Issuu on Google+

Дилгер жАпАров:

«КУМТЄРДЄН» 2009-ЖЫЛКЫ азияда эркектердин КЕЛИШИМГЕ САЛЫШТЫРМАЛУУ 1 МЛРД чейрек бєлїгї 248 МЛН ДОЛЛАР КЄБЇРЄЄК АЛАТ 5 зордуктоо жасаптыр

9

Жаратканым жар болсун!

Коомдук–саясий гезит •

aybatkg@mail.ru •

¹ 45 • 13-сентябрü, 2013

КЫргЫзСТАН «КУМТєрДєН» эМИ пАЙДА ТАБАТ

дырылдаеВдин “дырылдагы”

5

й

е м ў э н у ж р у к є д н Ат їстї

2013-жылдын февраль айынан бери Кыргыз єкмєтї менен канадалыктардын тынымсыз сїйлєшїїлєрїнїн жыйынтыгы Кыргызстан їчїн жемиштїї боло баштады. Буга 10-сентябрь кїнї Кыргыз єкмєтї менен «Центерра Голд.Инк» компаниясынын биргелешкен ишкана тїзїї тууралуу Меморандумга кол коюшкандыгын мисалга алсак болот. Меморандумга ылайык биргелешкен ишкананын їлїштєрї эки тарапка 50-50 пайыздан болуп бєлїнєт. Ошону менен катар эле биргелешкен ишкананы башкаруу мїмкїнчїлїгї алгачкы жылдары Кыргызстандын энчисинде болмокчу. Тактап айтканда биргелешкен ишкананы директорлор Кеўеши башкарат. Анын курамындагы єкїлдєрї дагы эки тараптан 50-50 пайыз менен куралат. Ал эми директорлор Кеўешинин тєрагалыгына Кыргызстандын єкїлї шайланат. Анын орун басары болуп «Центерранын» єкїлї дайындалмакчы. Биргелешкен ишкананын бардык ишмердїїлїгїн директорлор Кеўеши тескеп тура тургандыгын эске алганда, аталган ишкананын жетекчилик кызматтарын дагы кыргыз тарап чече тургандыгы белгилїї. Мындай артыкчылыктар менен биз эми мындан ары «Кумтєр» ишканасынын бардык ишмердїїлїгїн єзїбїз кєзємєлгє алып турабыз. Ага байланыштуу ишканадан Кыргызстандын їлїшїнє караган киреше тїз эле казынабызга келип тїшєєрї белгилїї. Бирок, мындай жыйынтыкка дагы кыргыз тарап оўой-олтоў эле жетише калбагандыгын Юстиция министри Алманбет Шыкмаматов тємєндєгїчє билдирген: «Сїйлєшїї єтє оор, курч маанайда єттї. Биз денонсация менен коркутсак, алар эл аралык сотко берерин айтып жатышты. Анан биз эл аралык юрист, экономист, финансы компанияларды чакырып, алар баарын эсептеп чыкты. Эки тараптын активдери канча турат, тобокелдик барбы мунун баары эске алынды. Алар биздин мурдагы 32 акцияны эсептеп келип, 40 кылабыз деген. Андан кийин 44кє, тура качып жатышып 46 кєтєрїштї. Акыры талашып-тартышып жатып 50 токтолдук. Башта айткандай, баары эл аралык эксперттердин изилдєєсї менен болду.

5

12

ашыкча салмакка каршы чаў соргуч менен ЇтЇк 10

Єзбек ажосунун єлкєгє келишин кимдер каалабайт? 2

бостериде 4,5 гектар жер талашка тїштї

4

урматтуу окурман! "аЙбат" гезитине жазылуу башталды! Жазылуу почта кызматын кошкондо:

преЗиденттин карыЗын балдары тЄлЄЙт

- 1 айга – 49 сом 50 тыйын - 3 айга – 148 сом 50 тыйын - 6 айга – 297 сом 00 тыйын Жазылуу республиканын, бардык почта бєлїмдєрїндє чектєєсїз жїргїзїлєт.

СїЙїКТїї гЕзИТИўИзгЕ жАзЫЛЫўЫз!

08

Жазылуу индекси: 68546


2

айбат пресс

САММИТТИН ИЙгИЛИКТїї єТїшї єЛКєНїН АКТИвДїїЛїгїН КєрСєТєТ

МоНгоЛИяНЫН прЕзИДЕНТИ КАДИМКИ КАТТАМгА ЧЫККАН УЧАК МЕНЕН КЕЛгЕН Монголиянын президенти Цахиагийн Элбегдорж Шанхай кызматташтык уюмунун саммитине катышуу їчїн Бишкекке учуп келди. Бул тууралуу бїгїн, 12-сентябрда "Манас" эларалык аэропортунун биринчи вице-президенти Нурлан Мамыров билдирди. "Менин кабинетимдин маўдайына "Тїрк аба жолдорунун" учагы келип конду. Анын ичинен Монголиянын президенти чыкты. Ал каттамга чыккан кадимки учак менен эле учуп келди",- дейт Мамыров.

Кєпчїлїк талдоочулар ШКУнун Бишкектеги саммитин маанилїї иш чара катары баалап жатат. Саммиттин ийгиликтїї єтїшї Кыргызстандын тышкы саясаттагы активдїїлїгїн кєрсєтєт дегендер да жок эмес. Президенттин маалымат саясат бєлїмїнєн билдиргендей, жыйынга уюмга мїчє алты мамлекеттин башчылары менен Иран, Ооганстан жана Монголия лидерлеринин катышуусу кїтїлїїдє. Коноктордун ар бири менен кыргыз президенти Алмазбек Атамбаев эки тараптуу жолугушууларды єткєрєт. Ал эми Тышкы иштер министрлигинен кабарлагандай, жыйынга бир катар эл аралык уюмдун єкїлдєрї да кєз салат. ШКУнун Бишкектеги саммитинде экспеттердин жана дїйнє коомчулугун кєўїл борборундагы маселелердин талкууга алынышы кїтїлїїдє. Алдын ала белгилїї болгондой, 13-сентябрдагы саммитте НАТО кїчтєрїнїн Ооганстанды таштап кеткенден кийинки аймактагы коопсуздук, уюмдун 2013-2017-жылдар аралыгындагы кызматташуусу, Иран, Пакистан жана Индия мамлекеттерин ШКУга кабыл алуу сыяктуу олуттуу маселелер каралат. Андан сырткары, Жакынкы Чыгыштагы окуялар, Сириядагы абал боюнча да бирдиктїї концепция иштелип чыгылышы кїтїлїїдє. Саммит учурунда Кыргызстан 800гє жакын конок тосот. Жыйындын жїрїшїн жергиликтїї журналисттерден тышкары, 20дан ашык эл аралык маалымат каражаттары чагылдырат. ТИМден кабарлагандай бїгїнкї кїндє 400гє жакын чет элдик журналист каттоодон єткєн. ШКУ 2001-жылы аймактагы коопсуздук жана экономикалык кызматташтыкты бекемдєє максатында тїзїлгєн. Ага Кыргызстан, Казакстан, Кытай, Орусия, Єзбекстан жана Тажикстан мїчє. Ал эми Иран, Ооганстан, Индия, Пакистан сыяктуу мамлекеттер байкоочу катары кєз салып келет.

оЙНоСоў ДА, оЙЛоп СїЙЛє Жаўы “чыўгызхан” Камчыбек Ташиевге бир чети бооруў ооруп кетет. Анткени, Жогорку Кеўеште депутат болуп отурган Данияр Їсєновдун жубайы Динара Исаеваны депутаттык креслодон оодарып тїшєм, сен депутат болуп отурганда мен бул жерде болбойм деген негизде ач айкырык салып чыкканы эсибизден аликїнчє чыкпай эле. Бир айымга алы келбеген жана сєзїнє туралбаган Ташиев андан тышкары да Роман Шин, Хаджимурат Коркмазов, Нарынбек Молдобаев деген “атажуртчу” депутаттарды єз кезегинде омуроолоп акїйдєн кууп чыкканга болгон аракеттерин жасады эле, андан майнап чыкпады. Тагдырдын тайгїлїгїн карачы, Ташиевдин тагдыры “чыўгызхан” деген лакап менен эмне болду? Ташиевдин оозуна карап сїйлєбє одураўдаганы, єзїнїн башына тийди деген да пикирлер жаралды. “Чыўгызхан” болуудан мурун ойлонуп иш кылса эмне? “Ойносоў да, ойлоп сїйлє” дечї беле, кыргыз!

гЕоЛогИя БоюНЧА АгЕНТТИКТИН АТКАМИНЕрЛЕрИНЕ КАрАТА АпрЕЛь оКУяЛАрЫНАН КИЙИН 90 КЫЛМЫш ИшИ КозгоЛгоН єзБЕК АжоСУНУН єЛКєгє КЕЛИшИН КИМДЕр КААЛАБАЙТ?

Бул тууралуу аталган агенттик жетекчилиги менен КБК мїчєлєрїнїн жолугушуусунда айтылды.Агенттиктин жетекчисинин орун басары Акылбек Маратбаевдин айтымында, ар кїнї 50дєн ашык адам сурак берїїдє. «Алардын кїн сайын тоокендерин иштеткен компанияларынын лицензия кєчїрмєсїн сурашат. Кызмат адамдарына жана комиссияларга карата массалык кылмыш ишин козгоо – мамлекеттик ыйгарымдуу органдарды тартип органдарына алмаштыруу болду», – деди ал. Айтымында, кенди иштетїї жаатында мыйзамдарды єзгєртїї керек, болбосо аны ар ким каалагандай чечмелей берет. «Комиссия мїчєлєрї кайсы бир документтерге кол койгондон коркот. Кийин анын арты эмне болорунан коркушат», – дейт Акылбек Маратбаев. Ошондой эле агенттиктин кызматкерлеринин аз єлчємдєгї айлык акысына, кесипкєй кадрлардын аздыгына нааразы болду. «Кесипкєй адамдар иштесин десеўер, эмгек акыны кєтєргїлє», – деди аткаминер.

Єздєрїн оппозициябыз деп кєчєдє ач айкырык салып, бийликти болор-болбос катын ушактары менен сындап жїргєндєргє Єзбек башчысынын Кыргызстанга келгени абдан жакпады кєрїнєт. Себеби, кєчєдєгї “кыйкыргычтар” кыргыз ажосу Алмазбек Атамбаевдин эларалык мамиле саясатын жїргїзє албай, баягы эле КурСалиевичтин кебетесин кийди деп, єзбек ажосу менен болгон мамилеси суз болуп жатат деп сындоого алышканы маалым. Мындай курулай сындоодон майнап чыкпай калганын сезген оппозиция єкїлдєрїнє ШКУнун саммитине канча жылдан бери Кыргызстандын босогосун аттабаган Ислам Каримовдун келиши далил боло алат. Тышкы саясатта алсыз болуп жатат дегенине жол болсун, коўшу жана алыскы мамлекеттер менен жакшы мамиледе болуу менен Єлкєгє бир топ ири инвестицияларды тартып келгени жалпыбызга маалым эмеспи... Мындан артык геосаясат кандай болушу керек?!

Жооптуу редактор: Мелис АрТЫКов

Гезит ээси:

"Айбат Аймак" коомдук фонду Башкы редактор:

Каныбек САпАров Редактордун орун басары: Улукбек КУТМАНБАЕв тел: 0707 56 94 88

13-сентябрь, 2013-жыл

Электрондук каттар їчїн дарегибиз: aybatkg@mail.ru

Редакциялык жамаат: Акинай АЙДАровА Тєлєбїбї КАСЫМАЛИЕвА Мирбек АСАНАЛИЕв Самара САЛАМАТовА

Редакцияга келген материалдар жана сїрєттєр кайтарылбайт.

Менеджер: Чолпон АСАНовА Тел: 0772 75 45 49

Жарнама бєлїмї: 0555 71 96 78, 0772 14 79 42

Гезит редакциянын компьютердик басма бєлїмїндє терилип, жасалгаланды.

Парламенттеги “бакылдактар” БїБї-БАКшЫ, Кєзї АЧЫКТАрДЫ жАрНАМАЛАгАН БЕрїїЛєргє ТЫюУ САЛУУ КЕрЕК

Медициналык академиянын бїтїрїїчїлєрїн аймактарга 2-3-жылга иштеп келїїсїн милдеттендирїї зарыл. Бул тууралуу КСДП фракциясынан депутат Ирина Кармушкина 12-сентябрда єткєн парламенттик жыйында билдирди. Анын айтымында, Баткен облусунун Самаркандек, Таян, Тунук –Суу, Сары-Талаа айылдарында аялдардын онкологиялык оорулары кїч алууда. Ошону менен катар депутат, ар кандай дарттарды айыктырам деген кєзї ачык, бїбї-бакшыларды жаранамалаган берїїлєргє тыюу салуу керектигин кошумчалады. «Бир аял ошондой алдамчы бїбї-бакшыга ишенип, операция жасатуудан баш тартып коюптур. Андай жарнамалык блокторду токтотуп, социалдык жаранамаларды гана чыгарсак», - деп билдирди И.Карамушкина.

жогорКУ КЕўЕш ИИМдин БАрДЫК КЫзМАТКЕрЛЕрИН рЕСпУБЛИКАЛЫК БюДжЕТТИН КАржЫЛооСУНА єТКє��їїНї КАрАгАН МЫЙзАМ ДоЛБоорУН жАКТЫрДЫ Жогорку Кеўештин депутаттары бїгїн, 12-сентябрда ИИМдин бардык кызматкерлерин республикалык бюджеттин каржылоосуна єткєрїїнї караган мыйзам долбоорун биринчи окууда колдоого алышты. Мыйзам долбоорунун демилгечиси «Республика» фракциясынан ЖК депутаты Кенжебек Бокоевдин айтымында, Кыргызстанда азыркы кїндє 94 поселкалык бєлїмдєр бар, аларда 840 кызматкер жана эркин жалдануучулар жергиликтїї бюджеттен каржыланат. Добуш берїї учурунда 93 депутат катталып, бардыгы бир добуштан колдоп беришти.

ДЕпУТАТ К.ДЫЙКАНБАЕв АжЫЛЫККА БАрУУЧУ БИр ДАгЫ АДАМ эМДєєДєН єТпєгєНїНє ТЫНЧСЫзДАНУУДА Ажылык сапарга баруучу бир дагы адам эмдєєдєн єткєн жок. Бул тууралуу «Республика» фракциясынан депутат Курманбек Дыйканбаев бїгїн, 12-сентябрда єткєн парламенттин жыйынында билдирди. Анын пикиринде, 3 миў 600 кыргызстандык ажылыкка барганы жатат, бирок азырынча эч кимиси эмдєєдєн єткєн жок «Келишимге ылайык, алардын баарын 3-сентябрга чейин эле эмдєєдєн єткєрїш керек болчу, бирок республикада вакцина дагы жок. Єкмєт, Саламаттык сактоо министрлиги, Дин иштери боюнча мамлекеттик комиссия кайсы бир аракеттерди кєрїп жатабы?», - деп суроо салды эл єкїлї. Мындан мурдараак «Ар-Намыс» фракциясынан депутат Турсунбай Бакир уулу, Кыргызстанда ажылыкка баруу їчїн лотерея ойнотулуп жаткандагын билдирди. Тєрага Асылбек Жээнбеков, тийиштїї органдарга бул маалыматты текшерїїнї єтїндї.

Гезитте жарыяланган материалдар редакциянын кєз карашын чагылдырбайт. Макала жана интервьюлардагы чындыкка дал келбеген маалыматтарга макала жазган жана интервью берген инсандар єздєрї жоопкер. Жарнамалардын мазмунуна жарнама берїїчїлєр жооптуу. Жарнамалык материалдар:

Кыргыз республикасынын Адилет министрлигинде катталган, Каттоо № 1853 Гезит «ММК колдоо боюнча борбор» фондунун басмаканасында басылды Гезит келишим баада.

Буйрутма №2214

Нускасы: 1400


3

дырылдакизм

ДыРылДАевДин “ДыРылДАгы” же оппозициянын АтАмбАевди кАрАлоо мАксАтындА зАкАз менен жАзылгАн корутундусу “Мыйзамдагы ууру” Азиз Батукаевдин мєєнєтїнєн мурда бошотулуп, тарыхый мекенине учуп кетишин иликтеген депутаттык комиссиянын корутундусу коомчулукка жарыяланганы маалым. Анда коюлган талаптарды аткаруу боюнча єкмєткє тапшырма берилген, бул боюнча єкмєт ШКУ саммитинен кийин отчет бермей болду. Ал эми оппозициялык маанайдагы “Эл їнї” кыймылы А.Батукаев тууралуу улуттук комиссия тїзгєнїн жана анын башчылыгына Рамазан Дырылдаев аттуу укук коргоочу дайындалганын эгерим укпаптырбыз. Качан гана улуттук комиссия азыркы бийликти каралаган отчетун жарыялагандан кийин билип жатпайбызбы. Корутундуда конкреттїї далилдер эмес, оппозициялык маанайдагы басылмаларда жарык кєргєн макалалардан їзїндї, оппозициялык маанайдагы саясатчылардын цитаталары келтирилиптир. Мындан улам, Дырылдаев жетектеген комиссиянын тїпкї максаты – акыйкаттыкка жетїї эмес, президент Алмазбек Атамбаевге жєнсїз асылып, шыбап, каралап, коомчулукка жаман кєрсєтїї экендигин баамдайсыў.

Отчеттун алгач Камчыбек Ташиевдин “Sayasat.kg» аталыштагы сайтында жарыяланып, андан кийин “Майдан” гезитинде кєчїрїлїп басылганынан эле анын “заказчиги” ким экенин боолголойсун. “Секирчээктигинин” айынан соттолуп, мандатынан ажырап, саясаттан 10 жылдык “отпуске” алган Камчыке ичкїптїїсїн кантип чыгарышты билбей “Эл їнї” жана Рамазан Дырылдаевдин этегине эрмешип, бийликке чабуул жасагандагысы экен. Ошого жараша Дырылдаев фактыларды четинен тизмектеп, бийликтин абийирин айрандай тєксє унчукпайт элек. Бирок, кашайып, жарыктык киши А.Батукаев тууралуу жазып келатып ортодо КСДПга тийишип, апрель окуясындагы талап-тоноочулук, канадалык ишкерлерден 3 млн. доллар доолаган Э.Жунушбаев жана Б.Курмановду кыпчып кетиптир. Кыскасы, эптеп эле бийликти жана Атамбаевди жаман кєрсєтїїгє ашыккан. Биз буларга токтолбойлу, Дырылдаевдин А.Батукаев тууралуу “апыртмаларына” тїзєтїї киргизип коюуну туура таптык. Анткени, коомчулук Дырылдаевдин “катын ушагын” эмес, акыйкаттыкты билиши абзел. 1. Акыйкатчы Турсунбек Акун Азиз Батукаев єлгїдєй ооруп жатканын, аны кое бербесек уят болуп каларыбызды айтып чыкканы белгилїї. Ошол кишинин

ДЕпУТАТТАр КТрКнын БАЙКооЧУ КЕўЕшИНЕ СУНУшТАЛгАН ТАЛАпКЕрЛЕрДИ БЕКИТТИ

12-сентябрда парламенттин жалпы жыйынында депутаттар Коомдук телерадиоберїї корпорациясынын Байкоочу кеўешинин курамына президент тарабынан сунуш кылынган талапкерлерди бекитти. Медет Касымбеков жана Рита Борукеева мамлекеттик кызматка иштеп кеткендигине байланыштуу, алардын ордуна Калый Асылбашев жана Ирина Абдрахманова шайланды.

