Page 1

ємїрбек ТЕКЕБАЕв:

РЕВОЛЮЦИЯ ЖАСООГО СЕБЕП ЖАНА 5 Байпагын 25 жыл кийген НЕГИЗ ГАНА ЭМЕС, ШЫЛТОО ДАГЫ ЖОК британиялык

9

Жаратканым жар болсун!

Коомдук–саясий гезит •

aybatkg@mail.ru •

¹ 44 • 6-ñåíòÿáðü, 2013

КоррУпцИяЛАшКАН ТЕНДЕр

ТОКТОО БОЛ, ТОКТАКУНОВ

2

НАрЫНДА “АДАМ САТУУНУ ТоКТоТоЛУ”… 12 сириялыК КачКындар Кыргызстандан баш КалКа табууда 8

Їстїбїздєгї жылдын 20-августунда Тон району боюнча мектептердин 1-4 класстарынын окуучуларына ысык тамак берїї їчїн тендер єттї. Тендерге Тоў районунун 2006-жылдан баштап тейлеп жїргєн тажрыйбалуу жеке ишкерлери Э. Урмамбетова , Ж. Жаныгулова жана Ак-Суу районунан келген Санжар аттуу жеке ишкер катышкан. Комиссия мїчєлєрї Каракол шаарынан Трюмова деген айым, Райондун билим берїї тармагынан Кулназарова Эльмира, Разыкова Багинура, Тоў айылынын мектеп директору Мамбетова Тынар жана "Бакыт" балдар бакчасынын жетекчиси жана айылдык кеўештин депутаты Шаршенбек кызы Гїлбїбї болуп тендерди эч бир негизсиз 29-августка жылдырып коюшкан. Ак-Суудан келген Санжар аттуу адамдын ордуна таптакыр эле башка адам анын ишеним каты жок эле тендерге катышкан. Комиссия деле андан тиешелїї документтерин талап кылган эмес. 29-август кїнї тендерге Ж.Жаныгулова, Э. Урмамбетова, К.Х. "Байтемир" (бул дагы мурда Кїн-Батыш айыл єкмєтїн камсыз кылып жїргєн) жана Каракол шаарынан жеке ишкер А. Жунусбекова деген айым Санжардын ордуна катышкан киши менен "биз чогуубуз, бир фирмабыз" деп келишиптир. Конверттерди ачып караганда Жунусбекова салыктан 2013-жылдын 15-августунда каттоодон єткєн экен. Акыркы эки жылдын ичинде 6000000 дон ашык сом менен иш жїргїзгєм деп жазыптыр. Бирок аны тастыктоочу бир дагы документи жок (декларация). Берилїїчї нан азыктарынын баасы салыштырмалуу абдан эле жогору жана аягындагы жыйынтыктоочу суммасы дагы 60 миў сомдон бир топ ашыкча тїзїлгєн. Комиссия мїчєсї Трюмованын ордуна ошол эле Каракол шаарынан Анара Усеналиева деген айым келиптир, калган мїчєлєрї мурдагылар эле. «Борборлоштурулган» деп коюшуп чоў коррупция болуп жатат. Буга чейин тендер ар бир айыл єкмєтдє таза, акыйкат єтчї эле. 3-сентябрь кїнї атайын барып берген тамагын кєрдїк. Алардын берген тамагына ата-энелер, мугалимдер, мектептин жетекчилери нааразы болуп жатышат. Булочкаларынын, коржиктеринин граммдары кичинекей экен. Тамактарынын курамы (меню) болсо кїнїгє эле окшош, єзгєрбєйт экен. Ушундай кантип болсун?

дарт жана балээлердин Келїї себеби

аликбек жекшенкулов бакиев доорун сагынып калганбы?

3

Канат исаев гавайиде

2

урматтуу оКурман! "айбат" гезитине жазылуу башталды! Жазылуу почта кызматын кошкондо:

- 1 айга – 49 сом 50 тыйын - 3 айга – 148 сом 50 тыйын - 6 айга – 297 сом 00 тыйын жазылуу республиканын, бардык почта бєлїмдєрїндє чектєєсїз жїргїзїлєт.

СїЙїКТїї гЕзИТИўИзгЕ ЖАзЫЛЫўЫз!

11

жазылуу индекси: 68546


2

айбат пресс

ЖАЛАЛ-АБАД шААрЫНЫН вИцЕ-МэрЛИК КЫзМАТЫНА АТ САЛЫшКАНДАр КєБєЙДї

Жалал-Абад шаарынын социалдык маселелерди тейлеген вице-мэрдик кызматына сынак жїрїїдє. Бул тууралуу мэриядан билдиришти. Алардын маалыматы боюнча, сынакка шаардын мурдагы вице-мэри Малика Мустапакулова, мэриянын жалпы бєлїмїнїн башчысы Айзат Раматиллаева, шаардык билим берїї башкармалыгынын жетекчисинин орун басары Айнура Мамытова, шаардык «Жалал-Абад їнї» гезитинин башкы редактору Мейманбї Акжолова, ЖАМунун окутуучусу Мая Багышова катышып жатышат. Белгилей кетчї нерсе, шаардын мурдагы вице-мэри Гїлзат Алимбаева єз каалоосу менен бул кызматтан арыз жазып кетип калган. Аталган талапкерлер документи талапка ылайык болсо, атайын аўгемелешїїдєн єтїп, Мамлекеттик кадр кызматында тест тапшырышат. Ал эми коалициялык келишим боюнча бул кызмат «Ата Журт» партиясына тиешелїї экендиги айтылууда. Ошондуктан сынактын єтїшї формалдуу жїргїзїлїшї мїмкїндїгїн белгилеп жатышат.

АзЫрКЫ прИМьЕр-МИНИСТр КЕЛгЕНИ БИр ТооК КЕпЕ САЛЫНА эЛЕК, - депутат Н. Молдобаев

Єзєктєн чыккан єрт жаман, єздєн чыккан жат жаман…

ТОКТОО БОЛ, ТОКТАКУНОВ

Нурбек Токтакунов деген бир укук коргоочу бар. Жїргєн жери ызы-чуу. Колунан кокон тыйын келбейт. Же жарытылуу иш бїткєрбєйт. Бар болгон таланты кызыл тили гана сайрайт Укук коргойм дейт. Кимдин укугун коргоп жатканын тїшїнбєйсїў. Сотторду тандоо єнєктїгїндє кїн алыс чыр чыгарып элдин баарын тажаткан. « Укук коргоо органдары мага маалыматтарды чыгарып бербейт»,- деп жалпы республикага бир жолу атагы чыккан. Кыскасы, куйругунда калбыры бар инсан. Улам бир нерсени ойлоп табат. «Атыў чыкпаса жер єрттє» деген принципти туу тутабы же бирєєлєрдїн айгагына киреби бекер жерден чыр чыгарбайт. Эми бул суу куйду Кыргызстанда боло турган ШОСтун кезектеги жыйыны боло турган кїнї жолду бууйбуз деген иш-чараны баштаганы турат. Жыйырма эки жылдан бери кыргыздар жол бууганды жакшы єздєштїрїштї.

шКУ САММИТИНИН КАТЫшУУЧУЛАрЫНЫН КоопСУзДУгУН 2 МИў МИЛИцИя КЫзМАТКЕрЛЕрИ САКТАЙТ Єкмєт начар иштеп жатат, деп билдирди Жогорку Кеўештин депутаты Нарынбек Молдобаев бїгїн, 5-сентябрда парламенттин жыйынында. «Мисалы бюджет, анын аткарылышы, анын єзгєрїшї кандай болуп атат, кєрїп жатабыз. Анан бир нерсе десек эле, ЖК депутаттары кийлигишип жатышат деп жаман кєрїшєт», - деди ал. Анын айтымында, єкмєт медицинага кєўїл бурбай жатат. «Мына кара тумоо чыгыптыр деп туристтер кача баштады. Кєлїбїздї сактап калсак жакшы болот эле да. Андан башка, газ, айыл чарбаны карап кєргїлє, кыргызча айтканда, ушул киши (Ж.Сатыбалдиев) премьерликке келгени бир тоок кепе салына элек», - деп белгиледи ал. Депутат билдиргендей, мамлекеттик каттоо системасы дагы жакшы иштеген жок. «Биздин паспорттор чет єлкєлїк жарандарга сатылып жатат. Качан оўолобуз, жок дегенде бир завод курулса болот эле да, суу тартыш деген маселеле кїндєн кїнгє кєйгєй болууда», - деп белгиледи депутат. «Баарыбыз киришпесек, ушул жагы оор болуп жатат», - деп кошумчалады ал

