Issuu on Google+

Токтогул ТУМАНов:

зордукталып, система менен аў сезим ЄзгЄрЇлмЄйЇн тирїїлєй кємїлгєн сот реФормасы ишке ашПайт 7 єспїрїм кыз

12

Жаратканым жар болсун!

коомдук–саясий гезит •

aybatkg@mail.ru •

¹ 51 • 1-íîÿáðü, 2013

«через забор» жумушка барууну мыйзамдаштыргысы келген ташиев 8

агасЫн КЄрЇП ИнИ ЄсЄт, булардЫ КЄрЇП КИм ЄсЄт?

Токтогул КАКЧЕКЕЕв:

2

курманбек осмонов колдоого муктаж эмес

6

Акылбек хАЛМАТов:

кыргыз кЇрЄшЇ эл аралык деўгээлге чыгат деген ЇмЇтЇбЇз бар 9

келишимдЇЇ бут – сулуулуктун белгиси

тагдырга ишенЇЇ кандай болот? 10

13


2

айбат пресс

Эркин Алымбеков тууганы їчїн ажылдап жатабы же эл їчїнбї?

2013-жылдын октябрь айынан Транспорт жана коммуникациялар министрлигинин астындагы жарандык авиация агенттигинин жетекчилигинен шыпырылган кадимки “ата мекенчи” депутат Эркин Алымбековдун бипбиртууган иниси Акылбек Жумабаев “креслосунан” айрылган соў, аны сактап калуу їчїн депутат агасынын ага жандалбастаганы коомчулукка кєп жага бербеди. Сындашты, айтышты. Айтпаганда не? Айтыш керек, сындаш керек. Эгерде туура эмес эле иштерди жасап жатса. Акылбек Жумабаевдин иштеп турган кезинде эмне иштерди аткарып жатканы деле дайынсыз. Маселен, аба каттамдардын тарифтери 2013-жылдын 1-мартынан баштап тємєндєрїн айтып чыккан. Тємєндєгєн жок. Алардын ошол кезде берген маалыматына ылайык, кїйїїчї май тоннасына 150 долларга тємєндєтїлїп, 1-марттан баштап Бишкек-Ош каттамындагы билеттер 500 сомго, БишкекЖалал-Абад, Бишкек-Баткен менен Бишкек-Исфана - 300 сомго арзандамак. Арзандадыбы, жок. Эў жєнєкєй ушул иштерди жасай албаган жєндємсїз Жумабаев кызматынан кеткен соў агасы Эркин Алымбеков “статс-катчысы Максатбек Дыйкановдор тарабынан "Манас" аэропортунда транспорттук хабды тїзїїгє жана транзиттик потенциалды максималдуу колдонууга эч кандай чаралар кєрїлгєн жок. Тїрк авиакомпаниясы Стамбул-Бишкек-Стамбул каттамында монополияда турганда, авиа билеттин баасы - 800 доллардан жогору кєтєрїлїп кеткен болчу. Кийин ал монополияны бузуп, башка авиакомпания да уча баштаганда баа кескин тємєндєдї. Бїгїн Москва багытында учуучу авиакомпанияга “крышевайтеткен” премьер-министр Жантєрє Сатыбалдиев, статс-катчы Дыйканов жана транспорт министри Калык

Султанов, ар бир жїргїнчїдєн авиакомпаниянын чєнтєгїнє 300 доллар сындырып берип турат. Эгер булар бул авиакомпанияга "крыша" болбогондо Бишкек-Москва-Бишкек" багытында да авиа билеттин баасы кескин тємєндєйт эле”, - деп айып тагып чыкты. Иниси кызматта иштеп жїргєндє эмнеге бул суроолорду кєтєрїп чыккан эмес деген суроо туулат. Эгерде иниси жакшы иштесе єзї кєтєрїп жаткан маселелер оў жолго салынып, авиа билеттердин баасы арзандап жїргїнчїлєр їчїн абдан ыўгайлуу болот эле да. Ал гана эмес Эркин Алымбеков, Акылбек Жумабаев жана “ар намысчы” депутат Игорь Гусаров їчєєнїн “Kyrgyz Airlines” компаниясында їлїшї бар дешет. Бул авиакомпанияга Тїркия, Россия ж.б. єлкєлєргє жетиден кошумча каттам алып бергени айтылып жїрєт. Ушундан улам Эркин мырзанын эмнеге эле аўылдап чыгып атканын аўдасак болот го! Ал эми депутат башы менен мас абалында кєчєдє бак-дарактарды булгап заара ушатып жатканын кеп кылбай эле коёлу. Болбосо тууганы їчїн кїйїп бышып жїргєн Бакиев эмне болду?

"Айбат Аймак" коомдук фонду Башкы редактор:

Каныбек Сапаров Редактордун орун басары: Улукбек КУТМАНБАЕВ тел: 0707 56 94 88

1-ноябрь, 2013-жыл

Саясат таануучу Марс Сариев акыркы убактагы экс-министрлердин жана ЖК депутатына карата козголгон кылмыш иши боюнча пикирин билдирди. Анын айтымында, президент мурунку жана учурдагы жогорку кызматтагы чиновниктер, депутаттарды пешенесинен сылабайт. “Кєпчїлїк Нариман Тїлеевдин кылмыш иши менен коррупцияга каршы кїрєшїї токтоп калат деп ойлошкон. Кээ бирлер кезектеги “маски-шоу” болот деп кїтїшкєн. Бирок президент бул маселелер жаўыдан гана кїч алып жатканын кєрсєттї”, - дейт эксперт. Анын пикиринде, жакын арада бир катар бийлик же бизнес єкїлдєрї камалышы мїмкїн. “Кадрдык жактан чоў тазалоо алдыда турат. Эч кимге карата жеўилдетїї болбойт. Анткени Болот Абилдаев сыяктуу ири россиялык компанияларда чоў кызматты ээлегендер да четте калган жок да. Бул жакта “Газпром” менен болгон мамилелер эске да алынбаптыр”, - деди Сариев. Анын айтымында, Алмазбек Атамбаевдин катуу позициясы єлкєдєгї саясий кырдаалга байланыштуу. “Оппозиция азыр болбосо да жазында экономикадагы кєйгєйлєрдї бетке кармап, колдонушу мїмкїн. Ошондой эле мигранттардын массалык кайтып келиши, Кыргызстандын

Бажы союзуна кириши єлкєнїн базарларында соода-сатыктын кескин кыскарышына алып келет. Албетте, бардык маселелерде єлкє башчысын айыпташат. Ошондуктан Атамбаев коррупция менен болгон чечкиндїї иш-аракетинин натыйжасында гана абалды єз кєзємєлїндє сактап кала алат”, - деди Марс Сариев. “Vesti.kg” сайтынан которулду

Электр энергиясынын баасы кєтєрїлбєйт «Быйылкы жылуулук сезонунда электр энергиясына болгон баа кєтєрїлбєйт» деп билдирди премьер-министр. Анын айтымында электр энергиясынын баасы социалдык жактан муктаж їй-бїлєлєр їчїн эч кандай жогорулабайт. Байлыгы жетиштїї їй-бїлєлєр їчїн єзїнчє баа коюлушу мїмкїн. Бул боюнча азыркы тапта атайын адистер иш жїргїзїп жаткандыгын айтып єттї. Бирок, кандай болгон кїндє дагы электр энергиясынын баасы Бакиевдердин убагындагыдай эки эсеге кєтєрїлбєйт.

Мамлекеттик сырды ачкандарга жаза кїчєтїлєт Жогорку Кеўеш бїгїн “Мамлекеттик сырды сактоо” боюнча мыйзам долбоорду талкуулап, биринчи окууда кабыл алды. Ага ылайык, мамлекеттик сыр деп эсептелген бардык маалыматтарды чет єлкєгє жана эл аралык уюмдарга берген адамдар 6 жылдан 10 жылга чейин эркинен ажыратылат. Демилгечи депутаттардын бири Турсунбай Бакир уулунун буга чейин айтканына караганда, бул долбоордо мамлекеттик чыккынчылык деген эмне, тыўчы деген ким дегенге тактоо киргизилет. Айбат пресс

Жооптуу редактор: Мелис Артыков

Гезит ээси:

Кыргызстанда коррупцияга каршы багытта бир катар аткаминерлердин камалышы кїтїлїїдє

Редакциялык жамаат: Акинай АЙДАРОВА Тєлєбїбї КАСЫМАЛИЕВА Мирбек АСАНАЛИЕВ (0777 15 99 45 Жумгал) Самара Саламатова рыскїл Тыныбек кызы (03943 43679 Ыссык Кєл)

Менеджер: Чолпон АСАНОВА Тел: 0772 75 45 49

Веб-сайт: www.aibat.kg Веб-редактор: Бектур БАЙМОЎОЛОВ Электрондук каттар їчїн дарегибиз: aybatkg@mail.ru Редакцияга келген материалдар жана сїрєттєр кайтарылбайт.

Гезит редакциянын компьютердик басма бєлїмїндє терилип, жасалгаланды.

Гезитте жарыяланган материалдар редакциянын кєз карашын чагылдырбайт. Макала жана интервьюлардагы чындыкка дал келбеген маалыматтарга макала жазган жана интервью берген инсандар єздєрї жоопкер. Жарнамалардын мазмунуна жарнама берїїчїлєр жооптуу. Жарнамалык материалдар:

Кыргыз Республикасынын Адилет министрлигинде катталган, Каттоо № 1853 Гезит «ММК колдоо боюнча борбор» фондунун басмаканасында басылды Гезит келишим баада.

Буйрутма №2677

Нускасы: 2000


3

айбат пресс

Жантєрє Сатыбалдиев, єкмєт башчысы:

«Єкмєттїн ишин бир эле «Кумтєр» менен баалабаш керек»

Єкмєт башчысы Жантєрє Сатыбалдиев 30-октябрда єкмєт їйїнїн маалымат борборунда массалык маалымат каражаттарынын єкїлдєрїнїн катышуусу менен маалымат жыйынын єткєздї. Ал сєзїнїн башында єкмєттїн акыркы 9 айдагы ишмердїїлїгїнє кыскача токтоло кетти. «Єкмєт эч качан популисттик кадамдарга барбашы керек, андыктан

мен єкмєттїн ишин конкреттїї цифралар менен келтирем» дейт Жантєрє Жолдошевич. Анын айтымында, їстїбїздєгї жылы єлкєбїздїн кєптєгєн тармактарында алдыга жылуулар болгон. Маселен, акыркы тогуз айдын ичинде 51, 724 миллион сом чогултулган. Бул єткєн жылга салыштырмалуу 6, 109 миллионго кєптїк кылат. Тактап айта турган болсок, салыктын кєлємї мындан да кєбїрєєк чогулмак, эгерде єткєн жылы «Кумтєр» ишканасынан алдын-ала эле 30 миллион доллар ашыкча алынбаганда. Айыл-чарбасы дагы єткєн жылга салыштырмалуу 4,2 пайызга єскєн. Бажы тармагынан тїшкєн каражаттардын кєлємї былтыркыдан алда канча кєптїк кылат. Булар менен катар эле айрым тармактардагы мамлекеттик кызматкерлердин айлык маяналарын да кєтєрїїгє жетишкен. Маселен, чек ара кызматкерлеринин айлык акылары кєтєрїлгєн. Июнь айынан бери ИИМ министрлигинин кызматкерлеринин айлык акылары кєтєрїлїп тєлєнїїдє. їстїбїздєгї жылдын 1-октябрынан тарта пенсия курагындагылардын дагы пенсиясынын кєлємї 10 пайызга жогорулаган. «Албетте айрым тармактарда кыйынчылыктар жок эмес, бар. Бирок, биз бардык тармактардагы кєйгєйлїї маселелерге кайрылып жатабыз. Алардын бардыгын алдын-ала айтып, популизмге берилбейли. Биз єзїбїздїн дараметибизди жасаган ишибиз менен кєрсєтєлї» дейт премьер.

«Мен премьер-министр болгондон кийин кызым, уулум жана иним мамлекеттик жумуштан кетишкен»

«Ата-Мекен» фракциясынын депутаты Эркинбек Алымбеков: «Жантєрє Сатыбалдиев айрым авиакомпанияларды колдоого алып, андан єз їлїшїн алып турат экен» деген дооматы дагы журналисттер тарабынан унутта калган жок. Бул суроого премьер-министр: «Менин кызым мен премьер-министр болгонго чейин эле «Скай Бишкек» авиакомпаниясынын тїзїїчїлєрїнєн болгон. Андан сырткары бир иним, уулум дагы мамлекеттик жумушта иштешчї. Мен аларга «Эгерде мени колдосоўор, бул жумуштардан баш тарткыла» деп айткам. Ошол эле учурда кызыма дагы. Ошондон кийин кызым «Скай Бишкек» авиакомпаниясынан чыгып кеткен. Азыр алар мамлекеттик структурада иштешпейт» деп жооп берди. Ошондой эле Эркинбек Алымбековдун дооматы боюнча иликтєє жїргїзїї керек экендигин билдирди.

Жогорку Кеўештин эки популисттик кадамы

Америка базасы кетсе да андан тїшчї салыктын орду жаўы ишканалардан табылат

Журналисттер тарабынан єкмєт башчыга тїрдїї суроолор жаады. Алардын бири: «Кыргызстандан Америка базасы чыгарылса, андан тїшчї каражаттын ордун кантип жабасыздар?» деген суроо болду. Буга ал: «Албетте, 2014-жылы Кыргызстандан транзиттик борбордун чыгарылышы менен кыйын кырдаал тїзїлєєрїн эске алып, єзїмдїн орун басарларыма бир нече ири ишканалардын ишин кєзємєлгє алууну бєлїштїрїп бергем. Биринчи кезекте, бул Кара-Балтадагы нефтини кайра иштетїїчї завод – жакынкы кїндєрї ишке киргени турат. Экинчиден Талды-Булак кенин иштетїї боюнча инвесторлор менен активдїї иш жїрїїдє. Жылдын аягында Бозумчак кени ишке кирет. Иштамберди кенинде 15-сентябрдан бери єндїрїш иши башталган» деген жообун узатты

«Кумтєр» ишин токтотсо, ага кошулуп дагы 708 чакан ишканалар ишин токтотот

Бїгїнкї кїндє «Кумтєр» маселеси боюнча сїйлєшїїлєр дагы деле уланып жаткандыгын Жантєрє Сатыбалдиев билдирди. Анын белгилешинче, сїйлєшїїлєрдїн багыттары боюнча єкмєт мїчєлєрї їч топко бєлїнїп алып иш алып барууда. Биргелешкен ишкана тїзїї багыты боюнча Жоомарт Оторбаевдин жетекчилиги астында, экологиялык маселелер боюнча Тайырбек Сарпашевдин, финансылык тармак боюнча Ольга Лаврованын же-

текчилиги алдында иш жїрїїдє. Алдыдагы сїйлєшїїлєрдїн жїрїшї боюнча їч вариант бар. Биринчиси канадалык инвесторлор менен биргелешкен ишкана тїзїї боюнча иштелип чыккан долбоор, экинчиси парламент тарабынан жїктєлгєн биргелешкен ишканада 67 пайызга жетїї варианты, їчїнчїсї улутташтыруу. «Єкмєт бул долбоордо мамлекетибиздин кызыкчылыгын жогорку деўгээлде коргойт. 15-ноябрдан тарта канадалык инвесторлор келип, сїйлєшїїлєр башталат. Андан кийин алар дагы єз позицияларын билдирет» дейт премьер-министр. Ошондой эле «Кумтєр» ишканасы токтоп калса, аны азык-тїлїк, товар менен камсыз кылып турган чакан ишканалар да ишин токтотууга мажбур болорун билдирди. Мындай ишканалардын саны 708 жетет. Єкмєт башчы ал ишканалардан мамлекетке канча салык тїшє тургандыгын эсептєє їчїн буйрук бергендигин билдирди. «Бул 708 ишканада эў аз дегенде эле бештен киши эмгектенген болсо, ошондо 3500дєн ашуун адам жумушсуз калышы мїмкїн. Ага дагы «Кумтєрдїн» єзїндє иштегендерди кошсок 7000ге жетет. Андыктан бул маселени єтє тереў ойлонуш керек» дейт Сатыбалдиев.

Єкмєткє ишеним артпоого негиз жок

«Кумтєр» маселеси боюнча 50-50 пайыздагы ишкана тїзїї Меморандумун колдоого албай, тїрдїї сын-пикирлерди айткан депутаттардын кадамын, чечимин премьер-министр популисттик кадам деп эсептерин билдирди. «Кумтєрдї» токтотсок республикалык бюджет 7 миллиард сомдон, мамлекеттик бюджет 8 миллиард сомдон куру каларын айтып єттї. ЖКнын экинчи популисттик кадамы катары – «Кыргызгаз» боюнча Жогорку Кеўештин чечимин белгиледи.

«Єкмєттїн ишине бир гана «Кумтєр» маселеси боюнча баа бергенде болбойт. Єкмєттїн ишине жалпы тармактар боюнча баа берїї керек. Бїгїнкї кїндє єкмєт иштеп атат. 2010-жылдан бери мен бешинчи єкмєт башчы болуп отурам. Тєрт жыл толук толо электе эле ушунча єкмєт башчынын болгону деле жакшы кєрїнїш эмес. Азыркы тапта биз бирєєлєрдї сындаганга эле кыйын болуп калдык. Сындаса эле «Атамбаев тигинтип жатат, Сатыбалдиев антип жатат» дешет. Ошентип сындаардан мурун ар бирибиз єзїбїзгє «Мен Кыргызстан їчїн эмне кылдым?» деген суроону берсек жакшы болот эле» дейт Жантєрє Сатыбалдиев. «Бийликти бир партия узурпациялап алды» дегендер чыкты. Алар айтып жаткандай мен «КСДП» партиясынын мїчєсї эмесмин. Мени ушул кызматты аркалап бериўиз деп чакырышканынан макулдугумду бергем. Ошол узурпация тууралуу сїйлєп жаткандар Бакиевдердин убагында эмнеге їн катышкан жок эле, тїшїнїї кыйын» деген оюн да кошумчалай кетти.