билдирїїсї жана мамлекеттик жаза аткаруу кызматына жазган катынын негизинде медициналык корутунду чыгып, сот чечим чыгарды. А.Батукаевдин айыккыс дартка чалдыкканын айтканын Турсунбек Акун мойнуна алып, анысы їчїн коомчулуктан кечирим сураганы бар. Жыйынтыгында бул окуянын кїнєєкєрлєрїнїн бири катары кызматтан шыпырылды. Ага удаа вице-премьер Шамил Атаханов кызматтан кетти. Демек, Дырылдаевдин А.Батукаевди бошотууга катышкан чиновниктер жазага тартылган жок деген корутундусу негизсиз. 2. Коомдук комиссиянын корутундусунда: “Батукаевдик бандиттер Россияда жашап аткан кыргыз мигранттарына басым жасап аткандыгы айтылууда. Ансыз да кыйынчылыкта кїн кечирген эмгек мигранттарынын абалы ансайын оордошту” деп бадырайта жазылып турат. Биз Дырылдаевчесинен “айтылууда” же имиш деп боолголобой, конкреттїї аргументтерди алдыга жаябыз. Ички иштер министрлигинин (ИИМ) басма-сєз кызматынын жетекчиси Жоробай Абдраимов агенттиктердин бирине курган маегинде бул кезектеги “легенда” экендигин шардана кылган. “Ошондой сєздєрдї биз дагы угуп жатабыз. Бирок, бир дагы атуулубуз арыз менен кайрыла

элек. Эгер арыз болсо сєзсїз тїрдє чара кєрєбїз. Керек болсо ал жакка атайын топ да жєнєтєбїз. Биздин тийиштїї кызматтар такай Орусияга барып иштеп келип жатат. Керектїї адамдарды, мисалы уюшма кылмыш топтун мїчєлєрїн кармап жатабыз. Эгерде ушундай фактылар боло турган болсо биздин атуулдарыбызга кысымчылык кєрсєтїп, акча талап кылып жаткан болсо арыз менен кайрылса сєзсїз чара кєрєбїз” деген Абдраимовдун билдирїїсїнє ишенебизби же Дырылдаевдин “айтылууда” дегенинеби? Дагы бир тирїї мисал. ИИМдин уюшкан кылмыштуулукка каршы кїрєшїї башкы башкармалыгынын жетекчиси Рафик Мамбеталиев “Азаттык” радиосуна курган маегинде А.Батукаевдин эмес, Алманбет Анапияевдин “желдеттери” кыргыз ишкерлерин кысымга алып жатканын жар салган. Сєз мааниси бузулбасы їчїн анын айткандарын сєзмє сєз келтиребиз. Мамбеталиев мындай дейт: “Кыргызстандын мигранттары, жарандары интернет аркылуу официалдуу тїрдє бизге маалымат жєнєтїп жатышат. «Азиз Батукаев тїрмєдєн чыгып, Кыргызстандан кеткенден бери Батукаевдин атынан ошол эле кыргыз жарандары келип: «Батукаев салам айтты, бїгїнтєн тартып жылына бир миллиондон бизге акчалай тїрдє тєлєйсїўєр» деп айтып жатышат деген сєздєр жїрїїдє. Бирок, мен айтып коеюн, биргелешип жїргїзгєн иш-чаралардын негизинде Москвадан жети Кыргызстандын жараны кармалды. Алардын бардыгы Жалал-Абад облусунун Кара-Дарыя айылынан. Булардын бардыгы убагында Алманбет Анапияевдин жанында жїргєн балдар, ошол уюшкан кылмыштуу топтун мїчєлєрї. Булардын Батукаевге тиешеси жок, аны таанышпайт дагы. Бирок, анын атына жамыныпбы, атын сатыпбы, Кыргызстандын жарандарына

юСТИцИя МИНИСТрЛИгИ ЫСЫМЫ жАзЫЛгАН МАМЛЕКЕТТИК НоМЕрЛЕрДИН БААСЫН 150 МИў СоМго ТїшїрДї Бул тууралуу «Ар-Намыс» фракциясынын депутаты Дастан Бекешев билдирди. Айтымында, бул туура чечим болду, буга чейин андай номерлердин баасы 250 миў сом болуп, «эгер коомчулук колдосо, автого карата мамбелги 150 миў сом болот», – деди. Эскертсек, ысымы жазылган номерлерди чыгаруу чечими Жогорку Кеўеш тарабынан 2011-жылы кабыл алынган. Бирок мындай баанын єтє эле жогору болушу аткаминерлердин автосїйїїчїлєр эсебинен казынага киреше алып келебиз деген ойлорун ишке ашырган эмес.

зордук-зомбулук кєрсєтїп, кыйноого алып, акча талап кылып жїрїшєт”. Дырылдаевдин “имишбайларга” шыкалган отчетунда Россиядагы бизнесмен мекендештерибиз А.Батукаевден запкы жеп, ага “салык” тєлєп жатканы айтылат. Ал эми реалдуу жашоодо бул дагы аргумент менен бекемделбеген кургак кеп экенин “Замандаш” ассоциациясынын Москвадагы єкїлї, “Руспартнер” ишканасынын жетекчиси Руслан Эшимовдун билдирїїсї далилдейт. Анын айтымында, А.Батукаев кыргыз ишкерлерине “салык” салып, кууратып жатат дегени чындыкка коошпойт экен. “Бул жерде єзїбїздїн эле кыргыздардын арасында жаман, бейбаш топтор чогулуп алып бирибирин єлтїрїп атканын, уруп атканын угуп, билип эле жатабыз. Бул жерде Азиз Батукаевдин аты деле, жыты деле жок. Кимге салык салса, ошл мага салык салды деп айтса жакшы болот эле. Анан андайы жок эле, салып атыптыр, кылып атыптыр деген ушак сєздєргє ишенгим да келбейт. Анткени салык салса мага деле, менин ишкер дос-тааныштарыма деле салат эле да. Анда угулат эле. Кимге тїн ичинде жашынып барып эле салык салып жатканын билбейм” деген Руслан Эшимовдун кеби, жогорудагы ИИМдин єкїлдєрїнїн аргументтери Дырылдаевдин “айтылууда” деген

“жєє жомогун” жокко чыгарат. 3. Дырылдаев А.Батукаевди бошотууда башкы фигурант катары Алмазбек Атамбаевди кїнєєлєгєнї акыл-эси жайында адамды ынандырбайт. Болгону Дырылдаевдин оппозициянын арыгын катыра чаап жатканы оркоюп кєрїнїп турат. Белгилїї саясат таануучу Марс Сариев мындай пикирди колдоп, Дырылдаев конкретїї фактыларга таянбай, жалаў ушакка негиздеп жазганын баса белгилейт. Ошондой эле анын максаты кырдаалды олку-солку кармоо экендигин жашырган эмес. «Рамазан Дырылдаев кєптєгєн жылдардан бери саясатта аты угулбай, дайынсыз болуп кеткен. Ошондон улам ал єзїнїн атын кайрадан саясатта пайда кылыш їчїн ушундай орусча айтканда «громкий заявлениелери» менен чыгып атат. Ушундай оор айыпты коердон мурда конкреттїї фактыларды келтириши керек. Фактылары болсо кєргєзсїн. Анан жєнї жок эле, туруп-туруп оюна келгенди сїйлєп койгону туура эмес. Менин оюмча, азыр бул адамга єлкєбїздє дестабилдїїлїктїн болушу керек болуп турат. Мына ошого гана карата жасалган аракет деп баалоого болот» деген Марс Сариевдин пикири менен макалабызды убактылуу жыйынтыктай туралы. Дырылдаев дагы «дырылдаса», ага карата айтылчу кеп арбын… Акинай АЙДАРОВА

КАзАКСТАН КЫргЫзСТАНДЫК эКИ ЧАБАНДЫ БошоТТУ Казак тараптын расмий маалыматы боюнча, бир нече ай мурун казакстандык чек арачылар тарабынан "чек араны мыйзамсыз бузуп єткєн” деген жїйє менен кармалган Кыргызстандын эки жараны бошотулду. Маалыматка ылайык, Казакстан соту аларга карата жаза айып чектеп, мекенине кайтаруу тууралуу чечим кабыл алган. Кыргыз єкмєтїнїн басма сєз кызматы маалымдагандай, Элдияр Узаков менен Їсєн Узаковдун жакындарына Казакстан сотунун чечими жана аларды Каркыра чек ара бекетинен єткєрїп берїїгє даярдыгы маалымдалды. Ушундай эле себеп менен Казакстанда кармалып турган башка кыргызстандык жарандардын иши сот тарабынан жакынкы кїндєрї каралат деп билдирет єкмєттїн басма сєз кызматы. 11-июлда казак чек арачылары КыргызстанКазакстан ортосундагы Кєк-Кєл жайлоосунда ичкери кирип кеткен деп, сегиз кыргыз малчыны кармаган. Алардын бири бойго жете элек болгондуктан бошотулган. Ошол эле кїнї кармалган Їсєн Узаков менен Элдияр Узаковду сот 17-июлда “чек араны бузган” деп таап, эки айга камалганын билдирген. Алардын 864 кою жана 16 аты кыргыз чек арачыларына єткєрїлїп берилгенин казак тарап кабарлаган. 13-сентябрь, 2013-жыл


4

эл аралык мамиле

БАТЫшКА жАКпАЙ КАЛАБЫз ДЕп БАшКА МАМЛЕКЕТТЕр МЕНЕН АЛАКА ТїзБєЙ оТУрА БЕрЕЛИБИ?

Парламенттеги “бакылдактар” жК ДЕпУТАТТАрЫ КЫргЫз ТИЛИНЕ ТУУрА эМЕС КоТорУЛгАН МЫЙзАМ ДоЛБоорЛорУН АрТКА КАЙТАрУУНУ СУНУшТАшУУДА

Єлкєбїздї сызга отургузган экинчи революциядан кийин да їч жылдан ашуун убакыт єттї. Мына ушул убакыт аралыгында кыргыз бийлиги алыскы жана коўшу мамлекеттердин арасында кайрадан ишенимге кире алды. Ырасын айтканда, айрым ири державалар менен мурункуга караганда бир тепкичке єйдє ишенимдїї мамилеге єттї. Маселен, кылымдарды карытып келаткан кыргыз-орус элдеринин достугу кайрадан ширелишип, кызматташуунун жаўы тепкичине кєтєрїлдї. Буга энергетика тармагындагы ири долбоорлордун башталышын мисал келтирсек болот. Ошол эле учурда Кыргызстан Кытай Эл Республикасы менен дагы тыгыз кызматташтыгын улантып келет. Їстїбїздєгї жылдын 10-сентябрында Кыргызстанга Кытай президенти Си Цзинпиндин келиши менен дагы бир топ эки тараптуу кызматташуулардын жаўы долбоорлору тууралуу сєз болду. 11-сентябрда эки єлкєнїн башчыларынын катышуусунда єткєн сїйлєшїїлєрдїн жыйынтыгында тогуз документке кол коюлган. Маселен, экономикалык-техникалык кызматташтык, Тїркмєнстандан Кытайга газ куурун Кыргызстан аркылуу алып єтїї, Бишкек жылуулук борборун оўдоого, тїндїк менен тїштїктї бириктирген альтернативдїї жол курууга жана РСК банкка 10 миллион доллар насыя алуу боюнча макулдашуулар жана башкалар. Бул кол коюлган документтерди ишке ашыруу їчїн Кытай Кыргызстанга їч миллиард доллар инвестиция кылуусу кїтїлєєрїн экономика министри Темир Сариев билдирди. Бул жерде кыргыз тарап їчїн баарынан маанилїїсї тїндїк менен тїштїктї бириктирип тура турган альтернативдїї жолдун курулушу. Бул жолду курууга Кытай 400 миллион доллар насыя бермекчи. Бишкек жылуулук борборун оўдоого 386 миллион доллар бериле турган болсо, Кыргызстан аркылуу єтє турган 225 чакырым газ куурун курууга 1,4 миллиард доллар инвестиция келет. Дагы бир чоў долбоор катары КараБалтадагы мунайды кайра иштетїї заводун кеўейтїї багытына 400 миллион доллар инвестиция тартылмакчы болду. Булардан сырткары медициналык тармакка да жардам кєрсєтїї маселелери каралган. Буга чейин Кытай єкмєтї Бишкек шаарында 150 орундуу ооруканага куруп, анын пайдаланууга берилгендигин билебиз. Эми ушундай эле оорукананы Ош шаарына курууну пландаштырышууда. Андан сырткары, Кыргызстанда салттуу кытай медициналык борбору ачылмакчы болду. Ал жерде илимий изилдєє борбору ачылып, дары чєптєрдї изилдєєгє мїмкїнчїлїк жаралат. Демек, Кытайдын жаўы президенти Кыргызстан менен мындан ары да тыгыз кызматташтыкта болууну каалай тургандыгын билсек болот. Кытай бийлигинин мындай мамилесин президент Алмазбек Атамбаев «Кыргызкытай кызматташтыгынын жаўы тепки13-сентябрь, 2013-жыл

чи» катары баалады. Мына ушул айтылгандардын бардыгы ишке аша турган болсо, кыргыз экономикасы да жерден боорун кєтєрїп, калкыбыздын жашоо-шарты да оўоло тургандыгы турган иш. Бирок, Кыргызстан демократияга кучагын кенен жайган єлкє экендигин билебиз. Анын їстїнє сєз эркиндиги боюнча айрым эксперттердин айтуусунда, дїйнєдє алдыўкы орундардын катарындабыз. Бул, албетте, жакшы кєрїнїш. Бирок, мына ушундай мїмкїнчїлїктєрдєн ашыкча пайдаланып, аны мамлекетибиздин кызыкчылыгына каршы колдонуп келген саясатчылар дагы бар. Мындан улам кыргыз-кытай алакасына куйкалары куруша турган батышчыл саясатчылардын чекесинен бул макулдашууларды сынга алып чыга тургандыгы турган иш. Ырасын айтканда батыштын сєзїн сїйлєп, батыштын каражаты менен жан багып жїргєн мекендештерибиз буга чейин деле кыргыз-орус мамилесине тїрдїї сындарын айтып келишкен. Андыктан эртеўки кїнї батыштын акырынан жем жеген Равшан Жээнбеков, Ємїрбек Абдрахманов, Кубатбек Байболов єўдїї саясатчылар, аларга кошулуп бейєкмєт уюмдун єкїлдєрї кыргыз-кытай мамилесин сынга алып чыгышса таў калбай деле койсо болот. Бирок кандай гана сынды айтып жатышпасын, аны айтып жаткандар адегенде єздєрїнїн тулуп-єскєн Мекенинин кызыкчылыгын биринчи орунга койсо кана деген ой келбей койбойт. Бирок, тилекке каршы аттары аталган саясатчылардын Кыргызстандын батыштан башка мамлекеттер менен болгон мамилелеринен деги эле жакшы нерсени кєрє албай жаткандары алардын патриоттулугунан кїмєн санатат. Тек гана алар кыргыз бийлигинин саясатына тымызын тескери согуш жарыялап коюп жїрїшєт. Мындай тымызын саясаттын алгачкы учкундары Би-Би-Си радиосунан байкалды. Анда Азамат Аттокуров аттуу эксперттин оозу менен кыргыз-кытай мамилесин тымызын «туздап» єтїшкєн. Кытайдын экономикасы азыр жылына 7-8га чейин єсїп, бул єлкєнїн бош акчасы кєп. Мындан улам Кытай Борбор Азияда єзїнїн комплекстїї инвестициялык стратегиясын ишке ашырып жатат» дейт ал. Бирок бул жерден ал Кыргызстандын кызыкчылыгына туура келбей тургандай конкреттїї мисалдарды таба алган эмес. Албетте, кандай гана кызматташуу болбосун, ал жерде эки тараптуу кызыкчылык болот. Анын эч кандай жаман жагы жок. Мына ушуну тїшїнїп турушса да тїшїнгїлєрї келбегендер эми да чыга башташаарын жогоруда айтып єттїк. Бирок, кайсы бир батышчыл саясатчыларга жакпай калат экенбиз деп колду куушуруп эч бир мамлекет менен мамиле кылбай отура бергенде болобу? Анда кантип экономикабызды кєтєрїп, кантип жашоо-шартыбызды оўдойбуз? Эгерде ушундай болгон кїндє да ошол эле саясатчылар «Мына бизди батыштан башка эч ким колдобойт» деп чыгышаарын бєркїўїздєй эле кєрсєўїз болот.

Жогорку Кеўештин депутаттары мыйзам долбоорлорун расмий тилден мамлекеттик тилге которууда кєптєгєн мїчїлїштїктєр кетїїдє, деп эсептешїїдє. Бул тууралуу бїгїн, 12-сентябрда єтїп жаткан парламенттин жыйынында «Жазык-аткаруу (пенитенциардык) тутумунун органдары жана мекемелери жєнїндє» КР мыйзамына єзгєртїїлєрдї жана толуктоолорду киргизїї тууралуу» мыйзамдын долбоорун кароо учурунда айтып чыгышты. «Ар-Намыс» фракциясынан депутат Бєдєш Мамырова аталган мыйзам долбоорун кароодо мыйзамдын мамлеттик тилге которулушунда терминдер бир топ туура эмес которулгандыгын белгиледи. «Мына ушундай кемчиликтери бар мыйзам долбоолорун парламенттин жыйынында карабай эле, кайра артка кайтарсак», - деди ал. «Конвоирование» деген орус сєзїн «айдап узатып коюу» деп которуптурсуўар, абактан чыккан адам ким, малбы, аны айдап койгудай? Сиз мыйзам долбоорун атайын адис котормочуларга которттуўуз беле, же єзїўїз которгонсузбу?», - деп суроо салды эл єкїлї Жаза аткаруу мамлекеттик кызматынын тєрагасы Зарылбек Рысалиевге кайрылып. «Республика» фракциясынан депутат Урмат Аманбаева кечээ єткєн парламенттин жыйынында дагы ушундай мїчїлїштїктєрдєн улам, бир топ мыйзам долбоорлору лингвистикалык экспертизага жєнєтїлгєндїгїн эске салды.

ДЕпУТАТ БАКИр УУЛУ МИНИСТр САДЫКовДУ оТУНБАЕвАДАН КАЛгАН МУрАС ДЕп АТАДЫ 12-сентябрда парламенттин жалпы жыйынында "Ар-Намыс" фракциясынан депутат Турсунбай Бакир уулу Билим берїї жана илим министрлигинин ишине нааразы пикирин билдирди. Ал ведомствонун ишин президент дагы сынга алып жаткандыгын айтып єттї. "Мен тїшїнїп турам, Канат Садыковду экс-президент Роза Отунбаевадан калган мурас. Бирок иштей албай жатса эмне кылышыбыз керек? Мектептердин учурдагы ишин кєрїп жатабыз. Балдар арасында кылмыштуулук дагы кєбєйїїдє", - деди депутат. Ошондой эле ал, учурда Бишкектин №33-мектебинин жетекчилиги кыздарга хиджаб кийгенге уруксат бербей жаткандыгын айтып єттї. "Кеп анын жоолук салынып, хиджаб кийгенинде эмес, окуганында. Кийген кийими їчїн кысымга алуу туура эмес",- деди депутат.