Шанхай кызматташтык уюмунун саммитинин катышуучуларынын коопсуздугун 2 миў милиция кызматкерлери сактайт. Бул тууралуу ИИМдин басам сєз кызматы билдирди. Ички иштер министрлигинин єкїлдєрїнєн тышкары, коргоого Ички аскердин кызматкерлери да тартылат. ИИМдин єкїлдєрїнїн билдиришинче, «расмий жолугуулар єтїїчї жана саммиттин катышуучулары жата турган жайларда милиция наряддары кїчєтїлгєн режимде иш алып барат»,- деди ал. Эске сала кетсек, Шанхай кызматташтык уюмунун саммити Бишкекте 13-14-сентябрда єтїїсї кїтїлїїдє. Жооптуу редактор: Мелис АрТЫКов

Гезит ээси:

"Айбат Аймак" коомдук фонду Башкы редактор:

Каныбек САпАров Редактордун орун басары: Улукбек КУТМАНБАЕв тел: 0707 56 94 88

6-сентябрь, 2013-жыл

Токтакунов да аздыр -кєптїр тажрыйба топтосо керек. Талаш жок. А бирок эмне їчїн ШОСтун катышуучуларын єткєрбєй жолду тосуш керек? Башында мээси бар адам ойлонот да. Же, Токтакунов айнып калганбы? Мамлекеттер аралык деўгээлдеги иш-чарага кедергисин тийгизїї барып турган чектен чыкандык. Жалпы кыргыз элинин бетине кєє жаап жатпайбы. Муну алдын алуу керек. Болбосо дагы кыргыз элинин дїйнєлїк коомчулуктун алдында шагы сынат. Токтакунов учурда уйгурлардын укугун коргоп жаткан имиш. Анысын жол тосуу менен далилдейт экен. Уйгурлардын укугун Кытайга барып коргобойбу? Кыргызстандагы уйгурлар каалагандай жашап, єз жашоолорун кыргыздарга караганда тыўыраак єткєрїп жатканын Нурбек мырза кєрбєй калганы кызык. Акыркы мезгилде Кыргызстандагы укук коргоочулардын укугу чектен чыккандай узарып кетти. Мамлекет булардын тизгинин кагыш керек. Кєрїнгєн жерге мурундарын тыгышат. Булардан башка адам жок. Канчалык демократия дебейли баары бир бийликтин їнї угулуп турганы жакшы го. Баары мыйзам чегинде болсун деп коюп, аны оболу ушу укук коргоочулар бузуп жаткан жокпу? Н.Токтакунов мырза эсине келип эртереек «жол тособуз» деген ишинен кайтышы зарыл. Укук коргоочусуўбу, болуптур коргой бер! Бирок кайсыл жерде кандай учурда коргой турган абалыўды бил. Нурбектин уйгурлардын укугун ШОСтун деўгээлине алып чыгам дегени чекилик. Ошондуктан Токтакуновду эрте жарыкта токтотуп «Эсиўе кел, Нурбек мырза! Кыргызстандын намысын ойло? Сен кылым карыткан кыргыз тукумусуў. Токтоо бол. Сабырдуу бололу! Сенин уйгурлардын укугун коргоп жатканы бизди да сыймыктантат. А бирок башка жолду тандасаў туура болот беле?» деген єтїнїч менен кайрылат элек.

КАНАТ ИСАЕв гАвАЙИДЕ Є. Бабановду “талаага” таштап баса берген Канат Исаев дагы кандайдыр бир сырдуу иштердин башын кылтыйтканы жаткансыйт. Анткени, єзїнїн Токмок жерге синде жайгашкан “Гавайи” ресторанына ар ишемби сайын ЖоКеге депутат болууну эўсегендердин айрымдары менен бирден жолугуп, кулактарын бирден бырыштыра ийлеп жатат дейт. Буга чейин кєпчїлїктї тїзгєн коалицияга кирем далбасы катуу чыгып, КСДП менен “Ата Мекендин” коюн колтугуна кирип, эмне кылаарын айласын таппай убара. Балким эки їлкєн фракцияны жайлоо жараяныбы деп кетесиў. Себеби, келечекте депутат болуунун эўсегендерди топтоп, келээрки шайлоого карата даўканын чыгаргысы келип жатканыбы? Чоў суроого жоопту убакыттын єтїшї менен угуп калаарбыз. Башында бакылдап Бабановду жактап жїрїп, акыры алдап кеткен Канат мырза саясий дымагы кайсы єўїттє єзгєрєт болду экен?..

Электрондук каттар їчїн дарегибиз: aybatkg@mail.ru

Редакциялык жамаат: Акинай АЙДАровА Тєлєбїбї КАСЫМАЛИЕвА Мирбек АСАНАЛИЕв Самара САЛАМАТовА

Редакцияга келген материалдар жана сїрєттєр кайтарылбайт.

Менеджер: Чолпон АСАНовА Тел: 0772 75 45 49

Жарнама бєлїмї: 0555 71 96 78, 0772 14 79 42

Гезит редакциянын компьютердик басма бєлїмїндє терилип, жасалгаланды.

Депутат: КАрАБАЛТАЛЫКТАр МУНАЙДЫ КАЙрА ИшТЕТїїЧї зАвоНДДУН КУрУЛУшУНА НААрАзЫ

"Кара-Балта тургундары мунайды кайра иштетїїчї заводдун курулушуна нааразы". Мындай маалыматты 5-сентябрда парламенттин жыйынында "Ата Мекен" фракциясынан депутат Туратбек Мадылбеков билдирди. Анын айтымында, жергиликтїї тургундар ат майданынын сатылып жаткандыгына нааразы. "Єз кезегинде ал жакта аскердик окутуулар болуп турган. Эгерде завод курулса парашютисттер кайда конушат?" - деген суроону узатты Мадылбеков. Ошондой эле ал, завод ишке киришїїгє даяр эмес болсо дагы жакын арада анын ачылыш азами боло тургандыгын айтты. "Экологиялык мыйзам бузуулар болуп жатса, кантип заводду ишке бергени жатышат? Учурда жергиликтїї тургундар нааразы болуп жатышат", - деп кошумчалады Мадылбеков.

«КУМТєр» БоюНЧА КЫЛМЫш ИшИНИН АЛКАгЫНДА ДАгЫ БИр КАТАр МУрУНКУ АТКАМИНЕрЛЕр КАрМАЛДЫ Бул тууралуу укук коргоочулар кеўеши кабарлайт. Маалыматтарга караганда, Башпрокуратуранын Башкы тергєє башкармалыгынын кызматкерлери укуктук эксперт Нурлан Алымбаев менен бирге дагы бир катар аткаминерлерди кармашты. Ал аткаминерлер «ар кандай мамкызматтардагы Кумтєр боюнча келишим тїзїлгєн 2003-жылдары иштегендер кармалды». БП маалыматы боюнча Юстиция министрлигинин мурунку тєрага орунбасары Нурлан Алымбаев «Кумтєр» долбоору боюнча келишимди кайра тїзїїдє жумушчу топтун мїчєсї болуп турганда мыйзам бузууларга жол берген деген шек менен кармалды. Бїгїн анын баш коргоо чарасы чечилет. Буга чейин кабарлангандай, єкмєттїн токтому боюнча канадалык тарап менен сїйлєшїї їчїн 2003-жылы тїзїлгєн делегация курамына ошол убактагы Финансы министринин орунбасарлары: Мирлан Тєрємырзаев, Юстиция министринин орунбасары Нурлан Алымбаев, Айылчарба министринин орунбасары Анатолий Макаров, Экономикалык єнїгїї, єнєр жай жана соода министринин орунбасары Нина Кириченко, ошондой эле Жогорку Кеўеш депутаттары Акылбек Жапаров, Жеўиш Эшенкулов, премьер-министрдин кеўешчиси Валентин Богдецкий, аппарат жетекчисинин орунбасары Мелис Сатыбеков менен єкмєттїк аппараттын бєлїм жетекчилери Елена Белковская, А.Жолдошев, «Кыргызалтын» АК єкїлї Камчыбек Кудайбергенов кирген. Эскертсек, «Кумтєр» боюнча кылмыш иши ЖК депутаттарынын демилгеси менен козголуп, алар БПдан чет элдик инвесторлор менен келишимге кол койгондорду жоопкерчиликке тартууну талап кылышкан.