Айбат пресс 1-ноябрь, 2013-жыл


4

сай-сат

Бакиевчилер 2010-жылдагы элдик революциянын айрым элементтерин кайталоо менен єч алууга єтїштїбї? Жїзгє чукул мекендештеринин ємїрїн кыйган, миўдеген мекендештерин ємїр бою майып кылган Бакиевдин кандуу режиминин «куйруктары» учурдагы бийликтен єч алуу максатында тїрдїї «ыкмаларды» колдоно баштагандары байкалды. Эске сала кетсек, 2010-жылдын 6-апрелинде Талас жергесинин эли тїп кєтєрїлє Бакиевдердин їй-бїлєлїк диктатурасына каршы чыгышкан эле. Бїтїндєй мамлекеттик бийлик бир їй-бїлєнїн бийлигине айланып, бири кыргыз элин койго теўесе, бири «тезек тердиргиси» келип, ансыз да каржылап турган карапайым элдин жонунан кайыш тилип жаткан бийлик акыркы кадамдары менен жашоосу жарды болгону менен кєкїрєгїндє Айкєл Манастан калган баатырдык, ар-намыстуулугу бар кыргыз элинин чыдамын биротоло тїгєткєн. «Алло» деп їлгїрє элегиўде 60 тыйындык тєлєм кошулган уюлдук байланыш, кышында жыргатып жылытпаса дагы, электр энергиясына болгон баанын эки эсе кымбатташы Бакиевдик режимдин кулашына акыркы себептер болуп калган. Ырасын айтканда, ага чейинки аракеттери деле КурСалиевичтин бийлигинин кутуруп бара жатканын кєрсєткєн. Эли їчїн, мамлекети їчїн жан їрєп кїрєшкєн, чыныгы патриот инсандарыбыздын канчасы Бакиевдин кандуу режиминин курмандыгы болгон. Журналисттерге, саясый ишмерлерге карата кол салуулар, буйрук менен адам єлтїрїїлєр болуп турган. Качкын президенттин эр-

ке талтаўы Максим далай бизнесмендердин маўдай тери менен тапкан бизнестерин рейдерлик жол менен басып алууга єткєн. Айтор, кыргыз элинин башына душмандар да салбаган кыйынчылыкты Бакиевдин бийлиги салып турган эле. Президент болгону колундагы бийлигин Максимчигине «тарттырып» жиберип, КурСалиевич аянтка чыгып єзбек бийин бийлеп, элдин алдына чыгып бєйрєгїн таянып, дымак менен гана сїйлєп калганга єткєн. Мына ушундай карасанатай бийликтин карєзгєй саясатына эч кандай саясый лидерлери жок эле, адегенде Талас жергесинде эл

жапырт кєтєрїлїп, 2010-жылдын 6-апрелинде облустук администрациянын имаратын басып алышкан. Бул чыныгы элдик толкун болгон. Анын эртеси борбор шаарыбызда Жаныш Бакиевдин октору ызылдап учуп жатканына карабай, кара жандарын сайып коюп, карапайым эл борбордук бийликти сїрїп чыккан. Азыркы кїндє болсо бардыгы башкача. Єлкєбїздє чыныгы демократиялык жолдогу парламенттик-президенттик башкаруу системасы иштеп турат. Эч ким элди «тезек» тердирген жок, эч ким элдин «алло» деп койгону їчїн 60 тыйын салык салган жок. Электр энергиянын баасы єз ор-

дунда. Саясый ишмерлерге, журналисттерге да эч кандай коркутуу бийлик тарабынан жасалган жок. Коррупцияга, коррупционерлерге каршы айыгышкан кїрєш жїрїп жатат. Эл аралык мамилелер чыўалып, єлкєбїзгє ири инвесторлорду тартуу аракети башталды. Бийлик бир адамдын колунда эмес. Бирок Бакиевдердин убагындагы майлуу «манту» жеп кєнїп калган саясатчылар бїгїнкї бийликтен кандай гана жол менен болсо дагы єч алуу жолун издешїїдє. Ал їчїн 2010-жылдагы чыныгы элдик революциянын айрым элементтерин кудум єзїндєй кылып кайталоого аракет

кылган сценарийлерин да байкап атабыз. Буга кечээ жакында эле болуп єткєн Караколдогу митинг, анын артында болгон облустук администрацияны басып алуу аракети, єкмєттїн єкїлїн барымтага алып, єрттєйбїз деп коркуткандарын айтсак болот. Бул сценарийлердин жазылышынын, анын «коюлушунун» артында кимдер тургандыгы жалпы кыргыз элине ачык эле билинип турат. Азыноолак эле Бакиевдин «акырынан» жем жеп кєнїп калган «ба-а баягылар» эле. Таластагы чыныгы революционерлердин аракетин Караколдогу кайталагысы келген «бакиевчилер» мамлекетибиздин, элибиздин эртеўки тагдыры менен ойноп жаткандарын тїшїнбєй жатышат. Алардын оюнда жалгыз гана єч алуу - «силер бизди ушинтип кууп чыктыўар эле, биз дагы ошентебиз» деген кєєдєй кара ой жатат. Алар азыркы тапта Кыргызстанда президенттик башкаруу эмес, парламенттик-президенттик башкаруу экендиктерин сонун тїшїнїп турушса да, бир эле президентке карата «чабуул» жасагылары келїїдє. Бирок, кыргыз эли илгертен кєрєгєч, акылман эл. Мындай бузукулук иштердин артында кимдер турганын, кайсыл «бакиевчилердин» кулагы «сыраўдап» жатканын сонун эле тїшїнїп турушат. Эл азыр Бакиевдин бийлигин кан тєгїп кулатып алып, кайра эле аны кан тєгїї менен алып келип, орноткусу келбээрин «бакиевчилер» тїшїнгїсї келбей жаткансыйт…

Жїзїўдї аччы!

Тїштїк коогалаўында безе качкан Суваналиевдин кантип бийликке сын айтканга абийири жол берип атат?

Артында калдыраган «калбырлары» бар саясатчылардын айрымдары бїгїнкї бийликке орду жок сын айтышып, керек болсо радикалдуу кадамдарга да баруудан баш тартпай келишет. Бирок, алардын элди карап сїйлєгєн сєздєрї канчалык кооз болгону менен кємїскєдєгї катылган «бийликке жетїї» максаттары ар бир кадамда1-ноябрь, 2013-жыл

рынан эле ачык-айкын байкалып калууда. Буга биринин артынан бири єтїп жаткан, ызы-чуулу митингдер кїбє. Кыргыз эли эзелтеден «єз башындагы тєєнї кєрбєй, бирєєнїн башындагы чєптї кєрєт» деген макалды айтып келген. Мына ушул макал бїгїнкї кїнд�� бийлик дегенде эки кєздєрї тєрт болуп, тїн уйкуларынан безип жїргєн

саясатчыларга тєп келип калгандай. Алардын бири «Каршылык Кєрсєтїї Кыймылы» деген кыймылдын лидери Ємїрбек Суваналиев. Жалпы Кыргызстандын эли шайлаган президентти: «Менин душманым» деп атап, бирде Нарынга, бирде Таласка барып митинг єткєрїп жїрєт. Бирок, анын коомдогу орду, кадыр-баркы канчалык экендиги єткєргєн митингдеринен эле байкалып калды. Анткени кыргыз элинин башына кыйчалыш кїн тїшїп турганда азыркы кыйкырып жаткан саясатчылардын катарында Суваналиев дагы кара жанын ала качып, коўулга башын каткандардын бири болчу. Тактап айтканда тїштїк жергебизде бир тууган кыргыз-єзбек элдеринин ортосуна чыккынчылардын салган чагымынан улам 2010-жылдын июнь айында коогалаўы болуп єткєнї эсибизде. Мына ушул коогалаўда мамлекетибиздин бїтїндїгї їчїн Убактылуу єкмєттїн мїчєлєрї кара жандарын карч уруп, кагылышты токтотууга далалат жасап, тажрыйбалуу аскер адамдарына муктаж болуп турганда Ємїрбек Суваналиевге да кайрылышкан. Бирок, генералчалыш мырза элинин, мамлекетинин бїтїндїгїнєн дагы кара жанынын амандыгын тилеп, Ош жергесинен безип кеткени бар. Бул туурасында экс-президент Роза Отунбаева жергиликтїї агент-

тиктердин бирине курган маегинде жар салды. «Єздєрїн оппозиция санагандарды биз кєрїп атабыз, алардын барк-баасын да билебиз. Жеке адамдарга кайрылбайын дедим эле, бирок 2010-жылдын июнь окуясы маалында кырдаал єтє курч болуп, аскер адамдарынын жардамына єтє муктаж болуп тургандагы Суваналиев эске тїшєт. Анын кєптєгєн жылдардан берки милициялык тажрыйбасына карап, Ош шаарына комендант кылып дайындаганбыз. Бирок, кєз ачып жумганча эле ал Ош шаарынан кадимкидей эле качып кетти. Мунусун алдыда боло турган референдумга катышкысы келбегендиги менен актанды. Биз ал кырдаалдан ансыз деле чыга алдык, мамлекет да ансыз да кыйын кырдаалдан чыкты, мындан ары да ансыз алдыга жыла алат» дейт Роза Исаковна. Ырасында эле кан кїйїп турган маалда мамлекетин коргоп калуудан качкан генерал Суваналиев мындан ары кыргыз элине кандай жакшылык жасаш мїмкїн? Кудай єзї сактасын, мамлекетибиздин башына кыйын кырдаал келгенде таштап кача берсе, анда Кыргызстан Суваналиевге эмне їчїн керек деген суроо жаралат. Бийликте бакыйып отуруп, мансабына манчыркаш їчїн эле керекпи? Бакыт БЕКТУРОВ


5

Єткєнгє кылчайып…

Бакиевдин сїрєтїн эшекке оонаткан эл эски заманды эўсегендерди эмне кылат? 2010-жылдын 7-апрели. Бул кїнї їй-бїлєлїк кандуу режимдин єзїм билемдигине чыдабаган карапайым калк тїп кєтєрїлїп, Курманбек Бакиевди тууган-туушкандары менен кошо дыргаяктата кубалаган. Ошондогу бир элес алигиче кєпчїлїктїн кєз алдында тартылып турат. КурСалиевич бийлигин сактап калыш їчїн єз элине ок чыгара элек кезде Ысык-Кєлдїн чок ортосунда чогулган адамдар облимараттагы Бакиевдин элеси тїшїрїлгєн килемчени алып чыгып, анын їстїнє эшекти жаткырганы кєгїлтїр экран аркылуу кєрсєтїлгєн эле. Муну кєргєн аксакалдар: «Адамдын сїрєтїнїн їстїнє эшектин жаткырылганы – жамандыктын белгиси. Бакиевдин иши оўбой калды. Ал тактан кулайт эми» дешкен болчу. Айткандай эле Бакиев їй-бїлєсї менен чымын-чиркейлерге таланганына кайыл болуп Минскиден жай тапса, инилери, уулдары ар кыл коктуда жашырынып жїрїшєт. Бирок, ошол эле мезгилде айрым саясатчылар эски режимди эўсеп, Бакиев бийлигин орнотууну кєздєгєндєй маанай жаралууда.

Курманбек Бакиевди мекенине алып келерин алгачкылардан болуп «Ата журт» партиясынын тєрагасы Камчыбек Ташиев парламенттик шайлоо єнєктїгї маалында жарыялаганын коомчулук уккан. Лейлек районундагы Исфара айылынын шайлоочулары менен жолугушуп жатканда жергиликтїї тургундардын бири: «Сиз 2005-жылдан бери мамлекеттик кызматта иштеп жїрдїўїз, К.Бакиевди эмнеге сактап кала албадыўыз?» деп суроо узатканда оргу-баргы Ташиев: «К.Бакиевди сактап кала албадык, бирок, акыры аны мамлекетке кайра алып келебиз» дегендей жооп бергени белгилїї. Бул жєн гана айтылган сєз эмес экенин, анын тїпкї максаты – Бакиев бийлигин кайрадан орнотуу экендигин єткєн жылдын 3-октябрындагы окуядан соў кїбє болдук. Камчыбек Кыдыршаевич «Кумтєрдї» шылтоолоп, Чыўгызханчасынан Ак їйдї басып алуу планы ийгиликсиз аяктап, саясый банкротко учурады. Контрреволюция жасоо аракети ушуну менен эле чектелип калган жок. «Ата мекен» партиясынын тєрагасы Ємїрбек Текебаев 13-февралда Ак їйдїн дал тушунда єткєн митингде реваншисттик кїчтєр бийликти басып алуу планын тїзгєнїн билдирди. Анын айтымында, мындай кїчтєр изги тилегин быйыл аткарышмак. «Тарыхты кайра жазууга болбойт. Биздин баатыр тарыхыбызды єзгєртїїнї каалаган адамдар бїгїн саясый аренада пайда болуп, аракет жасап отурушат. Бакиев їчїн єлєм, аны кайра алып келем деген адамдар чыгууда. Алар єздєрїнїн шарт-

тарын «диктовать» этип жатышат. Алар Ак їйдї басып алып, бийликти алмаштырабыз деп коркутушат. Биз революцияны коргойбуз деп жарыялашыбыз керек. Биз революцияны реставрация кылып, эски заманды алып келебиз дегендерге сокку урушубуз керек. Алардын арам ойлору болсо, биз аларга сокку беребиз» деген Текебаевдин кеби турмуш жїзїндє далилденди. Атап айтканда, Эрланбек Ємїралиев аттуу жаш активист оппозициянын “Кувакы”, “Юпи” сыяктуу чуулгандуу пландарын ашкерелеп, бийликке жетиш їчїн єз элин ууландыруудан да кайра тартпаган “ата журтчу” Садыр Жапаров, “акыйкатчы” Аликбек Жекшенкулов, Кубанычбек Кадыров сыяктуу єздєрїн оппозиция лидери санаган фигуралардын маскасын сыйрыды. Ал эми 7-октябрда Ысык-Кєлдєгї обладминистрацияга чабуул жасоо, облус губернатору Эмилбек Каптагаевди барымтага алуу операцияларын тїзїп, єзї Минскиге жылып кеткен Садыр Жапаров эзелтен Бакиевдин буйругун “кыўк” этпей аткарып келгени бештен белгилїї. Демек, Садыр мырза 7-октябрда азыркы бийликти оодарып тїшїп, Бакиев заманын орнотууну кєздєгєн десек жаўылышпайбызбы? Качкын президент Бакиевге болгон «аруу махабаты» сууй элек саясатчыларыбыз дагы арбын экен. Мисалы, 7-апрелде єз элине ок аткан Бакиев жана анын жан-жєкєрлєрїнє адвокаттык кылган Чолпон Жакупова, Ємїрбек Суваналиев жана экс-«ак жолчу» депутат Бегалы Наргозуев тандемдешип, «Каршылык

Кєрсєтїї Кыймылын» (“ККК») тїзє салып, саясый кїрєшкє аттанышты. Ысымы аталган саясатчылардын бїгїнкї бийликке койгон кїнєєсї бул: бийлик президенттин колуна топтолду, бийликти узурпациялоо башталды.

рок, бїгїнкї кїндє ачык саясатка чыгып, бийликке келип отурат. Кокус кызмат їчїн эле жанталашкан болсо, 2005-жылы деле кызмат алып алса болот болчу. Мындай караганда, атасы бийликке келгенден 5 жылдан соў

Ал эми кєзкарандысыз эксперттер «КККнын» койгон дооматтары негизсиз экенин билдиришти. Аларды карапайым калк дагы колдобостугун 10-октябрда Таласта, андан кийин Нарында єткєн митингдер далилдеди. Кызык жери, «узурпация эле, узурпация» деп жер муштап, оозунан кєбїгї чачыраганча айкырган «господин» Наргозуев 2009-жылы 28-январда «Учур» гезитине курган маегинде ханзаада Максим Бакиевди «байдын эрке кызындай» мактап, аны президент кылуу демилгесин кєтєргєн. Эртеўки кїнї чычалап чыкпашы їчїн интервьюнун урунттуу учурун мисалдайбыз. Ал маегинде минтет: «Биринчиден, Максим Курманбекович азыр президент эмес. Келечекте президент болорун бир Кудай билет. Эгер эл шайласа, Кыргызстанды башкарышы мїмкїн. Би-

кызматка келип отуруп атпайбы. Мен ойлойт элем, президенттин баласы болобу, бир тууганыбы, эгер шайлоо аркылуу президенттикке шайлана турган болсо, бул дїйнєлїк практикада боло келген - атасынын ордуна баласы мурасын улантканы боюнча… Мисалдарды кєп санасак болот да, Америкада Буштун баласы президент болгон…». Ошол эле Бегалы мырза М.Бакиевдин ЦАРИИнин тєрагалыгына дайындалышын жата калып коргогон пикирин «Азаттык» радиосуна билдирген. «Мага бул дайындоо кандайдыр бир їмїттєрдї берип атат да. Элибиздин жашоо деўгээлинин єсїшїнє жакшы пайдасы тиеби деген їмїттєрдї жандырып атат. Себеби министрликтерге кандай гана акча келбесин, кандай гана акчалар єнїктїрїї бюджетине бєлїнбєсїн, ошол акчалар ар тїрдїї коррупция-

лык аракеттердин натыйжасында кумга сиўген суудай жок болуп, жыйынтыгы чыкпай жатчу эле. Азыр бул дайындоонун негизинде менин оюмча Максим Курманбекович иштин жыйынтыгына кызыкдар киши катары ар бир тыйын эсебинде болот. Мен ойлойм, бул киши жаш жетекчи катары жыйынтыкка кызыкдар. Анын негизинде коррупцияга бєгєт коюлуп, кийинки жылдары элдин жашоосунун оўолушуна жардам береби деген чоў їмїт менен отурам. Менин оюмча биздин элдин жашоо-жыргалчылыгына алып келчї дайындоо деп эсептейм» деген Наргозуев бїгїн узурпация тууралуу айтууга моралдык укугу жок эмеспи. Анда ал неге орунсуз талаптары менен бїгїнкї бийликке каршы аттанды? Балким ал Максим Курманбековичиў президент кылууга чындап киришип жїрбєсїн? Бїгїнкї оппозиция лидерлеринин кєпчїлїгїнїн соўку жїрїштєрїн карасаў Бакиевдик режимди орнотууну кєздєп жатканы байкалат. Ал эми карапайым калк Бакиевдин єз элинин жонунан кантип кайыш тилгенин, кантип электр жарыгынын наркын эселеп кымбаттатканын, кантип кырчындай жигиттерди четинен кырганын, єз элине ок чыгарганын унута элек. Ошон їчїн, анын сїрєтї тартылган килемчени эшекке оонатып, їй-бїлєсї менен кошо Минскиге чейин кубалап, инилери, уулдары кєрїнгєн жерде тентип жїрїшєт. Мына ушундай режимди кайрадан «тирилтїїнї» кєздєгєн саясатчыларды эми кандай тагдыр кїтїп турар экен? «Эси барда этектерин жаап», єз элине, єз мамлекетине карасанатайлыгын токтотушпаса, эртеўки кїнї кеч болуп каларын тїшїнгєндєрї оў. Же Бакиевдин сїрєтї чегерилген килемче таржымалы эстеринен чыгып калганбы? Акинай АЙДАРОВА 1-ноябрь, 2013-жыл


6

Шрекизм

Токтогул Какчекеев, талдоочу:

Курманбек Осмонов колдоого муктаж эмес рун кылмыш кылган чиновниктердин жоопко тартылышы учурда кызматта турган адамдарга сєзсїз сабак болот. Алар да алды-артын карап, таза иштегенге аракет кылып баштайт. Мындай аракеттер токтоосуз улана берсе, мамлекет тез эле бутуна туруп кетет. Бизди куураткандар дал ошол коррупционер чиновниктер да.