ДЕпУТАТ "жЕТИгЕН" пАНСИоНАТЫНЫН жЕТЕКЧИЛИгИНИН ИшИНЕ КєўїЛ БУрУУгА ЧАКЫрДЫ 12-сентябрда парламенттин жалпы жыйынында депутат Бакыт Тєрєбаев Ысык-Кєл облусунун Бозтери айылында жайгашкан "Жетиген" пансионатынын жаныдагы 4,5 га жер талашка тїшїп жаткандыгын айтып, президенттин єкїлїнє кайрылды. Анын айтымында, пансионаттын аянты 7,5 гектар, ал эми анын жанында 4,5 гектар элге таандык болгон жер бар. Ал жер 2010-жылдан бери талашка тїшуп келет. Бул маселе боюнча мекеменин жетекчилиги менен жергиликтїї тургундар соттошуп, 2008-жылы Жогорку сот жалпы аянты 4,5 га болгон жер ошол жерде жашаган 195 адамдан турган 64 їй-бїлєгє таандык деп чечим чыгарган. "Эми 2010-жылкы тополоўдон кийин пансионаттын ээси, элге таандык болгон 4,5 га жерди кайра талашып жатыптыр. Мага жеткен маалыматтарга караганда "Жетиген" Адил Тойгонбаевге таандык экен. Ал пансионат менен тїзїлгєн инвестициялык келишим дагы аткарылбаптыр. Андыктан президенттин єкїлї бул ишке кєўїл буруп койсоўуздар",-деди депутат. Эскерте кетсек, Адил Тойгонбаев экс-президент Аскар Акевдин мурдагы кїйєє баласы. Бакыт БЕКТУРОВ


5

экономика

КыРгызстАн «КУМтєРДєн» ЭМи пАйДА тАБАт 2013-жылдын февраль айынан бери Кыргыз єкмєтї менен канадалыктардын тынымсыз сїйлєшїїлєрїнїн жыйынтыгы Кыргызстан їчїн жемиштїї боло баштады. Буга 10-сентябрь кїнї Кыргыз єкмєтї менен «Центерра Голд.Инк» компаниясынын биргелешкен ишкана тїзїї тууралуу Меморандумга кол коюшкандыгын мисалга алсак болот. Меморандумга ылайык биргелешкен ишкананын їлїштєрї эки тарапка 50-50 пайыздан болуп бєлїнєт. Ошону менен катар эле биргелешкен ишкананы башкаруу мїмкїнчїлїгї алгачкы жылдары Кыргызстандын энчисинде болмокчу. Тактап айтканда биргелешкен ишкананы директорлор Кеўеши башкарат. Анын курамындагы єкїлдєрї дагы эки тараптан 50-50 пайыз менен куралат. Ал эми директорлор Кеўешинин тєрагалыгына Кыргызстандын єкїлї шайланат. Анын орун басары болуп «Центерранын» єкїлї дайындалмакчы. Биргелешкен ишкананын бардык ишмердїїлїгїн директорлор Кеўеши тескеп тура тургандыгын эске алганда, аталган ишкананын жетекчилик кызматтарын дагы кыргыз тарап чече тургандыгы белгилїї. Мындай артыкчылыктар менен биз эми мындан ары «Кумтєр» ишканасынын бардык ишмердїїлїгїн єзїбїз кєзємєлгє алып турабыз. Ага байланыштуу ишканадан Кыргызстандын їлїшїнє караган киреше тїз эле казынабызга келип тїшєєрї белгилїї. Бирок, мындай жыйынтыкка дагы кыргыз тарап оўой-олтоў эле жетише калбагандыгын Юстиция министри Алманбет Шыкмаматов тємєндєгїчє билдирген: «Сїйлєшїї єтє оор, курч маанайда єттї. Биз денонсация менен коркутсак, алар эл аралык сотко берерин айтып жатышты. Анан биз эл аралык юрист, экономист, финансы компанияларды чакырып, алар баарын эсептеп чыкты. Эки тараптын активдери канча турат, тобокелдик барбы мунун баары эске

алынды. Алар биздин мурдагы 32 акцияны эсептеп келип, 40 кылабыз деген. Андан кийин 44кє, тура качып жатышып 46  кєтєрїштї. Акыры талашып-тартышып жатып 50 токтолдук. Башта айткандай, баары эл аралык эксперттердин изилдєєсї менен болду. Алар алтындын баасы бїгїнкїдєй болсо, ушул кєлємдє казылса, анда бизге кошумча 84 пайда тїшєрїн айтышты». Кыргыз єкмєтї Кыргызстандын кызыкчылыгы їчїн бардык мыйзам ченемдїї аракеттерди жасап жатса, сыртта туруп алып Келишимди денонсациялайбыз, ишкананы улутташтырабыз дегендей чагымчыл лозунгдары менен элди козутуп жїргєн саясатчылар да болбой койгон

жок. Эгерде алардын акылы менен барганда Аттан жок, же ат байлаган жиптен жок болуп каларыбыз айдан ачык болчу. Себеби, Центерра єкїлдєрї 2009-жылы Жогорку Кеўеш ратификациялап берген келишимди бир тараптуу бузуп, жокко чыгара турган болсок, сєз жок эл аралык арбитраждык сотко кайрылышмак. Ал эми ал жактан Кыргызстандын утуп чыгуу мїмкїнчїлїгї дээрлик жокко эсе экендиктерин эл аралык эксперттер да, жергиликтїї эксперттер да айтып келишкен. Жаўы келишимге ылайык Кыргызстандын кызыкчылыктары, коюп келген талаптары канааттандырылганын «Кыргызалтын» ААКсынын тєрагасы Дилгер Жапаров

билдирди. Кызматташуунун биргелешкен ишкана тїзїї формасына єткєндєн кийин Кыргызстанга келип тїшїїчї акча каражатынын кєлємї 1 миллиард 248 миллион долларга кєбєйєт. Буга чейин «Кумтєр» долбоорунан келип тїшїїчї бардык акча каражаты 1 миллиард 493 миллион доллар деўгээлинде болсо, 50-50 пайыз менен тїзїлє турган биргелешкен ишкана формасында Кыргызстанга келип тїшїїчї акча каражатынын суммасы 2 миллиард 741 миллион долларды тїзєт. Ошондой эле 1 млрд. 237 млн. доллар салыктан тїшсє, 95 млн. доллар Ысык-Кєл облусун єнїктїрїї фондуна, ал эми 1 млрд. 410 млн. доллар акча тїрїндє «Кумтєрдєн» тїшєт. Демек, кирешенин кєлємї 84 пайызга кєбєйєт дегенди тїшїндїрєт. Бул айтып жаткандар 2014-жылдан 2026-жылга чейинки убакытта болот» дейт ал. Эгемендїїлїккє ээ болгон жылдардан тарта эле чуусу бїтпєй келген «Кумтєр» маселесине бїгїнкї єкмєт мыйзамдуу жол менен чекит коет єўдєнїп калды. Буга жогоруда кєрсєтїлїп кеткен Кыргызстандын кызыкчылыгына багытталган натыйжалуу чечимдер мисал боло алат. Ырас, бул жерден дагы «Кумтєр» деп куру кыйкырып, єздєрїнє саясый упай топтогусу келген саясатчы сєрєйлєр кылдан кыйкым издеши мїмкїн. Бирок, мамлекетибиздин, анда жашаган элибиздин кызыкчылыгына туура келе турган сїйлєшїїлєрдїн жыйынтыгы мындай куру кыйкырыктарды єзїнїн салмактуулугу, акыйкаттуулугу жана максаттуулугу менен басып єтєт деген ишенимдебиз. Кыргыз эли ар дайым акылга таянгып иш кылган. Кимдин ким экендигин анын жасаган ишинен билген. Андыктан бул жолу дагы ким куру кыйкырып, ким унчукпастан эле мыйзамдуу иш-аракеттерди жасагын ачык эле кєрїнїп турат. Элибиз да мамлекетибиздин кызыкчылыгына байланышкан чечимди колдойт деген ойдобуз.

Дилгер жАпАров, «Кыргызалтын» ААКсынын тєрагасы:

«БиРгелеШКен иШКАнА тїзїї Менен КыРгызстАн «КУМтєРДєн» 2009-жылКы КелиШиМге сАлыШтыРМАлУУ 1 МлРД 248 Млн ДоллАР КєБїРєєК АлАт» «Кыргызалтын» ААКсынын тєрагасы Дилгер жапаров менен анын орунбасары Кылычбек Шакиров «Кумтєр» маселеси боюнча єкмєттїн канадалыктар менен сїйлєшїїсїнїн учурдагы жыйынтыктары боюнча маалымат жыйынын єткєзїштї. Алардын берген маалыматына ылайык, кыргыз єкмєтї канадалыктар менен жїргїзгєн сїйлєшїїлєрїндє Кыргызстандын кызыкчылыгына туура келе турган жыйынтыктарга жетише алышты. тактап айтканда Кыргыз єкмєтї, «Кыргызалтын» ААКсы жана «Центерра голд. инк» компаниясы сїйлєшїїлєрдїн негизинде 5050 пайыз менен биргелешкен ишкана тїзїї боюнча Меморандумга кол коюшкан. Мына ушул меморандумдун артыкчылыктары боюнча маалымат жыйынында журналисттердин суроолоруна Дилгер жапаровдун узаткан жоопторуна кєўїлїўїздєрдї бурабыз. - Дилгер мырза, КР єкмєтї 10-сентябрда «Центерра Голд.Инк» компаниясы менен «Кумтєр» маселеси боюнча биргелешкен ишкана тїзїї боюнча меморандумга кол койду. Бул Меморандумдун Кыргызстандын кызыкчылыгына иштей турган артыкчылыктары кандай?

- Биринчиден, «Кумтєр» ишканасынан пайданы тїз кєрїї. Анан дагы биргелешкен ишкана тїзїї менен биз «Кумтєр» компаниясынын ишин кєзємєлдєєнї кїчєтє алабыз. Анткени биргелешкен ишкана Кыргызстандын аймагында катталат, Кыргызстандын мыйзамдары менен иш жїргїзєт. Биргелешкен ишкананы директорлор Кеўеши баш-

карат. Анын курамын дагы эки тараптын єкїлдєрїнєн 50-50 пайыз менен куралат. Ал эми анын тєрагалыгына кыргыз тараптан єкїл шайланат. Негизги чечимдер директорлор Кеўешинин чечими менен бекитилет. Анын ичинде кадрларды коюу маселеси дагы бар. Демек, кыргыз тарап биргелешкен ишкананын жетекчилерин да дайындоого мїмкїнчїлїгї бар. Биргелешкен ишкананын биринчи-вице-президенти да Кыргыз Республикасынан болот. Булардан сырткары биргелешкен ишкананы тїзїї менен экологиялык маселелерге да жогорку деўгээлде кєўїл бурулат. - Биргелешкен ишкананын тїзїлїшї менен Кыргызстанга келип тїшїїчї акча каражатынын кєлємї кандай болуп калат? - Кызматташуунун биргелешкен ишкана тїзїї формасына єткєндєн кийин Кыргызстанга келип тїшїїчї акча каражатынын кєлємї 1 миллиард 248 миллион

долларга кєбєйєт. Буга чейин «Кумтєр» долбоорунан келип тїшїїчї бардык акча каражаты 1 миллиард 493 миллион доллар деўгээлинде болсо, 50-50 пайыз менен тїзїлє турган биргелешкен ишкана формасында Кыргызстанга келип тїшїїчї акча

каражатынын суммасы 2 миллиард 741 миллион долларды тїзєт. Демек, кирешенин кєлємї 84 пайызга кєбєйєт дегенди тїшїндїр��т. Бул айтып жаткандар 2014-жылдан 2026-жылга чейинки убакытта болот. Улукбек КУТМАНБАЕВ 13-сентябрь, 2013-жыл


6

"перо" саясат

Журналистикага Жаўыча кадамдарды таштоого убакыт келип Жетти

Биз – кыргызстандыктар, кызык эле элбиз. Тагдыр бизге бул жарыкчылыктагы єтє берекелїї жерди берген, эў жакшы климат, таза аба жана таза суунун башындабыз. Биз эгемендїїлїккє жетиш їчїн жапа чеккен жокпуз, курсагыбыз да ачкан жок, мамлекеттїїлїктї да эч кандай жолтоолук жок тургуза алдык. Бизге инфраструктурасы єнїккєн жана сабаттуу, билимдїї калкы бар мамлекет калган. Биз єзїбїздїн тилибизди, їрпадаттарыбызды жана маданиятыбзды да сактай алдык. Биз бактылуу элбиз деп айтсак болот. Бирок эгемендїїлїктїн 22 жыл ичинде саясый элита да, карапайым калк дагы «канткенде биз бактылуу болобуз» деген маселе менен башын оорутуп келет. Эмне їчїн биз жалпы элибиздин жомоктогудай жашоосуна жетебиз деп жатып эле акырында баары теўирден тескери болуп, кайра артка кетебиз? Демек, биз буга чейин колдонуп келген ыкмалардын баары таасирдїї эмес го сыягы? Ал эми арсеналда бизде тємєнкїлєр бар - єзїбїздїн балдарды багыш їчїн биз аларды таштайбыз дагы алыскы єлкєлєргє иштеп келгени кетебиз. Єнїгїп-єскєн мамлекет болуш їчїн ар дайым бардыгын талкалап, революция жасайбыз. Коомчулукту болсо массалык маалымат каражаттары аркылуу терс маалыматтар менен сугарып турабыз. Мындай єзїбїздї єзїбїз жек кєргєндєй мамиле менен єзїбїздї сыйлоодон, мамлекетибизди, эгемендїїлїгїбїздї жоготууга сырткы душмандын деле кереги жок. Ар бир психолог сизге: «єзїўдї єзїў басынтуу, єзїўдї єзїў жей берїїдєн эч качан жакшы натыйжа чыкпайт» деп айтат. Ар кайсы мамлекеттерде болуп, башка элдердин менталитетин тїшїнїї менен биз качан єзїбїздї єзїбїз сыйламайынча, башка эч ким сыйлабайт деген эў жєнєкєй чындыкка тез келесиў. Ошондой эле кыргызстандыктардан бєлєк башка эч ким биздин єлкєнї, биздин жашоону єзгєртє албайт. А эгерде бардыгыбыз баарын жаўы барактан баштасакчы? Советтик доордогу «Мекенди сїйїїгє мажбурлоо» деген тїшїнїк эсиўиздерде барбы? Алгачкы кєз карашта бул єзїм билемдик менен кыйын боло бергендей угулат жана тоталитаризмдей туюлат. Бирок, чындыгын айтканда, ошол доордо биз эў мыкты, єтє акыйкаттуу жана адамгерчиликти бийик туткан єлкєдє жашагандыгыбыз їчїн аны єтє єзгєчє сезимдер менен эске салабыз. Ар бир адамда єзїн-єзї сыйлоо сезими жана єзїнїн Мекенине карата сыймыктануусу бар эле. Бул сезим 13-сентябрь, 2013-жыл

єтє тереў маданиятташтырылган. Айрым учурларда жасалма жол менен. Адамдарга жаман нерселер жєнїндє ойлонгонго мїмкїнчїлїк беришкен эмес. Туура, союз тарагандан кийин Кыргызстанда кєп нерселер єзгєрдї. Бирок, бардык єзгєрїїлєр жаман жагына эмес. Биздин жашообузда єзїбїздї бактылуу сезиш їчїн ыўгайлуу учурлар жетишээрлик. Кандай айлантып айтсаў дагы, жыл єткєн сайын жашообуз оўолуп келет. Бул объективдїї себептер глобализация жана техникалык прогресс сыяктуу. Ошол эле учурда субъективдїї да жактары бар. Эмгекти сїйгєн, активдїї жана ишмер адамдар їчїн Кыргызстанда єзїн-єзї реализация кылууга єтє кєп жолдор бар. Мисалга соода жагын алалы. Бизде соода жаатында єтє ыўгайлуу мыйзамдар бар. Мамлекетибиздин жарымы эле ушул тармактаийгиликтїї иштеп жатканы дагы кокусунан эмес. Адамдар «Дордойдун» аркасы менен жакшы капиталды топтоп, элиталык кыймылсыз мїлктєрдї сатып алып, балдарына жетишээрлик деўгээлде билим берип жатышат. Же болбосо туризмди алалы. Мен Кыргызстандан эл аралык рынокторго чыгып жаткан ондогон ийгиликтїї компанияларды билем. Биздин кєптєгєн отелдер кызмат кылуу сапаты боюнча эў жогорку дїйнєлїк стандарттарга туура келет. Ал эми ресторан бизнесичи? Мындай улуттук ашканаларды дагы да издеш керек: уйгур, дунган, корей, кытай, тїрк, орус, италия жана албетте кыргыз ашканасы! Ал эми сулуулук салондоручу? Бизде таланттуу жана жогорку кызмат акыга иштеген чачтарачтардын катары кєп. Алардын кызматы жыл єткєн сайын уламдан-улам керектїї болуп барат. Каалаган сферада чыгармачылыкты жана эмгекчилдикти кєрсєтє алсаў, єзїўдїн жолуўду таап, байып жана ийгиликтїї болсоў болот. Бирок бизде позитивдїї кєрїнїштєр тууралуу жазышабы? Биз єзїбїздїн эмгекти сїйгєн мекендештерибиздин ийгиликтери менен сыймыктанабызбы? Бизде азыр кїндєн-кїнгє жаўылыктардын тїрмєгї кандай болуп атат? Кезектеги мамлекеттик тєўкєрїш коркунучу, жаш балдарды зордуктоо, коркунучтуу оорулар жана башкалар. Мындан улам Кыргызстанды жалаў эле педофилдер жердеп, саясатта болсо єзгєрїлбєй турган эптеп-септемейлер жана маньяктар жїргєндєй сезим келет. Туура, мындайлар бар, бирок алар жалпы коомчулук эмес да. Беш пайызга жетиши мїмкїн. Ал эми калган калк эртеден кечке алардын кылмыштарын, жо-