Гезитте жарыяланган материалдар редакциянын кєз карашын чагылдырбайт. Макала жана интервьюлардагы чындыкка дал келбеген маалыматтарга макала жазган жана интервью берген инсандар єздєрї жоопкер. Жарнамалардын мазмунуна жарнама берїїчїлєр жооптуу. Жарнамалык материалдар:

Кыргыз республикасынын Адилет министрлигинде катталган, Каттоо № 1853 Гезит «ММК колдоо боюнча борбор» фондунун басмаканасында басылды Гезит келишим баада.

Буйрутма №2166

Нускасы: 1400


оппозициянын жїзї

Катарыўардагы адамдар «тарс» Кое берсе деле, «баКиевдиК режим» дей бересиўерби?

Кечээ кыргыз телеканалдары аркылуу оппозициянын 8-9-10-сентябрларга карата иштеп чыгышкан пландарын алардын катарында жїргєн, Соў-Кєлдєгї оппозиция уюштурган курултайды алып барган Эрланбек Ємїралиев аттуу жигит жар салган соў, аттары аталган саясатчылар биринин артынан бири чок баскандай актанып чыга башташты. Ырасын айтканда аттары аталбаган, бирок бїгїнкї бийликти далысы менен «тиктеп» турган саясатчылар да УКМКнын бул видеотасмасын «Бакиевдик режим» менен салыштырууга єтїштї. Видеотасмадагы жигиттин сєзї боюнча бийликти алсыздандыруу, дагы бир тєўкєрїштї жасоо аракеттеринин анабашында турган Садыр Жапаров «УКМК кыйын болсо дагы 5 кїн кїтїп, ошол кылмыш болуп жаткан учурда кармабайбы» дегендей чычалап чыкты. Анын ою боюнча мамлекетке ою бузук адамдар Нарын суусун цианид менен ууландыргыча кїтїп, анан гана кармаганда болмок экен. Эгерде Нарын суусу уулангандан кийин бул маалымат чыкканда, «Эмнеге бул маалыматты алдын-ала билишсе, анда болтурбай коюуга чара кєрїшкєн эмес» деп да чыгышмак. Айтор, биздин оппозициячыл саясатчылар кайсы жерден болсо да суудан кургак чыгууну жакшы єздєштїрїп алышкан. Ал эми экс-тышкы иштер министри, политология илимдеринин доктору болгон Аликбек Жекшенкулов тасмадагы жигитти «УКМКнын спецагенти» атады. Буга чейин бир нече жогорку кызматтарда иштеп жїргєн, дипломат саясатчынын ойлонбостон эле айтып салган салыштыруусу анын кандай жол менен болсо да актанып чыккысы келип жатканын кєргєзїп турат. Тасмадагы жигиттин спецагент эмес экендигин бир эле суроо менен тактап алсак болот. Качан эле спецагенттер видеотасмага бадырайып чыгып алып, сайрап турушчу эле? Спецагенттер жадакалса отурган ордун да «тазалап-шыпырып» кете тургандыгын Аликбек мырза билбейби? Анан дагы УКМКнын мындай кылмышты алдын алганын Бакиевдик режим менен салыштырып єтїптїр. Ага удаа эле Табылды Акеров аттуу саясат таануучу, Равшан Жээнбеков аттуу эркин депутат да бул видеотасманы Бакиевдик режим деп баалады. Эске сала кетсек, буга чейин ушул эле саясатчылар «Бирєє-жарым «тарс» кое берсе деле, аны Бакиевдерден кєрє бергиле» деп калышчу. Эми койнундагы котур таштары бадырайып чыга калганда, аны жаап-жашыруу їчїн бїгїнкї бийликти «Бакиевдик режим» менен салыштырып чыга калышты. «Жолуўар болсун». Башка не дейбиз? Эми мамлекеттин мїлкїнє кол салган экс-чиновниктерге кылмыш иши козголо баштаса дагы, «Бакиевдик режим» деп улам секире бергиле. Секирип деле кєнїп калбадыўарбы?

3

садыр жапаров Качантан бери булганбаган, таза адамдардын Катарына Кирип Калды эле?

алиКбеК жеКшенКулов баКиев доорун сагынып Калганбы?

«Ууру тойгончо жеп, єлгєнчє карганат» дегендей, кылар ишти кылып алып, эми артынан былыгы чыгып калгандан кийин мурдагы депутат Садыр Жапаров жандалбастап актанууга єттї. Досу Ташиевдин гезити аркылуу УКМКнын оппозициянын башаламандыктарды єткєрїї пландарын ачыктаган видео тасмасы боюнча болушунча актаныптыр. Садыр Жапаровдун айтымында, бул жєє жомок экен. «Бийлик эгер ушундай болорун билсе, сууну уулап аткан жеринен кармабайт беле?» деп айтыптыр ал. Эми сууну качан уулантса, анан кармайбыз деп отура турган оюнчук иш эмес экенин коомчулук жакшы тїшїнїп турат эмеспи. Алдыда ШОС кїтїлїп жатса, Кыргызстан ызы-чуу болуп атса – аброй алып келбеген иш болмок. Тасманын каарманы, ошол эле оппозициянын арасынан чыккан ЭрланЄмїралиев бул пландарды ашыруу ийне-жибине чейин єтє дыкаттык менен даярдалганын, башкалар байкап калбас їчїн шифрлер менен сїйлєшїї да алдын ала макулдашылганын айтып отурат. Анан да ээн-талаа, тоо жери болсо, Ємїралиев айтып аткандай 18 кокту болсо, ошол жердин кайсы жеринен цианидди кайсы убакта салышарын кїтїп отуруш керек бекен? Тїштїктєгї коогалаўдар башталып кеткенде да кєптєр бийлик атайын кызматтар аркылуу мунун алдын алып, болтурбай коюшу керек болчу деп сындап келбедиби. Эми атайын кызматтар ушундай дагы бир трагедиянын алдын алып, анын аткарылышына жол берген жок, бул мактоого гана татырлык иш экени калппы?

Коомчулуктун бїйїрїн кызыткан видео оппозициянын пландарын эле ачыктабастан, элдин кєзїндє жїргєн кєптєгєн саясатчыларыбыздын да анык жїзїн ачып салды. Алардын бири коомчулукка сылык, дипломат кєрїнгїсї келген Аликбек Жекшенкулов. Видеотасма оппозициянын бийликти кулатуу їчїн элдин суусун булгап, кара мїртєздїк иштерге да барууга даяр экенин ачыктап, бул диверсанттык иштердин аткаруучуларынын бири «Акыйкат» партиясынын лидери Аликбек Жекшенкулов экенин ачып салды. Андан кийин Жекшенкулов маалымат жыйын єткєрїп, бул видеону чагымчылдык аракет деп чыкты. Ал Эрлан Ємїралиевди УКМКнын агенти болсо керек деген шеги бар экенин да айтып єттї. Соў-Кєлдєгї Курултайга анын уюштуруучулары кєздєрїнє жаш алып, келип берїїмдї суранган їчїн баргам дейт. Жекшенкулов єзїн принципиалдуу оппозиционер катары атап, ТИМдин дипломатиялык академиясынын ректорлук кызматынан, Бельгиянын элчилигинен баш тартканын атады. «Мен вице-премьерликти, же премьер-министрликти талап кылганым чындыкка туура келбейт» дейт ал. Биздеги булактардын маалыматына караганда, ушул кызматтарга баргысы келген дымагы бар. Буга чейин дагы Жекшенкулов ушундай посттогу кызматтарды сурап, соодалашып келгени чындык. Эў кызыгы, Аликбек мырза Курманбек Бакиевдин доорун сагынып калгандай сїйлєптїр. «Єлкєдєгї кырдаал 3-4 жыл мурункуга караганда начарлап кетти» дейт ал. «Эмне, Бакиев, Максимдин тушунда жакшы беле?» деген суроого тайсалдап жооп бере албай, мурунку айтканынан же кайра тарта албай убараланды. Эске салсак, 3-4 жыл мурда 2009-жылы 9-мартта Аликбек Жекшенкулов тїрк ишкерин єлтїрїїгє катыш-