Жээнбековдун жеў ичинен жасаган кутумдугу….

- Президент Алмазбек Атамбаев паракорчулук менен кїрєшїїдє єз эркин кандай кєрсєтїп жатат? - Азыр коррупцияга каршы кїрєшїїдє президент Алмазбек Атамбаев єз эркин кєрсєтїп, кескин кадамдарга барып жатканы колдоого алынарлык. Муну баарыбыз колдошубуз зарыл. Ал эми айрым кылмыш кылган саясатчылардын жактоочулары “бєйрєктєн шыйрак чыгарып” каалаганын жасаганга жол берилбеши керек. Кыргыздын тарыхында илгерттен эле кылмыш кылгандар жоопко тартылып келген.

- Акыркы кезде бир катар экс-чиновниктер гана эмес учурдагы чиновниктерге да кылмыш иши козголуп жатат. Єлкєдєгї мындай кєрїнїштї коррупцияга каршы кїрєшїїнїн далили деп айтсак болобу? - Албетте, мындай кєрїнїштї колдошубуз керек. Тарыхтын агымы кєрсєткєндєй, 20 жылдан бери Кыргызстандын байлыктарын бир ууч чиновниктер ээлеп алып, каалагандай тайраўдап келген. Єлкєгє чыккынчылык кылган адамдар эртедир-кечтир сєзсїз жоопко тартылганы туура. Кыргыз эли алардын ким экенин билиши зарыл. Алар баш мыйзамды кармап, элге ак кызмат кылам деп ант берип, ыплас иштерге барганы жєн эле калып кетпеши керек. - Мамлекеттин казынасына кол салгандардын жазаланып жатышы азыркы учурда кызматта тургандарга сабак боло алабы? - Бїгїнкї кїндє гана эмес кєп жыл му-

1-ноябрь, 2013-жыл

- Парламенттеги “Ата Журт” фракциясынын депутаты Курманбек Осмонов буга чейинки “Кумтєр” келишиминде мыйзамсыз аракеттерге барганы айтылып, Башкы прокуратура тарабынан кылмыш ишин козгоду. Ал эми парламенттин жыйынында анын таламын айрым кесиптештери талашып чыкты. Негизи эле кыргыз коомчулугунда кайсыл бир саясатчыга кылмыш иши козголсо анын жакындары ызы-чуу чыгарып їйрєнїп алды. Мындай кєрїнїштєн кантип арылсак болот? - Курманбек Осмонов буга чейин Жогорку Сотту, Юстиция министрлиги сыяктуу чоў кызматтарды аркалап келген. Ал колдоого деле муктаж эмес. Курманбек мырза сотто єзїнїн сактаганга кудурети жетет. Эгер ал Ташиевге окшоп баатыр энелердин артына жашынса, анда єзїнїн абийири кетет. Менин оюмча, ар бир адам мыйзам алдында кїнєєсї болсо жазасын алышы шарт. Ал эми таза болсо соттон акталып кетет.

Парламентте бир катар депутаттар єз дооматтарын коюшту. Алардын дооматтары боюнча Коопсуздук кызматы єз иштери менен алектенбей жаткан имиш. Тактап айтканда Ысык-Кєлдє болгон окуяларга Коопсуздук комитети кийлигишпей кєз жаздымга салып коюш керек экен. Эл шайлаган депутаттар ушинтип айтып жаткан соў «ишенген кожом сен болсоў, алды алдыўан тал карма» дегендей бааны Парламентке арнабаска арга жок.

Мыйзамды чаккан депутаттардын интеллектуалдык кєрєўгєсїнє таў каласыў. Болбосо мамлекеттин коопсуздугуна шек келтирген ар бир окуяга УМКК менен прокуратура жооп берээрин депутаттар билбей калыптырбы? Анткени, Ысык-Кєлдє тополоў болуп, жыйынтыгында адамдар барымтага алынып жатпайбы. Бир жагынан баш аламандыкты уюштургандарга карата кылмыш иши козголгон. Мунун баары УМКК менен прокуратуранын тїздєн-тїз аткара турган иштерине кирет. Билип туруп билмексенге салып, жалган жерден куйтулана жумурткадан кыр издеген депутаттарга не демекпиз? Ушул сыяктуу иштердин арты менен калкты дїрбєлєўгє салган дагы ушу депутаттар экени эл арасында каўгып жїрєт. Депутаттардын ар кандай саясий шоуларынын кесепетинен орто жерден эле кыргыз журту жапа чегип келет. Эл демиш болуп туруп, куйтуланган депутаттар да жок эмес. Алардын бири айтылуу америкалык, Акаевдин ишенген министрлеринин бири бїгїнкї ЖК депутаты Равшан Жээнбековду атабаска арга жок. Маек курса, теледен чыкса тилинен чаў чыгат. Америкага неге качканын єзї эле унутуп калбаса калайык калк жакшы билет. Жээнбековго Кумтєрїў да, башка кыргыз элинин социалдык кєйгєйлєрї да баары бир. Уруп ойнобойт. Кыргызстанда Кумтєрдєн 67дын ордуна 16 калганда Р.Жээнбеков мамлекеттик мїлк министри болуп турганын кантип танат? Анын кєргєн билгени, кєптєн кїткєнї окендин арты жагынан келчї тапшырмалар. Тарп аў-

дыган кузгундай ошолордун эсебинен кїн кєрїп келет деп айтууга мажбур болосуў... Р. Жээнбековдун ою боюнча «Манас» аэропортундагы Американын базасы Кыргызстанда калышы зарыл. Америкага болсо Кыргызстанда баш аламандык, кыргыз калкынын бири-бири менен итче ыркырашканы керек экени байкалып эле туру. Бул єўїттєн алып караганда Р.Жээнбеков аскерлерче ар бир буйрукту так аткарат. «Ысык-Кєл облусунун Жети-Єгїз районунун Саруу, Єрнєк, Дархан айылдарынын тургундарына карата террор башталды. Бул район экинчи Аксыга айланат. Ал айылдарда Кумтєр кенин иштеп чыгуу боюнча кєп жолу митингдер єттї. Эгерде кан тєгїлсє биз кїнєєлї болобуз», -дейт. Р.Жээнбековдун минтип жыландын башын кылтыйтып айтып турганы ал кимдин кызматын аткарып жатканын каўкуулап жаткан жери жокпу? Андан дагы «мен, элдер тынч митингдерге чыгуу укуктарына ээ болушуна ар дайым кїрєшїп келгем» дегенин кандай тїшїнсєк болот? Демек, Кєлдє бейкуттуктун болбошуна Р.Жээнбеков мырза кызыкдар экен да. ЖК спикери А. Жээнбековдун Равшан жєнїндє айткандары да буга кїбє. Кыскасы, Р.Жээнбеков канчага чейин кожоюндарынын тапшырмасын так аткараар экен аны мезгил кєрсєтєт. А бирок ким мыйзамды бузса, ал мыйзам чегинде жооп бериши зарыл. Ошондо биз мыйзам сыйлаган коом болобуз. Акинай АЙДАРОВА


7

Учур маек

Токтогул Туманов, Жогорку Кеўештин депутаты, КСДП фракциясы:

“Система менен аў сезим єзгєрїлмєйїн сот реформасы ишке ашпайт”

- Токтогул мырза, жакында эле Ємїрбек Бабанов сотторго ишеним болбой калгандыктан Англиянын сотторуна акча тєлєп иштетиш керек деп чыкты. Негизинен ушул ыкма кандай болушу мїмкїн? - Соту болобу башкасы болобу, мамлекеттик органдарда коррупция болуп атат. Албетте, мындай коррупциялык иштер бїгїн эле башталып кїчєп кеткен жок. Кыргызстан эркиндикке жеткенден тартып кїчєп келе жаткан кєрїнїш. 20 жылдан бери системанын бузулгандыгы... Коррупция боюнча мамлекет тарабынан чечкиндїї, алгылыктуу иштердин жїрбєй калышы ушул кїнгє алып келди. Ошондуктан азыркы тапта сот реформасын кылышыбыз зарыл. Кылууга аракеттер болуп жатканы менен да, бул жетишсиз болуп жатканын моюнга алышыбыз керек. Бїгїнкї кїндє азыркы иштеп жаткан соттордун бардыгын жумуштап айдап, алардын ордуна башка мамлекеттин сотторун алып келип, же сот тармагында иштебеген жаўы адамдарды алып келген кїндє да соттордун таза иштеп кетишине эч ким кепилдик бере албайт. - Эмне себептен? - Биринчиден айлык маяна жагы. Экинчиден айрым сотторду тазалашыбыз керек. Коррупцияга кєнїп калгандар кайрадан эле сотторду коррупцияга їйрєтїп коюшу мїмкїн. Ошондуктан 100 пайыз кепилдик бере албайбыз.

Бирок, бардык иштерге кол куушуруп отура бербестен туура эмес багытта кетип бара жаткан система менен жапа тырмак кїрєшїбїз керек. Мыйзамдарды, тартипти кїчєтїшїбїз зарыл. Бир гана сот системасы эмес башка системаларды дагы реформалоого жетишибиз абзел.

- Учурда укук коргоо кызматкерлери кылмышкерлерди кармап келип, кылмышын далилдеп берген кїндє да сотко келгенде эле сот ишин жаап салгандыгы туурасында кептер айтылып, сотторго болгон ишеним такыр эле болбой калганын коомчулук туура эмес кєз карашта карап жїрєт. Сот реформасын канткенде ишке ашыра алабыз? - Туура. Бул чоў маселе. Анткени, канча жылдан бери тамырлашып кеткен коррупциялашкан системабызды толугу менен реформалашыбыз кыйынга турууда. Элдердин дагы психологиясы ушуга кєнїп калган. Баардык ишти коррупциялык жол менен оўой олтоў чечип салууга маш болуп калдык. Бул биз їчїн трагедия. Мамлекеттик органдарда таза иштегендер батпайт. Аларды арасына кошпойт, аны четтетип турушат. Анткени, чынчылдык менен иштеп, ал реформаларды жасайм, паракорчулукка каршы кїрєшїп баштаганда эле башкаларга жакпай калат. Себеби, жеў ичинен тїшїп жаткан кємїскє каражаттарынан кур жалак калты-

рып жатпайбы? Кептин баардыгы ушунда жатат. Негизинен коррупцияга аралашкан адам єзї четтелип турушу керек. Тилекке каршы азыркы кїндє болбой жатпайбы? Бул системаны оўдобосок болбойт. Айтканга оўой иш жїзїнє ашыруу абдан кыйын. Андыктан ушул система менен жап тырмак кїрєшмєйїн бир кишинин колунан келе турган иш эмес. Бїгїнкї кїндє Президент менен Жогорку Кеўешти алмаштырган кїндє да ишке ашпайт. Бир Жогорку Кеўеш, Президент келе берет, кайрадан кийинкиси келе берет, а бирок жыйынтык болбойт. Ошол себептен система менен аў сезимди єзгєрпєсєк ишке аша турчу маселе эмес.

- Сот реформасы дегенибиз менен Сот тандоо кеўешин киргизип, сотторду тандап жакшылаарын иргеп алуу мїмкїнчїлїгїн берди. Ушул кандай иштеп атат? - Буларды тїзїп койгонубуз менен деле эч кандай эффект берген жок. Алар дагы коррупцияга аралашып калышты. Ошол себептен, Сот тандоо кеўештин ишин токтотуп мыйзамды єзгєртїїлїєргє барууга белсенип турабыз. Жаўыдан токула турган мыйзам долбоорун коррупцияны 100 пайыз болбосо дагы бїгїнкї кїндєн кєбїрєєк деўгээлде паракорчулукка бєгєт коё турган мыйзам долбоору болушун камсыздоого аракеттерди жасап атабыз. - Башкача єўїттє суроо берсем. Азыркы тапта ай-

рым єздєрїн оппозиционермин деп жаткандар Президент бийликти узурпациялап алды деген кинени коюп жатат. Конкреттїї фактылар менен айтып бере аласызбы? - Маселен, АКШда экиге эле бєлїнєт: демократтар жана республикалыктар. Беш жыл республикалыктар башкарса демократтар оппозиция же демократтар 5 жыл башкарса республикалыктар оппозиция болуп турушат. Ошол жыл аралыгында конструктивдїї сын-пикирлери менен чыгып, ал сын-пикирлерин далилдеп айтышат. Оппозициянын аргументтери кїчтїї болсо, эл ага ишенип, беш жылдан кийин ал оппозицияны шайлашат. Бизде ошондой оппозиция жок болуп атат. Программасы менен єзїнїн структурасы менен биригип, бийликтин программасынын кемчиликтерин айтып, єздєрїнїн программасын кєрсєткєнгє жетише албай жатпайбы? Мына азыр Жогорку Кеўештин 3 жылы єтїп кетти, 2 жылы эле калды. Кийинки шайлоого даярдыгы жок. Андан сырткары кечээ оппозицияда жїрїп ага бийликти берип койсо унчукпай калып жатат. Ошол себептен азыркы оппозициябыз деп жаткандарды накта оппозиция деп айта албайм. - Акыркы тапта ЖМК тараптан сизди сындаган бир топ маалыматтар жарык кєрдї. Мындай сындарды кандай кабыл алып жатасыз?

- Жогорку Кеўешке депутат болгонго чейин бизнесте жїргєн адаммын. Андан соў комитетте менин каршылаштарыма жакпай калган кєз караштарыман улам ушундай сын пикирлер жаралып жатса керек. Єчєшкєндєр, ичи кїйгєн кєрє албастар мени каралоого алып, ар кандай ушакайыў кептер менен ЖМКларга маалыматтарды таратып жатат. Алардын маалыматтарында эч кандай негиз жок. Арийне, Алиби жана Ачык саясат гезиттери “Туманов памперс сатып байыган” деп шылдыўдап жазып чыкты. Мен ємїрїмдє памперс саткан эмесмин. Мен аларга памперс сатканымды далилдеп бер десем болот эле? Бирок, мен анткен жокмун. Андан тышкары “Ачык саясат” гезити прокуратуранын, соттордун їстїнєн їстємдїк кылып жатат деп жазып чыгыптыр. Мен кантип їстємдїк кыла алмак элем. Андан дагы мени Жаныш Бакиевдин деўгээлине жетип калды деп салыштырыптыр... КСДП менен келип алып эле жыргап атат дешет. Мындай гезиттерди сыйлабайм. Аларга да жооп кайтарбайм. Себеби, мени Жогорку Кеўештин депутаты болуп отуруп їстємдїк кылып жатат деп чыгышы мїмкїн. Буларга теўелгим келген жок. Ушундай такталбаган жана мазактаган маалыматтар менен єзїнїн кадыр-баркын жоготот деп эсептейм.