сунсуз идеяларын талкуулоо менен алек болууда. Сєз жок, мына ушундай маалыматтарды биз, журналисттер жазууга милдеттїїбїз. Бирок, анын да бирогу бар. Журналистиканын «каралоо» убактысы дагы єтєт. Адамдар ар тїрдїї терс маалыматтарга «тоюп» бїттї. Ошондой эле биз мурдатан иштеп келгендей чындыктын кардын жарып салуу, ал эми окурман єзї андан жыйынтык чыгарып алсын деген формат дагы актуалдуулугун жоготту. Биз коомчулуктагы бардык маселелерди алып чыгууга милдеттїїбїз. Бирок ал тууралуу биздин жарандардын психо-эмоционалдык абалын эске алуу менен жазганыбыз туура болот. Бир ууч саясатчылардын айынан бардыгыбыз аз эмес кєўїл калууларды, жоготууларды, кыйынчылыктарды тартканыбыз эч кимге жашыруун эмес. Бизде жетишээрлик деўгээлде чыр-чатаккакарата сезимталдуу коом. Алар їчїн жалгыз гана терс маалымат ызы-чууга тїшїїгє, калктын бир бєлїгїн депрессияга кабылтууга жетет. Андыктан дал ушул учурда биз, журналисттер мурда болуп кєрбєгєндєй жоопкерчиликтїї журналистиканын принциптерин сакташыбыз керек: бардык маалыматтарды кайра баштан текшерип чыгуу, колдон келишинче ар тараптуу кєз караштарды берїї, ар тїрдїї кєйгєйлєрдєн чыгып кетїїнїн жолдорун айта ала турган эксперттерге кайрылуу. Албетте, мындай учурда маалыматты даярдоого убакыт кєп кетет. Бирок жыйынтыгында сапаттуу материал пайда болот. Бирок, эў башкысы - бул макаланын тону. Шылдыўдоо, мазактоо жана кытмырлык єўдїї нерселер автордун ошол маселенин чечилишине бїткїл дїйнєсї менен ооруп жатат дегенди тїшїндїрбєйт. Мїмкїн тескерисинче болот. Ал эми чет элдик ММКларда єзїн-єзї тынымсыз кыйнаган абалга алып келїї - бул ошол улуттун жана бїтїндєй мамлекеттин дайыма єзїнєзї баалоосун тємєндєтє берет. Ошол эле учурда коўшулар їчїн биздин эсептен єздєрїн бекемдеп алууларына эў сонун шарт болуп берет. Албетте, биздин терс фонубузда алардын мамлекетининїлгїсї ийгиликтїї, эли бакубат жашоодо жашап жаткандай кєрїнєт. Бирок, бардык мамлекеттердин єздєрїнїн ички кєйгєйлєрї боло тургандыгын, айрымдары биздикинен дагы олуттуураак экендигин унутпаўыздар. Бирок, алар андай кєйгєйлєрдї ашыкча кїбєлєрї жок эле чечип коюшат. Биз болсо начар драматикалык актерлордой бардык маселелерди кайрадан-кайра публикага алып чыга берїїгє аракет кылабыз. Мунун мааниси барбы? Бизде бардыгы начар экендигин ашыгы менен далилдєєбї? Бизге эч ким келбесин, эч ким биз менен сїйлєшпєсїн деген аракетпи? Мїмкїн, Кыргызстанда ар дайым стабилдїїлїк болбой турушун каалаган сырткы кїчтєр бардыр, бирок єзїбїздїн башкы душманыбыз - биз єзїбїз. Андыктан муну тїшїнїїгє жана єзїбїздї єзгєртїїгє убакыт жетти. Сєз эркиндиги - бул эгемендїї Кыргызстандын эў жакшы жетишкендиги. Биз кєптєгєн жылдардан бери мына ушул эркиндиктин шартында жашап келебиз. Жадакалса анын баалуулугун дагы сезбей калдык. Аны менен бирге анын жоопкерчилигин дагы сезїїдєн калдык. Андыктан журналистикага жаўыча кадамдарды таштоого убакыт келип жетти. Маселен, биздин ишибиз бєлїп-жаруу, талкалоого эмес, тескерисинче курууга, кыргызстандыктардын духун кєтєрїїгє жана биздин мамлекетибиздин єнїгїп-єсїшїнє багытталышы керек. Лейла САРАЛАЕВА

ТАЛАСТА эКИ АДАМ КїЙДїргїгє ЧАЛДЫКТЫ

Таластын Бакай-Ата районундагы Ынтымак аттуу айылдын эки тургуну кїйдїргї оорусун (сибирь жарасы) жуктуруп алганы тастыкталды. Саламаттыкты сактоо министрлиги билдиргендей, аларга бул илдет малдан жуккан. Айылга карантин киргизилди. Учурда Ынтымак айылында мал жана мал этин ичке же сыртка ташууга тыюу салынды. Азырынча єлкєнїн башка аймактарында бул илдет каттала элек. Кїйдїргїнї жуктуруп алган эки адам дарыгерлердин кєзємєлїндє. Єткєн айда Ысык-Кєлдїн Ак-Суу районунда кара тумоо табылып, бир адам кєз жумган. Тумоонун жеўил тїрї болгондуктан адистер єз убагында кеўири жайылтпай калууга жетишти. Єлкєдє негизинен эпизоотикалык кырдаал абдан курч экени айтылат. Ветеринарлар абдан тартыш болгондуктан мал ылаўдары арбын. Андан сырткары совет мезгилинен калган жугуштуу ылаўдар кємїлгєн ондогон очоктор бар. Аларга жакшы кєўїл бурулбагандыктан жыл єткєн сайын ачылып, ал жерлерге мал жайылып, коркунучтар кєбєйгєнї айтылат. Ал тургай Бишкектин четинде ушундай очоктордун бирин адамдар турак-жай салуу їчїн басып алышкан.

ЧЕТ єЛКєЛїК АгЕНТТЕр БоюНЧА МЫЙзАМ ДоЛБоорУ СЫНгА АЛЫНУУДА

Чет єлкєлїк агенттер боюнча сунушталып жаткан мыйзам долбоору єлкєдєгї кєз каранды эмес укук коргоочулукту жана башка активдїї ишмердїїлїктї тїп тамырынан жок кылат. Ушундай кооптонуусун бїгїн укук коргоочулар Азиза Абдирасулова жана Дмитрий Кабак билдирип чыкты. Алар мындай мыйзам Орусияда кабыл алынганын, анын кесепетинен коомдук жана жарандык активисттер "эл душманы" деген атка конуп жатканын эскертип, мыйзам долбоордун авторлорун орус документин толугу бойдон кєчїрїп алган "уурулар" деп атоодо. Айрым мыйзамдарга єзгєртїї киргизїї аркылуу чет єлкєлїк агенттин функциясын аткарган жергиликтїї уюмдар боюнча жаўы мыйзам долбоорунун авторлору - Жогорку Кеўештин депутаттары Нуркамил Мадалиев жана Турсунбай Бакир уулу. Бакир уулунун айтымында, мыйзам долбоорунун жаралышына Кыргызстандагы бейєкмєт уюмдардын саясатка аралашып жатканы себеп болду.


7

эсиўе кел, бир боорум!

КыРгызстАнДын КоопсУзДУгУн ДепУтАттАР сАКтАйБы? Деги биздин коом кайда баратат? Тїшїнїп болбойт. Айрым бир мамлекеттин бийлигин сындоону кесипке айлантып алгандар Кыргызстанда кїч органдары иштебейт. Мамлекеттин коопсуздугун ойлогон эч ким жок. Баары эле митингке жїгїрїшєт десе ишенбей кетет экенсиў. А бирок митингке кимдер чыгып жатат? Мамлекетти сындагандар кимдер? Бул баягы жумурткадан кыр издеп бийликке жетпей калган адамдардын жоон тобу. Алар акыркы мезгилде журналисттерди колтука тїртїп, кулактарына шыбырап атайын материалдарды уюштурууга єтїштї. Сєзїбїз кургак болбос їчїн фактыларга кайрылалы. Атап айтканда журналисттердин бир тобу УКМКны таламайга алышты. Себеп? Себеби, УКМК эч кимден уруксаат сурабай Э. Ємїралиев тууралуу видеону калкка жарыялап жиберген имиш. Алардын ою боюнча бул видео калк сынына чыгарылбай калса жакшы болмок тура. Анткени «жабылуу аяк жабылуу бойдон калмак». «Кой да аман, карышкыр да аман». Кыскасы, коомчулук мынчалык дїрбєлєўгє тїшмєк эмес. Мына мурдунан алысты кєрє ал-

баган жазмакерлердин кєрєўгєсї. Бир туруп УКМК каякты карап жїрєт дейсиўер? Кайра аны сындайсыўар? Деги силерде принцип деген болобу? Же, анча-мынча тыйын ыргытып койгон адамдын кїїсїн чертип, чоорун чорлогон «азыркы замандын арзыматы» болгондон башка дараметиўер калбай калганбы? УКМК эў оболу мамлекеттин коопсуздугун сактаарын силерден артык билген жан жок го? Же жалганбы. Жогорку Кеўеште куйтуланган депутаттар менен биригип алып УКМКны саясый оюндарга аралаштырууга аракеттенген шахматтагы «ат жїрїш» жасап кутумданганыўарга жол болсун. УКМК кыргыз мамлекетинин коопсуздугун сактап, бїтїндїгїнє шек келтире турган ар бир факт менен иштейт. Андай болгондон кийин Э.Ємїралиевдин опозициянын пландары тууралуу видеосун неге жарыялаганга болбойт? Же, окуянын болушун кїтїп, кол куушуруп отура бериш керек беле? Оппозициянын юпигейт планы, цианидди колдонуу жана башка урунтуу учурлар болбойт дегенге ким кепилдик берет? Эгер кудай уруп

Кылмыш

ош БАзАрЫНЫН САТУУЧУСУ МИЛИцИягА КоЛ САЛДЫ

Ош базарынын сатуучусу милицияга кол салды . Бул тууралуу шаардык ИИБнын басма сєз кызматы билдирди. Маалыматка ылайык, 50-55 жаштагы аял милициянын аймактык пункттунун имаратына чейин кирип келген. Ал имараттын ичиндеги тартип сакчыларынын дарегине карата бир топ жаман сєздєрдї айлып, бирєєсїнїн уюлдук телефонун тартып алып сындырып таштаган. Бул факт боюнча "Бейбаштык" беренесинин негизиндек кылмыш иши козголгон.

андай каргашалуу окуя болуп кетсе, бїгїн УКМКны сындаган жазмакерлер менен бети калыў депутаттар эртеў эле УКМК каякты карап жїрєт деген айгайды алгач ошол єздєрї салмак, туурабы? Кыргызстандын экологиясынын коопсуздугун сактоо бул мекеменин аткара турган иштеринин бири. Андыктан ал маселе эл алдына учурунда коюлган. Биздин жергебизге кыянаттык кылгандарды эл билсин, журт билсин деген гана тилек. Анын эмнеси жаман. Коопсуздук комитети мындай маселелерге кєўїл бєлбєсє, анда бул ишти ким алпарат? Э.Ємїралиевдин зар какшап жазган арызындагы оппозициянын бийлике жетїї їчїн тїзгєн адамга сыярлык эмес пландары ШКУ болоордун астында ишке ашып кетсе дїйнє коомчулугунун алдында Кыргызстан кандай абалда калат эле? Деги бул иш –чараны алдын алып койгону їчїн УКМКны кїнєєлєбєй, тескерисинче кыргызстандыктар рахматын айтыш керек. А эмне? Оппозиция бардык жерде бар. Оюна келгендерди оттой берет. А бирок баары мыйзам

суздук бєлїмїнїн кызматкерлери Биринчи Май райондук ИИБнын тергєєчїсї, милициянын лейтенанты Зуура Акматбек кызын пара алуу фактысы боюнча кармады. Бул тууралуу 12- сентябрда ИИМдин басма сєз кызматы билдирди. Маалыматка ылайык, лейтенет 10 миў сом пара алып жаткан жеринен кармалган. Бул сумманы ал кылмыш ишин козгоодон баш тратуу боюнча токтом кабыл алуу їчїн талап кылган. Учурда бул факт "Пара талап кылуу" беренесинин негизинде кылмыш иши козголуп, тергєє жїрїп жатат.

цияга каршы кызматы 4-сентябрда ыкчам-издєє чараларынын жїрїшїндє Баткен облусуна эт жана кондитердик азыктарды аткезчилик кылган мыйзамсыз каналды аныктап, токтотту. Баткен шаарына кирген жерде кармалган аткезчилик азыктардын партиясы мамлекеттин бюджетине 450 миў сомго зыян келтирген. 7-сентябрда МУККнын Баткен облусу боюнча башкармалыгынын тергєє тобу КРнын Кылмыш кодексинин 204-беренесинде (аткезчилик) каралган белгилери боюнча кылмыш ишин козгогон. Тергєє жїрїїдє.

МУККнын КоррУпцИягА КАршЫ КЫзМАТЫ эТ жАНА КоНДИТЕрДИК АзЫКТАрДЫ КЫргЫзСТАНгА АТКЕзЧИЛИК КЫЛгАН МЫЙзАМСЫз КАНАЛДЫ ТоКТоТТУ

КЫргЫзСТАНДЫН ТїрМєЛєрїНДє 17 МИў СоТТоЛгоН жАрАН КАрМАЛАТ

ТЕргєєЧї пАрА АЛЫп жАТКАН жЕрДЕН КАрМАЛДЫ

Бишкек шаардык ИИБнын Жеке кооп-

чегинде болгону дурус. Болгон ресурстарына жараша, интеллектуалдык кєрєўгєсї, профессионалдык деўгээлдеринин жетишинче иштеп жаткан органга болбогон жерден кылапат айтуу эч ким кимге абийир алып келбейт. Кыргызстан кичинекей єлкє. А бирок дїйнє коомчулугуна таанымал намысы бар. Чакан эл, чакан жердин коопсуздугун кєздїн карегиндей сактаган бїгїнкї кїндїн чекистерине жалпы

Кыргызстандын тїрмєлєрїндє 17 миўдей соттолгон кишилер кармалат. Бул тууралуу Жогорку Кеўештин бїгїнкї 12-сентябрдагы жыйынында Мамлекеттик жаза аткаруу кызматынын жетекчиси Зарылбек Рысалиев билдирди. Анын айтымында, Кыргызстандагы тїрмєлєр 8 миў кишиге ылайыкташтырылган. "Биздин тїрмєлєрдє соттолгондор батпайт. Атайын комиссия соттолгондордун ишин бир айда бир же эки жолу гана карашат. Кылган кылмышынын деўгээлине карата алар колонияга которулат же мєєнєтїнєн мурда бошотулат",- деди Рысалиев.

БАзАр-КоргоН рАЙоНУНДА АДАМ єЛТїрїї фАКТЫСЫ БоюНЧА оор КЫЛМЫшТЫН БЕТИ АЧЫЛДЫ

Кыргызстандын МУККнын Корруп-

Їстїбїздєгї жылдын 14-август кїнї тїндєсї Базар-Коргон районунун Базар-Коргон айыл округунун имаратынын алдында жайгашкан суу кєлмєсїнїн ичинен белгисиз эркек адамдын киши колдуу болуп єлтїрїлгєн денеси табылган. Бул тууралуу Жалал-Абад ОИИБнин басма сєз кызматы билдирди. Алынган маалыматка караганда, изкубарлардын бир канча кїн жїргїзгєн иликтєє иштеринин негизинде киши колдуу болуп єлтїрїлгєн маркумдун єздїгї аныкталып,

элдин кєзї тїз. Албетте эл болгондон кийин алардын арасында саман-топондору да болот. Ага арданбаш керек. «Кербен жїрє берет, ит їрє берет» дегендей бир ууч жазмакерлер менен ичине таруу айланбаган депутаттардын кебине терикпей кыргыз мамлекетинин кызыкчылыгы їчїн кызмат кыла бергиле деген аруу тилектен башка оюбуз жок. Канат БЕРДИБАЕВ, ардагер

Базар-Коргон районунун Чек айылынын тургуну, 1977-жылы туулган Исманов Жабахир болуп чыккан. «Адамдын єўї таанылбай калган адам єлїгїнїн єздїгїн аныктоо єтє кыйынчылыкка туруп кєп эмгекти талап кылды. Мында милиция кызматкерлери бир топ кїн убара болушуп, айылдагы кєп адамдарды сурамжылап, далилдей турган заттар жок араў дегенде изине тїшїштї. Жалал-Абад ОИИБнин жана Базар-Коргон РИИБнин кылмышты иликтєє бєлїмїнїн кызматкерлеринин дыкаттык менен жїргїзгєн оперативдик-иликтєє иштеринин натыйжасында мыкаачы аныкталды. Ал Базар-Коргон районунун БазарКоргон айылынын тургуну, 1971-жылы туулган Юлбарсбек Сатывалдиев экен», - дейт ОИИБнин басма сєз катчысы Жусуп Камбаралиев. Ю.Сатывалдиев маркум Ж.Исманов экєє спирттик ичимдик ичип олтурушуп мас болуп єз ара уруша кетишип, аны мастыгы менен арматура менен башка чаап, сабап єлтїрїп алган. Маркумдун денесин жашырыш їчїн Базар-Коргон айыл округунун суу кєлмєсїнє салып ийген. «Жогорудагы оор кылмыш боюнча Базар-Коргон РИИБи тарабынан Кыргыз Республикасынын КЖКнын 97-беренеси менен (адам єлтїрїї) кылмыш иши козголуп, айыпталуучу убактылуу кармоочу жайга камакка алынып, азыркы убакта алдын ала тергєє иштери жїргїзїлїїдє», - деп билдирет ОИИБнин басма сєз кызматы. Айбат пресс 13-сентябрь, 2013-жыл


8 ПХЕНЬЯН АТОМДУК РЕАКТОРДУ ИШКЕ КИРГИЗДИ ЄЎДЄНЄТ

АКШдагы изилдєє институту Тїндїк Корея Йонбойндогу атомдук реакторду кайрадан ишке киргизип жатышы ыктымал деп маалымдады. Атомдук энергия боюнча эл аралык аегнттиктин башчысы Юкио Амано Пхеньяндын ядролук программасына тиешелїї маалыматтар текшерилип жатканын, бирок абал тууралуу азырынча так эч нерсе айта албасын билдирди. Россия реактордун айланасында кыймыл-аракеттер байкалганын, бирок анын ишке киргизилишин далилдеген белгилер жок экенин айтты. Тїндїк Корея Йонбойнду 2007-жылы алты тараптуу сїйлєшїїлєрдїн натыйжасында жапкан. Анын ордуна єлкє гуманитардык жардам алмак. Ушул апрелде Пхеньян ядролук ишкананы кайра иштетээрин билдирген.

ТАЖИК ОППОЗИЦИЯСЫНЫН ЄКЇЛЇ СОТТОЛУУДА

Дїйшємбї шаарында оппозициядагы “Жаўы Тажикстан” партиясынын лидери, ишкер Зайд Саидовдун соту єтїїдє. Мурдагы депутат Саидов коррупция, кызматтан кыянат пайдалануу, финансылык кєз боемочулук, кєп аялдуулук, жашы жетелек єспїрїм менен жыныстык катнашта болуу деген беренелер боюнча айыпталып, быйыл майда камакка алынган. Ал єзї айыптарды четке кагып, иштин артында саясат турат деп келатат. Саидов буга чейинки соттук угууларда саясий партия тїзїї ниетин билдиргенден кийин куугунтукка кабылганын айткан. Апрелде партиянын саясий программасын сунуштап жатканда ал єкмєттї катуу сындаган. “Жаўы Тажикстан” расмий катталган эмес. Саидовдун жакындарына бїгїнкї сотко катышууга уруксат берилген жок.

ДЇЙНЄ ДЇБЇРТЇ

лекеттерге басым жасабоого чакырды. Ал кечээ Страсбургда чыгып сїйлєгєн сєзїндє єткєн жылы Вильнюста Евробиримдик менен кызматташтык келишимин тїзгєн єлкєлєргє Орусия жасап жаткан тїрдїї кысымдар “жол берилгис” деп айтты. Комиссардын айтымында, Орусия соодага тоскоолдук кылып, коопсуздук кепилдигин алып коюп же аскердик кызматташтыкты токтотуу менен єлкєлєрдїн Евробиримдикке жакындоосуна бут тосууда. Штефан Фюле Бажы биримдигин эмес, Евробиримдик менен кызматташууну тандаган єлкєлєрдї Евробиримдик колдоого алат деп кошумчалады.