Эрлан Ємїралиев тасмада Соў-Кєлдєгї курултайды Садыр Жапаров каржылаганын, анын бир туугандары менен тїз байланышта болуп келгенин ачык айтып берип атат. Жапаров бул фактыны да танып, жаштар єздєрїдемилге кєтєрїп єткєргєнїн, анан да «40тан ашуун мамлекеттин казынасына кол салбаган, булганбаган, таза инсандарды чакырышкан экен. Мен дагы барып сєз сїйлєп, чайын ичип кеттим» деп айтыптыр. Окуган адамда дароо суроо пайда болот? Садыр Жапаров качантан бери мамлекеттин казынасына кол салбаган, булганбаган, таза адамдардын катарына кирип калды эле? Бирєєлєрдїн банктарын мыйзамсыз тартып алгандан бериби? Же бирєєнїн мїлкїн жасалма документтер аркылуу саткандан бериби? Коомчулукка шардана болгон видеону калпка, фантастикага чыгарып атышканы менен, бул пландары ишке ашпай калганы їчїн ЭрланЄмїралиевди коркутууга да єтїшїптїр. Ошол эле гезитте Жапаров, Ташиевдердин тїбєлїктїї актоочусу Акин Токталиев деген «Баарына асылды, жадагалса «Хизб-ут-Тахрирди» да сєзгє аралаштырды. Эми «хизбутчулар» бул баланын башын жулат, болбосо тели-теўтуштары жулат, такыр болбой баратса эл жулат. Эгер булардан аман калса, анда УКМК “сен биздин сценарийди так аткарган жоксуў” деген шылтоо менен бул баланын башы баары бир жулунат» деп тїздєн-тїз опузага алыптыр. Маектин аягында буга чейинки Жети-Єгїз районунун эки жигити Кумтєр компаниясынын жетекчилигинен 3 млн. доллар акча доолап аткан видео тасма боюнча дагы актанып єтїптїр. Болгондо да айтылган сєздєрдїбурмалоо менен. Садыр Жапаров «Эми элестетсеўиз, биз СИЗОдо жатсак эки жигит канадалык ишкерлерди коркутуп жатат. Эгер силер биздин талапты аткарбасаўар, анда Ташиев менен Жапаровго кошулуп кетебиз деп» дейт. Кудайды караса болот эле. Ал тасмада Курманов жана Жунушбаев деген жигиттер «Ташиев, Жапаровдор да бизге кайра-кайра чыгып атат, биз менен иштегиле деп» деп алардын акча сунуш кылганын ачык айтып отурбайбы? Садыр Жапаров эмнеге бул сєздєрдї бурмалап айтып атат? Айтор, бирєєсїн танып чыкса да бир жєн. Кашкайган далил менен эки тасма, тирїї кїбєлєр турат. Мунун баары Садыр Жапаров жана анын жолдоштору байлык, бийлик їчїн Мекенине чыккынчылык кылуудан да кайра тартпасынын анык далили.

тыгы бар деп шектелип, камакка алынган. 3-4 жыл мурда 2008-жылдын 16-декабрында ИИМдин имаратын ремонттоо їчїн берилген Кытай грантын уурдаган шек менен ага айып тагылган, ушул эле тушта прокуратура Жекшенкуловдун уулу катышкан эки жыл мурунку болгон окуя боюнча кылмыш ишин жанданткан. Тїнкї клубда уулу Беккул ок чыгарган Аликбек Жекшенкуловдун сыйлыкка алган тапанчасы менен журналист Алишер Саипов єлтїрїлгєнї тууралуу маалыматтар чыккан эле.Аликбек Жекшенкулов дал ошол кїндєрїн сагынгандай… Акинай АЙДАРОВА 6-сентябрь, 2013-жыл


4

«Юпи Гейт»

«Юпи гейттен» да КорКунучтуу оппозициянын їчїнчї планы эмне эле?

«ооруну жашырсаў, єлїм ашкере кылат» деген сыўары, оппозициянын мамлекетти ичинен иритїї максатындагы пландары ашкере болгондон бери, оппозициячыл саясатчылардын тїн уйкусу качып туру. жадакалса бардыгы эле бири-бирин жакшы тааныбаганга єтїп, єтє деле ысык ымалада эмес экендиктерин айтып актана башташты. Ырасын айтканда, эгемендїї Кыргызстандын тарыхында бийликке жетїї їчїн Нарын дарыясына цианидди чылап, «юпи» жасоону кєздєгєн саясатчылар биринчи жолу чыгууда. УКМК тартып алган видеотасмадагы Эрлан Ємїралиевдин айткандары алдын-ала шардана болбой, иш жїзїнє ашып кеткенде эмне болот эле? Калп эле кєкїрєктї каккылап, «кагылайын кыргыз элим» дегендери менен калдайган капкара кєз айнектери менен калдайган кєкїрєктєрїнїн ичинин баары эле чыккынчылыкка толуп калгандарына кїбє болдук. Бардыгы абдан жакшы ойлонуштурулган. Биринчи пландары Кубаакы долбоору экен. Ал долбоорлору боюнча Бишкекке жана Ысык-Кєлгє кеткен жолду тосуш їчїн 600-700 киши топтошот. Анан калганы єзї эле топтоло бермекчи экен. Алардын максаттары боюнча жолду тоскондор менен жолдон єтє албай калгандарды кагылыштырып, анан аны бийликке шылтоо болгон болушу мїмкїн. Бул абдан жакшы вариант экендигин буга чейин да жол тосуп жїрїшїп, билип калышкан. Ал эми экинчи пландары «Юпи» долбоору. Мындай єз элин массалык тїрдє ууландырууга багытталган, бїтїндєй дарыяны цианидке чылоону пландаган саясатчылардын аракетин кыргыз эли деги эле тарыхында кездештирбесе керек. Ырас, бул маалымат азырынча тактала элек. Бирок, алардын катарында жїргєн Эрланбек Ємїралиев бул маалыматтарды оюнан чыгарып айтпагандыгы кєрїнїп турат. Жадакалса кайсы коктудан балыктар кармалып, аларга кандайча цианидди шприцтер менен сайууну пландаштыргандарын, цианиддин бош мїшєктєрїн сууга ыргытышаарын, ал їчїн атайын балыкчыларды да жалдап коюшканынан єйдє так айтып берїїдє. Ойдон чыгарылган маалымат мындай 6-сентябрь, 2013-жыл

болбой тургандыгын анда аттары аталган саясатчылар абдан жакшы тїшїнїп турушса керек.Бирок, качан эле кыргыз саясатчылары жасаган кїнєєлєрїн моюндарына алып, «ак чєп башта» деп келишти эле? Ошол эле Садыр Жапаров Бакиевдерге тиешелїї имаратты Элдар Мадылбековдон сатып алганын мойнуна алганы менен, анын Бакиевдерге тиешелїї экендигин билбегендигин айтып оозубузду ачырбады беле? Чынын айтканда, ал жерде «Ата-Журт» партиясынын штабы жайгашып турганда, Садыр Жапаров эмес, катардагы їгїтчїлєрї дагы «Бул мурда Бакиевдердин имараты болчу, анан биздин шеф ээлеп алыптыр» деп айтып жїрїшкєнїн кайда катабыз? Же муну дагы калп дейбизби? Андан кийин єткєн жылдын 3-октябрында Ак їйгє чабуул жасашып, Камчыбек Ташиев шымынын аласын жыртып отурса дагы «Мен жумушума бараткам, мен бийликти басып алалы деп ойлогон эмесмин, чакырык таштаган эмесмин» деп танып чыкканда Ташиевди канчасы «эркек эмес экен» дешти эле. Мыкты саясатчы эмес, жєн эле эркек болгондо «Ак чєп башта, эмоцияма ээ боло албай бийликти басып алууга чакырык таштап койдум эле, болбосо Чыўгызхандын монгол экендигин эле билбесем, анын таржымалынан таптакыр эле «нєлмїн»» деп койсо эл дагы ыраазы болуп калмак. Андан кийин акчанын кїчї менен баатыр энелерди, ОБОН аялдарды жол тостуруп, сот залында сотторго, мамлекеттик айыптоочуларга айкыртып-кыйкыртып отурушту. Ошондо да «Буларды биз жалдаган жокпуз, бардыгы акыйкаттык їчїн чыгып жатышат» деп жан кашайта калп айтып отурушту. Демек, Садыр Жапаровдун актанып жатканын тїшїнсєк болот. Ал эч качан єзїнїн кылган кылмышын кылмыш деп эсептебейт. Жадакалса Нарын суусуна цианидди кошуп жиберген жеринен кармасаў да, «Мен кошкон жокмун, єздєрї келип ыргытып жиберишти» деп айтаарына бєркїўїздєй ишене бериўиз. Кыргыз элинин тагдыры аны деги эле ойлондуруп койбойт. Анысын ушул «юпи» пландары менен абдан жакшы тастыкташты. Жадакалса аныєзїнїн жердештери дагы жакшы колдобой тургандыгын билдик. Себеби, Жапаровдордун тїбї Кытайдан келгендерин, аларды кєлдє«кытайчылдар» деп коюшарын коомдук ишмер Болот Байкожоевдин айт-