Тамаша иретинде

Эшектен акыл сураган “Шрек” – 3

“Эмне эле “Шрекке” жабышып калдыўар, андан бєлєк жазганга темаўар жокпу?” деп таў калып жатасыўарбы? Таў калбай кичине чыдай тургула. Макалабыздын бул їчїнчї сериясында кызыктардын четин чыгарабыз. Мурдагы “Учур”, азыркы “Азия-Ньюс” (“Учур” гезити кайрадан чыга баштады. Бул тууралуу кийинкиде кеп болсун) гезитинде депутат, министр, губернатор,

саясатчы аттууларды бир жактуу жамандаган жаўылыктар “Саясат.kg” рубрикасынын астында жарык кєрїп келет. Ал эми жаўылыктардын булагы катары «Шрек», тоюс, Элмурза Сатыбалдиевдин аты аталып жїрєт. Мындай кабарды биз тараткан жокпуз. Асланбек Сартбаев єзї достору менен пиво кагышып отурганда: “Єткєндє Элмурза акем менен жїз граммдашып жатканда Паланча саясатчы тууралуу кызык окуяны айтып берди. Билип турам, мени жазсын деп жатканын. Мына эмесе деп шилтеп салдым. Элмурза акем ичинен ыраазы болуп жатат. Ал мен аркылуу саясый атаандаштарынан єч алат” дегендей ооз кєптїрє айтканы жалганбы? Асланбектин кебине муюсак, анда “Азия-Ньюстагы” шыбамай материалдардын буюрткучу Э.Сатыбалдиев болуп калат да, туурабы? “Азия-Ньюстун” 1-бетинде дайыма модельерша, ырчы-чоорчу, ойсондогон перилер чыгып турат. Бул Асланбектин “жеке бизнесине” айлангандай. Себеп дегенде ошол кыздарды кайырмагына тїшїрїп, Элмурза Раакыевичке окшогон саясатчы акелерине ортомчулук милдетти аткарып, башына “жоолук” салмайды Сартбаев аткарары чынбы? Ал турсун кайсы саясатчыга кайсы сулууну “тартуулаганын” кєрїнгєн жерде жарыялап жїрєт дешет. Асланбектин торуна тїшкєн модельершалардын бири Э.Сатыбалдиевди єлгїчє жактырып калып, ошонун айынан экс-Башкы прокурор бир кездеги махабаты болгон ырчы айым менен “ажырашып” тынып жїрбєсїн? Элмурза мырза Курманбек Бакиевдин доорунда майлуу-сїттїї кызматтардан

тїшкєн жок. Ажонун инилери менен шилекей алышкан дос болуп, баштан ашкан байлык жыйнагансыды. Анын акыбетин эми кєрїп жатыры, журналисттерди майрам сайын майрамдатып, азыноолак акча таратып, єзїн мактатып жатыр. Ага ичкїйдїлїгїбїз жок. Бирок, бир фактыны айта кетпесек болбос. Элмурза Сатыбалдиев Башкы прокурор кезинде иничеги Асланбекти Жаныш Бакиев менен достоштуруп, “Ак жол” партиясына тиешелїї “Ак жол” гезитинин атынан “Жылдын мыкты журналисти” наамын алып бергенин Адамкалый Чыныбеков аттуу жаран Kyrgyztoday. kg сайтына жазган макаласында билдирген. Макала кандай болсо эч єзгєртїїсїз ошондой сунуш кылалы: “Бакиев заманы кїчєп турган 2009-жылы "Учур" гезитинин редактору Аслан Сартбаев деген кошоматчы канкор Жаныш Бакиевди єз гезитине кайра-кайра мактап жазып арзымат журналист атанган эле. "Жылдын мыкты адамы", "жылдын мыкты генералы" деп байма-бай жарыялап, жасалма рейтингдерди уюштуруп Жаныш Бакиевдин астына жата калчу. Ал кошоматына жооп кылып канкор Жаныш Бакиев Аслан Сартбаевди 2009-жылы "Ак жол" партиясына караштуу "Ак жол" гезитинен "Жылдын мыкты редактору" деген наам да алып берген. Бул сыйлыкка "энеси уул тєрєгєндєй сїйїнгєн" Аслан Сартбаев канкор Жаныш Бакиевди айга-кїнгє теўеп дагы мактай баштаганын, ошол жылдардагы "Учур" гезитин барактасаўыз тез эле байкайсыз. Анан эле 2010-жылы 7-апрелде революция болуп кетип, Арслан Сартбаев єзїнїн кожоюну Жаныш Бакиевди жамандап жазып, Алмаз

Атамбаевдин колтугуна кирип СДПК аркалуу депутат болгонго жанталашты. Анын эки жїздїїлїгїн билген Атамбаев Аслан Сартбаевди шылдыўдап СДПКнын эў арткы, єтпєй турган куйругуна илип койгон. Буга ызаланган Аслан Сартбаев ошондон тарта Алмаз Атамбаевди жамандап кекчилдигин кєрсєтїп келет. Ошондуктан президент былтыр журналисттер менен резиденциясында жолукканда ачык эле айпадыбы: "Бир кезде Жаныш Бакиевди айга-кїнгє теўеп мактап жїргєн Аслан Сартбаев сыяктуу журналисттин азыр бирєєнї сындаганга моралдык укугу барбы?" деп. Акыркы кїндєрдє Аслан Сартбаев Минскиде качып жїргєн Жаныш Бакиевден акча алса керек кайра активдеше баштады. Эми ушуга окшогон ары жок, кошоматчы журналисттерди тартипке чакырып койгон киши жокпу деп да ойлонот экенсин. Башкасы калгансып эми ушул канкор Жаныш Бакиевдин кошоматчысы Аслан Сартбаевге эмне жок?”. Асланбек буга жооп кайтара алган жок, анткени бул чын. Ушул кєрїнїш “Шректеги” башкы каармандар Шрек менен эшектин жоругун эске салган жокпу? Себеп дегенде, эшек эки талдын ортосуна же тешикке кыпчылып калганда, Шрек эки бутун талтайтып туруп сууруп алат эмеспи. Анын сыўарындай, Сатыбалдиев дагы кезинде Асланбек менен Ж.Бакиевди достоштуруп, Асланбекти тешиктен сууругундай жардамдашып жатпайбы? “Шректеги” сериялардын мындан кызык жерлери бар. Кичине чыдай тургула, аларды кийинчерээк баян этебиз... Акинай АЙДАРОВА 1-ноябрь, 2013-жыл


8

заманбап "чыЎгызХан"

«через зАБОр» жуМушКА БАрууну МыЙзАМдАштыргыСы КеЛген тАшиеВ жогорку Соттун єкїмїнєн кийин, саясаттан алыстай тїшкєн чыўгызхандын «шакирти» Камчыбек ташиев акыркы кїндєрї кайрадан жанданып, єзїнє караштуу басылмалар аркылуу курулай тєш каккылаган популизмин баштады.

Эл алдына кєп чыкпай калганынан «баягы Ташиев деген саясатчы єзїнїн кылган кылык-жоруктарына уялып калган окшойт, кеч да болсо акыл кирген го» дешип коомчулук бир аз эс алгансып калды эле. Кєрсє єзї тогуз ай абакта жатканда анын ЖалалАбад облусун каптап кеткен «Томас» аттуу бензин куюучу жайларынын ишин иниси башаламан иштетип, бир топ суммага аркага «иштеп» койгон экен, ошонун аркасы менен чуркап жїрїп, эми гана колу бошоптур. Андыктан кайрадан адатынча тїштїк жергесин тїрє кыдырып, элдин алдында учурдагы бийликти «ой-

Мына эмесе логика! Демек, Ташиев Ак їйдїн шишине бекеринен «илинбептир» да? Кыязы Ташиев ошол эле Жапаров досу экєє Бакиевдин убагында «Кумтєр» маселесине кєздєрїн чылк жуумп отурганда эле Эркингїл Иманкожоева кєл кылаасында бул маселени кєтєрїп жїргєнїн билбейт окшойт го? Албетте, билет. Бирок, калп анткорлонгон жагынан Ташиев алдына адам салбай тургандыгын кєрсєтїп келатпайбы? Кече жакында эле кыргыз тилдїї гезиттердин бирине маек куруп президентти «майда-чїйдєлєргє чейин киришет, мектеп, жол ачылса деле барып лентасын

да» шыбап жїргєндєгї кербези. Єзїнїн амбициясынан башка эч нерсеси жок экендигин анчалык аўдабайт окшойт. Ак їйдїн тосмосун дагы алаўдап ашып баратып, «бийлик ушул жерде» деп ойлогонбу, айтор шишти креслодой кєрїп «отуруп» алганына

кесет» деп сынга алган экен. Мунусун айла кеткендеги, айтарга сєз таппай калгандагы сыны катары гана тїшїнє алдык. Мамлекеттин башчысы болгондон кийин мамлекетте болуп жаткан ар бир иш ал їчїн маанилїї болушу керек.

эч кандай уялбай тургандыгын барган жерлеринде миў кайталап айтып жїрєт. «Мен Ак їйдїн тосмосун ашып тїшкєнїмє эч качан єкїнбєйм. Мени ошол їчїн камашты, анан мандатымды алышты. Бирок, биз болбосок бїгїн «Кумтєр» маселеси кєтєрїлбєйт эле» дейт Ташиев.

Анан дагы «Конституция иштебей калды» деп «каўырыгы» тїтєйт. Конституция иштегендиги їчїн ал мандатынан ажыраганын, андан бєлєк дагы коррупцияга малынган чиновниктер чекесинен жоопкерчиликке тартылып жатканын билбей жатса, айтып коелу. Ал эми Ємїрбек Суваналиев

1-ноябрь, 2013-жыл

ойлоп тапкан узурпация тууралуу башкасы айтса да Ташиев ооз ачпай эле койсо болмок. «Бардыгы бир эле чекитти карап турушат, ал чекит Атамбаевдин оозу» дейт Камчыбек мырза. Кыязы Бакиевдик режимди эўсеп жїргєн Ташиев дагы деле єздєрї бир убакта Бакиевдердин оозун карап тургандарын эстеп кеткен окшойт. Бирок, ал убакта Бакиевдер кєп болчу. Биринин оозун караса, экинчисинин оозу кала берип аткан кїндєрїн сагынганбы? Ошол мезгилдеги «узурпацияны» кєрбєй, бїгїнкї кїндє парламенттеги беш фракция башкарып жаткан бийликти узурпация деп атаганына ким ишенет? Айтор, Ташиев мырза баягы эле чала саясатчы, чолок акылдыгынан єзгєрбєгєндїгїн кєрсєттї. Досунун алабарман, алакыбалына ченеп «бышкырбай» тургандыгын жакшы тїшїнгєн Акматбек Келдибеков Ташиевди акырындык менен биротоло саясаттан сїрїп чыгуунун аракетин кєрїп жїргєнїн дагы деле тїшїнбєйт окшойт. «Биз Жапаров, Келдибеков їчєєбїз «Ата-Журтту» кєтєрєбїз» деп мактангысы келет. Реалдуу чындыкка келсек, азыркы тапта Ташиевдин айланасында айланчыктап жїргєн бир кездеги депутаттардын бардыгы азыр Келдибековду тегеректеп калышкан. «Їч мушкетердун» ордуна дагы Акматбек Келдибеков єзїнїн сєзїн эки кылбай турган адамдарды алып келип, депутаттык мандатка ээ кылды. Ырасын

айтканда, Келдибеков Ташиевден оолак «ойноп» калганына єтє кєп болду. Президенттик шайлоонун алдынан бери карай эле, Ташиевди карап жылмайганы менен ары карап їтїрєйїп келет. Ак їйдїн тосмосунун шишине аласын айрыткандан бери Келдибеков Ташиевге деги эле жакын жологусу жок. Болгону эски достугу їчїн гана ооз учунан кубаттап коймою бар. Ошонусуна эле эреркеп кеткен Камчыбек мырза Акматбек мырзага тереў ишенип алып, кайра эле кєп єтпєй кєўїлї кайт болуп калат. Эми Ташиевдин Мадумаров тууралуу айтканына кєўїл буруп кєрєлїчї: «Бизди Адахан Мадумаров сатып кетти, чоў кызмат болсо бир жєн. Болбогон кызмат їчїн жалпы оппозицияны сатты”деп келип, “Эгер мага кызмат сунушталса, жалпы элдин кызыкчылыгы їчїн иштєєгє макул болмокмун» дейт. Бир сєзї экинчи сєзїнє кар-

шы келип атканын єзї деле баамдаган эмес окшойт. Мадумаров кызматка кетсе, сатылып кеткен болот экен дагы, єзї кызмат сунушталса «эл їчїн» иштейт турбайбы? Эмне, Мадумаров эл їчїн иштесе болбойбу? Эгерде Ташиевдин єзїнїн деўгээлине жараша Мадумаров акеси айтмакчы район деўгээлиндеги, тактап айтсак, айыл єкмєтїнїн башына баруусунушу тїшсє барар белеўиз деп сурасак эмне дээр экен? Амбиция аттын башындай болгону менен деўгээл ошондой болуп жатпайбы? Президентти сындаганы менен єзї президент болуп калса, кандай аракет кыларын, кайсыл иштен баштарын деле билбейт. Бир билгени «Чыўгызханча» «тажрыйбасы» менен Ак їйдє иштегендердин бардыгын Ак їйдїн тосмосу аркылуу жумушка келгиле деп кыйнашы мїмкїн. Андан башка эмне кыла алат?


9

спОрт

Акылбек хАЛМАТов, Кыргыз кїрєшї федерациясынын тїштїк аймагы боюнча єкїлї:

“КЫргЫз Кїрєшї эл аралЫК деўгээлге чЫгаТ деген їмїТїбїз бар” гин кєрсєттї эле? - Бир гана талапкер болгон. Ал Эмил Ємїракунов. Аны бир добуштан колдоп, шайладык. - Эмил мырза федерацияга келгени силердин їмїттї актап жатабы? - Актап жатат. Жакшы иштеп жатат. Анткени, буга чейин федерацияга келгени эч кандай иштер болгон эмес. Эмил Сїйїналиевичтин жетекчи болуп келгени тїндїк-тїштїктї бириктирди. Тїштїк аймагы боюнча кїрєшкє маани берилип, тыў, кыйын балбандардын башын бириктирди. Кїрєшє турчу маттар буга чейин жок эле, аларды алып келип жатат. Азыркы тапта алгылыктуу программалар менен иш алып барып, кыргыз кїрєшїн єнїктїрїїгє аракеттерди кєрїїдє. - Акылбек мырза, тїштїк аймагындагы кыргыз кїрєшї федерациясына тїштїк аймагы боюнча єкїлї болуп келишиўизге эмне тїрткї болду? - Мени бир тууганым иним Асылбек Халматов кїрєштє жїрїп бир топ ийгиликтерди жаратууга белсенип келет. Иниме окшош спорт менен жїргєн балдарды машыктырып жїрдїм. Ошол маалда машыга турган жайла-

рыбыздын жоктугунан бир канча кєйгєйлєр жаралып, ага єз салымымды кошоюн деген жакшы ниеттер менен кыргыз кїрєшї боюнча машыктыруучу Майрамбек мырза менен жолугуп сїйлєштїм. Ал менин сунушумду дароо кабыл алып, федерация президентин шайлоого катыштым. Ошентип, бу федерациянын єкїлї болуп калдым. - Федерация президенттигине кимдер талапкерли-

бАшКЫ проКУрор А.САЛяНовА 2003-жЫЛДАгЫ «КУМТєр» МАКУЛДАшУУСУНА КоЛ КоЙгоН ЭКС-АТКАМИНЕрЛЕрДИН ЫСЫМДАрЫН АТАДЫ Кыргызстандын башкы прокурору Аида Салянова 30-октябрда Жогорку Кеўештин жалпы жыйынында 2003-жылдын 31-декабрында «Кумтєр» долбоору боюнча макулдашууга кол койгон экс-аткаминерлердин ысымдарын атады. анын айтымында, бул токтомго єкмєттїн 12 мїчєcї кол койгон. алар, - юстиция министри, биринчи вицепремьер-министр Курманбек Осмонов; - каржы министри Болот Абилдаев; - тышкы иштер министринин орун басары Талант Кошчубеков; - айыл жана суу чарба министри Александр Костюк; - социалдык єнїгїї министри Роза Акназарова: - саламаттык сактоо министри Миталип Мамытов; - транспорт жана коммуникациялар министри Кубанычбек Жумалиев; - ички иштер министри Бакирдин Субанбеков; - экология жана єзгєчє кырдаалдар министри Темирбек Акматалиев; - тышкы соода жана єнєр жай министри Садриддин Жээнбеков; - Мамлекеттик мїлктї башкаруу жана тїз инвестицияларды тартуу боюнча мамлекеттик комитеттин тєрагасынын орун басары Анатолий Макаров; - «Кыргызалтын» ААКнун экс-президенти Камчибек Кудайбергенов. Ал билдиргендей, А.Макаров менен

туу аталган турнирге бара албай калды. Андан сырткары, 24-август кїнї Дїйнєнїн биринчилигине тандоо туру болуп єттї. Ал тандоодо Ош облусунун КараСуу районунан Кочкоров Мырзабек 70 кг. салмак боюнча биринчи орунду ээлеп, Польшада єтє турган Дїйнє чемпионатына жолдомо алды. Бул жогорку деўгээлдеги беттешке даярданууга да Эмил Ємїракунов шарттарды тїзїп, єз колдоосун кєрсєттї. Ошентип, биздин їмїтїбїз ишке ашып Мырзабек Кочкоров Дїйнє чемпиондугун багындырдырып, ак калпагыбызыды кийип кыргыздын намысын коргоп келди. - Кыргыз кїрєшї азыркы тапта кандай иштерди жасап жатат?

- Биздин балбандар чет элдик маанидеги турнирлерге, таймаштарда кандай ийгиликтерге жетишїїдє жана федерация президенти тарабынан кандай колдоолор болуп жатат? - Албетте, бир тууган иним Асылбек Халматов їчїн 14-августта Иранда єткєн Эл аралык турнирге даярданууга ЫсыкКєлгє барып машыгууга болгон шарттарды тїзїп берди. Тилекке каршы ден-соолугуна байланыш-

К.Кудайбергенов дїйнєдєн єтїп кетишкен. а.салянова:

«КЫргЫзАЛТЫНДЫН» ЭКС-жЕТЕКЧИСИ 11 МЛН ДоЛЛАр бАшКА жАККА КоТорУЛгАН ДоКУМЕНТКЕ єЛєєрДєН бИр КїН МУрУН КоЛ КоЙгоН «Кыргызалтындын» экс-жетекчиси Камчибек Кудайбергенов, 11 млн доллар башка жакка которулган документке єлєєрдєн бир кїн мурун кол койгон. Бул тууралуу кечээ, 30-октябрда єткєн Жогорку Кеўештин жыйынында башкы прокурор Аида Салянова билдирди. Анын пикиринде, бул маселе боюнча дагы кылмыш ишин прокуратура органдары иликтєєгє алат. Маалыматка таянсак, Кумтєр долбоор боюнча мамлекеттик комиссиянын жумушчу тобунун социалдык-экономикалык экспертиза боюнча акыркы отчётуна ылайык, «Кыргызалтынга» тєлєнгєн 15 млн доллар суммасынан 11 млн доллар 2002-жылы Кумтєр кенинде болгон аварияны камсыздандыруу тєлємдєрїнєн баш тартууга акча компенсациясын, ал эми 4 млн доллар кайрадан тїздєштїрїїнїн биринчи варианты боюнча КРга чегерилген авансалык тєлємдєрдї тїзєт. Єкмєттїн мурдагы кызмат адамдарына карата жерлерди мыйзамсыз берїї боюнча кылмыш иши козголду Башкы прокуратуранын паракорчулукка каршы иш-аракети жана мыйзамдарды аткарууну кєзємєлдєє башкармалыгы тарабынан, КР єкмєтїнїн, КР мамлекеттик мїлктї башкаруу боюнча

мамлекеттик комитеттин жана КР Ички иштер министрлигинин мурдагы кызмат адамдарына карата Кылмыш-жаза кодексинин 304-беренеси (кызматтык абалынан кыянаттык менен пайдалануу) менен каралган кылмыш белгилери боюнча кылмыш иши козголду. Бул тууралуу Башкы прокуратуранын басма сєз кызматы билдирди. Маалыматка таянсак, єкмєттїн, мамлекеттик мїлк комитетинин жана ИИМдин кызмат адамдары тарабынан Кыргызстан єкмєтїнїн буйругунун, ошондой эле, Мамлекеттик мїлк министрлигинин мїлк мамилелеринин департаменти менен ИИМдин ортосундагы тїзїлгєн келишимдердин негизинде, Бишкек шаарындагы Чолпон-Ата кєчєсї, 1��а» дареги боюнча жайгашкан ИИМ академиясынын чыгыш территориясындагы 4,16 га жер аянты жана Бишкек шаарынын Жумабек кєчєсїндєгї аянты 0,21 га жер тилкесинде жайгашкан аянты 891,8 чарчы метрди тїзгєн ИИМ имараты «Инкомполис» ЖАКтын менчигине мыйзамсыз берилген. Натыйжада мамлекетке 56 млн 910 миў сом єлчємїндєгї зыян келтирилген. Ушул тапта кылмыш иши боюнча тергєє иши жїрїп жатат. Башкы прокуратуранын басма сєз кызматы аткаминерлердин ысымдарын атай элек. Юстиция министрлигинин маалыматтары боюнча, «Инкомполис» ЖАК ишканасынын тїзїїчїсї болуп Тарев Александр Борисович аттуу жаран катталган. Коррупцияга каршы кїрєшїї кызматына 273 жаран кайрылды Быйылкы жылдын октябрь айына чейин УКМКнын коррупцияга каршы кїрєшїї кызматынын коомдук кабылдамасы-