БУУнун КООПСУЗДУК КЕЎЕШИ ОРУСИЯНЫН СУНУШУН ТАЛКУУЛАЙТ

БУУнун Коопсуздук кеўешинин беш туруктуу мїчє єлкєсїнїн єкїлдєрї Орусиянын Сириядагы химиялык куралдарды эл аралык кєзємєлгє єткєрїї планын талкуулоо їчїн Нью-Йоркто жолугууда. Улуу Британия, АКШ жана Франция Сирияга милдеттемелерди жїктєгєн резолюцияны кабыл алууну кєздєшєт, бирок, Орусия бул документтин декларативдїї мїнєздє болушун каалайт. Бейшемби кїнї Орусия менен АКШ Женевада дагы эки тараптуу сїйлєшїїлєрдї жїргїзмєкчї. Орусиянын президенти Владимир Путин New York Times гезитине жарыяланган макаласында Вашингтонду Сирия кризисин кїч колдонуу эмес, дипломатиялык жол менен чечїїгє їндєгєн. “Кєптєгєн єлкєлєрдїн жана саясий, диний лидерлердин, анын ичинде Рим папасынын каршы болгонуна карабастан, АКШнын Сирияга кол салуу ниети бейкїнєє адамдардын єлїмїнє алып келген зордук-зомбулуктардын кїч алышына жана жаўжалдын Сириядан тышкаркы аймактарда дагы тутанышына алып келет”, - деген Путин. Сирия Орусиянын химиялык куралдарды эл аралык кєзємєлгє єткєрїп берїї сунушуна макул болгон. Бирок, АКШ дипломатиялык басым кєрсєтїї менен бирге кїч колдонуу жолун дагы жокко чыгарбайт. Сирия президенти Башар Асаддын режимине каршы толкундоолор башталган 2011-жылдан бери Сирияда 100 миўден ашуун киши каза тапкан.

ГЕРМАНИЯДА МУСУЛМАН КЫЗДАРДЫН КИЙИМИ ТАЛКУУЛАНУУДА

Евробиримдик: ОРУСИЯ КОЎШУЛАРЫНА КЫСЫМ ЖАСАП ЖАТАТ

Биримдиктин комиссары Штефан Фюле орус бийлигин Евробиримдик менен тыгыз байланышта болууну кєздєгєн мам13-сентябрь, 2013-жыл

Германиянын сотунда мектептерде сууда сїзїї сабагында эркек балдар да катышкандан улам мусулман кыздарды сабактан бошотуу керекпи деген маселе каралууда. Сот иши Франкфурт шаарында мектепте окуган 13 жаштагы мулусман кыздын ата энесинин арызы негизинде башталган. Анын ата энеси сууда сїзїї сабагында эркек балдар да катышкандыктан улам кызынын сабактан бошотулушун талап

кылган. Бирок кээ бир ата энелер сууда сїзїїчї шорта гана кийип турган эркек балдардын жанында кыздарынын кошо жїрїшїнє каршы чыгышууда. Сот окуучулар диний негизде сабактан бошотулушу мїмкїнбї деген маселени чечиши керек. Адвокаттар болсо єзїнчє бєлїнгєн дене тарбия сабактары Германиянын католик динин карманган аймактарында бар экенин, айрым заманбап машыгуу жайларында аялдарга єзїнчє жайлар бєлїнгєнїн айтып жатышат.

Тїштїк Кореянын экономикалык єнїгїїсїнє кошкон салымына кєптєр азыркыга чейин жогору баа беришет.

ОБАМА АСАДДЫ БАСЫМ АЛДЫНДА КАРМООГО УБАДА КЫЛУУДА

Тїштїк Корея: ЭКС-ПРЕЗИДЕНТТИН КАРЫЗЫН БАЛДАРЫ ТЄЛЄЙТ

Тїштїк Кореяда коррупция боюнча айыпталган мурдагы лидердин балдары жоголгон акчаларды кайтарып берїїгє убада кылышууда. Чон Ду-хван Тїштїк Кореянын 1980-жылдары аскерий тєўкєрїш аркылуу бийликке келген лидери болгон. Ал диссиденттерди куугунтукка алган, бирок ошону менен бирге бул єлкєнїн єнєр-жай экономикасынын мїмкїнчїлїктєрдїн алдын ала сезе билген. Чондун бийлиги учурунда бизнесмендер кысымга алынып, жїз миллиондогон долларларды мыйзамсыз фонддорго которууга аргасыз кылган. Соўку жыйырма жылдан бери ал Тїштїк Корея єкмєтїнїн бул акчаларды кайрадан кайтарып алуу аракеттерине каршылык кєрсєтїп келет. Эми анын балдарынын бири коомчулук алдында кечирим сурап, жїз элїї миллиондой долларды кайтарып берээрин

жарыялады. Прокурорлор мурдагы лидердин їй-бїлє мїчєлєрїнїн артынан сая тїшїп, чоў суммадагы акчаларды кайтарып алууга катуу аракет кєрїп жатышкан эле. Жакынкы кїндєрї бийликтер Чон Духвадын Сеулдун батышындагы бакчасын тартып алышкан. Чон Ду-хван Тїштїк Кореянын баш кєтєрїп келе жаткан демократиялык єнїгїїсїн артка тарткан, диктатор жетекчи катары тарыхта калган.Эми анын балдарынын бири коомчулук алдында кечирим сурап, жїз элїї миллиондой долларды кайтарып берээрин жарыялады. Коомчулук аны бийликте турган учурунда єзїн жана їй-бїлєсїн байытууга кєбїрєєк кызмат кылды деп эсептейт. Ал 1996-жылы коррупция жана аскерий тєўкєрушкє барганы їчїн єлїм жазасына кесилген эле. Бирок, кийинчирээк улуттук жарашуу процессининин алкагында бул оор єкїм жокко чыгарылган. Анын їй-бїлєсїнїн бийликтер менен кызматташпай келгени Тїштїк Кореяда бизнесмендер жана саясий элитанын єкїлдєрї жоопкерчиликке тартылбайт деген сындарды пайда кылган. Жаўы президент Пан Кын-хе коррупцияга каршы кїрєштє кескин кадамдарга барып жатканы кєрїнїїдє. Анын атасы дагы бир кездерде бийликти кїч менен тартып алып, саясий куугунтук уюштурганы менен белгилїї болгон. Бирок, анын чынчылдыгы жана

АКШ президенти Барак Обама Сириядагы химиялык куралдарды жок кылуу їчїн дипломатиялык сїйлєшїїлєргє басым жасай турганын айтты. Ошону менен бирге АКШ аскерлери мындай аракеттерден натыйжа чыкпаса, жооп берїїгє даяр турмакчы. Телеканал аркылуу жасаган билдирїїсїндє Обама Сирияга каршы кїч колдонуу сунушу боюнча конгресстеги добуш берїїнї кийинкиге жылдырганын белгилеген. АКШ єткєн айда Дамасктын четинде химиялык курал колдонулган деген айыптарга байланыштуу Сирияга абадан сокку урууга камынууда. Орусия Сириядагы химиялык куралдарды эл аралык кєзємєлгє єткєрїп берїї сунушу менен мындай кырдаалдан чыгууну сунуштаган. Сирия єкмєтї буга макул болгону менен АКШ жана анын єнєктєрї шектенїї менен карап турушат. Барак Обама єзїнїн администрациясы кїч колдонуу чакырыктарына токтоолук менен жооп кайтарганын, себеби Сириядагы атуулдук согушту кїч колдонуу менен чечїїгє мїмкїн эмес деп эсептээрин айткан. Бирок, 21-августта Дамасктын четиндеги химиялык чабуулдан кийин позициясын єзгєрткєнїн белгилеген. “Кыргындын сїрєттєрї кєўїл иренжитет. Ошол тїнї дїйнє химиялык куралдын жийиркеничтїї мїнєзїн кєрдї, аны колдонууга эмне їчїн тыюу салынганын жана согуш кылмышы деп эсептелээрин тїшїндї”, - деди Обама. Андан тышкары АКШ лидери Асаддын кїчтєрї химиялык чабуул коюуга даярдык кєргєнїн, аскерлерине алдын ала маска таратылганын айткан. Обаманын айтымында, єкмєттїк кїчтєр козголоўчуларды жоготууну кєздєгєн 11 районго ракеталарды аткан. АКШ президенти мындай кол салуу эл аралык мыйзамдарды бузуу гана эмес, Американын улуттук кызыкчылыктарына каршы келген аракет болду деп белгилеген. Сирия єкмєтї мындай айыптоолорду кескин четке кагып келет.

ИСЛАМ ДУШМАНЫ КАРМАЛДЫ

Ислам душманы Терри Жонес, 3 миў Куранды кїйгїзїїгє даярданып жаткан кезде кармалган. Флоридада жашаган Жонес, 11-сентябдагы окуяны эскерїї кїнїндє ар бир наабыт болгондорго арнап Куран кїйгїзїїнї чечкен.. “Терри Жонес биздин детективдерге паркка барып 3миў Куран кїйгїзєєрїн айткан. Бирок биз ага бул аракети туура эмес экендигин тїшїндїрдїк”дейт милиция кызматкерлери. 61 жаштагы Терри Жонес болсо, Куранды кїйгїзїї менен мусулмандардан єч алууну кєздєгєндїгїн айткан. Интернет булактарынан


9

кызыктар дїйнєсїндє АЛТАЙДЫН ТїпКїрїНєН 20 жАшТАрДАгЫ "МАУгЛИ" ТАБЫЛДЫ Бул жаш жигит мындан 20 жыл мурда Алтайда тєрєлїптїр, ал эми сырткы дїйнє туурасында маалыматы да жоктой деп билдирди ntv.ru. Кыязы ал ємїр бою токойдо жер кепеде жашап, жер-жемиштер, чєп-чар менен тамактанып келсе керек. Уланды Белокуриха курорттук шаарындагы токойдон кармашкан. Иликтей келгенде 1993-жылдары Усть-Коксинск районундагы Кайтанак деген айылда дервиш їй-бїлєдє жарыкка келген. Ушул жылдын май айына чейин ал ата-энеси менен токойдо жашаган, андан кийин беркилер уулун жалгыз таштап, башка жакка ооп кетишиптир. Алтай аймагынын прокуратурасы уланга документ жасап берїї їчїн сотко кайрылды, эми анын мындан аркы тагдыры социалдык кызматтардын колунда калды.

АзИяДА эрКЕКТЕрДИН ЧЕЙрЕК БєЛїгї зорДУКТоо жАСАпТЫр

КєЛ ТїБїНє жИТКЕН МЕТЕорИТТИ АЛЫп ЧЫККАНЫ ТУрУшАТ

Азия аймагындагы эркектердин чейрек бєлїгї, жашоосунда жок дегенде бир жолу зордуктоо жасайт экен. Мындай маалымат Бириккен Улуттар Уюму єткєргєн сурамжылоодон кийин айтылды. Аталган уюм Азиянын алты єлкєсїндє эркектерге сурамжылоо жїргїзїп чыгыптыр. Маектешїїдє ар бир онунчу эркек ємїрїндє жок дегенде бир ирет зомбулукка баргандыгын айтып берген. Бул ишчара бир нече мамлекеттерде аялдарга карата зордук-зомбулук їй ичинде канчалык деўгээлде жайылгандыгын жана анын себептерин билїї їчїн жасалыптыр. Папуа-Жаўы Гвинеяда сурамжылоого алынган кишилердин алтымыш пайызы аялдарды тєшєк мамилесине кїчтєп тарткандыгын мойнуна алып, айтып беришкен. Бангладештин шаардык райондорунда абал бир аз болсо да жакшыраак экен, мындай нерсени ар бир онунчу эркек эмес, андан азыраактары жасаптыр. Ал эми Шри-Ланкада кєрсєткїч кєбїрєєк болуп чыгыптыр. Камбоджа, Кытай жана Индонезияда сурамжылоого катышкандардын ар бешинчи адамына чейин мойнуна алыптыр. Иликтєєнїн бєлїгї "Lancet Global Health" деп аталган журналга жарыялангандыгын Би-Би-Си билдирди.

Челябинскидеги Чебаркєлдїн тїбїнєн метеоритти алып чыгуу иштери жакында башталат. Єткєн жылдын февралында аталган аймакка келип тїшкєн асман телосунын бєлїгї областтын жашоочуларынын шаштысын кетирген эле. Окумуштуулардын айтымында, кєлємї 0,3 тєн 1 метрге чейин, ал эми салмагы 600 кг. деп билдирди ИТАР-ТАСС. Бул єзгєчє объект 11 метр тереўдикте жатат, аны атайын аппараттар жана техникасыз жердин їстїнє алып чыгуу мїмкїн эмес. "Кєтєрїї" операциясын "Алеут" (Екатеринбург) компаниясы аткармай болду. Метеоритке жетиш їчїн суучулдар алгач, 100 кубометр болгон ылайды сордуруп чыгышы керек деп билдирди шаардын мэри Андрей Орлов.

САяКАТЧЫ 200 КїНДє оКЕАН АрКЫЛУУ 16 МИў ЧАКЫрЫМДЫ Сїзїп єТМєКЧї Белгилїї саякатчы Федор Конюхов сапар алдында кайыгын икона менен кооздоду. Конюхов декабрда Чилидеги порттон чыгып, июлда Австралияга келип токтоону пландап жатат. Бул саякатта 200 кїн ичинде 16 миў чакырымды сїзїп єтїшї керек. Англияда дїйнєлїк саякатка чыга турган узундугу 9 метр кайыкты сууга коё беришти. Эми ал 200 кїн бою саякатчынын їйїнє айланып, аны менен Тынч океанды кесип єтмєкчї. Кайыктын кєрїнїшї космос кемесин элестетет. Саякатчынын єзїнїн айтымында кайыктын ички жасалгасы жана анын Тынч океандан сїзїп єтїї боюнча демилгеси ага жагат. Чындыгында эле калак менен жиреп, 16 миў чакырым сууну басып єтїї албетте, каармандык менен кайраттуулук.

оКУМУшТУУНУ пИЛДЕрДИН ТоБУ ТЕБЕЛЕп КЕТТИ Танзанияда америкалык профессорду пил тебелеп салды деп билдирди РИА "Новости" . Ал 58-жаштагы Томас Макафи Сан-Диегодогу Калифорния университетинин профессору болуп чыкты. Окумуштуу эки жолдошу менен сафариге барган. Туристтер капыстан пилдердин тобуна жолугуп калып, качып кеткенге аракет кылат. Бирок, чалынып жыгылып кеткен Томас Макафи ордунан тургуча, алп жаныбар келип, тебелеп кеткенге їлгїргєн. Буга чейин профессор аталган университетте декан болуп, ушул жумадан тарта Тїштїк Калифорниянын Кека Университетинин медициналык мектебинде жетекчи болуп иштеп баштамак.

Ñауд Àрабиясы: ДИНИЙ поЛИцИя КАТАрЫНА КЫз-КЕЛИНДЕрДИ АЛУУгА НИЕТТЕНїїДє Сауд Арабиясында "Кїнєє кетирбєєгє жана жакшылык жасоого кємєк кєрсєтїїчїлєрдїн Комиссиясынын" полициясы катарына кыз-келиндерди алууга ниеттенїїдє. Ультраконсервативдїї бул уюмдун башчысы Абдул Латиф Аш-Шейх аялдардын полиция катарында иштеши керектигин мойнуна алып, тємєнкїлєрдї айтты. "Биз ишибизде кыз-келиндердин кызмат кылуусуна муктаж болуп жатабыз. Коомдук жайда аялдарга байланыштуу ар кандай жагдайлар тїзїлїп калууда",-деди ал. Анын айтымында, жаўы кызматкерлер ооруканаларда, мектептерде, аялдар їчїн клубдар менен дїкєндєрдє иштешмекчи деп жазды ИТАР-ТАСС. Эмне болгон кїндє да "Кїнєє кетирбєє жана жакшылык жасоого кємєк кєрсєтїїчїлєрдїн Комиссиясынын" ишинде аялдардын ишмердїїлїгї баары бир чектелет. Алардын эркектердей болуп жетекчилик кызматты ээлєєгє, ал тургай автоунаа айдоого укугу жок. "Бул аялдар эркектер менен теў катар иштейт деген тїшїнїк эмес. Алардын аткара турган кызматтары Сауд мыйзамдарына ылайыкташы керек",-деп айтууга шашты Аш-Шейх. Анын айтымында, аялдардын качан полиция кызматына кирери так боло элек, себеби, "бул демилгени четке каккандар да чыгып" жатыптыр.

жЕр жїзїНДєгї эў УЛгАЙгАН АДАМ БоЛИвИяДА жАшАЙТ Жер жїзїндєгї эў улгайган адам - 123 жаштагы Кармело Флорес Лаура Боливияда жашайт экен. Тоонун арасында жайгашкан Титикака кєлїнїн жанындагы айылдын жашоочусу туулган жыл так эстей албайт. Жаш курагына карабастан кєз айнек тагынбайт, кулагы да жакшы угат, дан азыктары жана балык жейт, їйїнєн кєп алыс кетпейт деп билдирди массалык маалымат каражаттары. Єзїнїн узак жашоосун бул дыйкан Анд тоолорунан чыккан таптаза суу жана индейлердин духу менен байланыштырат экен. Эми алдыда Кармело Флоресу Лауранын так жашын аныктоо иштери турат. Себеби, 1940-жылдарга чейин Боливияда туулгандыгы тууралуу кїбєлїк берїї деген болгон да эмес экен. Бетти даярдаган Жеўишбек ШЕРИПБАЕВ 13-сентябрь, 2013-жыл


10

АШыКчА сАлМАККА КАРШы чАў соРгУч Менен їтїК

мекендеШтер

МЕН КЄРГЄН МОСКВА... Орусияга келгениме 2 айдан ашык убакыт єттї. Ата-энем акыркы жылдары иштеп, жашап жїрїшкєн Москванын чет жакасындагы шаарчадамын. Сыртка апам менен азык-тїлїк сатып алганы гана чыкпасам, кєп чыга бербейм. Негедир ошондо да дайыма жїзї жылуу учураган мекендештеримди издей берем. Москва шаарына салыштырмалуу биз жашаган аймакта кыргыздар єтє аз. Учакта мекендештеримдин жоон тобу менен учуп келип, андан бери автобуска отурганда кадимки шырылган тон кийген єзбектерди кєрїп таў калганым метрого тїшкєндє бекер экенин тїшїндїм. Менимче, мынча кыргыздын єз єлкєсїнє кирип чыкканын орустар эмес, Кыргызстан деле толук тескей албайт болуш керек. Ошентип биринчи эле кїнї бул жерде мекендештеримди кєрїїгє зар болбойт экенмин деп койдум. Атам: “бул жакта эки єзбек алыстан бири-бирин кєрсє чуркап келип, тааныбаса да ал абалын сурашып, тааныш болуп кетет. Кыргыздар болсо бири-бирин кєргєндє жоосун кєргєндєй чочуп кетишет...” деп кїлєт. Чын эле ушундай экен.