каны бар. Ал эми ушул эле «ЮПИ-гейттин» артында аты аталган саясатчылардын бири Аликбек Жекшенкулов дагы чок басып алгансып тызылдап жїрї. Кечээ шашылыш маалымат жыйынынєткєзїп, Эрлан Ємїралиевди тааный тургандыгын, бирок тууганы эмес экендигин, ага жєн эле акыл-кеўешин айтып жїргєнїн билдирди. Анан дагы бул видео тасманы бийликтин атайын уюштурган провокациясы катары баалап, «Азыркы бийлик Бакиевдик режимге тїшїп алды» деп белгиледи. Анын айтуусу боюнча мындан 3-4 жыл мурункуга караганда кырдаал азыр начар болуп калыптыр. Демек, мындан тєрт жыл мурунку кырдаал Бакиевдин учуруна барып такалат эмеспи? Кєрсє Аликбек мырзага Бакиевдин доору майдай жагып жїрїптїр. Бирок, ошол эле тєрт жыл мурун, тактап айтканда 2009-жылдын 9-мартында Аликбек мырза Бакиевдик бийлиги тарабынан Турциянын жарынын єлїмїнє шектїї деп кармалып, камакта отурган болчу. Андан бир жыл мурун ТИМдин имаратын оўдоодо кытай грантын єз кызыкчылыгына кымтып жиберген деген айып тагылган болчу. Ошол эле убакта анын уулу Беккулга дагы эки жыл мурнку дискотекадагы мушташы їчїн кылмыш иши кайрадан жаўырган болчу. Мына ушул дискотекадагы мушташта журналист Алишер Саипов каза болгон эле. Кыязы ушул убакыттагы кырдаалды Аликбек Жекшенкулов аябай «сагынып» жатса керек. Кандай болгон кїндє дагы оппозициянын «оорулуу» жараатынын оозу ачылды. Эрланбек Ємїралиевдин айтымында оппозициянынїчїнчї планы «Юпи» планынан алдаканча коркунучтуу экен. Демек, Нарын дарыясынын ууланышы їчїнчї пландын алдында шоона эшпей кала турган болсо, оппозициянын сырдуу їчїнчї планы эмне болушу мїмкїн? Тасмадагы жигит оппозиция єздєрїнїн аракеттерине «Хизб-Ут-Тахрир» тобунун балдарын да аралаштырып жаткандыгын баса белгилеген. Демек, алардын їчїнчї планы кандайдыр бир террористтик акт уюштуруу эмес беле деген суроо жаралат. «Єзєктєн чыккан єрт жаман, єздєн чыккан жат жаман» деп келген кыргыз эли. Карапайым элдин башын айлантып, «Кумтєр» маселесин башкы лозунг кылып кєтєрїп, эптеп бийликке жетїїнїкєздєгєн бул саясатчылар Кыргыз мамлекетинин башына кара булут каптаткысы келгенби? Бизге деги ушундай саясатчылардын кереги барбы? Демократиянын атасы болгон АКШда ушундай аракеттер билинсе, ага карата жаза кандай болот эле? Бардыгыбыз билгендей мамлекеттин бїтїндїгїнє, элдин жалпы саламаттыгына доо кетирїїнї кєздєгєндєрдї электр тогу єткєрїлгєн креслого «отургузмак». Электр тогу алардын чучугу кургаганча, мээси жарылганча «титиретмек». Турцияда болсо мындай аракеттер їчїн бери дегенде 20 жылдан кем эмес убакытка эркинен ажыратылмак. Ал эми Кытай Эл Республикасында болсо, ємїр бою эркинен ажыратылмак, же єлїм жазасына буйрулмак. Биздин «єзєгїбїздїєрттєгєн» саясатчылар кыргыз бийлигинин гумандуулугун билип алып, сырткы душмандар да жасабай турган кылмышты пландаштырып отурушат. Андыктан бул видеотасмада айтылган маалыматтардын бардыгын єтє тереў иликтеп, мыйзамда кєрсєтїлгєн чаралардын бардыгын кєрїш керек. Болбосо, биздин бийлик деп кєздєрї кызарган саясатчылар адам сыягынан чыгып баратышат.

КєЧїгїНє шИш САЙЫЛгАН БААТЫрДЫН КАМАКТАН КИЙИНКИ МАЕгИ БоюНЧА оЙ ТоЛгоо «Ата-Журт» партиясынын тєрагасы Камчыбек Ташиев камактан чыккандан кийин биринчи жолу «Майдан» гезитине маек берип чыгыптыр. Окуп отурсаў, тим эле Камчыбек Ташиев заманыбыздын «баатырындай» кєрїнєт.

Камчыкеў 2010-жылдан бери куугунтукка кабылып келатканын айтып, бир буркурап алыптыр. Курманбек Бакиевдин оў колтугунда жїрїп, ал куугунтук деген сєздїн маанисин тїшїнбєй калгандай. Анткени, Бакиевдин тушунда жок жерден урулуп-сабалып, бычакталып, єлтїрїлїп, тирїї калганы четєлкєгє качкан учурларды баары билет. 2010-жылы бийлик алмашкандан кийин жарыяланган парламенттик шайлоодо Ташиевдин партиясы биринчи болуп озуп келбеди беле? (Кандай ыкмалар менен алдыга чыкканы єзїнчєсєз.) Куугунтук болсо, ал ошентип парламентке келет беле? Кєпчїлїктїн коалициясына кошулат беле? Ошол кезде Люстрация тууралуу мыйзамды киргизїї демилгеси бир нече ирет кєтєрїлїп, киргизилбей калганына Камчыкеў шїгїр кылышы керек. Эгерде бул мыйзам кабыл алынганда Камчыбек Ташиев достору Акматбек Келдибеков, Садыр Жапаров, Нариман Тїлеев сыяктуу Бакиевдин куйруктары депутат болмок тургай, парламенттин оозуна жолой алышмак эмес. Анан дагы кийинки президенттик шайлоодо жеўээрин ишенимдїї айтыптыр. Анын дарамети канчалык экенин мурунку президенттик шайлоолор эле кєрсєтїп койбоду беле? Жалпы Кыргызстандын эли колдобой турганы,єзїнїн туулган жеринде гана добуш ала алаарын бул шайлоолор толук ачыктаган. Камчыбек Ташиев сыяктуу адам президент болсо, анда эле элдин шору, уят иш. Анткени, ал єзїнїн деўгээли дарамети канчалык экенин былтыр 3-октябрдагы митингден кийин кєрсєтїп койбодубу? Чыўгызхан болгусу келген дымагы менен, Акїйдїн темир тосмосунан ашып єтєм деп шымын айрып, дїйнє жїзїнє кїлкї болбоду беле? Тїшїп алып ошол айрык шымы менен мамлекеттик коргоо кызматкеринин артынан кууп жєнєп, эч нерсе боло электе эле «мага ок тийди» деп кыйкырып чыгып, эртеси аны текшерген врач эч кандай ок тийбей эле кєчїгїнє шиш сайылганын айтып, абийирин тєкпєдї беле? Анан ушундай адамды кантип башчы кылып шайлайбыз? Бул кылган жоругун эл унутуп калган дейби, айтор, Ташиев бийликти басып алуу деген дегеле оюбузда болгон эмес дейт. Андан кєрє аны шыкактап, «чогуу басып алабыз, артыўдан биз да киребиз» деп алдап, єздєрї башкы эшиктен эле кирип алган достору тууралуу ачык айтып берсе болмок экен… Акинай АЙДАРОВА


5

УчУр маек

ємїрбек ТЕКЕБАЕв, «Ата-Мекен» фракциясынын лидери:

«ревОлЮЦИЯ ЖАСООгО СеБеП ЖАНА НегИЗ гАНА ЭМеС, ШЫлТОО ДАгЫ ЖОК» - Оппозициянын иш-аракеттери УКМК тарабынан алдын-ала ачыкка чыга баштады. Маселен, 2-сентябрь кїнї кыргыз телеканалдары кєрсєткєн оппозициянын катарында жїргєн Эрланбек Ємїралиев айтып берген оппозициянын пландарын айтсак болот. Мындан улам оппозициянын аракеттери ашынып бараткан жокпу деген суроо туулат? - Биринчиден, бийликти басып алсам дегенде ак эткенден так эткен топтор бар. Аларды бардыгыбыз билебиз. Жашырганга да мїмкїн эмес. Андыктан алардын арасына єз адамдарын киргизип, алардын сырын, планын, максаттарын документтештирип билїї УКМКнын милдети. Бирок, аны орду менен пайдаланып, кызып кетип чектен чыгып кетпеш керек. Ал эми УКМК тартып алган видеотасмадагы Эрландын «монологун» телеканалдар їч кїн бою кєргєздї. Анын монологунун жарымы жалган, жарымы чын дегендей эле болуп калды. Мындай маалыматтарды билиш керек, бирок акыркы кєрсєткєн видеотасма менен УКМК бир аз чектен чыгып кеткендей болду?