- Биздин балдар 7-9-ноябрда Бишкекте єтє турган Кыргыз кїрєшї боюнча єтє турган мелдешке 10-15 спортчу машыгып, катуу даярдыктарды кєрїїдє. - Кыргыз кїрєшїнїн тїштїк аймагынын єкїлї экенсиз. Буга кайсы аймактын балбандары кирет? - Ош, Жалал-Абад жана Баткен облусунун бардык райондорунан спорт ышкыбоздору бар. Алар азыркы тапта борбор калаада жакында боло турган мелдешке даярдыктарды кєрїп жатат. - Кыргыз кїрєшїнєн тышкары “лейлек” кїрєшї деген бар эле. Учурда кєп чыкпай калды. Єзїўїз Баткендин кулуну катары “лейлек” кїрєшї менен кыргыз кїрєшїнїн айырмасы кандай? - “Лейлек” кїрєшї Баткендин деўгээлинде кїрєшїп келсе, кыргыз кїрєшї болсо Кыргызстандын деўгээлинде кїрєшїп келет. Ал эми кыргыз кїрєшї федерациясынын президенти Эмил Ємїракунов кыргыз кїрєшїн эл аралык деўгээлге кєтєрїїгє аракеттерди жасайбыз деген. Кыргыз кїрєшї эл аралык деўгээлге чыгат деген їмїтїбїз бар. Маектешкен: Жыргал Бердибеков

нын дарегине 273 жаран кайрылган. Кызмат жана жоопту адамдардын мыйзамга ылайык келбеген мамилелерине карата: укук коргоо органдарына -37 жергиликтїї єзїн єзї башкаруу органдары-25 билим берїї чєйрєсї-25 сот системасы-18 Мамлекеттик каттоо кызматы-11 энергетика чєйрєсї-7 тоо-кен тармагы-2 финансы-кредит мекемелери-2 транспорттук ишканалар-2 ажы системасы-2 Социалдык фонд-1 башка мамлекеттик органдар-13 башка маселелер боюнча-108 1-ноябрь, 2013-жыл


10

ислам

Тагдырга ишенїї кандай болот? Тагдырга ишенїї їчїн мына ушуларга жакшы ишенип, билїї керек. Аллаху таала бир нерсени жаратууну эзелтеден кааласа, аз да кєп да эмес, дал ошол каалаганыдай болууга тийиш. Бар болуусун каалаган нерселердин жок болуусу жана жок болуусун каалаган нерселердин бар болуусу мїмкїн эмес. Бардык жандуулардын, єсїмдїктєрдїн, жансыз нерселердин, катуу, суюк, газ тїрїндє бардык нерсенин, асмандагы объекттердин, молекуланын, атомдордун, электрондордун, электромагниттик толкундардын козголуусу, химиялык жана физикалык кубулуштар, ядро реакциялары, энергиялык алмашуулар, физикалык кыймылдар, пенделердин жакшы жана жаман иштери, дїйнє жана акыретте жасаган иштеринен жоопко тартылуу – бардыгы Аллаху тааланын илиминде эзелтеден бар эле. Аллах эзелтеден чексиз акырына чейин бар боло турган заттарды, алардын сыпаттарын, кыймыл-аракеттерди, кубулуштарды эзелдеги илимине ылайык жаратууда. Адамдардын жакшы-жаман, эрктїї-эрксиз бардык иштерин, мусулман болууларын, капыр болууларын Аллаху таала жаратат. Жаратуучу, бар кылуучу тек гана Ал. Себептердин таасири менен жїзєгє аша турган бардык тиричилик Анын жаратуусу менен болот. Бардык нерсени бир себеп менен жаратат. Мисалы, от кїйгїзєт. Бирок, кїйгїзгєн Аллаху таала. Оттун кїйгїзїї менен эч кандай тийешеси жок. Ал эми, Аллаху тааланын адаты (белгилеген мыйзамы) боюнча бир нерсеге от тиймейинче кїйгїзїїнї жїзєгє ашырбайт. От тутануу температурасына чейин ысытуудан башка эч нерсе кылбайт. Органикалык заттардын курамындагы кємїртекти, суутекти, кислородду бириктирип, электрондорду алмаштыра турган от эмес. Акыйкатты кєрїїгє кудурети жана илими жетпегендер буларды от аткарат деп ойлойт. Кїйгїзїїчї, кїйїї реакциясын жїзєгє ашыруучу от эмес. Кислород да эмес. Ысыктык да эмес, электрондордун аралашуусу да эмес. Кїйгїзгєн - бир гана Аллаху таала. Ал булардын бардыгын кїйїїнїн себептери кылып жараткан. Илими жок адам "от кїйгїзєт” деп эсептейт. Илим илгерилеген сайын себеп деп эсептелген нерселердин аркы жагында башка канча деген себептердин бар экендиги аныкталууда, илимдердин сырын билген, акыйкатты толук кєргєн пайгамбарлар жана алардын жолундагы илим дарыясынан ичип канган Ислам аалымдары азыркы кезде кєпчїлїктїн кїйгїзїїчї, бар кылуучу же болбосо жаратуучу деп ойлогон нерселердин алсыз, бир фактор, себептер экенин; чыныгы Жаратуучунун Аллаху таала экенин айтышууда. Кїйгїзє турган – Аллаху таала. Ал отсуз деле кїйгїзє алат. От менен кїйгїзїї – адаты. Кїйїїсїн каалабаса, от ичинде да кїйбєйт. Ибрахим алейхиссаламды от ичинде да кїйгїзгєн жок. Аны єтє жакшы кєргєндїктєн адатын бузду. Ал оттун кїйгїзїї аракетинин алдын ала турган нерселерди да жараткан. Аларды химиктер табууда. Аллаху таала кааласа, бардык нерсени себепсиз, адатсыз да жаратмак. Отсуз кїйгїзєр эле, тамаксыз тойгузар эле, учаксыз эле учурар эле, радиосуз да алыстан угузар эле. Ал эми, пенделерине жакшылык кылып, бардык нерсени бир себеп менен байланыштырды. Белгилїї бир нерселерди белгилїї бир куралдар менен эрежелер менен жаратууну каалады. Єзїнїн кїчїн, аракеттерин эрежелер жана себептердин ичине жашырган. Анын бир нерсени жаратуусун каалаган адам ошол нерсенин себебине жармашып, тилегине жетет. Башы ооруган адам даары ичет, Бейишке кирїїнї каалаган адам Исламга моюн сунат, єзїн пистолет менен аткан, уу ичкен адам єлєт, тердеп туруп суу ичкен адам ооруйт, кїнєєгє батып куфур кылып ыйманынан айрылган адам Тозокко кетет. Ким кандай себепке жармашса, ошол себеп аркылуу натыйжага ээ болот. Ахли сїннєт аалымдарынын китептерин окуган адам Исламды їйрєнїп, сїйїп, мусулманчылыкты кабыл кылат. Динсиздердин арасында чоўойгон, алардын сєздєрїн тыўдаган адам динден алыс болот. Алардын кєпчїлїгї капыр болушат. Адам кайсы багыттын унаасына тїшсє ошол багытка карай кетет. Аллаху таала єз иштерин эрежелер менен, себептер менен жаратпаганда эч ким эч кимге муктаж болмок эмес. Ар ким керек болгон нерсесин Аллахтан сурап,

1-ноябрь, 2013-жыл

эч бир чара кєрмєк эмес. Андай кезде адамдар арасында башчы, кызматкер, жумушчу, єнєрпоз, шакирт, устаз сыяктуу адамдар арасындагы мамилелер жоюлуп, дїйнє жана акыреттин тартиби бузулмак. Сулуу менен кєрксїз, жакшы менен жаман, кїнєєсїз менен кїнєєкєр арасында айырмачылык калмак эле. Аллаху таала кааласа эрежелерин башка тїрдїї да жасамак. Мисалы, кааласа капырларды дїйнєдє єз кызыкчылыгынан башка эч кимди ойлобой турган, башкалардын жанынын, мїлкїнїн, намысынын эсебинен кїн кєргєндєрдї Бейишке жиберер эле. Ыймандууларды, ибадат, жакшылык кылгындарды Тозокко жиберер эле. Бирок, аяттар менен хадистер муну каалабагандыгын кєрсєтїп турат. Адамдардын ар бир ишин, эрктїї-эрксиз жасай турган бардык аракеттерин жарата турган Аллаху таала кулдардын каалаган аракетин болгузуу їчїн кулдарына ыктыяр, б.а., тандоо жана ирада (каалоо) єзгєчєлїгїн берген, ошол тандоо менен каалоону иштердин жаратылуусуна себеп кылган. Пенде бир нерсе жасоону кааласа, аны Аллаху таала да кааласа, ошол ишти жаратат. Пенде да, Аллаху таала да каалабаса ал нерсени жаратпайт. Ал нерсе бир гана пенденин каалоосу менен да жаратылбайт. Аллах да кааласа гана жаратылат. Пенделердин каалаган иштерин жаратуусуна, мисалы, от тийгенде кїйїїнї жаратканы сыяктуу жїзєгє ашат. Бычак тийгенде кесїїнї жаратат. Кесе турган бычак эмес, Аллаху таала. Бычак – кесїї куралы. Демек, Ал пенделердин каалаган иштерин алардын каалоолору, тандоолору менен жаратууда. Ал эми, жаратылыштагы кубулуштар пенделердин каалоолоруна байланыштуу эмес. Алар бир гана Аллаху тааланын каалоосу менен башка себептерге байланыштуу жаратылууда. Асман, жер жана бардык ааламдагы кыймыл-аракеттердин жана кыймылсыздыктардын баары бир гана Аллахтын жаратуусу менен болууда. Андан башка Жаратуучу жок. Бир гана жансыз нерселердин кыймылар аке ттери жана адам менен жаныбарлардын эрктїї аракеттери арасында да мындай айырмачылыктар бар; адамдар бир нерсе кылууну каалап, аны Аллах да кааласа, адамга ошол нерсени кылууга кїч берип, колдойт, ошол ишти жїзєгє ашырат. Кулдун аракет кылуусу анын єзїнїн колунда эмес. Ошондой эле, кандай кыймылдап жатканын да билбейт. Адамдын ар бир аракети кєптєгєн физикалык жана химиялык кубулуштар аркылуу жїзєгє ашат. Мындан єзїнїн да кабары болбойт. Жансыз нерселердин аракеттеринде тандоо деген нерсе болбойт. От тийген кезде, Аллахтын жагуу, кїйїї процессин жаратуусу, оттун кїйгїзїїнї каалосу менен жїзєгє ашпайт. Сїйгєн, мээримдїїлїк кєрсєткєн кулдарынын жакшы, пайдалуу тилектерин Ал дагы каалап, жїзєгє ашырат. Алардын жаман, зыяндуу тилектерин Ал каалабайт жана орундабайт. Бул пенделерден бир гана пайдалуу иштер жїзєгє ашат. Алар, бир катар тилектеринин жїзєгє ашпагандыгына таарынышат. Бул иштердин натыйжасы ал їчїн зыяндуу боло турганын тїшїнгєндє таарынышпайт болчу. Тескерисинче, ага кубанып Аллаху таалага шїкїр кылышаар эле. Аллаху таала адамдардын эрктїї иштерин алардын кєўїлдєрї каалагандан к��йин жїзєгє ашырууну эзелтеден каалаган. Мурда мындай каалабаган болсо эрктїї иштерибизди да биз каалабай туруп эле мажбурлап жїзєгє ашырат болчу. Анын эрктїї иштерибизди биз каалагандан кийин жаратуусу – эзелтеден ошондой каалагандыгы їчїн. Демек, биздин каалообуздун їстїндє Анын каалоосу ар дайым єз їстємдїгїн, Аллахтын абсолюттук

ирада ээси экендигин кєрсєтїп турат. Пенделердин эрктїї аракеттери эки нерседен турат: Биринчиси – пенденин жїрєгїнїн каалоосу жана кїчї. Ошондуктан, пенденин аракеттери "касб” деп аталат. Касб – адамдык сапат. Экинчиси: Аллаху тааланын жаратуусу, бар кылуусу. Аллаху тааланын буйруктарды, сооп жана азапты жаратуусу адамда касб сыпаты болгондуктан жїзєгє ашат. "Саффат” сїрєсїнїн 96-аятында: "Аллаху таала силерди жаратты жана иштериўерди жаратты”, -деп жазылган. Бул аят адам аракеттеринде кєўїлїнїн каалоосу жана ирадаи жузийасы (тандоо эркиндиги) бар экендигин билдирет. Мажбурлоонун жок экендигин ачык айкын билдирип турат. Ошол себептен адамдын иши деп аталат. Кулдун иши жасалуусу їчїн алгач бул ишти кулдун жїрєгї каалоосу керек. Кул кїчї жеткен нерсени каалайт. Бул каалоо "касб” деп аталат. Хазрети Амиди бул касбдын иштердин жаратылуусунун себеби, таасири экенин айтат. Кул каалаган нерсесинин бардыгын жасай албайт. Кээде каалабаган нерселеринин да орундалуусу, жаратылуусу мїмкїн. Кулдун каалагандарынын бардыгын жасап, каалабагандарын болтурбай коюусу кулдукка жатпайт, кудуретке таандык нерселер болуп саналат. Пенделерге Аллаху таала жакшылык, мээримдїїлїк кылып, аларга буйруктарын аткара тургандай жана єздєрїнє керектїї боло тургандай деўгээлде кїч-кубат, б.а., энергия берген. Мисалы, ден-соолугу жакшы, акчасы жетиштїї адам ємїрїндє бир жолу ажылыкка бара алат, жылына бир жолу орозо кармай алат, кїнїнє беш маал намаз окуй алат, зекет бере алат. Мындан белгилїї болуп тургандай, адам єз эрктїї иштерин кааласа кылат, каалабаса кылбайт. Аллаху тааланын улуулугу ошол жерден байкалат. Жахил (сабатсыз) адамдар тагдыр тууралуу эч нерсе тїшїнбєгєндїктєн ахли сїннєт аалымдарынын сєзїнє ишенишпейт. Кул д а рд ы н к ї ч ї менен каалоосуна шектенет. Адамды эрктїї иштеринде кїчсїз жана мажбур деп эсептешет. Кээ бир иштерде кулдардын каалоосу жїрбєгєндїгїн кєрїп ахли сїннєткє тил тийгизишет. Алардын бул айткандарынын єзї аларда каалоонун, тандоонун бар экендигин кєрсєтїп турат. Бир нерсени кылууга же болбосо кылбоого кїчтїн жетїїсї "кудурет” деп аталат. Кылууну же кылбоону тандоо "ыктыяр” (тандоо)деп аталат. Тандалган нерсени кылууну тилєє, "ирада” (каалоо) деп аталат. Бир нерсени кабылдоо, ага каршы келбєє – "риза” (ыраазылык, макулдук, жактыруу) деп аталат. Иштин орундалуусуна милдеттїї тїрдє таасир кылуу шарты менен ирада менен кудуреттин биригїїсї"халк”(жаратуу) деп аталат. Ал эми, таасирлїї болбой биригїї ”касб” деп аталат. Бир ишти ыктыяр кылган, тандаган ар адамдын халык, б.а., жаратуучу болуусу милдетїї эмес. Ошол сыяктуу ар бир кааланган нерсеге ыраазы болуу да милдеттїї эмес. Аллаху таала халык (жартуучу) жана мухтар (каалоочу), ал эми, кул болсо касиб (орундоочу) жана мухтар (каалоочу) деп аталат. Аллаху таала кулдардын жакшы жана жаман иштерин каалайт жана аны жаратат. Ал эми, Ал жакшы, соопту иштерден ыраазы. Жаман, кїнєє иштерден ыраазы болбойт жана жактырбайт. Бардык нерсе Анын жаратуусу менен бар же жок болот. "Эн’ам” сїрєсїнїн 102-аятында "Андан башка илах жок. Бардык нерсенин Жаратуучусу бир гана Ал”, -деп билдирилген. "Мутазила” сектасындагылар ирада менен ыраазылык арасында айырмачылык жок деп эсептеп, тагдыр жана казага каршы болушуп,

