасы, эў єтїмдїїчї «їч тогуз» экен. Хорогдо акча жок саткан товарыбыз сары майга алмашып келе жатабыз, – деп текшергендерге улар этин таштап єтїштї.

Жїрєгїмдєгї муз эрийби? Алымбек телефонун єчїрїп, кєзїнєн жаш куюлуп кетти. - Эмнеге жаныўда калбадым. Абалы оорун сезип туруп эле їмїттєнбєдїмбї. Сиз менен табышканымды айтып, сизди ээрчитип келем деп сїйїнтпєдїм беле. Єлєєр алдында балдарын кєрїп калсын дебедимби. Жанында кала берсем болмок экен, - деп зээни кейий берди. Єзїм болсо эмне болуп турам? Чын эле ушунча таш боор белем? Атамдын ааламдан єткєнїнє эмес, Алымбекти єзїмдїн кайдыгерлигим менен зээнин кейиткениме, мени ээрчитип келем деп, макул болбой койгонума капаланганына боорум ооруду. - Мен кеттим, аке. Атамды кємїш уулдук парзым. Мурункудай “атабыз” дебеди, “атам” деди. Мелтейгенимден улам атайыладыбы, же байкабадыбы – тїшїнє албадым. Тирїїсїндє барам дебедиў, эми єлгєнїндє бармак белеў дедиби, жїрї дебестен, таарынычы ичинде болуп, шашылган бойдон жєнєп кетти. - Жеўе, мен кеттим, жакшы калыўыз, деди їйдєн чыга калган Шарипага. - Мен тїнєйт го десе. Мынча шашылып... - Анын себебин акем айтат, єзї билсин, - деди да короодон чыкты. - Ал эмнеге шашылып кетип калды? - Атабыз єлїптїр, телефонуна чалышты, - деп кїўкїлдєдїм. - Эмне? Каерде? Качан? Аздан кийин менин барбайм, атам мага эмне кылып коюптур дегенимди уккан Шарипа катуу жемеледи. - Барасыў, сен атаўдын єлгєнїн угуп туруп, топурак салбай койгонуўа элге кепке кемтик, сєзгє сєлтїк болгуў келеби! Кєзїм ачыла тїштї, эмнеге ушул жагын ойлобой, таарынычымды эстеп туруп алдым. Жїрєгїмє їўїлсєм - ачышуу жок. Ээ, жашооў тїшкїр, ата мээримин, тарбиясын кєрбєгєндїн кесепети ушул да. Шарипа болсо жебирей берди:


СКАНВОРД

15

17-январь, 2014-жыл


16

ШОУ КЫЗ-БУРАКТЫН КЫЗДАРЫ АК КАЛПАК КЇНЇНЇН ГИМНИН ЫРДАШТЫ Тал чыбыктай ийилген, келбети сулуу келишкен ыркы кыздар Кыз-Бурак тобу 5-март Ак калпак кїнїнє карата ГИМН ырдап чыгышты. Бул ыр кыргыз элинин патриоттуулук сезимин абдан кїчєткєн ыр болуптур. Буюрса жакында радиолордон чогуу тыўдап калабыз.

МИРБЕК АТАБЕКОВ ЖУБАЙЫ МЕНЕН АЖЫЛЫКТА ЖЇРЄТ Жакында эле бирге тїтїн булатып баш кошкон тїгєйлєр Мирбек Атабеков жана Мээрим Тєлєпберген учурда ажылык парзын аткарып Меккеде сыйынып жїрїшєт. Алар кыргыз шоу бизнесинин кєрїнїктїї єкїлї менен кошо Бакыт Байсариев да жубайы менен ажылыкта жїрєт. Буюрса ушул айдын ортосунда Кыргызстанга келишээрин социалдык тармактарда билдиришти.

НЭНАнын КЫЯЛЫНДАГЫ КИМ? Ырдаганы да, жїргєнї да башкалардан єзгєчє болгон ырчы айым Нэна жакында эле єзїнїн “Кыялымда” аттуу ырына клип тартып, клибинин бетачары борборубуздагы соода борборлорунун биринде болуп єттї. Нэнага белгилїї бийчилер жардам беришти.

КЫРГЫЗСТАНДЫК ДИЗАЙНЕРЛЕР ЭЛ АРАЛЫК FASHION BRIDGE ФЕСТИВАЛЫНА КАТЫШЫП АТЫШАТ Кыргызстандык дизайнерлер 13-24-январда Берлинде єтїп жапкан Эл аралык фестивалга катышып жатышат. Fashion Bridge жаш дизайнерлер їчїн мода жана стиль боюнча эл аралык фестиваль. Фестивалдын башкы максаты дїйнє жїзїндєгї дизайнерлер менен тажрыйба алмашуу жана карьеранын єсїшїнє кємєк кєргєзїї. Мавлюда Жумабаева «Араби» коллекциясы менен, Зура Турдубаева «Экспрессия этно», Акинай Кушбакова «Чыгыш ыры», Гїлнур Исраилова «Заманбап тарых» аттуу коллекциясы менен Кыргызстандын атын коргоп келгени Берлинге аттанышкан.

СЫР СЄЗДЇ ЧЕЧМЕЛЕП, СЫЙЛЫК АЛ Óðìàòòó îêóðìàíäàð! Сиздерге конкурс сунуштап жатабыз. Тємєндє берилген QR-коддо эмне жазылганын ким биринчи табып, ал сєздї 0772-16-11-00 номерине QR-код деген сєздї кошуп SMS жазып жиберсе, ошол абонентке сыйлык катары 200 бирдик салынат!

NON STOP ТОБУ СЇЙЇШКЄНДЄР КЇНЇНЄ КОНЦЕРТ БЕРЇ��ГЄ ДАЯРДАНУУДА Жаштардын арасында популярдуулукка жеткен Non Stop тобу жыл сайын 14-февраль сїйїшкєндєр кїнїнє карата концерт берїїнї адатка айлантып алышкандай. Бул жылы да дал ошол кїнї концерт берїїгє даярданып, чуркап жїрїшєт. Алар жакында эле орус тилинде “Лед и пламя” аттуу ырын чыгарып, кїйєрмандарын дагы бир жолу сїйїнтїштї.

*Бул сандын жообу, кийинки санда жазылат.

Самара САЛАМАТОВА

Аба ырайы Бишкек Ош Баткен Єткєн сандын жообу: Айбат

Жалал-Абад Нарын Талас Каракол 17-январь, 2014-жыл


Айбат - коомдук-саясий гезити №61