- Балким, бул оппозициянын чектен чыгып кеткени эмеспи? - Жок, оппозициянын эмес, кээ бир топтордун чектен чыгып кеткени деп айтат элем. Мен аларды оппозиция деп айтпайм. Ошол видеодо айтылган маалыматтар чын болсо, сєзсїз ага чара кєрїп, тиешелїї адамдарды жоопко тартыш керек. Бул талашсыз маселе. Бирок, ошол эле учурда Эрландын «монологу» менен кїнєєсї жок адамдар да кїнєєлєнїп калбашы керек. Мисалы, мен башкалар жєнїндє айтпай эле коеюн, ошол тасмада мен жєнїндє да айтылып кеткен. Эрлан жолду эки жеринен бууйбуз деп айтып жатат. Анан Текебаевге чалабыз дейт. Мына ушуну эки-їч жолу кайталайт. Бирок, ага комментарий бербейт. Аны уккан эл эмне деши мїмкїн? Тїшїнїксїз болуп калып атабы? Менин оюмча алар мени менен эмне їчїн байланышка чыгуулары мїмкїн эле? 2005-жылы революция болгондо Бакиевдин бийлигин легитимдештирїїгє салым кошком. Эсиўиздерде болсо, Акаевге барып, анын арызын алып келгем. 2010-жылы дагы революция болгондо бийликти легитимдештирїї милдетин мага тапшырышкан. Ошондон улам

булар дагы бийликти алмаштырып алсак, аны легитимдештирїї боюнча мага кайрылгылары келсе керек. Бирок, мен бир нерсени айтып коюшум керек. 2005-жылкы дагы 2010-жылкы дагы окуялар бул бир гана окуя. Эл їй-бїлєлїк диктатурага каршы чыгышкан. Башкача айтканда, їй-бїлєлїк башкарууга каршы чыгуу 2005-жылы башталган, 2010-жылы аяктаган. Бул тарыхый зарылдык болгон. Революция жасоого объективдїї негиздер болгон. Азыр андай негиздер жок. Акыркы їч жылда бийлик тєрт жолу легитимдешти. Биринчиси реформа жолу менен, андан кийин парламенттик, президенттик шайлоолор болду. Акыркысы - жергиликтїї кеўештерге карата шайлоолор. Демек, азыр толук мыйзамдуу бийлик иштеп атат. Дагы эки жылдан кийин парламенттик шайлоо болот. Мына ушул учур бийликти алмаштырууга ыўгайлуу учур. Шайлоодон утуп кел дагы, єзїўдїн єкмєтїўдї тїз. Мына ушул шайлоого даярданыш керек. Азыр антип-минтип команда жыйнаганча, программаларын иштеп чыкканча эки жыл бат эле єтїп кетет. Андан кийин дагы эки жылдан кийин президенттик шайлоо болот. Конституция боюнча президент бир гана мєєнєткє шайланат. Атамбаев

єзї деле єз мєєнєтї аяктагандан кийин кызматын єткєрїп бере тургандыгын айтып келет. Эптеп єзїнїн бийлигин дагы узартып, сактап калайын деген жок. Їй-бїлєлїк башкаруу болгон жок. Демек, кандайдыр бир революция жасоого себеп менен негиз гана эмес, шылтоо дагы жок. Мына ошол бийликти алмаштыргысы келген азаматтар жергиликтїї кеўештерге шайлоо болгондо жок дегенде бир айылдан утуштубу? Оппозициялык багытта жїргєн партиялар «Бїтїн Кыргызстан», «Ата-Журт», жаўы чыгып келаткан «Замандаш», «Єнїгїї» партиялары чоў-чоў шаарлардан жеўишке жетишти. Демек, шайлоо жолу менен бийликти колго алса болот экен го. - Бул видеотасма коомчулукка жарыя болгондон кийин анда аттары атал-

МАрАТ КАзАКпАЕв КАЙСЫ оппозИцИяНЫ АЙТЫп ЖАТАТ?

«АТА-ЖУрТТУН» КїНї ЖЫЛДЫз ЖоЛДошЕвАгА ТїшТїБї?

Єлкєдєгї саясый кырдаалга божомол-дєдємєлїн айтып, бирде ары, бирде бери секирип жїргєн саясат таануучулар жаандан кийинки козу карындай жайнап кетти. Кээде салмактуу оюн айтып, кээде «айнып» кетмейи бар Марат Казакпаев аттуу политолог россиялык «REGNUM» агенттигине курган маегинде оппозициянын бийликти басып алуу планын ашкерелеген тасмага карата пикирин билдириптир. Анын божомолуна караганда, бийлик мындай ыкманын негизинде оппозицияны бєлїп-жаруу максатын койгон имиш. Соттун чечими чыга электе оппозиция лидерлерин коргоп, аларга «адвокаттык» кылганына жол болсун! Бул биринчиси. Эми оппозициячыл «Бїтїн Кыргызстан» партиясынын тєрагасы Адахан Мадумаровдун тили менен жооп берели. Адахан Кимсанбаевич «Азаттык» радиосу аркылуу єзїн гана оппозиция лидери санарын, калгандары сатылма, позициясы жок, саясатчы сєрєйлєр деп бїткїл дїйнєгє жар салганын укканбыз. «Анда Марат Казакпаев кайсы оппозицияны бєлїп-жаруу тууралуу сєз кылып жатат?» деген суроо жаралат. Бул экинчиси деп туруўуз. «Ата журтчу» Акматбек Келдибеков Мелисбек Мырзакматов, Камчыбек Ташиев, Адахан Мадумаров сыяктуу оппозиция лидерлери биригїї тууралуу келишимге кол койгонун жарыялаганы белгилїї. Андан кєп єтпєй Мелисбек Жоошбаевич мындай макулдашуу болбогонун расмий билдирип, оппозициянын ички ынтымагы жоктугун ырастады. Адахан мырза таасын айткандай, туруктуу позициясы жок саясатчы сєрєйлєр, Мырзакматов ашкерелегендей ички ынтымагы жок оппозиция лидерлерин бийлик аке ичтен кантип иритмек? «Мен гана кыйынмын» деген амбициядан єйдє кєтєрїлє албаган, бир гана маўсапты эўсеген, ынтымаксыз оппозицияны ыдыратуунун деле кажети жок эмеспи. Эгер Марат Казакпаев кырдаалды таасын анализдеп, акыйкат баа берген саясат таануучу болсо жогорудагыдай «сантырак» ойдон алыс болот эле. Демек, мындайда бир гана ой келет: Марат мырза эл аралык агенттик аркылуу тереў анализденбеген пикирин билдирїї аркылуу кимдир бирєєнїн заказын аткарып жатат. Же болбосо бїгїн бирди сїйлєп, эртеси башкача «сайраган» туруксуз политологдугун билдиргениби?

«Ата-Журт» партиясы Жылдыз Жолдошеваны фракция лидерлигине кєрсєттї. Эми бул маселени фракциянын депутаттары чечет. Аталган фракциянын лидери адегенде Камчыбек Ташиев, андан соў Садыр Жапаров, ортодо Мыктыбек Абдылдаев да болуп келгени белгилїї. Ташиев менен Жапаров мандатынан ажыраган соў эми лидерликти аркалай албай калышары турган иш. Маалымат каражаттарында дал ушул фракция лидерлиги талашка тїшє турганы айтылып келген. Анткени, азыр фракцияда калган кєзгє кєрїнєр депутаттар эле Акматбек Келдибеков менен Мыктыбек Абдылдаев, экєє бир команда экени белгилїї. Акматбек Келдибеков менен Камчыбек Ташиевдин мамилесин кара мышык аралаганы маалым. Негизи алгач парламенттин бул чакырылышынын биринчи жыйынында эле Камчыбек Ташиев менен Жылдыз Жолдошеванын ортосун кара мышык аралап кеткенин билебиз. Камчыкеў «Же Жолдошева депутат болуп отурат, же мен отурам» деп кескин айткан эле. Бирок, Камчыбек Ташиев партияны тїптєгєн лидер болгону менен Жолдошеваны кетире албай койгон. Бир жагынан ал кездеги мамилеси бузула элек Акматбек Келдибеков досу Жылдыз Жолдошеванын «торпеда» болуп кызмат кыларына кепилдик берип атып, кєндїргєн дейт. Жолдошеванын кандай гана маселе болбосун эч кимге сєз бербей кыйкырып чыгып атканы да мына ушундан. Мына ошентип эми «Ата-Журт» фракциясынын тагдыры Жылдыз Жолдошеванын колуна тїшкєнї калды. Эгер чын эле ал фракция лидери болуп шайланса, анда эле аталган партиянын ишинин бїткєнї...