ишенишпейт. "Жабрия” сектасындагылар адамдын тандоого укугу жок деп ойлоп, адамды ташка, отунга теўдештирет. Адамдар кїнєє иш кылбайт. Бардык жаман нерселерди кылдыра турган Аллаху таала деп эсептешет. Эгер "жабрия” єкїлдєрїнїн айтканындай адамда ирада жана ыктыяр болбосо, жамандыктар менен кїнєєлєрдї Аллах кыйнап кылдырып жаткан болсо, колу-буту байланган адамдын тоодон тємєн карай жыгылуусу менен єз буту менен тегеректи кыдырып, басып баратып тоодон жыгылуунун арасында айырмачылык болбошу керек эле. Ал эми, биринчисинин жыгылуусу мажбурлуу тїрдє, ал эми экинчисинин жыгылуусу ирада жана ыктыяр, б.а., єз каалоосу менен жїзєгє ашып отурат. Бул айырмачылыкты кєрбєгєндєр – аў-сезими тємєн болгондор. Дагы алар аяттарга да ишенбеген болуп чыгат. Аллаху тааланын буйруктарын орунсуз деп эсептеген болот. Аллаху таала дїйнєдє бїткїл адамзатка мээримдїїлїк кылууда. Адамдарга кажеттїї нерселерин жаратып, баарына берїїдє. Дїйнєдє тынч ємїр сїрїї жана акыретте тїбєлїк бакытка жетїї їчїн эмне кылыш керек экендиктерин ачык айкын билдирїїдє. Напсилерине, жаман досторуна, зыяндуу китеп, гезит, теле-радио берїїлєргє алданып, куфр жолуна тїшкєндєрдїн ичинен каалаганын туура жолго салууда. Аларды туура жолго тартууда. Азгын, заалым адамдарга мындай ниматтарды бербєєдє. Аларды єздєрї жактырган, каалаган, єздєрї тїшкєн куфурлук баткагында калтырууда. Каза жана тагдыр зээндїї адамдардын кєп такала турган маселеси болуп саналат. Бул анын туура тїшїнбєєсїнєн улам пайда болот. Тагдырдын эмне экени жакшы тїшїнїлє турган болсо, эч бир адамдын кєўїлїндє кїмєн калбайт жана ыйманы кїчєйєт. Ааламдардын Жаратуучусу болгон Аллаху таала жараткан жана жарата турган нерселердин баарын эзелден соўсузга чейин чоўкичине бардыгын, заттарды, маанилерди бир арада жана бир мезгилде билет. Ар бир нерсени жаратпастан мурда эле билчї. Ахли сїннєт вал-жамаат мусулмандар тагдырга ишенген, тагдырга ишенїїнї ыймандын шарты деп эсептеген. Б.а., тагдырга ишенбеген адам момун деп эсептеген. Тагдырдын ачуусу менен таттуусу, жаманы менен жакшысы - баары Аллахтан. Анткени, тагдыр – билген нерселерин жаратуу деген сєз. Улуу Ислам аалымы Имам Бегави "Тагдыр илими – Аллаху тааланын єз пенделеринен жашырган сырларынын бири. Бул илимди эў жакын периштелери жана дин ээси болгон пайгамбарларына да ачып билдирген эмес. Бул илим – чоў дарыя. Эч ким бул тууралуу сїйлєбєшї керек. Бир гана мына буларды билїї жетиштїї: Аллаху таала адамды жаратат. Алардын бир канчасы кїнєєкєр. Алар Тозокко барат. Бир канчасы Бейишке барат. Бир киши Хазрети Алиден тагдыр тууралуу сурайт. "Ал – караўгы жол. Ал жол менен барба”, - деп жооп берет. Дагы сурайт. "Тереў деўиз”, - дейт. Дагы сурайт. Бул жолу: "Тагдыр –Аллаху тааланын купуясы. Аны сенден жашырган”, - деп жооп берет”. Адамдын эрктїї аракети мына ушул тєрт нерсе аркылуу жїзєгє ашат: 1. Ошол нерсени оюнда элестетїї. 2. Ошол нерсени жактырып, жакшы сезимге бєлєнїї. 3. Ошол нерсени кылууну чын жїрєктєн каалоо, б.а., аракет кылууну тилєє. 4. Аракеттин пайда болушу. Биринчи жана экинчилерди Аллаху таала жаратат. Себеби, ойлоо менен жактыруу бар нерселер. Бар нерселер жаратылууга муктаж. Ал эми каалоо менен тандоо – пендеден. Аракетти жарата турган – Аллаху таала. Пендеде каалоо менен ирадаи жузийанын (тандоо эрки) пайда болушу алгач пендеде аны ойлоо жана жактыруу деген нерселердин жаратылуусунан кийин ишке ашат. Мисалы, бир адам садага берїїнї жана сообун ойлосо, ошол нерсе тууралуу анда кызыгуучулук же жек кєрїїчїлїк пайда болот. Ошол амалды кылууну же болбосо кылбоону тандайт. Жактыруу, кызыгуучулук бул каалоо эмес. Жек кєрїї, жаман ойдо болуу да пенденин каалоо укугун колдонбоосу дегендик эмес. www


11

Дартка даба жай

Калпычы чалга каяша сєз

Єгїнї, так айтканда 2013 жылдын 10-октябрында КТРК тїз эфиринде Кыргыз Республикасынын профсоюздар федерациясынын тєрагасы Асылбек Токтогуловго кайсы бир аймактан телефон чалып жакында “ЫсыкАта” курортуна болуп кайтканын айтып, “ал жерде медициналык тейлєє, тамак аш абдан начар бул кєрїнїштї качан оўдойсуўар?” -деген суроону бериптир. Дал ошол мезгилде мен ден соолугума байланыштуу дарылануу їчїн “Ысык-Ата” курортуна жаўы эле барган элем. Мен баргандан 2-кїндєн кийин КТРКнын тїз эфиринде жогорудагы даттанган чалдын сєзїн жеринде териштирїї їчїн профсоюздар федерациясынын жетекчиси Асылбек Токтогулов жетип келди. Курортто дарыланып жаткандардын айрымдарынын алдына чыгып ал-ахвалды сурап курорттогу тейлєєнїн, тамак -аштын сапатын сурады. Мындай суроого эч ким нааразы сєз айткан жок. Нааразы болгонго мїмкїн эмес болуучу. Бул сєзїмдї фактылар менен мисал келтирейин. Кыргызстанда мыйзам боюнча бир жылда расмий тїрдє 11-кїн майрам кїндєрї болгондуктан ал кїндєр “жумушчу эмес кїн”- деп эсептелет эмеспи. “Ысык-Ата” курортундагы медициналык кызматкерлер жана жумушчулар бир жылда 2-кїн гана 1-январь жаўы жылда жана 31-августтагы эгемендїїлїктїн кїнїндє эс алышат экен. Себеби, дарылоо процессин їзгїлтїккє учуратпоо їчїн ушундай алар жеке кызыкчылыктарын жыйыштырып коюшуптур. Чынында башкалардын саламаттыгы їчїн кам кєрїї , ушул мезгилдин эрдиги эмей эмне? Кыргызстандын кайсы мамлекеттик мекемесинде же ишканасында атїгїл ооруканаларында майрам кїнї эс-алууга кайыл болушуп иштешет болушту экен? Эч жерде! Менин байкоомдо “Ысык-Ата” курортунун шарттары, сыркоолорду тейлєєсї мурдагыдан кыйла жакшырыптыр. Мисалы, люкс эмес кадыр эсе катардагы бєлмєлєрдєгї кроваттар, матрастар жаўыланып таза пахтадан ��окулган шейшептер менен ал-

маштырылып ар бир бєлмєдє чакан муздаткыч, телевизор коюлуптур. Эми, жогорудагы чал нааразы болгон тамак-ашка келсек бул жерде да кемчилдик жок. Курортто дарыланып жаткандар їчїн 3- маал ысык тамак берилет. Мындай ысык тамакты кїндє ар бирибиз їйїбїздєн деле жей бербесек керек. Ресторан, кафелерде же башка ашканаларда накта каймак, жумуртка, сыр жей албайсыў, “Ысык-Ата” курортунда їзїлбєй берилип турат. Албетте, мунун баары бекер эмес дечи, бирок алардын чыгымын эсепке салып башка бир жагдайларга салыштырып кєрєлї. Ата-бабабыз бээнин сїтїн ичип дарыланышкан эмес. Бээнин сїтїнїн дарылык касиети болсо ошолор колдонушмак. Ошентсе да акыркы жылдары Кыргызстанда “бээнин сїтї менен дарылоо”, “кымыз менен дарылоо” -дегендер модага айланып кетти. Ошол, “кымызолечениелерге” баргандар кїнїнє миў сом тєлєп “дарыланышат”. Алардын шарттары болсо мындай. Кардарга 3-маал тамак анан кымыз же сїт. Жаткан жерлери муздак вагон же сыз жердеги палатка. Жууркан, шейшеп єзїўдїкї. “Кымызолечениенин” бир “сервиси”- шиберде басып турганда бут суу болбосун дешип барган адамга резинка єтїк берип коёт. Болгону ушул. “Ысык-Ата” курортунда да дарылангандар кїнїнє миў сом тєлєшєт. Бирок ал жерде ысык баткак, парафин, минералга єтє бай суу менен дарылоо процедуралары бар. Мындай процедураларды жасаш їчїн кыйла электр энерго жана адам ресурстары талап кылынат. Демек, бул чыгым акча турат. Дагы бир мисал келтирейин. Бишкекте Президент жана Єкмєттїн

Иш Башкаруучусуна караштуу “дарылоо-ден-соолукту чыўдоо бирикмеси” (“спец больница”деп айтылып жїрєт) деген бар. Бул ооруканага атайылап бекитилбегендер эгер, дарылангысы келишсе бир кїнгє 750-сом тєлєшєт. Бул акчага жаткан кроватыў жана тамгыў кирет. Дары дармектин баарын сыркоо адам єзї сатып алат. Бул жайдын тама-ашы болсо эптеп аш казанды алдамай. “Ысык-Ата” курортундагыдай каймак, жумуртка, сырдегендер жок. Єткєн июль айынын акырында гепатит оорумдун бир миллиграмм кан берип (маркер) экспресс анализин чыгарыш їчїн 900 сом тєлєдїм. Бишкекте “Бонецкийдин лабороториясы”деген кыйла жылда иштеп келет. Бул жайда бир анализ їчїн адамдын кунун алышат. Орто эсепте бир анализ 500 сом турат. Мына ушуларга салыштырмалуу “Ысык-Ата” курортунун шарттары бейиш бекен? “Ысык-Ата” курортунун директору Алгын Осмонгазиев “курорт 20-жылдан бери ремонт кєрє элек болуучу. Ремонт иштерин эми баштап жатабыз. Кєрє албас, карасанатай адамдар ишке тоскоол болбосо, курортту жаманатты кылбаса, эл келип турса ишибиз алга жылаарына кїмєн жок. Кыргызстан профсоюздар федерациясынын тєрагасы Асылбек Токтогулов ишибизди дагы жакшыртканга жакшы колдоо кєрсєтїп жатат. Курорттун шарттарын жакшыртсак коўшу мамлекеттердин жарандарын кєбїрєєк кабыл алганга мїмкїнчїлїктєр тїзїлєт эле.” -дейт. Ал эми курорттун башкы дарыгери Калима Асакеева” мен бул жерде иштегениме 30-жыл болду. Ушул жылдары билимимди, тажрыйбамды калкымдын салттыгына арнадым. Єзїўїз кїбє болдуўуз курман айт майрамында иште жїрдїм. Коомдун деўгээли элдин саламаттыгынын бир барометри. Аракетибиздин баары элибиз їчїн камкордук кєрїї болуп саналат. Сєз акырында айтаарым: “Балык башынан сасыйт” -деп кыргыз бекер айтпаса керек. Єткєн жылдары Кыргызстан талоонго тїшїп жатканда, Кыргызстан профсоюздар федерациясынын жетекчилери мезгилдин талабына жараша курортторду оўдоп тїзємєк турсун калктын акчасына курулган мїлктї талышып, айрым адамдарды оорукчан кылышып, атїгїл адам єлтїргєнгє чейин барышкандыктарын журналист катары иликтеп кєргєн жайым бар. Атаганат, бул кылмыштуулуктун бетин бийлик болбоду. Мезгилдин, элдин сынагынан єткєн, абийири таза инсан, такшалган жетекчи, Кыргызстан профсоюздар федерациясынын тєрагасы Асылбек Токтогулов табият дартка даба кылып жараткан бирок акыркы 20 жыл бою каралбай калган курортторго єзгєчє кєўїл бєлєт- деген ишеним бар. Жолдошбек Токоев

«Бишкек-Парктагы» одоно мыйзам бузуулар депутаттардын кароосуна коюлмай болду

«Бишкек-Парк» соода борборунун мурдагы кызматкери (маркетолог) Айзада Ашимбаева 30-октябрда маалымат жыйын єткєзїп, аталган соода борбордун жетекчилиги тарабынан мыйзамсыз жумуштан алынганын билдирди. Анын айтымында, жумуштан кандай себеп менен алып жаткандыгын жетекчилик тїшїндїргєн эмес. «Аларда тактика ушундай. Мындай кєрїнїш мага чейин эле кайталанып, бир канча кызматкер жумуштан айдалган», - деди ал. «Калыс» саясий кыймылынын єкїлї Жеўиш Молдокматовдун айтымында, маркетолог А.Ашимабева соода борбордун башкы директору Али Иксан Атар тарабынан 20-октябрда эч кандай эскертїїсїз жана себепсиз жумушунан бошотулган. «Айзада башкы директорго атайын расмий кайрылып, эмгек келишимин жана компенсация тєлєп берїїсїн суранган. Бирок бїгїнкї кїнгє чейин алар эч кандай компенсация дагы, эмгек келишимин дагы кайтарып бере элек», - деди жаш саясатчы. Буга байланыштуу алар Кыргызстандын профсоюздар федерациясына кайрылышкан. «Бирок ал жактан аталган компаниянын ишине кийлигишїїгє укугу жок экенин билдиришти. Андан кийин, 29-октябрда Айзаданын їйїнє 22-октябрда тїзїлгєн, жумуштан кетирїї боюнча эскертїї катын жана буйрукту алып келип беришти. А иш жїзїндє Айзада 20-октябрда эле жумушунан кетирилген болчу», - деди ал. «Биз аталган соода борбордун жетекчилигинен мыйзамдуу тїрдє жана Эмгек кодексине ылайык, їч айлык компенсациясын тєлєп берїїсїн талап кылабыз. Їч кїндє кайтарылып берилбесе, атайын акцияларды уюштурууга чейин барабыз. Чет элдик инвесторлор, айрыкча тїрк ишкерлери тарабынан кыргыз кыздарынын укугунун тепселенїїсїнє жол берилбеши керек», - деп айтты Ж. Молдокматов. Маалымат жыйында айтылган билдирїїлєрдїн негизинде, «Бишкек-Парк» соода борборунун жетекчилери тарабы-

нан Эмгек кодексинин одоно бузулушу, мурдагы кызматкер Айзада Ашимбаеванын мыйзамсыз жумуштан бошотулушу тууралуу маселе Жогорку Кеўештин депутаттарынын кароосуна коюлмай болгонун Жеўиш Молдокматов айтты. Анын айтымында, Кыргызстандын аймагында ишмердїїлїгїн жїргїзїп жаткан трансулуттук компанияларда профсоюздук уюмдар тїзїлгєн эмес. «Себеби, бул компаниялардын жетекчилери жєнєкєй жаран-кызматкерлер профсоюз ачып же мїчє болуп кирсе жумуштан кетесиўер, деген коркутуунун негизинде тїздїрбєй келишет», - деди ал. Ж. Молдокматов билдиргендей, А.Ашымбаеванын маселеси боюнча бир катар органдарга кайрылып кєрїшкєн, бирок алар трансулуттук компаниялардын ишине кийлигишкенге укуктары жок экенин айтышты. «Анткени тийиштїї мыйзам иштелип чыккан эмес жана чоў коррупция бар. Ушуга байланыштуу демилгени депутаттар колдоого алып жатышат. Кийинки жумаларда тийиштїї мыйзам долбоору же нормативдик акты иштелип чыгат», - дейт жаш саясатчы. «Эгерде трансулуттук компанияларда профсоюздар тїзїлбєсє, акыркы 20 жылда Кыргызстандын жарандары кандай жабыркап келсе, ошондой эле кєрїнїш кайталана берет», - деди ал. Ошондой эле, ал кошумчалагандай, бул маселе боюнча тийиштїї арыздар Башкы прокуратурага, УКМКнын Коррупцияга каршы кїрєшїї кызматына, Эсептєє палатасына жиберилет. «А.Ашимбаеванын мисалында кєргєзїлгєн трансулуттук компаниялардын жетекчилери єзїлєрїнїн кызыкчылыгында мамлекеттен жеўилдиктерди алып ассоциацияларга кирип иштешет. Ал эми жєнєкєй жаран-кызматкерлердин укугун мамлекет єзї коргой албаганы туура эмес жана уят», - деп кошумчалады Ж.Молдокматов. Жеўиш ШЕРИПБАЕВ 1-ноябрь, 2013-жыл


12 BMW дїйнє боюнча 176 миў машинесин чакыртып алды

Германиялык ВMW автоконцерни дїйнє боюнча таралып кеткен 176 миў автоунаасын чакыртып алды, себеби, анын тормоздук системасында оўсуз жагдайлар болушу мїмкїн экен. Бул туурасында компаниядан билдиришти. Кєйгєй ваакум насосунда жана ылдамдыкты жєндєєчї тетигинде. Концернден айдоочуга автоунааны токтотуу їчїн педалды катуу кїч менен басууга туура келерин айтышты. Чакырып алынып жаткан машинелер негизинен, мындан эки жыл мурда кымылдаткычы бензин менен иштей турган партия. Сєз ири алдыда 1-,2-,3жана 5-сериядагылар, X1, X3 туурасында жїрїп жатат. Маалыматты ИТАР-ТАСС таратты. Кайра алынууга туура келген унаалар негизинен – биринчиден АКШ туура келип, орточо саны да 76,1 миўди тїзїптїр, экинчиден Кытайда экен, бул мамлекетте мындай БМВлердин саны 25 миўге жакын дешти.

Путин дїйнєдєгї эў таасирдїї адам деп табылды

дїйнєдє талап 300 млн. жашикке кєп болгон, бул акыркы 40 жылдагы эў жогорку кєрсєткїч деп айтылат аталган уюмдун изилдєєсїндє. Вино єндїрїї 2012-жылы акыркы кырк жыл ичиндеги эў тємєн тїшїп кеткен кєрсєткїч болуптур Бул ичимдикти єндїрїї деўгээли 2004-жылда болгон кризистен бери улам тїшїп барат, ал учурда суроо-талап 600 млн. жашиктен ашып кеткен. Маалыматты Интерфакс таратты.

Техаста 9 жашар окуучу мектепке курал менен келген

Быйыл августта газ чабуулунан єлкєдє 1400дєн ашуун адам єлгєндєн кийин АКШ Сирияга чабуул коёт деген коркунучтан улам Дамаск єзїндєгї химиялык куралдын баарын бир жыл ичинде жок кылууга макул болгон.

Хьюстондо сабакка келген мектеп окуучусу єзї менен кошо курал кєтєрє келген. Аны 9 жашар мектеп окуучусунун китеп баштыгынан таап чыгышты. Баланын айтымында, тапанчаны їйїнєн алып чыккан. Шектїї нерсени байкап кал��ан классташтары чурулдашып мугалимине маалымат беришкен. Мугалим баланын китеп баштыгын абайлап алып, дароо полиция чакырган. Дїрбєлєў баланы жазалап, ата-энесин мектепке чакыруу менен аяктады деп билдирди ИТАР-ТАСС. Акыркы учурда АКШда мектепте курал алып келїїнїн кесепетинен кандуу окуялар арбып барат. Єткєн жумада Массачусетс штатындагы Дэнверс шаарындагы мектептин эки мугалими окуучунун колунан каза таап, шектїї делип, 14 жашар єспїрїм кармалган.