їЧ КЫз

Апам таў атпай келип: “сага фитнес клубга абонемент алып койдум”,-деди. Уйкусурап жаткан менин кєздєрїм умачтай ачылды. ордумдан секирип турдум. Кубанганымды айтпаўыз. “Дене бойду калыбына келтириш керек”,-деп наалып жїргєнїмдї уккан кайран апам, катып койгон акчасын чыгарган экен деп сїйїнїп жїрєм. “Бирок бир шартым бар”,-деди апам, мыйыгынан жылмайып. Мен абонемент їчїн бардыгына даяр элем. Бїгїн їйдї мизилдетип жыйнап, тамак жасап кой, эртеў бошсуў деди. Ошол элеби, заматта бїтїрєм дедим да, апамдын гїлдїї жолугун тысырайта салынып, кыска шымды кийип алып ишке кириштим. Апам болсо мени жалгызсырабасын дедиби, жакшы кєргєн ырлар жыйнагымды ойнотуп коюп, єз иштери менен кетти. Кечинде тамактанган кийин апам: “Мына сага фитнес клубга абонемент”,-деп тортту кєргєздї. Тїшїнбєй карап турсам, кїлїп айтып берди. Кєрсє эртеден бери мен їй жыйноо фитнеси менен машыгып жатыптырмын. Апам ишке кетери менен шейшептерди алмаштырып баштагам. Анда 10 мїнєттє 32 ккал кетиптир. Жуулган кийимдерди їтїктєп 15-27 калориядан, аларды орду-ордуна жайгаштырып, 18 калориядан арылган экенмин. Андан кийин диванды тазаладым, минус 30-50 ккал. Ашканадагы идиштерди жууп бїтїп (18 ккал), жуунучу бєлмєнї жалтыраттым (110 ккал). Чаў соргуч менен килемдерди тазалаган соў (20-32 ккал), полдорду швабра менен жууп баштадым эле (70 ккал), орто жолдон сынып калса болобу. Айла жок тизелеп алып, кол менен жууганга туура келди (120 ккал). Баарын жыйыштырып бїткєндєн кийин жуунуп, тазаланып (20 ккал), азык-тїлїк алганы жєнєдїм. Эки колго эки баштыкты кєтєрїп алып їйгє келсем, лифт иштебей калыптыр. Сегизинчи этажга чейин жєє чыктым (мїнєтїнє -9-10 ккал). Кирип эле саатты карасам апам келчї убакыт болуп калган экен, жанталашып жашылча-жемиштерди аарчып (30 ккал) тамак жасадым. Анан апам иштен келип, жанагы тамашасын айтып жатпайбы. Баарын эстеп кїлїп отуруп калдык. Ошончо “эрдиктен” кийин єзїмє ыраазы болуп бир кесим торт жей калам деп кайра 370 ккал кошуптурмун. Ал бир саат чаў соргуч менен тазалоо же жарым саат тизелеп алып пол жуу дегенге барабар. Ошентип апамдын «їй шартындагы фитнесин» їйрєндїм :). Їйдє тазалык болуп турса кандай жакшы ээ, ал эми ал тазалык арыктоого да жардам берсе, андан да жакшы эмеспи. Бакуля, Стамбул шаары 13-сентябрь, 2013-жыл

Тармактык сатуу менен алектенген белгилїї косметикалык компаниянын баш кеўсесине барып калдым. Ал жерден мынча кєп мекендештеримди кєрєм деп ойлогон эмесмин. Орто жаштагы аялдар, жигиттер-кыздар. Баары тыкан, таза кийинишкен. Єздєрїнїн кардарлары менен иш алып барып жатышат. Кардарлары да кыргыздар. Алар їчїн кубандым. Жок дегенде ушулар жылуу жумшак, таза жерде иштешин кааладым. Жїрєгїм ооруганы ошол ири кеўсенин полун жапжаш кыргыз кыз жууйт экен. Биз тепкичтен кєтєрїлгєндє да, тїшїп келатканда да кирип чыккандардын артынан тынбай сїрїп жатты. Чогуу келген орус аял “бул азамат кыз, дайыма кєрєм. Кїндє иштейт окшойт. Бош болгондо кардарлар менен да иштейт”, – деди. Мен болсо антип мактай албадым, жїрєгїм ооруду.

Апамдын дагы бир таанышынын кызы 2 жылдан бери ири курулуш дїкєнїндє пол жууп жїрїптїр. Жашы 16га толо элек, 9-классты аяктап келе берген боюнча Кыргызстанга жакында кетти. “Барып 2 ай окуп, аттестат алып, окууга тапшырам” дегенине таў калдым. Кечээ їйдїн жанындагы ири дїкєнгє кирип эле пол жууп жаткан жаш кызды кєрїп ичимен “кыргыз” деп ойлодум. Жїрєгїм дагы ооруду... Мен жогоруда кєргєн 3 кыз теў жаўы ачылган кызгалдактай назик, наристе бойдон ири шаардын таш боор жашоосуна кабылышты. Салыштырып алганда 2 жыл калтырса да “барып окууга тапшырам” деген кыз їчїн кубанычтамын. Бирок калган экєєнїн эртеўки кїнї кандай болот? Бєтєн улут эмес, єзїбїздїн кыргыз жигиттерге алданып калган їрєй учурган ондогон, жїздєгєн учурларга кїбє болдук го. Эртеў эле мен болбосо башкалардын їйїнїн жанындагы дїкєндїн полун эне сїтї оозунан кете элек менин дагы бир сиўдим жууп калбайт деп ким кепилдик берет?!

МЫЙзАМДАшУУ АзАБЫ Їйдє олтура бергенден чарчап, ата-апама жїгїмдї артпай, жайга чейин жок дегенде кийим-кечегимди, жол киремди табуу їчїн жумушка кирейин деп чечтим. Мыйзамдуу тїрдє жумушка кирїї їчїн 1 жылга уруксат алууга акча тєлєп, катталып, 20 кїндєй кїттїм. Акыры мен кїткєн кїн келип, уруксат кагазды алуу їчїн жергиликтїї федералдык миграция кызматына барып, кїтїїсїз абалга кириптер болдум. Ойлогондой бийик имараттын жалтыраган эшиктеринен кирген жокмун. Анын ордуна 2-3 кабаттуу имараттын кєрїмсїз дарбазасынын тїбїнє чейин тыгылган баш аягы жок кезекке туш болдум. Мындай кезекти чынын айтсам ємїрїмдє кєрбєптїрмїн. (Єзї Москвага келгенден бери бул жакта адамдардын єтє кєп экенине кєнє албай жїргєм). Бїгїн кезек мага жетээрине кєзїм жетпей, башка кїнї келем

деп, їшїгєнїмє, 1 саат жол жїрїп келгениме кайыл болуп кете бердим. Абдан таасирленткени мен кєргєн “улуу кезектин” арасында баарынан єзбек, тажик, кавказ улутундагылардын кєп экени болду. Кыргызга окшош бир – экєєнї кєргєндєй болдум. “Улуу кезекчилер” їчїн ал жерде бир автоунаанын артын ачып алып ысык чай сатып жатышыптыр. Бул жердин “салтын” билгендер атайын бир кїнїн бєлїп, “чоў кїрєшкє” аттанган сымал камданып келишпесе болчудай эмес. Мурун мекенимде жїргєндє Орусиянын жарандыгын алып кеткендерди тїшїнчї эмесмин. Азыр жакшы тїшїнєм. Бул жакта жарандыгыў болсо каалаган жерге, каалаган учурда, каалагандай маянага орун болсо эле жумушка кире аласыў. Ал тургай айрым экс-мекендештерибиз єз паспортун башкаларга берип, алардын жумуш табышына жардам бере алышат. (Эгер сїрєтї окшош болсо!) Апамдын бир тааныш кызы бул жактын жарандыгын алган жигитке турмушка чыгып, Орусиянын жараны болуп калат. Бирок анын арманы, орусчаны оўдуу билбегени экен. Жумушка кирип иштеп жатса да кесиптештери менен сїйлєшє албаганы, айрым учурда алар сїйлєгєндє тїшїнбєй калганы жанына батып жїрєт. Бул жерде иштеп жїргєн ар бир кыргыз мекендешим (жарандыгын убактылуу алмаштырса да!) Кыргызстанда жок дегенде 2-3 болбосо 5-6 адамды (ата-энесин, бир туугандарын, жубайын, жолдошун, балдарын) багып, заўгыратып їй салып, бизнес ачып жатат. Мамлекеттен бир тыйын сурабай, тескерисинче салымын кошуп жатат. Айрым аткаминерлердин чет элдеги мигранттардан жылына канча акча келип жатканын мактаныч менен жарыялаганын далай кєрдїк. Ошол учурда алар бул акчалар канча адамдын ден соолугун жеп, кєз жашына сугарылып, намысын тебелеп табылып жатканын ойлоп койду бекен... Гїлназ БАКИРОВА, Москва


11

н и д р е л э э л а б а н а ж т Дар и б е б е с келїї ислам Шарияттары

(Башталышы єткєн санда) суроо: Дарт жана балээ келгенде достордун кээде кєўїлї тїшкєндїгїн кєрїлїїдє. Мунун себеби эмне? жооп Ал кєўїл тїшїї кєрїнїштє. Табияттан. Бул кайгыруунун пайдалары бар. Себеби, бул кайгыруу болбойт турган болсо напси менен жихад кылына албайт. Пайгамбарыбыз кайтыш болор алдында кєрїўгєн кыйынчылыгы напси менен жихаддын акыркы бєлїктєрї болгон. Мына ушундайча акыркы деми дагы душман менен єттї. Єлїм учурундагы эў оор кїрєшкє кирди. Инсандык сыфаттары, табият каалоолору калбады. Мубарек напсин толук баш ийїїгє, чыныгы канаатка алып келди. Ошондуктан, балээ – бул ашык жана мухаббат базарынын жарчысы болуп саналат. Мухаббаты жок адамдын жарчы менен эмне иши болмок эле. Жарчыны буга эмне пайдасы болмок эле. Мунун кєзїнє жарчынын кандай баасы болмок эле? 7- Балээ келїїсїнїн дагы бир себеби – чыныгы ашыктарды дос кєрїнгєн жалганчылардан айырмалоо їчїн. Чыныгы ашык болгон адам балээден лаззат алат, сїйїнєт. Жалганчы болсо оору сезет, сыздайт. Мухаббаттын даамын таткан болсо чыныгы ооруну сезбейт. Оору сезгендиги кєрїнїштє гана. Ашыктар бул эки ооруну бири-биринен айырмалайт. Ошондуктан "олуя олуяны тааныйт” деп айтышкан.

8- Мечиттерде їндї катуу чыгарып сїйлєй башташат. [Хутбаны нутук айткандай окуу дагы мына ушундай.] 9- Жамандар, ылайыгы келбегендер башкаруучу болушат. 10- Зыянынан корккондуктары їчїн адамга сый кєрсєтїлєт. 11- Ичимдик ичкендер кєбєйєт. 12- Эркектер харам болгон жибек кийимин кийишет. 13- Ырчы аялдар кєбєйєт. 14- Музыка жана музыкалык инструменттер ар жерге жайылат. 15- Мурунку аалымдар жамандалат. (Тирмизи) Таттуу ниматтар ачуу дарылар менен капталган. суроо: Балээ эмне їчїн келет? жооп Ар бир жакшылык, ар нимат Аллаху таа-

татыбайт. Дїнїйєдє бир канча кїн дарт жана балээ тартылбаса Жаннаттын чексиз ниматтарынын баасы билинбей калат, чексиз саламаттык жана афияттын баасы билинмек эмес. Курсагы ачпаган адам тамактын даамын тїшїнє албайт, оорубаган адам саламаттыктын кадырын билбейт. Дїнїйє кєз ачып-жумганчалык тїш сыяктуу. Тїшїбїздє колубузга кєп нерсе тийсе, ойгонгондо колубуздан эч нерсе жок болсо анын анда анын кандай баасы болмок эле? Тїшїўдє бираз кыйынчылык тартсаў, ойгонгондо ємїр бою ырахат жашайсыў деп айтышса ушундай аз кыйынчылыкка чыдаса болбойбу? Кыйынчылыктар єтє оор сезилсе дагы булардын нимат экендиги унутулбоосу керек. Ошондуктан, сїйїктїїлєргє дарт жана балээ жамгыры кем болбойт. Бул таттуу ниматтар ачуу дары менен капталган. Акылы бар адам мунун ичиндеги таттуу

АЛЛАхУ ТААЛА КУЛДАрЫНА зУЛУМДУК КЫЛБАЙТ. суроо: Жер титирєє, авария сыяктуу себептер менен бир нече кїнєєсїз адам же єлїїдє же майып болуп калууда. Кээ бирлеринин болсо эч кїнєєлєрї болбосо да ар тїрдїї балээлерге туш болууда. Кїнєєсїз адамдарга балээ эмне їчїн келет? жооп Имам Раббани хазреттери, "Мектубатта” мындай деп буюурат: "Дарттардын, балээлердин келїїсїнє себеп болгон – бул кїнєє кылуу. Куран-и каримде мындай деп буюрулат: "Сидерге келген балээ, азап кемчиликтериўердин, кїнєєлєрїўєрдїн жазасы. Муну менен бирге Аллаху таала бир нечесин дагы кечирип башына кыйынчылык тїшїрбєйт.” [Шура 30] "Эй, инсан, сага келген ар бир жакшылык Аллаху тааланы ихсаны катары, ниматы катары келїїдє, ар бир дарт жана балээлер да жамандыктарыўа каршылык катары келїїдє. Бардыгын жараткан, жиберген Аллаху таала”. [Ниса 79] Белгилїї болгондой эле кїнєєсї болбогон адамга балээ келбейт. Ар ким єз жазасын тартууда. Кулуна зулум кылбайт Худасы, ар кимдин тартканы єз жазысы. пайгамбарыбыз (саллаллаху алейхи ва саллам) айтты: "Їммєтїм мына ушул он беш нерсени кылганда тїрдїї балээлерге дуушар болот: 1- Олжо чачылып, орду-ордуна сарпталбайт. 2- Аманатка кыянаттык кылынат, олжо деп кабыл кылынат. 3- Зекетте куулук кылынат. [Зекет берїї кааланбайт, алдамчы жолдор изделет.] 4- Эркек аялынын сєзїнєн чыкпайт. 5- Эне-атага каршы чыгылат, сєздєрїнє маани берилбейт. [Эски адамдар деген атка конот.] 6- Эне-атага кыйынчылык тарттырылат. 7- Жаман досторду ээрчишет. [Уят болбоюн деп ар тїркїн кїнєє иш кылынат.]

"Эў оор балээ анбия, олуя жана аларга окшогондорго келет. Адам ыйманы канчалык болсо ошончолук балээге туш болот. Ыйманы бекем болсо келген балээ оор, ыйманы алсыз болсо балээ жеўил болот.” [Тирмизи] "Киши дайыма сыххат жана саламатта болгондо бул экєє анын куруусу їчїн жетиштїї болмок.” [И.Асакир] "Баш оорусу же кандайдыр бир оорусу себеби менен момун адамдын Ухуд тоосундай кїнєєсї болсо да баары кечирилет.” [Таберани] "Хак таала буюрду: "Иззат жана жалалымдын акысы їчїн каалаган кулумдун малына тардык, денесине оору берип кечирбегенче дїнїйєдєн чыгарбайм." [Рузейн] "Момундун кїнєєлєрї кечирилгенге чейин балээ жана оору келет.” [Хаким] "Хак таала буюрду: "Денесине, баласына же малына кандайдыр бир зыян келген адам аны сабр-ы жемил менен тозуп ала турган болсо Кыяматта андан эсеп суроодон тартынамын.” [Хаким] "Шектїї болгон алтынды от менен текшеришкендей эле Аллаху таала адамдарды дарт менен, балээ менен сынайт.” [Таберани] "Афийетте (эч кыйналбаган) болгон адам кыяматта балээлерге дуушар болгондорго берилген сооптордун кєптїгїн кєргєндє: "Дїнїйєдє жашап жатканда терибиз кайчы менен кесилсе кана", - деп айтышат.” [Тирмизи] "Пенде їчїн Аллаху тааланын алдында амалы менен жете албай турган даража болот. Балээге учураганда ошол даражага жетет.” [Абу Нуайм]

КїНєєНїН жАзАСЫ

лага ихлас менен баш ийип жана ибадат кылуудан, ар жамандык жана кыйынчылык болсо кїнєє кылуудан пайда болот. Ар кимге дарт жана балээ кїнєє жолдон, ырахаттык жана тынчтык да баш ийїї жолу менен келет. Аллаху тааланын адаты ушундай. Аллаху таала эч кимге себепсиз балээ жибербейт. Куран-и каримде мындай деп буюрулду: "Бир коом єзїн бузбаганча Аллаху таала алардын абалын єзгєртпєйт.” [Рад 11] "Эгер Аллаху таала адамдарды куфур жана кїнєєлєрїнєн улам дїнїйєдє жазаландыра турган болгондо жер жїзїндє бир да жандык калмак эмес.”) [Нахл 61] Демек бизге келїї керек болгон балээлердин баары келсе жер бетинде адам калбайт. Кылган ар бир кїнєєлєрїбїздїн жазасын дїнїйєдє кєрбєйбїз. Демек эгер тартуубуз керек болгон балээлердин бардыгы келгенде жер беринде адам калбайт. Кылган ар жамандыгыбыздын жазасын дїнїйєдє тартпайбыз. Кєбїн болсо Аллаху таала кечирет. Адамдарга балээ эки себептен улам келет. Кылган кїнєєлєрїнєн улам, же болбосо, кїнєєсїз болсо дагы даражасынын жогорулоосу їчїн. Хадис-и шарифте айтылды: "Чоў-кичине ар бир кыйынчылык кечириле турчу бир кїнєє же жете турчу бир даража їчїн болот.” [Эбу Нуайм] Имам Раббани хазреттери буюрду: "Дїнїйє акырет менен салыштырганда деўиздин жанындагы бир тамчы сууга да

ниматтарды кєрєт. Їстїн каптаган ачуу ниматтарды да таттуу кєрїп кошо чайнайт. Ачуулардан да даам алат. Оорулуу адам анын даамын сезе албайт. Оору деген нерсе Андан башкага кєўїлїн бургандык болуп саналат. Дайым татуу тамакка кєнїп калган адам шифа боло турчу ачуу дарыдан качат. Хадис-и шарифте буюурулду: "Ниматка жетїї їчїў адамга кайгы келет.” [Бухари] "Аллаху тааланын кайырын мурат кылган пенде балээлерге учурайт жана алектене турчу мал-оокаты, баласы калбайт.” [Таберани] "Кайгы-кыйынчылыктар жїздєр карарган кїндє ээсинин жїзїн агартат.” [Таберани] "Ооруган адамдын кїнєєлєрї дарактын жалбырактары кїбїлгєндєй кїбїлєт.” [Ибни Хиббан] "Аллаху таала буюрду: "Жиберилген балээге сабыр кылган адам ниматка шїгїр кылган сыддыктар менен бирге болот. Буларды аткарбаган адам єзїнє башка Раб издесин!") [Т. Гафилин] "Аллах жолунда момунга келген ар бир чарчоо, оору, кыйынчылык, кайгы-капа, жада калса бутуна кирген тикен кїнєєлєрїнє каффарат болот.” [Бухари] "Балээни нимат, молдук жана ырахаттыкты кайгы деп санабаган адам кемел момун эмес. Себеби, балээден кийин молдук, молдуктан кийин балээ келет.) [Таберани]

суроо: Качан кїнєє кылсам башыма балээ келет. Балээге учуроо эмненин белгиси? жооп Кїнєє кылуу жамандыктын, балээге учуроо жакшылыктын белгиси. Хадис-и шарифте буюрулду: "Аллаху таала бир кулуна кайыр мурат кылганда кїнєєлєрїнїн жазасын дїнїйєдє берет. Жамандык мурат кылганда кїнєєлєрїнїн жазасын кыяматка калтырат.” [Тирмизи] "Балээге учураган бир адамды кєргєндє: "Бул адам учураган балээден мени коргогон жана кєп адамга бербеген ниматты мага берген Аллахка хамд болсун!” – дей турган болсо єзїнє берилген ниматтарга шїгїр кылган болот.” [Байхаки]

БАЛээгЕ КУБАНУУ суроо: Алдын алып, себебин бекем кармангандан кийин єз ыктыярлыгыбыздын сыртында балээге каршы чыгуу (жинденїї) кїнєє деп айтылууда. Ал эми ушундай балээ келсе ага кубануу да кїнєє эмеспи? жооп Кубануу кїнєє болбойт. Хазрети Умар буюрду: мага бир балээ келсе їч тїрдїї кубанамын: 1- Балээни Аллаху таала жиберди. Сїйїктїї жибергендиктен таттуу болот. 2- Мындан да чоў балээ жибербегендиги їчїн Аллаху таалага шїгїр кылам. 3- Аллаху таала адамдарга боштонбош, пайдасыз бир нерсе жибербейт. Бир балээнин каршылыгы катары акыретте кєптєгєн ниматтарды берет. Дїнїйєдєгї балээлер аз, акыреттин ниматтары чексиз болгондуктан келген балээлерге кубанам. (Уландысы кийинки санда) 13-сентябрь, 2013-жыл


12

кыргыздын улуттук оюндары

Ат їстїнДє КУРжУн ЭўМей

теКе чАБыШ и. • Оюнчулардын саны 5—8 киш • Оюн аянтчада єткєрїлєт.