ган саясатчылар чекесинен актанып, «Азыркы бийлик Бакиевдик режимге єттї» деп кыйкыра башташты. Чын эле Бакиевдик режим болуп атабы? - Бакиевдик режимге жетїї мїмкїн эмес. Андайга учурдагы башкаруу системасы дагы жол бербейт. Бийлик башындагылар дагы андайды каалабайт. Бирок, фактыларды бурмалоо аракеттери болуп жатат. - Эгерде видеотасмада аттары аталган саясатчылардын кїнєєлєрї далилденсе, аларга кандай чара колдонуш керек? - Эгерде тасмада аттары аталган сасатчылардын кїнєєлєрї далилденсе, анда мыйзамдын алдында толук жооп берїїлєрї керек.

прЕзИДЕНТТИ Коюп, єзДєрїўєр УУЛАНБАЙ, АМАН-эСЕН ЖїргєНїўєргє КУДАЙгА ТооБо ДЕгИЛЕ «Акырын бассаў аскаксыў, катуу бассаў таскаксыў» деп кыргыздар абдан таамай айткан экен. Президент кандай кадам жасабасын аны сындачулар дароо табылат. Баарына жагуу їчїн адам акча болуп жаралышы керек окшойт. Айрымдар президентти 31-август кїнї Ала-Тоо аянтына келген жок деп сындаптыр. Ал гана эмес, Курманбек Бакиев бул майрамда бийлечї деп салыштырып єтїшїптїр. Курманбек Бакиев Кыргызстандын Эгемендїїлїк майрамы болуп атса єзбектердин Андижан полькасын бийлегени баарыбыздын эсибизде. Элдин баары жерге тїкїргєн, бул кыргыз элин шылдыўдоого жатат. Ушинтип бийлеп, кїлкї болгондон кєрє, бийлебей койгону артык эмеспи. Ал эми президент Алмазбек Атамбаев бул кїнї эл кенен-кесири майрамдап алсын деген ой менен аянтка келбегендир. Мунусу да туура, анткени, Президент бир жерге барат дегенде эле жолдун баары тосулуп, анда да нааразычылык жаралат эмеспи. Аянтка келбегенин айтып келип, бир гезит «Же президент адаттагыдай ууланганбы?» деп жазыптыр. Андан кєрє єздєрї ууланбай атканына Кудайга тообо келтиришпейби, адамдын ден соолугу менен да ойношобу? Алмазбек Атамбаев оппозицияда жїргєн убакта Бакиевдер тарабынан ууланганы бештен белгилїї. Єзї деле маектеринде ден соолугун дайым текшертип турганын ачык эле айтып берїїдє. Канткен кїндє да, кылдан кыйкым издегендер баары бир табыла берет экен да. Бакыт БЕКТУРОВ 6-сентябрь, 2013-жыл


6

статистика

АКЫЙКАТЧЫгА КАНДАЙ САпАТ КЕрЕК?

2013-ЖЫЛДЫН 1-ИюЛУНА КАрАТА КЫргЫзСТАНДЫН КАЛКЫНЫН САНЫ 5 МИЛЛИоН 713 МИў АДАМДЫ ТїзєТ Улуттук статистика комитетинин бидирїїсї боюнча Кыргызстанда калктын саны 1-июлга карата 5 миллион 713 миў адамды тїзєт. Алардын берген маалыматына караганда, акыркы тышкы миграциядан улам калктын саны 3,5 миў жашоочуга кыскарган. Бул кыскаруу 53,3 миў адамды тїзгєн табигый єсїш менен толукталды. Жалпы калктын єсїшї 49,8 миў адамды тїзгєн.

2013-ЖЫЛДЫН БИрИНЧИ ЖАрЫМЫНДА КоррУпцИя БоюНЧА 710 КЫЛМЫш ИшИ КозгоЛгоН

Кыргыз эли тїпсїз тереўине тїшсєў чєгїп кетчїїдєй,чокусуна чыксаў бийигинен башыў айлана турган мааниси кенен улуу сєздєрдї мураска калтырып кеткен. Ал эми ошол сєз маанисин ар ким єз дареметине гана ылайык тїшїнєт. Мен Турдали Орозбаевич жєнїндє сєз айтардан мурда: "Жакшы адамдын теўтушу бар теўи жок, ачуусу бар кеги жок" - деген нуска сєзгє токтолуп єткїм келип турат. Анткени Турдали Орозбаев Кыргыз элиндеги теўтушу бар теўи жок, ачуусу бар кеги жок улуу инсан. Жигитчилиги менен адамкерчилиги, акыл парасатынынын кеўдиги менен айкєлдїгї, бооркерлиги менен чечкиндїїлїгї, ой жїгїртїї алкагынын єлчєєсїз бийиктиги ар бир мекенчил атуулдун жїрєгїнє жылуулук тартуулайт. Адам турмушунда бирєєнїн кайгысын бєлїшїп кєўїлайтуу ар бир кишинин колунан келиши мїмкїн. Ал эми бирєєнїн ийгилигине кубанып, жакшылыгын бєлїшїї ар адамдын колунан келе бербеген иш экенин пенде катары мойнубузга алышыбыз керек. Ал эми Турдали Орозбаев досунун, тууганынын, дегеле адам пенденин жакшылыгы менен ийгилигин кєргєндє чын дилинен кубанып, жаш баладай сїйїнє алат. Андай сапат Орозбаевге Аллах-Таала тарабынан берилген. Єзгєнїн ийгилигине кубанып, аны колдоого алыш їчїн бери дегенде улуу Мухаммед пайгамбарыбыздын (САВ) Сакабаларындай ак ниеттїїлїк, калыстык керек... Коргошундай салмактуу оор мїнєзї, бирєєнїн жетегине, куру сєзїнє кирбеген акылгєй, аруу тазалыгы менен ар бир адамды єзї таанып билїїгє умтулган адамкерчилиги жогору улуу сапаты жаш-карыны, жалпы журтту єзїнє тартып турат. Ар улуттуу элдердин ортосундагы достукка данакер боло алганын РФнын Екатеринбург шаарында генералдык консул болуп эмгектенген мезгилинде далилдеп берди. Эми Турдали Орозбаев жакында Кыргыз Республикасынын Акыйкатчылыгына талапкерлигин коюп жатканын эшиттик. Мындай талапкердин аталган кызматка талапкерлигин коюп жаткандыгы, элдин ишенимен кетип, бир топ акыйкатсыз иштерди жасап жиберген Акыйкатчы инситутунун баштапкы абройун кайрып келїїсї шексиз. Ал эми эл єкїлдєрї кимди тандап, кимди шайлап алары азырынча табышмак. Бу жолу Акыйкатчыны тандоодо жаўылбасак экен деген тилек... 6-сентябрь, 2013-жыл

муктаж болгон нерселерин алып беришип, мектепке барууга шарт тїзїїгє жардам беришти.

НАрЫН оБЛАСТЫНДА 32 МУгАЛИМ ЖЕТИшпЕЙТ

Кыргызстанда 2013-жылдын биринчи жарым жылында коррупция боюнча 710 кылмыш иши козголгон. Бул тууралуу Башкы прокуратурасынын басма сєз кызматы маалымдайт. “Жалпысынан укук коргоо органдары тарабынан кылмыш иштерин иликтєєнїн жїрїшїндє мамлекетке 20 млн 644 миў сом, анын ичинде прокуратура органы тарабынан - 20 млн 295,8 миў сом, УКМК – 20 миў сом, ИИМ – 77,3 миў сом жана Экономикалык кылмыштарга каршы кїрєш кызматы тарабынан 250 миў сом кайтарылган",-деп айтылат билдирїїдє. Прокуратура органдары тарабынан козголгон 647 кылмыш иштин 196сы – сотко, башка органдарга – 78и жєнєтїлсє, 287 кылмыш иши иликтєє стадиясында болууда.