Тажикстан Россия ТИМине нааразылык нотасын жєнєттї

Forbes журналынын аныктаган рейтинги боюнча, тизменин башын Россиянын президенти В.Путин ээлеп, дїйнєдєгї эў таасирдїї адам деп табылды. Путин бул биринчилиги менен АКШ жетекчиси Б.Обаманы артта, 2-сапка калтырды. Їчїнчї орунда - Кытайдын тєрагасы Си Цзиньпин, 4-сапта Папа Франциск, бешилтикти жыйынтыктаган Германия канцлери Ангела Меркель болду. Forbesтин бул аныктоосунда 72 дїйнєлїк ишмерлер камтылыптыр. Биздин кошуна болгон Россиядан президенттен тышкары 3 адам жїрєт. Алар: "Роснефтинин" президенти Игорь Сечин (60-орун), премьер-министр Дмитрий Медведев (53-орун) жана Россиянын эў бай бизнес адамы Алишер Усманов (63-орун) экен.

Эми кєйгєй - шараптын тартыштыгы болот окшойт

ны айтылат. Калган эки жайды текшерїї уюмдун инспекторлору їчїн єтє опурталдуу болгон, бирок алардагы курал жасай турган аппараттардын баары башка жакка кєчїрїлгєнї белгиленди.

Пакистанда секелек кыздарга їйлєнгєндєр камалды

Doing Business:

Пакистанда уруулар ортосундагы кастыкты басыш їчїн бойго жете элек эки кыздын эрге берилишине катыштыгы бар їч киши камалды. Окуя тїндїк-батыштагы Хайбер-Пахтункхва провинциясында болгон. Жергиликтїї полициядан “Азаттыкка” бїгїн билдиришкендей, камалган кишилер баары Морагай деген айылдан болушат жана кыздарды эки тараптын кастыгын басыш їчїн кун катары алмашкан деп айыпталып жатышат. Камалгандардын экєє 5 жана 13 жаштагы ал кыздарга їйлєнїшкєн. Пакистанда їй-бїлєлєр, уруулар ортосундагы конфликттерди чечїїдє дале “свара” деген салт колдонулуп жїрєт. “Свараны” колдонууга єлкєдє тыюу салынган.

Пакистанда зордукталып, тирїїлєй кємїлгєн єспїрїм кыз тирїї калды Тажикстандын Россиядагы элчилиги алардын ТИМине Москва-Дїйшємбї багытындагы жїргїнчїлєр поездине кол салуу боюнча ишти иликтєє талабын койгон нота жєнєттї. Тажикстандын Россиядагы элчилигинин єкїлї Мухаммад Эгамзод "Интефакска" орус-тажик мамилелеринде мындай кєрїнїш эч качан болбогондугун билдирди. Анын айтымында, улутчулдук маанайдагы ураандарды кыйкырган жаш балдардын тобу 26-27-октябрда Москвадан Дїйшємбї жана Худжанд шаарына багыт алган поездге кол салган. Окуя Воронеж областындагы Терновка станциясында болгон. Маалыматтарга караганда, кол салгандар бир нече жїргїнчїлєрдї ур-токмокко алып, жети вагондун айнектерин талкалаган.

Бул тууралуу Индиядагы маалымат каражаттары жазышты. Пенжаб провинциясындагы кишинин 13 жаштагы кызы Куран боюнча сабакка бараткан жеринен эки киши тутуп алып, зордукташканы айтылат. Аны талаада тирїїлєй кємїп салышкандан кийин кыз эптеп їйїнє кайтып келе алган. Атасы полицияга кайрылса, алар кылмыш ишин ачпай коюшкан. Бирок Лахордогу сот бул тууралуу билгенден кийин полицияга ишти териштирїїнї буйруду.

Нигердеги француз туткундары боштондукка чыкты

Сирия химиялык курал єндїрчї жайларынын баарын буздурду Дїйнєнї эми вино ичимдигинин тартышы кооптондуруп турат, себеби, ичимдиктин бул тїрїнє болгон суроо-талап адаттагыдан жогорулап кетти деп билдирди америкалык каржылык Morgan Stanley корпорациясы. Єткєн жылы шарапка болгон суроо1-ноябрь, 2013-жыл

Бул тууралуу Химиялык куралдардарга каршы эл аралык уюмдун документине шилтеме менен “Рейтер” агенттиги кабарлады. Алдын ала шарт боюнча, Дамаск 1-ноябрга чейин єзїндєгї андай курал чыгарчу объекттерин буздурушу керек. Уюмдун документинде єлкєнїн 23 химиялык курал жайынын 21и текшерилип, чындап эле алар буздурулганы аныкталга-

Бул жарандар 2010-жылы "Арева" аттуу франциялык єзєктїк компания уран кенин иштеткен Нигердин тїндїгїндєгї Арлит шаарында барымтага алынган болчу. Франция туткундардын кайтып келишин белгилеп жатканда, аларды бошотуу їчїн акча берилдиби деген тїкшїмєл суроолор жаралууда. Президент Франсуа Олланд Франция туткундарды акча берип бошотуп алуу саясатын токтотконун айтканы менен бул кєрїнїш дале уланып жатканы тууралуу шектенїїлєр Америка менен бул єлкєнїн ортосундагы чыўалууга себеп болуп келет. Эми бїгїн тєрт француз жаранын бошотуу їчїн ири суммадагы акча берилди жоромолдор кєбєйїп жатат. "Ле Монд" гезити жашыруун булакка шилтеме кылып, атайын кызматтын фондунан 20 миллион евро тєлєнгєнїн жазып чыкты. Єкмєт болсо бул дооматтарды четке кагууда. Бул айдын башында "Арева" компаниясынын жогорку жетекчилери Ниамейде Нигердин президенти Мохамадоу Иссоуфоу менен жолугуп, анда туткундарды бошотуу боюнча кепилдик берилгени айтылган. Француз єкмєтї барымтадан бошотуунун акысын кєрїнє бериши кїмєн. Бирок кємїскєдє кандай тєлєм жана макулдашуулар болгонуна кєбїрєєк кєўїл бурулуп жатат. Нигер тарап болсо бул боюнча эч кандай маалымат берген жок. Алар болгону француз жарандары єлкєнїн тїндїгїндєгї Мали менен чектешкен чєлдє кармалып турганын гана айтышкан. Учурда бул аймакта жети, Малиде эки, Нигерияда бир жана Сирияда тєрт француз жараны барымтада кармлып турат.

Нигерде "Аль-Каида" менен байланыштагы куралдуу топ їч жылдан бери барымтада кармап келген тєрт француз жараны бошотулду. Парижге кайтып келген Пиер Легранд, Зиерри Дол, Даниель Ларрибе жана Марк Феретти єлкєнїн президенти Франсуа Олланд єзї тосуп алды.

Сингапур бизнестин мекени аталды

Дїйнєлїк банк кайсы мамлекетте бизнес кылуу ыўгайлуу (Doing Business) деген кезектеги билдирїїсїн чыгарды. Анын жыйынтыгы боюнча, 114 мамлекеттин єкмєтї бизнес шарттарын жакшыртуу багытында туура кадамдарды жасаган. “Бизнес їчїн ыўгайлуу шарттардын болушу - єлкєнїн экономикасынын єсїшїнє алып келчї маанилїї жагдай”,-дейт Дїйнєлїк банк. Негизи бай мамлекеттерде бизнести баштоо жана аны єєрчїтїп кетїї оўойураак болот. Банктын жетекчи єкїлї маалымдагандай, бай жана жарды мамлекеттер ортосундагы айырма азайып келатат. Мисалы бизнес їчїн шарттар жакшы жакка єзгєрдї деген 20 мамлекеттин жарымы - Африка мамлекеттери. Бизнес їчїн шарттарды иликтегенде Дїйнєлїк банк ишти баштоо, келишимдерди тїзїї, соода шарттары, инвесторлорду коргоо сыяктуу категорияларды карайт. Сингапур бизнес жїргїзїї їчїн эў ыўгайлуу єлкє деген биринчи орунду сактап калды. Ал эми Сирия бизнес чєйрєсї кескин бузулган єлкєлєрдїн катарына кирди. Бул рейтингде Кыргызстандын кєрсєткїчтєрї жаман эмес. Мисалы бизнес ачуунун жеўилдиги деген кєрсєткїч боюнча єлкє 189 мамлекеттин ичинен 22-орунду алды. Ал эми инвесторлорду коргоо деген кєрсєткїч боюнча 68 орунда турат. Бирок бул кєрсєткїчтєр Кыргызстандын бизнес їчїн шарттарды тїзгєн мыйзамдарына ылайык иштелип чыккан. Байкоочулар иш жїзїндє инвесторлорду кодулоо, коорупциялык бут тосуулар, мїлккє кол салуулар кєнїмїш адатка айланган. Айбат пресс


13

Ден сООлУк

Келишимдїї буТ – сулуулуКТун белгиси Окумуштуулардын эсептєєсїндє адам баласы кїнїнє 3,5 миў кадам жасайт экен. Бул бутка тїзїк эле оорчулук келтирет. Эгерде бутка тиешелїї кам кєрїлбєсє, бир нече оорулардын жана ыўгайсыздыктардын жаралышына алып келет.

Кыш мезгили аяктады, оор єтїктєрдєн кутулуп, жеўил, ачык, кооз бут кийимдерди кийе баштадык. Бул албетте, жакшы. Бирок, бул убакта буттун териси кургап, нымдуулук жетишпей баштайт жана кам кєрїїнї талап кыла баштайт. Мыкты кам кєрїлгєн, келишимдїї буттар аялдын сулуулугунун бирден-бир маанилїї компоненти. Кылымдардан бери дененин дал ушул мїчєсї суктанууларды жаратып, канчалаган мырзаларды айымдардын алдында кайырчыга айлантып келет. Буттардын сулуулугун арттырган дагы бир нерсе – бул туура тандалган бут кийим. Тык-тык этип соорусун чайпап басканда, кєзїбїздї албай карап калат эмеспизби. Дене-мїчєбїздїн келишимдїї кєрїнїшї їчїн ичке, бийик такалуу бут кийимдерди кийебиз. Бирок, кыргый мїчє менен катар канчалаган кыйынчылыктарга кезигебиз. Биздин буттарыбыз жооруп, ооруп, чарчап калат. Ошондуктан дарттардын алдын алуу їчїн дайыма буттарга кам кєрїп, ар дайыма кылдат кєўїл буруп туруубуз керек. Ал їчїн бир нече сунуштарды, кеўештерди айтмакчыбыз.

МАССАж Бул жагымдуу процедура сєзсїз кїндєлїк кайталануучу адатка айлануусу зарыл. Анткени массаж жан кыйнаган оорулардан арылтып, бир кїн кечке басып жїрїп, чарчаган буттарды эс алдырууга гана жардам берип тим болбойт. Белгилїї болгондой таманда адам организминин кєптєгєн органдары жана системалары менен тыгыз байланышкан биологиялык активдїї чекиттер орун алган. Демек, анча узак эмес, кїндє кечкисин кайталануучу массаж чындап ден-соолукту чыўдоочу процедура боло алат. Эгер сиз жумушка бийик такалуу бут кийим кийип келген болсоўуз, тїшкє жакын буттарыўыз чарчап, оорута баштайт. Мындай учурга жумушка таманы жапыз бут кийим алып келип койгонуўуз оў! Адистердин пикиринде ар дайым бийик така кийип жїрїї зыяндуу, ал їчїн маал-маалы менен чечип, буттарды эс алдыруу керек. Эгер сиз кїн бою офисте олтуруп, аз кыймылдасаўыз, отургучтан бат-бат туруп, бутуўуздун учу менен туруп кєрїўїз. Массаждын сырлары тууралуу тажрыйбаўыз жок болушу мїмкїн. Ошондуктан биз сизге бир канча массаждын оўой тїрлєрїн сунуш кылабыз.

•Òàìàíû¢ûçäû êàòóó-êàòóó ñ¿ðò¿¢¿ç. Àíäàí ñî¢ àð áèð áºë¿ã¿í êàðìàï, áåêåì

êûñû¢ûç. • Òàìàíäû òîëóãó ìåíåí àéëàíòûï óøàëà¢ûç. • Àð áèð ìàíæàíû, áàøûíàí òûðìàêòàðãà ÷åéèí êàðìà¢ûç. • Ìàíæàëàðäûí áàøòàëûø ÷åêèòèíå, ñààòòûí æåáåñèíèí àéëàíóóñó ìåíåí òåãåðåòèï ìàññàæ æàñà¢ûç. • Êè÷èíåêåé òîïòó òàìàíãà êîþï àëûï, àðû-áåðè òåãåðåòèï îéíîñî¢óç, ý¢ ìûêòû ìàññàæ áîëî àëàò. • Ïðîöåäóðàíû ºéäº-ûëäûé ñûëàï, ñèëêèëäåòêåí êûéìûëäàð ìåíåí á¿ò¿ð¿¢¿ç.

пАЙДАЛУУ вАННАЛАр. Пайдалуу ванналар буттарга кам кєрїїнїн дагы бир маанилїї ыкмасы. Єзгєчє жай мезгилинде магдыратып салкындатуучу касиетке ээ. Кошулмаларды пайдаланганыўызга жараша ар тїрдїї маселелерди чечсеўиз болот. Чарчаганыўызда сизге чалкандын, жалбыздын жана бака жалбырактын аралашмасы жардамга келет. Ушул чєптєрдїн баарынан бирдей єлчємдє алып, їстїнє кайнак суу куюўуз. Качан суу 35-40 градус аралыгына келгенде, чарчаган буттарды салып ырахатка батыўыз. Кан айлантууну жакшыртуу їчїн контрасстык ванналар таасирдїї болот. Бутуўузду бир мїнєт 40 градус ысык сууда, кайрадан 1 мїнєт 15 градустагы муздак сууда кармаўыз. Беш мїнєттєн кийин жылымык суу менен чайкап, кургагыча сїртїўїз. Ал эми сергитип, салкындатуу їчїн календула, шалфей жана эфир майлары, лаванда жана чай чєбїнїн аралашмасы таасирдїї келет. Бирок 15 мїнєттєн ашык кармоого болбойт.

МАСКАЛАр Буттардын териси кургак болсо, алманы майда бєлїктєргє бєлїп, аз єлчємдєгї сїткє кайнатыўыз. Кайнаган соў майдалап эзип, буттарга сыйпаўыз. Жарым сааттан соў жылуу сууга чайкап, азыктандыруучу крем сыйпап коюўуз. Тизенин териси катуу, кургак болсо 10:1 єлчємдє єсїмдїк майы менен апельсиндин ширесин аралаштырып, тизенин терисине жеўил кыймылдар менен сыйпаўыз. Жарым сааттан соў жууп, крем сїйкєп коюўуз.

пИЛИНг Пилинг – жай мезгилинде кєбїрєєк жасалуучу процедура. Бутка жасалуучу пилинг – тамандын алдында катуу болуп чогулуп калган катмарды жок кылуу. Бул кан айланууну жакшыртып, ал эле

эмес адамдын таманында жайгашкан, жетимиштен ашык ички органдардын иштєєсїнє байланышкан нерв клеткаларына жакшы таасир берет. Таманга ылайыкташкан деўиз тузунан жасалган скраб. Деўиз тузун жана оливка майынан коюу аралашма жасайбыз. Бир нече тамчы лимон кычкылын тамызабыз. Согончокторго сїйкєп, 10 мїнєттєн соў салкын суу менен чайкайбыз. Зарыл болсо «кыргыч пемза» же атайын щетка менен сїртєбїз. Эгер буттар тердесе. Бул жагымсыз жагдай сиздин жашооўузга чоў тоскоол болушу мїмкїн. Анткени, буттардын тердегени бул бир гана жагымсыз жыт эмес, шишик тарткан ооруксунуу. Бул азаптан таза булгары бут кийим кийип, калгандарынан баш тартып гана кутула аласыз. Дарыканаларда атайын тердетпєєчї кремдер сатылат, ошондой эле бир нече элдик медицинанын кеўештери бар: Эрте менен буттарды бор кислотасын чачып койсоўуз болот. Аны таманга, манжалардын арасына териге сиўире сїйкєўїз. Кечинде сєзсїз суу менен чайкаўыз. Бул кеўештерди їзгїлтїксїз кайталасаўыз, тердегени 2-3 жумадан кийин кетип калат. Буттар їчїн чай тундурмасы: 1 литр сууну кайнатып, андан соў 2 кашык чай салып дагы 15 мїнєт кайнатабыз. Оттон алып чыгып дагы 2 литр суу кошуп, капкагын жаап, кол кїйбєгєндєй температурага жеткиче муздатабыз. Мындай тундурманы ар дайым жатарда, жарым сааттан кем эмес кармап, кїн сайын кайталайбыз.

бИЙИК ТАКА ДЕН-СооЛУККА зЫяН АЛЫп КЕЛЕТ Кїн сайын така кийип жїрїї омурткаларга зыян. Дайыма ыўгайсыз жана бийик такалуу бут кийим кийгенде, дененин салмагынын оорчулугу жылып кетет. Жыйынтыгында омурткага кїч келип, ийиле баштайт. Андан соў баш оору, стенокордия, уйкусуздук жана башка оорулар кыйнай баштайт.

бУТТАрДЫ ЭС АЛДЫрЧУ КєНїгїїЛєр Булчуўдарды чоюп, буттарды эс алдырганга атайын кєнїгїїлєр жардам берет. Бул їчїн атайын ылайыкталган кєп деле убакыттын кереги жок. Буттарды бириктирип, колубузду тизеге коюп, далыбызды тїз алып, отургучка олтурабыз. Буттун учун ичкери карай ийип, тизени бири-бирине жакындаткан абалда жарым мїнєттєй турабыз. Ушул абалда турган бойдон, буттун учтарын бири-бирине каратып, тамандарыбызды эки жакка чоёбуз.