Оюнда таяктар, омуртка сєєктєр колдонулат. уюлга даярдануу. Жетекчиси шайланат, андан кийин диаметри 4—5 метр келген тегерек сызылат, тегеректин ортосуна омуртка сєєк баткыдай кичинекей чуўкур (казан) жана тегерек сызыкка оюнчулардын санына карата, бирдей аралыкта ар бир оюнчу єздєрїнє чуўкур казышып таяктарын бир учун чунурдан чыгарбай кармашып турушуп оюндун шарты жєнїндє сїйлєшїп алышат. Оюндун баяны: Жетекчи 10—12 метрлик аралыктан таягы менен омуртка сєєкту жер менен жылдырып келип аны тегеректин ортосундагы «казанга» таягы менен тїртїп киргизїїгє аракеттенет. Тегеректе турган оюнчулар таяктары менен омуртка сєєктї урушуп, «казанга» жакын келтирбєєгє аракеттенишет. Эгерде оюн жетекчисине омуртка сєктї «казанга» же оюнчулар коруп турган чуўкурлардын бирине таягы менен тїртїп киргизсе, ал кєзектеги оюнчу же болбосо чуўкур коруй албаган оюнчу менен орун алмашкандан кийин оюн кайрадан башталат. Оюн каалаган убакытка чейин уланышы мїмкїн. Кєп жолу омуртка сєєктї «казанга» таягы менен тїртїп киргизген оюнчу жеўїїчї болот. Оюндун башка тїрї. Уйчу. Бул оюнда омуртка сєєктїк ордуна, кертилген жыгач колдонулат. Оюндун эрежеси. Таяк менен бир бирин урууга, омуртка сєєктї буту менен тээп, кол менен кармоого, єз чуўкурунан алыс кетпей туруп бошоп калган башка бир оюнчунун чуўкурун ээлєєгє болбойт. Методикалык кєрсєтмє. Колдонуучу таяктар бирдей, оюн єткєрїлїїчї жер тегиз, таза, башка буюмдарсыз болушу керек. Педагогикалык мааниси. Кїч, шамдагайлыкка тарбиялайт, кєўїл коюуга їйрєтєт. Хоккей оюнуна даярдоочу кєнїгїїлєрдїн бири катары эсептелинет.

БАШ КийиМДи УРУп тїШїРМєй и. • Оюнчулардын саны 4—10 киш • Оюн аянтчада єткєрїлєт. улар • Оюнда калпак, тебетей, топ т. ула колдон

Оюнга даярдануу. Оюнчулар эшек жыгачтын жанында турушуп, оюндун шарты жєнїндє сїйлєшїп алышат. Оюндун баяны. Кезектери менен ар бир топтон бирден оюнчулар эшек жыгачты минишип, бири бирин карашып турушкандан кийин, бир биринин баш кийимдерин урушуп тїшїрїїгє аракеттенишет. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Кєп жолу баш кийимдерди урушуп тїшїрїшкєн оюнчулардын (гобу, оюндун жеўїїчїсї болот. Оюндун башка тїрлєрї, Атка минип баратышканда да эшекчен баратышканда да бирдей аралыкта турушуп бир бирин кийимдерин урушуп тїшїрїшмєй. Оюндун эрежеси. Бир бирин башка урганы, тїртїп жыгышканы, баш кийимдерди кол менен кармашы жарабайт да, чурулдоого болбойт. Оюнга методикалык кєрсєтмє. Оюнда колдонуучу буюмдар бирдей болушу керек. Оюндун педагогикалык мааниси. Оюнда шамдагайлык, кїч тарбияланат, кыймылдарды так аткарууга, теў салмакты сактоого їйрєтєт. 13-сентябрь, 2013-жыл

и. • Оюнчулардын саны 2—5 киш • Оюн аянтчада єткєрїлєт. жун • Оюнда колдонуучу аспап. Кур

Оюнга даярдануу. Толтурулган куржунду тегиз жерге койгондон кийин оюндун шарты жєнїндє сїйлєшїп алышат. Оюндун баяны. Кезектери келгенде, аттарынан тїшпєй, эўкейишип жерден куржунду эўип алып кайра мурдагы ордуна коюуга аракеттенишет. Оюн каалаган убакытка чейин уланышы мїмкїн. Куржунду жерден кыйналбай бат эўип алган оюнчу жеўет. Оюндун башка тїрлєрї, Бала эўмей, кыз эўмей ж. б. Оюндун эрежеси. Бир бирине жакын турууга, тоскоолдук кылууга, жардам берїїгє, аттан тїшїп куржунду кєтєрїїгє болбойт. Оюнга методикалык кєрсєтмє. Акырындык менен куржундун оордугун кєбєйтсє болот. Оюндун педагогикалык мааниси. Оюнда кїч, ийилчээктик, шамдагайлыкка тарбияланат, чечкиндїїлїккє, атты башкарууга, теў салмакты сактоого їйрєтєт. Баш кийимди уруп тїшїрмєй

чїКє чеРтМей и. • Оюнчулардын саны 2—5 киш . • Оюн єткєрїлїїчї жер: аянтча Оюнда чїкєлєр колдонулат.

Оюнга даярдануу. Катышуучулардын бирєєсї калгандарынан бирден чїкєлєрдї алып, колдоруна чогултуп, аларды бир канча жолу єйдє-ылдый кыймылдарды жасагандан кийин, жерге жайылтып таштайт. Андан кийин эки топ же ойноочу эки колун бирден чїкє єкчєйт. Кимдин чїкєсї «алчы» болуп тїшсє ал оюнду биринчи баштайт, жердеги чїкєлєр таа экинчи, чик їчїнчї, «бєк» — «алчы» болуп жаткан болот. Оюндун баяны. Кєзектеги адам єз чїкєсїн чертет да же сєємєйї менен бири бирин кєздєй тийгизїїгє аракет кылып жылдырып башка оюнчунун чїкєсїнє тийгизїїгє аракет кылат. Эгерде жылдырган чертилген чїкє, башка оюнчунун чїкєсїнє тийсе, утуп алат, утулган чїкєнїн ээси, анын ордуна башка чїкє коёт. Андан кийин чїкєнї уткан оюнчу улантат. Эгерде чертилген чїкє, экинчи оюнчунун чїкєсїнє тийбесе кєзек берки оюнчуга єтєт. Ошентип, оюн экєєў бири утмайынча созула берет. Чїкєлєрдї кєп чертип алган оюнчу, жеўїїчїсї болот. Оюндун ушул сыяктуу башка тїрлєрї. Сака чертмек, жаўгак чертмек, данек чертмек ж. б. Оюндун эрежеси. Бир бирине тоскоолдук кылууга, шартты бузууга, оюн башталгандан кийин чїкєлєрдї оўдоого болбойт. Педагогикалык мааниси. Кол жана манжалар менен кыймылдарды так аткарууга, тартипти сактоого, чындыкка їйрєтєт.

тоКол ЭчКи и, • Оюнчулардын саны 10—20 киш • Оюн аянтчада єткєрїлєт. колдонулат. • Оюнда таяктар, томпойлор

Оюнга даярдануу. Кєлємї 20X20 метр келген аянтчанын ортосуна кесенин кєлємїндєй чуўкур сыйлат, ан-

дан кийин колдоруна таяктарын алышып эки бєлїнїшїп оюнчулар оюндун шарты жєнїндє сїйлєшїп алышат. Оюндун баяны. Биринчи топтун оюнчулары, таяктары менен томпойду аянтчанын ортосундагы чуўкурга тїртїп же уруп киргизїїгє аракеттенишет. Экинчи топтун оюнчулары чуўкурду корушат. Томпой чуўкурга киргизилгенден кийин, оюнчулар ролдору менен алмашышып, оюнду кайрадан башташат. Ошентип оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Томпойду кєп жолу чуўкурга киргизген топтун оюнчулары жеўишет. Оюндун эрежеси. Бир бирин таяк менен урууга, тїртїїгє, кармоого, томпойду кол менен кармоого, тебїїгє болбойт. Оюндун педагоги��алык мааниси. Оюнда кїч, ылдамдык, шамдагайлык тарбияланат, бирдик тикке, бир бирин урматтоого, коюлган максатка жетїїгє їйрєтєт.


13 Фейсбукчулардын “кытыгысы”

Баласы: – Эл аябай тынчсызданууда, бирок элдин колунан эмне келмек эле.

нурланбек Калдыбаев:

тынчтыкбек чоРотегин:

рЕСТорАНДА оТУрУп АЛЫп... Салык инспектору, МАИ жана бажы кызматкери ресторанда отурушат. Ичишет, жешет... Анан бир мезгилде официант эсепти алып келип салыкчыга кєргєзсє, ал ачуулана баштайт: - "Бул деген тоноочулук да, мен эртеў силерге текшерїї жиберем!". Коркуп кеткен официант эсепти МАИчиге сунат. Ал да жинденип: -"Мындай кылсаўар, эртеў силердин директоруўарды ар бир посттон токтотушат...". Эмне кыларын билбей коркуп кеткен официант эсепти бажычыга берсе, ал кунт коюп таанышып чыгат да кїлїўдєгєн тїрї менен: "Документтериўер го баары жайында экен, эми декларация толтуруп, акчаны бере салгыла мага, батыраак"-дейт имиш...

эКИ ТЫЙЫН їЧїН... Казакстанда тоок фабрикасында жыйналыш єтїп атат дейт. Деректир тоокторго: -Силер жемге тоюп эле, чандайып басып журєсїўєр, тээтиги орустардын фабрикасындагы тоокторду карагылачы, кїн сайын жумуртка туушат, болгондо дагы килейтип 7 сантиметрден кем эмес, алардын жумурткасын 15 тыйындан сатышат, а силер болсо эки кїндє бир жолу тууйсуўар, аныўар да 6 сантиметрден кичине, аныўарды болсо 13 тыйындан араў зорго сатабыз, уялсаўар боло...

Жыйналыштан кийин эки тоок уяда жанаша жумуртка басып отуруп, сїйлєшїп атышат: - Ендi не, бiз екi тиын ушiн котiмiздi жыртамыз ба?

АпЕНДИНИН жорУКТАрЫНАН Апендиге бир жолдошу чуркап келип, кїйїккєн демин араў басып: Тээтиги иттен коркуп, жїрєгїм тїшїп калды,-дейт. Апенди анда: камыраба, азыр жїрєгїўдї алып келип берем,-дептир. ***

илинген, чоочун адам кире албайт, кодду терсем маган дароо ачылат. Пультту бассам машинам гаражга єзї кирип кетет. Короомду автомат электр чаў соргучу эки маал єзї шыпырып турат. Кирди да кол менен жуубайбыз, автомат стиральный машина иштейт. Телевизорубуз да пульт менен. Жашылча тазалаганга комбайн, тамак жасаганга программаланган микроволновка печка бар-дейт. Анда кыргыз айтат: - Досум сеникинде баары бир кол эмгеги али кєп колдонулат экен, кодду терем деп мээў, пультту басам деп манжаў оорубайбы? Автоматташтырылган деп мына меникин айтса болот. Баардык жумуш оозумдун жели менен эле бїтєт. Маселен, мен жумуштан чарчап келсем дарбазанын алдына токтоп: Каты-ын! –деп бир кыйкырам -бїттї. Дароо чуркап чыгып машинаны гаражга киргизип, мени чечиндирип, ысык тамак берет. Короонун ичи болсо эбак эле мизилдетип шыпырылган болот. Кирди тїн ичинде эле эч кимге кєрсєтпєй

жолу -отургучтан єйдє туруп, долларды кєтєрїш керек. Демек, кєп акча иштеп табуу їчїн кєчїктї кєтєрїш керек... Бул кєнїгїїнї тез-тез кайталоо кирешеўиздин кєбєйїшїнє алып келет. Жаш кыздарга кеўеш: Эгер сиз эки жигиттин бирєєсїн тандай албай кыйналып жаткан болсоўуз, анда ... экинчисин тандаўыз! Анткени, биринчисин чындап сїйгєн болсоўуз экинчиси эч качан пайда болмок эмес... Расул сАРыБАгыШ: – Япон жєнїндєгї анекдоттон кийин эсиме тїштї... Кєптєгєн изилдєєлєрдєн кийин, япондор деўиз астынан зым таап чыгышып, "Биздин ата-бабаларыбыз илгери эле телефонго окшогон бир буюм колдонушкан экен, керек болсо деўиздин астынан алып єтїп материк менен материкти бириктиришкен экен" дешет... Орустар болсо кара жердин астынан зым таап чыгышып, " биздин ата-бабалар

Мугалим Апендиден: -Тєрттєн тєрттї алса канча калат?-деп сурайт. Апенди билбей коет. Мугалим: Кел анда экєєбїз биргелешип чыгаралы. Сенин чєнтєгїўдє тєрт тыйын бар эле, тєртєє теў тїшїп калды дейли, канчасы калды?-дейт мугалим Апендиге жан тарта. Чєнтєгїмдїн тешиги эле,-дейт шашып Апенди. *** -Эшикке калыў кийинип чыксаўчы, суук тийип жїрбєсїн,-дейт апасы. –Жок, апаке. Суук тийбейт, мен ага тийишпейм да,-дептир Апенди. Эркинбек АМИРОВ

СїЙСєў - СоЛДАТЧА СїЙ! - Солдат сїйгєн кызынан кат алат. "Мен башка жигит таптым, баягы сїрєтїмдї кайра бер" деген жерин кайта-кайта окуйт. Анан жигит бїт взводдон ургаачы аттуунун болгон сїрєтїн чогултуп, арасына тиги "сїйгєнїнїн" сїрєтїн кошуп туруп моминтип кат жазат: "Нарындан жазган салам катынды алдым. Сени эстей албай койдум. Мобул сїрєттєрдїн арасынан єзїўдї таап ал да, калганын кайра салып жибер".

жууп салат... Телевизорду айттырбайле коюп берет, кээде концерт да уюштуруп ийет. Кыскасы, баардыгы программалаштырылган, ар кандай комбайндарга да акча коротпойм. Болгону бир эле команда менен иштейбиз...

МАКТАНЧААК жАпоН Япон кыргыз досуна мактанат: - Менин їйїмдє баардык тиричилик автоматташтырылган. Їйїмдїн дарбазасына эў акыркы їлгїдєгї жашыруун кулпу

Кєп АКЧА ИшТЕп ТАпКЫўЫз КЕЛЕБИ? - Тємєнкї кєнїгїї сизге жардам берет... Отургучту аласыз, тїбїнє 100 доллар салып коюп, кайра отурасыз да башыўызды иштете баштайсыз... Сиз башыўызды катыра турган биринчи маселе: отургучтун тїбїндєгї акчаны кантип сууруп чыгыш керек? Бул маселени чечиштин эў оўой

болсо, чындап эле телефон колдонушуптур" дейт... Кыргыз окумуштуулар болсо эч нерсе табышбайт да: "Биз кєптєгєн казуулардан кийин эч нерсе таппадык, демек биздин ата-бабалар илгери эле уюлдук телефон колдонушуптур" деген экен... Кадышев Ролланбек: Жети жашар бала атасынан сурайт: - Ата бийлик структурасы деген эмне? Атасы: – Мына, мисалы, мен биздин їйдїн президенттимин, апаў болсо премьер-министр, чоў апаў СНБ. А сен карапайым элсиў деп тїшїндїрєт. Арадан эки кїн єткєн соў баласы атасына телефон чалып: – Жолдош президент, тезинен їйгє келиўиз. Атасы: – Эмне болду? Баласы: –Yйїбїзгє ичип алган бєлєк президент келип, премьер-министрге асылып атат. Атасы: – СНБ кєргєн жокпу? Баласы: – СНБ кайдан кєрєт, уктап жатса. Атасы: – А элчи?

сталбек АБДижАлил – Староста айтып жатат дейт: – "Урматтуу студенттер! Силерден сураныч, университетке айдап келген машинеўерди бир аз бир-бирине жакын койгула, мугалимдердин велосипеддери батпай жаткан экен"

13-сентябрь, 2013-жыл


14

н а г л ы т а К ы р ы с н и героинд сериал

Балээ баскыр! Дагы эмне деп дєєрїдїм экен. Шарипа мага жаалы келгени ушунчалык кєзї чакчаўдап атырылып, сїйлєйїн деп баратканда Ширин кызым ыйлап кирип келди. Кызым апасын эмес мени кучактап алып солуктады. Деги бир соорото алсамчы. Кєчєт кызым апасына караганда мага жакын. - Ата, сиз эч качан иччї эмес элеўиз го. Суранам сизден, мындан кийин ичип келип апамды капалантпаўызчы. Ичпейсизби? - деп солуктай берди. Ширинимдин ыйын кєрїп, єзїмдї жек кєрїп чебеленип кеттим. - Алтын кызым, сулуу кызым, кызгалдагым, макул, эч качан арак дегенди эми ичпеймин. Сени ыйлатып ичкен арагым курусун. Шарипа кызымды мендеп алыстатып, далы ортосуна бир коюп бакырды: - Кыз деген апасына жакын болчу эле. Муну кара, жел таман, араккор атасына жабышып. - Кызым, кєлєкєм, кызгалдагым, басыла гой эми. Апасын карап жїрєгїм муздап, кызыма карап жїрєгїм сыздайт. Єзїмдї ашата сєктїм. Ширинимди соорото алсамчы. Ушул кыз їчїн керектигимди, їй-бїлєєнї сактап калыш мага байланыштуу го. Жел тамандыгым аялыма оор болгонун, аны кєтєрїї ого бетер оор экенин сезсем дагы, ага кайдыгер болгонума єзїмдї єзїм жек кєрїп, єзгєрє албаганыма кїнєємдї сезем. Эстен тана ичип алып эмне деп дєєрїгєнїмєн уялып, кызымдын алдында жети ємїрїм жерге кирди. Балдарымдан башка кимим бар эле. Ушул кубаттарым їчїн жашап жїрбєйїмбї. Апасына мээримдїї мамиле жасайынчы. Ошого эрким жетет бекен. Кызыма карап сыздап, апасына карап муздап жатып, мына азыр да Айканды эстеп, кєкїрєгїнє башымды коюп буркурагым келгенин, Акманай сулуунун дїйнєгє толгон жайлуу бєлмєсїн эўсеп тартылып жаттым. Жїрєгїм ошолорго дегдеп, ушул їй-бїлєєлїк чатактан качып кетким келди. Жок, анте албайм. Кызымды ыйлатып жатканым бул аталыкка жатпайт. Мен атамын. Їч балам зор бактым. Эми тєртїнчїсї болот. Балдарымдын апасын капа

кылууга акым жок. Балдарым їчїн Шарипанын алдында салбырап кечирим сурап, єзїмдї мажбурлап мамиле жасадым. - Кызым, сен эшике чыга турчу. - Сиз апамды урбайсызбы? - Кєлєкєм менин, мен апаўды качан урчу элем? - Анда эмнеге тїндє сиз сен аларга окшобойсуў деп сїйрєдїўїз? Апам кимдерге окшош эмес? Жети ємїрїм жерге кирди. - Мас болуп калыптырмын, кызым. Эми эч качан ичпейм дебедимби. - Апа, уктуўузбу, атам эми эч качан ичпейм деди го. Сиз тїндєгїдєй болуп їйдєн чыгып кет деп кубалабайсызбы? - Бала баладай, башы-кєзї чарадай эле болот! Безилдебей эми эшикке чык. Шарипа ушул мїнєзї менен мени єзїнєн алыстатып атканын билеби? Аны ушул

мїнєзгє єзїм жеткизбедимби. Эркектигиме барып деги эле кїнєємдї мойнума алгым келбейт. Кызым апасын жаман кєзї менен бир карап алды да чыгып кетти. Боюнда бар немени капа кылганым жакшы эмес. Арак деген балакеттин кылаары ушул да. Мен анын томпойгон курсагына колумду коюп, бекем кучактап єбїмїш эттим. Жок, жан дилим менен бериле албайм. Муну сезїї жана жашыруу кандай оор эле. - Кечирип койчу мага окшогон ит кїйєєўдї. Эми арак деген балээни ичпеймин. Мындай жоругум кайталанбайт. - Кайталанбайт дечи. Демек, мени Айканыў менен Акманайыўа окшото албай эзилет турбайсыўбы. Сен эле болсоў барбай койоорсуў. Кечээ долларга коньяк алып, баарын ичириптирсиў го, - деп булкулдай берди.

районунун Кєк-Бел айылында туулган. Эмгек жолун Москва шаарындагы “Мосжилстрой” трести��де жумушчу болуп иштєєдєн баштаган. Ал жактан инженер-курулуш боюнча институтту бїтїргєн. Ош облусунда эмгектенип, комсомолдук-партиялык майданды єздєштїрїп, ЫсыкКєл облкеўешинин аткаруу комитетинин тєрагасы болуп иштеген. 1990-жылы декабрда вице-президент болуп дайындалып, 1991-жылдын 22-январынан тарта премьер-министр болуп иштеген. Жогорку Кеўештин Н.Исановдун 70 жылдык мааракесин белгилєє жєнїндє токтому їстїбїздєгї жылдын 3-апрелинде кабыл алынган.

тїнєн КК 199, 201-беренелерине ылайык, кылмыш ишин козгоду. Учурда ал убактылуу кармоочу жайга киргизилди.

Мастыгыман улам эсимди алдырып, дєєдїрєй берип абийиримди ачыптырмын да. Чала болот мага! Эми тилиўдин жазасын тартып жат! Мас болгондо жїрєгїндєгї сєз тилине оролот деген ушул да. Дагы эмнелерди айтып дєєдїрєдїм экен? - Кечирип койчу эми деп атам го. Мас эмнени дєєрїбєйт, мастын сєзїнє да киши ишенеби. Ошого деле... Анын ого бетер жаны чыкты: - “Ошого делеби” деп койот дагы. Анда чурка! Ак никелїї койнумда жаткан кїйєєм ойнош аялдарын эстеп буркурасын, а мен жєн эле отурайын ээ. Муну кєрсєў! Мен киммин сага?! Тєртїнчї баланын энеси болгону турам. Эмне їчїн менин сезимим менен эсептешпейсиў ыя? Эмне їчїн жел тамандыгыў менен менин сезимимди тебелеп таштаганыўды сезгиў келбейт ыя?! Дагы уялбай ошого деле деп койот! Балдарым їчїн, боюнда бар экенин аяп, аялымдын алдында салбырап кайра-кайра кечирим сурасам дагы жїрєгїм муздак. Мен ошентип жалдырап, ал ого бетер алкылдап, мени “жакшынакай” сєздєр менен шыбап жатканда кайненем капыстан кирип келип, мага эмес кызына карап сїйлєдї: - Акылы аз кызым ай, баарын угуп атам. Эркек деген аялынын алдында кїнєєсїн мойнуна алып, салбырап кечирим сурашы чанда болот. Болду эми, тилиўди тый. Эркек єзї кїнєєлї болсо дагы эч качан мойнуна албайт. Кайра аялын чаўыртып сабап кирет. Бир жолку мастыгын кєтєрїп койсоў эч нерсе болбойт. Уялганымдан кайненем менен араў учураштым дагы эшике чыга качтым. *** Ушундан кийин ого бетер эле алыстап кеттик. Бири-бирибизге унчукпайбыз. Шарипанын ичи чоўойгон сайын отуруп турушу оорлоп, єз жаны менен алек. Ал дардайган курсагын улам кармалап коюп, їй ишин араў эле кыбырап жасап калганын кєрїп, кызым алы жетишинче тырмалаўдап жасамыш болот. Алы жетпеген жумушун эркек башым менен єзїм жасайм. Деги ит адатымды карматпагандай элем деп єзїмє ишене албайм.

Аймактар

НооКАТ рАЙоНУНДА КЫргЫз рЕСпУБЛИКАСЫНЫН ТУўгУЧ прЕМьЕр-МИНИСТрИ Н.ИСАНовДУН эСТЕЛИгИ КоюЛАТ

Ош облусунун Ноокат районунун КєкБел айылында Кыргыз Республикасынын биринчи премьер-министри, єлкєнїн кєрїнїктїї мамлекеттик ишмери Насирдин Исановдун эстелиги коюлат. Бул тууралуу Жогорку Кеўештин тєрагасынын орун басары Тєрєбай Зулпукаров маалымдаганын парламенттин басма сєз кызматы билдирди. Депутаттын айтымында, эстеликтин ачылышы анын 70 жылдык мааракесинин алкагында болмокчу. “Анын эстелигин жасоого 636 миў сом жумшалат, анын жарымын Жогорку Кеўештин бир катар депутаттары єз каражаттарынан бєлїїдє. Мындан сырткары 1,4 чакырым келген Ноокат районундагы Кєк-Бел айылынын жолу капиталдык оўдоодон єтєт. Ноокат районунун музейинде Н.Исановдун ємїр жолу менен ишмердїїлїгїнє арналган єзїнчє зал ачылат”, - дейт вице-спикер. Ошондой эле Т.Зулпукаров 2014-жылы Кєк-Бел айылында балдар бакчасын куруу пландаштырылып жаткандыгын кошумчалады. Маалымат їчїн: Н.Исанов 1943-жылдын 7-ноябрында Ош облусунун Ноокат 13-сентябрь, 2013-жыл

ЫСЫК-КєЛДє 8 АЙ АрАЛЫгЫНДА 154 ТоННАДАН АшЫК КАрА КУУрАЙ МАССАСЫ жоК КЫЛЫНДЫ

ош шААрЫНДА жАСАЛМА АрАК жАСАгАН жАрАН КАрМАЛДЫ Ош шаардык Ички иштер башкармалыгынын оперативдик-иликтєє кызматкерлери шаардагы чыгып жаткан жасалма спирттик ичимдиктерди текшерїїдєн єткєрдї. Анда шаардагы Кара-Суу кєчєсїндє жайгашкан “Бостон” базарынан колдо даярдаган жасалма арактарды табышты. Жасалма арактар ошол эле жерден сатыкка чыгып турганын аныкташты. Бул тууралуу аталган башкармалыктын маалымат катчысы билдирди. Иш-чаранын жїрїшїндє 850 бєтєлкє "Столичная", "Беленькая", "Улар", "Заводская", "Русский размер", "Настоящая", "Русская", "Ржаной колос", "Оригинальная", "Сабантуй" арагы жана "Бишкек", "Кыргызстан" коньяктары табылды. Буларга кошулуп, 912 акциздик марка дагы алынды. Мындан сырткары, уксус, марганцовка жана белгисиз кытай порошогу табылган. ИИБнын маалыматында билдирилгендей, булар спирт ичимдиктерине кошуу їчїн керектелет. ИИБнын тергєє бєлїмї кармалган Д.Д. аттуу жарандын їс-

Ысык-Кєл ОИИБ жергиликтїї єз алдынча башкаруу органдары менен бирдикте «Кара-куурай» операциясын жїргїзїшїїдє. Бул тууралуу Ысык-Кєл ОИИБнин басма сєз катчысы Сталбек Усубакунов билдирди. С.Усубакуновдун айтымында, жергиликтїї башкаруу органдары їстїбїздєгї жылдын 8 ай аралыгында 154 тонна 537 кг жашыл кара куурай массасы жок кылынган. «Ошондой эле, тескєєчї милиция кызматкерлери тарабынан 447 административдик протоколдор тїзїлїп, атайын комиссиянын кароосуна жєнєтїлгєн», - деди ал.

ЧАТКАЛ рИИБНИН БєЛїМ БАшЧЫСЫНЫН орУН БАСАрЫНЫН їЙїНєН 2 КАпКА САЛЫНгАН БАўгИ зАТЫНЫН єСїМДїгї ТАБЫЛДЫ Жалал-Абад облусундагы Чаткал РИИБынын бєлїмдєрїнїн биринин башчысынын орун басарынын їйїнєн эки

капка салынган баўги затын даярдоочу єсїмдїк табылды. Бул тууралуу ЖалалАбад ОИИБынын басма сєз кызматы билдирди, деп маалымдады «Баракелденин» тїштїк аймагы боюнча єкїлчїлїгїнїн кабарчысы. Маалыматка ылайык, салмагы 13,5 килограммды тїзгєн баўги затын даярдоочу єсїмдїк салынган эки кап милициянын подполковнигинин їйїнїн їстїўкї бєлїгїнєн табылган. Баўги затынын єсїмдїгїн сактоого Чаткал РИИБынын милиция кызматкери да шектелїїдє. Кызматтык иликтєє жїргїзїї їчїн аталган аймакка Жалал-Абад ОИИБынын кызматкерлери, облусттук прокуратуранын кызматкерлери жєнєп кетишти. Кармалган жарандарды жоопкерчиликке тартуу боюнча маселе каралууда. Жалал-Абад ОИИБынын башчысынын буйругуна ылайык, кызматтык иликтєє жїргїзїї їчїн ыкчам-тергєє тобу тїзїлдї.

єЛКєНїН ТїшТїК АЙМАгЫНДА "БИрДИКТїї ТЕрЕзЕ" ТУТУМУ жАЙЫЛТЫЛАТ Ушул жылдын соўуна чейин єлкєнїн тїштїк аймагында сырткы соода тармагында "бирдиктїї терезе" иштей баштайт. Бул тууралуу єкмєттїн маалыматтык камсыздоо бєлїмї кабарлады. Учурда "бирдиктїї терезе" долбоору Чїй, Талас, Нарын облустарында жана Бишкек шаарында жайылтылган. Мурда бир документти сегиз мекемеге кєрсєтїї керек болсо, эми толтурулган бланкты электрондук почта менен жиберїї жетиштїї. Єкмєт "бирдиктїї терезе" тутумун киргизїї менен бизнес жїргїзїїдє тышкы экономикалык ишмердїїлїккє ыўгайлуу шарт тїзїї, чыгымдарды кыскартуу, мамлекеттик кызмат кєрсєтїїнї жакшыртуу жана коррупцияны ооздуктоого шарт тїзєт деп ишендирїїдє.


сканворд

15

Акыл чАчты жейт, Алтын бАшты жейт 1

13-сентябрь, 2013-жыл


16

пайдалуу кеўеШтер

КУТТУКТоо

ЧАЧ жАСАЛгАСЫ Чач жасалга адамга кєрк берип, єзгєчє айымдарды бир башкача кылып єзгєртїп турат. Омбре – 2010-жылы хит болуп, бирок быйылкы жылы ага дагы бир ємїр берилди. Чачты омбреге боедо, чач табигый єўгє келгенсип, єзгєчє тїс берип турат.

пЛАТИН БЛоНДИНКАСЫ Бул єў аябай ачык, бирок аппак эмес. 2013-жылы келе жаткан кыштын негизги бренди десек жаўылбайбыз. 2013-жылдын дагы бир жаўылыгы болуп – убактылуу татуировка эсептелинет Биздин ар бирибиз єзгєчє болууга, андан да єзїбїз жаўылык кылууга аракет кылабыз. Акыркы жылдары убактылуу тартылган татуировкалар модада болуп, анын да ар кандай тїрї чыккан.

хНА МЕНЕН ТАТУ Хна менен тартылган этке кийилїїчї сїрєттєрдї тату деп айтуудан алыс болушубуз керек. Кєбїнчє хна менен тартылган сїрєттєр териге зыян келтирбей, сууга туруктуу жана бир жумача чыдайт. Ошондуктан буларды биотату деп да аташат.

ТЕМпТУ Темпту – классикалык татунун жеўилдетилген тїрї. Аны туруктуу эмес боек менен боегондуктан убакыттын єтїшї менен ал єчїп калат. Бирок, темптунун бир жаман жагы, ал толук єчпєй кандайдыр бир из калып калат. Аны атайын лазер менен гана єчїрїї же болбосо ордуна кайра башкасын тарттыруу керек. Бирок лазердин териге жана ден соолукка зыяны кєп.

АэроТАТУ Аэрографикалык тату биотату сыяктуу эле, трафарет менен тартылып, 1-2 жума чыдайт. Бирок аны єчїрїї оўой болгондуктан, кєбїнчє актерлер колдонушат. Ал эми жаман жагы суу тийсе эле єчїп кала берет.

БАСМА ТАТУ Учурдун актуалдуу татуларынын бири басма тату. Ал териге оттиск аркылуу калыў боек менен басылат. Биринчи штампка сїрєт тартылып, андан кийин ал териге басылат. Бул менен каалаган сїрєттї денеўизге тарта аласыз.

хрУСТАЛДЫК ТАТУ Жаўы модалуу болуп жаткан хрусталдык татуну Swarovski бренди тартуу кылган. Сїрєт фирмалык сразалар жана криссталдар менен териге жабышылат жана 4 жумага чейин чыдайт.

жАшАрТУУЧУ ДИЕТА Майдаланган сабизден даярдалган пюре, лимон согу, бал, жаўы жашылчаны 3 кїн катары менен эртеў мененки, тїшкї жана кечки тамак ордуна кабыл алуу зор пайданы бере алат. Мындай ыкманы колдонгон адам жашарат дешет. Анан 4-кїнї бул рационго картєшкєнї жана нанды бир аз кошуп тамактануу керек. 5-кїнї малмайын жана этти аз єлчємдє кошосуз. Бул диетаны бир аз убакыттан єткєрїп туруп кайра кайталап туруу керек.

жїрєККє ДАБАА ДАрЫ Германиянын Мельбурн шаарындагы медициналык борбордун кардиологиялык тобу жїрєктї операциясыз айыктыруучу жаўы методду ойлоп табышты. Жїрєктїн иштешин жигердештирїї, жїрєк булчуўунун иштєєсїн жакшыртуу їчїн кїн сайын 50-100г. шоколадды жеш керек. Анткени анда дарылык эффект берїїчї кофеин жана теобромин бар.

ТАБИгЫЙ АзЫК - ДЕН СооЛУККА пАЙДАЛУУ Адамдар ден соолугунун чыў болушу їчїн натуралдык продуктуларды кабыл алуусу абзел. Мындай табигый азыктарга сїт, айран кирээри бышык. Адам организминде миллиондогон микробдор жашайт. Алардын кєп бєлїгїн пайдасы зор биофидобактериялар жана лактобактериялар тїзєт. Бул бактериялар тамак-аштын сиўирилишинде, иммунитеттин бир калыпта сакталышында витаминдердин нормалдуу синтезделишинде негизги функцияны алып барат. Организмдин пайдалануу флорасына стресстер, антибиотиктер, уулануулар, ар кандай травмалык таасир этїїлєр аябай чоў зыян тийгизет. Жыйынтыгында бул бактериялардын иш аткаруусу єзгєрїп, дисбактериоз пайда болушу мїмкїн. Дисбактериоз - оору эмес, бирок кїчєй баштаса тамак-аш сиўирїї калыбынан єзгєрїп, адам кыйналып, метеоризм, саламаттыктын начарлаганы байкалат. Ошондуктан Россиялык ден соолук институту дисбактериоздун алдын алуусу їчїн кїн сайын 1-2стакан айран же биокефир кабыл алууну сунуштайт. Кичине балдарга 6 айлык курагынан тартып балдар їчїн арналган биокефирлерди язва ооруларынан жапа чеккендерге кабыл алууга болбойот, - дешет адистер. Нурдана БЕГИМ 13-сентябрь, 2013-жыл

жАА БєЙрєКТї КАТЫрА жАСАгАН САБИТ МАМАТов УТРКнын жаздан бери чыгып келе жаткан “Кыргыз даамы” аттуу долбоорунун жыйынтыгы 30-август кїнї чыгып кыргыз даамын кєргєндєр тамшануу менен кєрїштї. Финалдык беттешке 16 адам чыгып, кїнїмдїк колдоно турган техникалык каражаттарга эгедер болушту. Буга демєєрчїлїктї кыргыздын балуулугуна маани берип, єз салымын аябаган Жогорку Кеўештин депутаты Карганбек Самаков болду. Кыргыз эр-азаматтарынын ичинен “жаа бєйрєктї” катыра жасаган сабит Маматов деген агабыз ноутбукту утуп алды. Сыйлыкка ээ болгон Сабит мырзаны “Айбат” гезитинин жалпы жамааты куттуктайт!

жУМгАЛ рАЙоНУНУН эМБЛЕМАСЫ КАБЫЛ АЛЫНДЫ Нарын облусунун Жумгал районунун эмблемасы (мындайча айтканда белгиси, туусу жана желеги) толук кандуу такталып даярдалып ишке берилди. Бул тууралуу аймактык кабарчы Мирбек Асаналиев билдирди. Буга чейин жарыяланган маалыматтарда белгиленгендей, районду баяндап турган эмблемасын жаратууга атайын сынак жарыяланган. Єз сунуштары менен толук кандуу райондун белгисин чагылдырууда эў зор баяндамасы менен сайт жаратуучу жеке ишкер Алмаз Жумабеков учурда Жумгал районунун эмблемасын жаратып чыкты. Анын айтымында, башка облус, райондордун атайын аймагын белгилеп турчу эмблемалары болуп келсе, Жумгал районунда ушу кезге чейин районду баяндап турган эмблемасы болгон эмес. Бул сунушту райондун жетекчилиги менен жана айыл активисттери менен толук кандуу баарлашуудан соў бул белги кабыл алынып, толук кандуу пайдаланууга берилди. «Эмблеманын чечилишине карасак: 1. Кїндїн нуру-кїн баарыбызга бирдей тийет, андан тышкары Нарын облусу 5 районду кучагына камтыйт. 2. Кїндїн єзї, кїндїн жалыны, айлананы курчап турган мейкиндик. 3. Биз тоолуу жана жайыттуу аймак болгонубуздан, жашыл тїс жайыттын кенендигин белгилейт. 4. Биздин сїйїктїї таза жана касиети зор, кенен болгон тунук таза кєлдєрїбїз Соў-Кєл жана Ак-Кєлдїн тїсї чагылдырылган. 5. Биздин аймак кара алтындын мекенине бай, кышы суук, жайы салкын болгондуктан бул жерде биздин аймактан чыккан кємїр отуну чагылдырылган», - деди ал. Жалпы кєрїнїшкє токтолгондо, бул эмблема жалпысынан караганда адамдын кєзїнє келип такалат, жарык жана маанайлуу кєрїнїш, жакшы жакка умтулуу жана жакшы маанай жаратуучу кєздїн тїзїлїшї. Бардык облустун жана єлкєнїн жашоочулары бирдей кєз карашта.


Айбат - коомдук-саясий гезити