Бутт у н манжаларын эки бїктєгєн абалда алгаартка басыўыз да, бїткєн соў силкип-силкип коюўуз. Отургучка олтуруп, тєбєўїз менен єйдє карай чоюлуўуз. Согончокторго анча-мынча кїч келтирип, буттарды тїз кармаўыз. Бул учурда кызыл ашыгыўыздын ооруганын сезесиз. Ушул абалда 30 секунд туруп, бир мїнєт эс алыўыз. Андан соў 3-4 жолу кайталаўыз. Балтырларыўызды, тарамыштарды бекемдєє їчїн жана буттун кан айлануусун жакшыртууга буттарды єйдє-ылдый ийип, тамандарыўыз менен ары-бери айланта кєнїгїї жасасаўыз болот. Балтыр булчуўдарын эс алдырыўыз: алакан менен дубалды таянып, бир бутуўузду артты кєздєй кєтєрїўїз. Буттун калтыроосун жана оорулардын алдын алуу їчїн тємєнкїдєй кєнїгїїлєрдї сунуш кылабыз: полго кичинекей сууланган жолукту жайып, їстїнє туруўуз. Буттун манжалары

менен сууланган жоолукту єйдє карай кєтєрїўїз. Ар бир бут менен 5 жолу кєтєрїўїз. Манжаларды жоон резинка менен байлап, кїч менен чоюуга аракет кылыўыз. Бул процессти 10 жолу кайталасаўыз, буттун калтыроосун кетирет. Самара САЛАМАТОВА 1-ноябрь, 2013-жыл


14

н а г л ы т а К ы р ы с н и героинд сериал

- Эми ал сенин кызыў болот. Качан алып келейин? - Бишкекке чогуу барып келбейлиби? - Антсе дагы болот. Бирок... - Аялыўа эмне дейм деп санааркап атасыўбы? Эркектин жакшы сєзїнє алданбаган аял болбойт. Муну тагып коюп кєўїлїн алсаў, ал эч нерсе билбей калат. - Амал їйрєткєнуўє баракелде, сулуум. - Минтип айтканыў мага кандай жагымдуу. Менин баа жеткис азизим. Аялдын эркелегени сїйкїмдїї. Бирок жїрєгїм сыздап кетти. - Бул дїйнєдє жашоо, баткан кїндї, аткан таўды кєрїїўїн єзї бакыт. Ошону кєрбєй жаш кеткендер абдан аянычтуу. Акманай эмнени кыйытканымды сезген деле жок. Ошол сезбегени жакшыдыр. - Эмнеге мындай дедиў? - Жєн эле. *** Короонун эшигин ачаарым менен нары карап, тоўкоўдоп алып, кир жууп жаткан Шарипа кєзїмє урунду. Тєрєгєндєн кийин єтє эле семирип, менден улуу кєрїнїп калды. Кош ээги салаўдап, бети былтыйып, калыў эрини дордоюп, жамбашы менен бели бирдей болуп - томолок. Ушул томпойгон аял балдарымдын апасы. Балдарым жашоомдогу бакытым. Келечегимдеги урпак улаарым. “Жїрєгїў тартпаган аял менен балдар їчїн жашаган азап” деп шыбырап жаткан жин шайтан жогол! Жогол, жоголчу! - Шарипа. Ал самын болгон колдорун аарчып, бери бурулду. Чєнтєгїмдєгї чынжырды кармалап, жанына басып келдим. Бала эмген їчїн сїт жыттанат. Мындай жыт бала эмгизген аялда гана болот. Акманай мындай жытты сезе албайт. Бирок ал бизде кар жаап жатса да, Шарипанын тїшїнє кирбес чет єлкєдєгї деўизде чабак уруп, кумга оонайт. Шарипа болсо бала эмгизип сїт жыттанганы менен, баары бир Акманайдан бактылуу эмеспи. Жїрєгїмдєгї жин шайтан, азгырбачы, жоголчу эми! - Кєздєрїўдї жумсаў. Ал эч нерсе тїшїнбєй кайра сурады: - Эмне?.. Эмнеге?.. - Жумсаў эми, - деп колумду чєнтєгїмдєн чыгарбай турдум. Ал кєздєрїн жумду. - Эми ач. Мен аялымдын кєз алдына алтын чынжырды термелте кармадым. - Шириниме шерик тєрєп бергениў

бурул баЯн (Сандан санга)

їчїн. Жообун кїтпєй єз колум менен тагып бергим келди. Эптеп кєўїлїн алсам... Бишкекке барышым керек эмеспи. - Токточу, кєрєйїн. Ай... ий... Аябай кымбат го. Чын эле магабы? Буга сен акчаны кайдан таптыў? - Жїзїмїн же багын сураба деген. Аялым аябай сїйїнїп, томпоўдогон бечара бетимен єєп жиберди. Анын єпкєнї Акманайдыкындай таасир бере албады. - Акчаны кайдан алдыў? - Мен процент акча алып жатам. Ошондон тєлєп койом. Аялым нааразылана карады. - Албай эле койбойсуўбу, карыз дегенде жаным чыга корком. Ач отур – тынч отур, карызы жок отур. - Тєлєнєт. Сенин азык-тїлїгїндї камдап коюп, Казакстанга їч-тєрт айга кетем. Мен чынжырды мойнуна тагып бердим. Алтын чынжыр кїн нуруна чагылышып нурданат. - Мен Россияга кеткенге чейин казак жигиттер менен Чымкенттин Сарыагаш деген жеринен Семей, Экибастуз, Темир-

Тоо шаарларына мємє-жемиш ташыбадым беле. Ошол жакка Кубаныч менен барып, акчага иштеп келсемби деп турам. - Ал казактарыў ишеничтїїбї? Сызга отургузуп кетпейби? - Ушул сенин жаман оюў ай. - Ай таў, ал учур менен азыркы кезди салыштырбагын. - Казактардын чєлїндєгї шаарларда мємє-жемиш ташысам, їч-тєрт айда машина алаарыма кєзїм жетет. - Ошол машинаны айтпачы. Айылдагылардын какшыгын уга берип... - Айта беришсин, машина алганымда жаактары жап болот. Ошол кезде корообуздун эшиги шарактап ачылып, баягїнї райборбордон машинама тїшїп келген аялдардын бири, Салия алагїї болуп кирип келе жатат. Масыраак экен. Мени кєрїп эле сїйїнїп кетти. - Ой, Абыке, сени їйдє болсо экен деп тилеп келе жаттым эле. Оозунан арак буркурайт. - Эмне анчалык эле? Тынччылыкпы? Ал жооп берейин деп баратып, Шарипанын мойнундагы чынжырды кєрє коюп,

бакылдап кирди. - Ой, Шарибай, кут болсун. “Жууш” керек. Єтє эле кымбат го. Мындай кымбат алтынды тагынган аял – бактылуу аял. Айылыбыздагы аялдар алтын чынжыр тагынмак турсун ачка жїрєт. Салия суктанып кармалай берди. Аялым ыраазы боло мага карап койду. - Канчага алдыў, Шарибай? - Шириниме шерик тєрєгєнїў деп карызга алыптыр. Мен їчїн карыз болгуча, жогу жакшы эле. - Сенин мээў жок экен. Кайсы эркек кыз тєрєдїў деп алтын тагат? Кайра чокуга чапканы чыгат. Єзї тєлєйт. Сен айылыбыздагы аялдардын кєзїн кїйгїзїп, тагынганды билгин. Туурабы, Абыке? - Чын айтасыў, Салия. Шарипа болсо карызга алдыў деп мени урушуп жатат. - Мунуку деле бир жагынан туура. Карыз алып алтын таккан кїйєєнїн таманынан єбїш керек, - деп бакылдай берди. - Болдучу, акырын сїйлєсєў. Бешиктеги баланы ойготосуў. Шарипанын бул айтканына Салия кєўїл деле бурган жок. - Абыке, “жууш” керек. Бол, бирди алып келе кал. Болбосо... Дал ушул “болбосо” деген сєзї жанымды чыгарды. Баягыны кыйытканы. Алагїї неме мастыгы менен айтса айтып салат. Шарипанын кызганчаагын билген неме отко май эмес, бензип чачаар. - “Жууш” сенден айлансын. Ошол элеби... Шарипа жууп жаткан кирин жыя салып, чарпаяга дасторкон жайды. - Сага келгеним, Абыке, єзїўдє жок – ааламда жок. Айылды кыдырып, акча таппай жїрєм. Карызга бере турчу. - Канча керек? Салиянын артында турган Шарипа “бербегин, берсеў - кєрєсїў” дегендей мага муштумун кєргєздї. - Миў сом керек. - Миў сом элеби. Мен андан кєп сурайбы дегенимчи. Ме, миў сом. Жїз сом болсо “жууганым”. Їйїўє барганда кїйєєў экєєў алып ичкиле. - Ой, иий, мени жыргатпадыўбы! Эй, Шарибай, мындай кїйєєдєн айланса болот. Уруксат бересиўби, бетинен єєп, ырахмат деп койоюн? - Бети эмне болуп калыптыр. Каалаган жеринен єбє бергин. Салия Шарипанын какшыгына таарына тїштї.

жаўылыктар

бАЧАбАзДАрДЫ бЫЧУУ боюНЧА прЕзИДЕНТТИН КАршЫ пИКИрИ ДобУш бЕрїїгє жєНєТїЛДї

тык сактоо министринин орун басары Марат Калиев.

ДЕпУТАТ КЫТАЙДЫН жїК ТАшУУЧУ УНААЛАрЫНА САЛЫНУУЧУ АЙЫпТЫ жогорУЛАТУУНУ СУНУшТАДЫ 31-октябрда парламенттин жалпы жыйынында "Ар-Намыс" фракциясынан депутат Майрамкїл Тиленчиева Кытайдан кирип жаткан жїк ташуучу унаалар жол эрежесин бузган шартта аларга салынуучу айыпты жогорулатууну сунуштады. Анын айымында, учурда Кытайдан Кыргызстанга кирип жаткан чоў жїк ташуучу унаалардын кесепетинен Бишкек-Тору-

Президенттинин каршы пикири менен кайтарылып берилген бачабаздарды химиялык жол менен бычуу жєнїндє мыйзамдын долбоору добуш берїїгє жєнєтїлдї. Мындай чечимди эл єкїлдєрї 31-октябрда парламенттин жалпы жыйынында кабыл алышты. Президенттин каршы пикиринде бачабаздарды химиялык жол менен бычуу Англияда тажрыйба жїзїндє колдонулуп, бирок эч кандай натыйжа бербегендиги айтылган. "Бачабаздарды химиялык жол менен бычуу балдарга жыныстык зомбулук кєрсєткєндєрдїн санын тємєндєбєй тургандыгын эске алуу менен президент аларга карата ємїр боюу эркинен ажыратуу жазасын киргизїїнї сунуштайт",- дейт саламат1-ноябрь, 2013-жыл

гарт жолу бузулуп жатат." Андай автоунаалар жолго гана эмес, Оттук айылындагы бир топ їйлєргє дагы залакасын тийгизїїдє. Эл аралык келишимдердин негизинде биздин унаалар Кытайга кандай шартта кирсе, алар дагы бизге ошон-

дой шартта кирїїсї керек. Эгерде Кыргызстандын жїк ташуучу унаалары Кытайга барып алардын жолунда бузулуп калса, ээлерине 4 миў долларга чейин айып салат экен. Ал эми бизде Кытайдын жїк ташуучу унаалары региондорду кыдырып жїрїшєт. Бузулмак тїгїл жолдо сулап жатышат. Андыктан аларга карата салынуучу айыптын кєлємїн жогорулатуу зарыл",- деди депутат.

оогАН КЫргЫзДАрЫНА жАрДАМ жєНєТїЛєТ

Ооганстандын Улуу жана Кичи Памир аймактарында жашаган кыргыздарга гуманитардык жардам Ош шаарында топтолду. Жїктї жеткирїї їчїн атайын топ бїгїн сапарга чыгат. Бул тууралуу єкмєттїн Жогорку Кеўештеги єкїлї Ашырбек Темирбаев парламент жыйынында билдирди. Єткєн апта вице-премьерминистр Камила Талиева ушул маселеге байланыштуу жыйын єткєрїп, ооган кыргыздарына жардам берїї маселесин

талкуулаган. Учурда бул аймакта 1200гє жакын кыргыз жашайт. Алардын жашоо шарты оор экени айтылып келет.

орУСИяДА КЫргЫзСТАНДЫН 133,5 МИў жАрАНЫ МЫЙзАМДУУ ТїрДє ИшТЕЙТ Орусия федерациясында, Кыргызстандын 133,5 миў жараны мыйзамдуу тїрдє иштейт. Бул тууралуу бїгїн, 29-октябрда Бишкек шаарында єткєн маалымат жыйында Орусиянын Кыргызстандагы миграция кызматынын жетекчиси Владимир Филиппов билдирди. Анын айтымында, азыркы учурда 65,1 кыргызстандык Орусияда иштєєгє уруксат алган, 68,4 миў адам эмгек ишмердїїлїгї боюнча патентин жол-жоболоштурган. «85 кыргызстандык мигранттар Москвада жана Москва облусунда мыйзамдуу эмгектенишет. Жакшыраак кєўїл бурсак, Орусиянын башка аймактарында да иштєєгє квота бар. Орусияда болгондон кийин чет єлкєлїк жарандар эрежелерге кєўїл бурушу керек. Орусиянын мыйзамы боюнча келгенден кийин 120 кїндє документтерин жол-жоболоштурбаса, ал адам депортацияланат жана ал їчїн Орусияга келїїгє 3 жылга тыюу салынат», - деп белгиледи В.Филиппов. Эмгек, миграция жана жаштар министрлигинин миграциялык саясат боюнча башкармалыктын маалымдашынча, быйылкы жылдын башынан бери Кыргызстандан Орусияга 530 миў жаран кеткен.


сканВОрД

15

1-ноябрь, 2013-жыл


16

кУрУ намыс

ї ї р є к т є й о т а г з ы р а К ы д н а л й а а г а д каа Бишкектеги айрым тойканалар аш-тойлорду карызга єткєрїїгє даяр. Кїркїрєгєн кїз келип, кыргызстандыктардын кєбї той-аш менен алек. Баары эле колундагы чакыруу баракчасын кєрсєтїп, “баланчанын тою тїкїнчє ресторанда єтєт экен” деп чамынган кишилер... Кыргызстанда буга чейин той-аш єткєрїї їчїн банктан насыя алып келишкен болсо, эми айрым кафе-ресторандар карызга єткєрє баштады. Маселен, тойканалардын "атасы" аталган “Дасмия” былтыртан бери кардарлар їчїн карызга той єткєрїї мїмкїнчїлїгїн сунуштап келет. "той бергендин эмнеси жаман?" деген "дасмиянын" кожоюну турусбек Мамашов їзїкчїлїк болгон жаз айларында той-аштар карызга єтєрїн мындайча ачыктады:

- Бизге ар кандай адамдар келет. Айрымдар азыр акчам жок, бирок "душман кєзїнє" шашылыш той же аш єткєрїш керек дешет. Биз алардын шартын карап, келишим тїзєбїз. Эми бул бизге да, аларга да ыўгайлуу. Анткени биз да бекер отурбашыбыз керек. “Мертвый сезондо” киши келбей калат. Азыр тойдун маалы болуп, баары эле акчасына єткєрїп жатышат. Ал эми карызга єткєргєндє келишимге жараша эки ай болобу, же жарым жыл болобу бєлїп-бєлїп отуруп кутулушат. Ишкердик деген кардардын талабына ыўгайлашуусу керек. Карызга той єткєргєндєргє їстєк пайыз кошулбайт. "Дасмияда" былтыр май айында 4-5 той карызга єткєн. Мамашовдун айтымында, маркумдарга куран окутуу, жылдык єткєрїї сыяктуу диний жєрєлгєлєр да карызга єткєрїлгєн учурлар болот. Карызга той єткєргєн адамдарды

кепке тартуу аракетибизден майнап чыккан жок. Турусбек Мамашов єкмєттїн ысырапкордукту азайтуу аракетинен майнап чыкпайт деген пикирде. Анын ишениминде, тойду колунда бар адам гана єткєрєт: - Той єткєрїї ар бир адамдын єз эрки. Колунда бар їчїн єткєрїп жатышат да. Ар ким єз акчасын кайда короторун єзї билет. Бирєєнїн акчасына кийлигишпєє керек. Той бул элдин жашоосунун кєрсєткїчї. Кєп єтїп жатса, демек элдин турмушу оўолду. Бирок єлїм-житимдердеги чыгымдарды азайтса болот. деген менен аш-тойлорду насыяга єткєргєндєрдї сындагандар коомчулукта басымдуу. Алардын бири, экономика маселелери боюнча эксперт искендер шаршеев той-аштардагы чыгымдарды мындайча тизмектеди: - Бир їй-бїлє жыл сайын 200-300 долларды аштойлорго кошумча катары

берет. Бизде негизи жамандык-жакшылык болуп отуруп, 12-13 аш-той бар экен. Керек болсо айылдарда насыя алып, аш-той єткєрїп жатышат. Тойдун акчасын келгендер жабат деп коюшат. Бирок коноктор тойго кеткен чыгымдардын 40 пайызын гана

1-ноябрь, 2013-жыл

толтурат. Калган 60 пайыз акча той ээсинин жанынан чыгат. Биздикилер 5 жыл тытынып иштеп, бир той єткєрїшєт.

їНєМДїї їЛпєТ Арабызда той-аштарды єткєрїїнїн їнємдїї жолдорун сунуштагандар да жок эмес. Алардын бири - Бишкек тургуну Нуршат. Ал їйлєнїї їлпєтїн 20 адамдын гана кучагында єткєрїп, болгону миў долларга жакын акча сарптаган. Той кымбат баалуу ресторанда эмес, табият койнунда эле єткєн. Нуршат їнємдїї їлпєт єткєрїї жол-жобосун мындайча тїшїндїрдї. - Мен 2 жыл мурда їйлєнгєм. Їйлєнїї їлпєтїнє ГАЗ 53 їлгїсїндєгї жїк ташуучу унаа менен чыктык. Кыздар-балдардын баары тартынбай эле отурушту. Алыс барбай Чоў Кеминге барып, шашлык бышырып жедик, ойноп-кїлдїк. Болгону бир козу союлду. Менин тоюма бардык чыгымдарды кошкондо миў доллардай акча кетти. Жакындарыбызга бутубузга туруп алгандан кийин ча-

кырабыз деп тїшїндїрдїк. Тойду сєзсїз эле ресторанда єткєрїш керек дегенге кошулбайм. Расмий маалыматтарга таянсак, кыргызстандыктар той-аш єткєрїї їчїн жыл сайын 2 млрд. доллардан ашык акча жумшайт. Азаттык їналгысы


Айбат - коомдук-саясий гезити №51