Нарын областында 32 мугалим жетишпейт. Мындай маалыматты Нарын областтык усулдук билим берїї борборунун директору Касымбек Мамытов билдирди. Анын айтымында педагогикалык кадрлар мектептерге келип жатышат. Бирок мугалимдик кызматтан кеткендер да тыйыла элек. "Райондук жана шаардык билим берїї бєлїмдєрї берген маалымат боюнча биздин областа 32 мугалим жетишпей жатат. "Жаш мугалимдин депозити" программасы боюнча облуста 47 жаш адис иштєєдє. Ошол эле учурда 2012-2013-окуу жылында 50 мугалим келген болсо, 15 мугалим бошоп кеткен. Ал эми мурунку жылдагы окуу жылында 142 мугалим келип, 102 мугалим мектептерди таштап кетишиптир",-дейт Мамытов.

ЖогорКУ КЕўЕш БИр КАТАр МЫЙзАМ ДоЛБоорЛорДУ КАБЫЛ АЛДЫ

НАрЫН оБЛУСУНДА 13 МЕКТЕп ЖАўЫ САЛЫНУУгА МУКТАЖ

2013-жылдын 5-сентябрында єткєн Жогорку Кеўештин Кезектеги жыйынында мурда талкууланган бир катар мыйзам долбоорлору кабыл алынды. Бул тууралуу парламенттин басма сєз кызматы билдирди. Биринчи окууда: - “Кыргыз Республикасынын Администрациялык жоопкерчилик жєнїндє кодексине єзгєртїїлєрдї жана толуктоолорду киргизїї тууралуу” Мыйзамдын долбоору. Їчїнчї окууда: - “Кыргыз Республикасынын Президентинин ишмердигинин кепилдиктери жєнїндє” Кыргыз Республикасынын Мыйзамына єзгєртїї жана толуктоо киргизїї тууралуу” Мыйзамдын долбоору; - “Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына толуктоолорду жана єзгєртїїлєрдї киргизїї жєнїндє” Мыйзамдын долбоору (“Жергиликтїї кеўештердин депутаттарын шайлоо жєнїндє”, “Жергиликтїї єз алдынча башкаруу жєнїндє”, “Жергиликтїї кеўештердин депутаттарынын статусу жєнїндє” мыйзамдарга, Администрациялык жоопкерчилик жєнїндє кодекске); - “Адвокаттык иш жєнїндє” Кыргыз Республикасынын Мыйзамына єзгєртїї киргизїї тууралуу” Мыйзамдын долбоору. Андан сырткары, макулдашуу тобу тарабынан иштелип чыккан “Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеўешинин Регламенти жєнїндє” Кыргыз Республикасынын Мыйзамына єзгєртїїлєрдї киргизїї тууралуу” Мыйзамдын макулдашылган варианты да кабыл алынды.

ошТо 29 МИў МїМКїНЧїЛїгї ЧЕКТЕЛїї БАЛА МЕКТЕпКЕ БАрА АЛБАЙТ "Ден соолугу жагынан мїмкїнчїлїгї чектелїї балдар билим алууга муктаж. Бирок аларга мектепке барууга шарт жок. Эл аралык уюмдардын изилдєєсї менен тїштїк аймакта 29 миў баланын мїмкїнчїлїгї чектелїї. Ошондуктан алар билим алуудан арттка калган",- дейт ЮНИСЕФ уюмунун єкїлдєрї. Аталган уюм быйыл жаўы окуу жылына карата Ош облусунун аймагындагы мїмкїнчїлїгї чектелїї балдарга

Нарын облустук усулдук билим берїї борборунун директору Касымбек Мамытов облуста 139 мектеп жаўы окуу жылына каалгасын ачкандыгын билдирди. Мектептердин їчєє толук эмес, їчєє башталгыч мектептер болуп саналат. Быйылкы жаўы окуу жылында Кочкор районундагы Молдо Кылыч айылындагы орто мектеп жаўы пайдаланууга берилди. Учурда 5 мектептин курулуштары жїрїїдє. "Облус боюнча дагы 5 мектеп тїрк гранттан бєлїнгєн каражатка жаўы салдыруу планына киргизилди. Мындан сырткары дагы 8 мектеп жаўы салынууга муктаж", -дейт Мамытов.

НАрЫНДА 9,9 МИў АДАМ ЖУМУшСУз Нарын облустук статистика башкармалыгы тараткан расмий маалыматка караганда быйылкы жылдын жарымында облустук калкты иш менен камсыз кылуу борборуна 279 адам кайрылган. Анын 165и жумушсуз деп табылган. 2013-жылдын 1-июлуна карата кезекте турган жумушсуз жарандын саны 9,9 миў адамды тїзгєн. Алардын 6557 адамына расмий тїрдє жумушсуз макамы берилген. Ошол эле учурда жумушсуздар саны єткєн жылдын тийиштїї мезгилине салыштырмалуу 7,8 пайызга азайган.

БЫЙЫЛ МЕКТЕпТЕрИ рЕМоНТТоого 100 МЛН СоМ САрпТАЛДЫ Мектептери ремонттоо їчїн республикалык бюджеттен жылына 100 млн сом бєлїнєт. Маалыматка ылайык, учурда бардык мектептерде ремонт иштери бїткєрїлїп, окуучуларды кабыл алууга толук даяр.

КЫргЫзСТАНДА ТрАНСпорТ КАрАЖАТЫНА САЛЫК ЖЫЙНоо БоюНЧА пЛАН 102,8%гА АТКАрЫЛгАН Кыргызстанда транспорт каражатына салык жыйноо боюнча план 102,8га аткарылган. Мамлекеттик салык кызматы тарабынан 533,5 млн сом чогултулган, ал эми болжолдонгон сумма 519,2 млн сомго барабар болгон. 2012-жылга салыштырмалуу аталган

салык тїрї боюнча кирешелер 4,2 жогорулаган, деп маалымдашты МСКдан. Белгилесек, їстїбїздєгї жылдын август айында Єкмєт токтому аркылуу унаа каражатына салык тєлєє мєєнєтї 1-сентябрга дейре бекитилген. Келерки жылда салык тєлєєчїлєр унаага салыкты мурдагыдай 20-августка чейин эмес, жаўы белгиленген мєєнєткє дейре тєлєй алат.

БАТКЕН оБЛУСУНДА 161 АвТо-ЖоЛ КЫрСЫгЫ КАТТАЛгАН Єткєн 8 айда Баткен облусу боюнча 161 жол кырсыгы катталып, анын кесепетинен 22 киши кєз жумган. 241 киши жаракат алып, айрымдары майып болуп калышты. Бул тууралуу облустук ички иштер башкармалыгынын жол кайгуул кызматынын начальниги Мустапакул Назаров билдирди. Анын айтуусунда бул кєрсєткїч єткєн жылга салыштырмалуу 30,7 пайызга єсїп кеткен. Анын айтуусуна караганда Ош-Баткен жаўы жолунун курулушунун бїтїшї менен автокырсыктардын саны кескин кєбєйїп кеткен. Ошондуктан, азыр жол коопсуздугун кєзємєлдєєгє єзгєчє кєўїл бурулууда.

ЖАЛАЛ-АБАД оБЛУСУНДА 1 934 620 СоМДУ єз пАЙДАСЫНА ЧЕгЕргЕН ЖЕТЕКЧИЛЕргЕ КАрАТА КЫЛМЫш ИшИ КозгоЛДУ Жалал-Абад облусунун прокуратурасы тарабынан мамлекеттик “Кыргызпочтасы” ишканасынын Сузак райондук филалынын жетекчилерине карата кылмыш ишин козгоду.Бул тууралуу Башкы прокуратуранын басма сєз кызматы билдирди. Аталган ишкананын жетекчилери алдына ала сїйлєшїї жолу менен кызмат абалынан кыянаттык менен пайдаланып 42 жалган документ тїзїшкєн. Анын натыйжасында 1 934 620 сомду жымырып, алар мамлекетке ири суммадагы чыгым алып келишкен. Учурда кылмыш иши боюнча тергєє иши башталды.

ТАЛАС оБЛУСУНДАгЫ 54 АЙЫЛЫНДА ТАзА СУУ КИргИзїї БоюНЧА ЖАЛпЫ СУММАСЫ 171 МЛН 488 МИў 830 СоМДУК 38 ДоЛБоорЧоЛор ИшКЕ ИшКАН “Айылды суу менен камсыз кылуу жана санитария-1” долбоорунун негизинде Талас облусунун 54 айылында 38 долбоорчолор ишке ашырылып, жалпы суммасы 171 млн 488 миў 830 сомдук таза суу киргизїї иштери жїргїзїлїп, 96 миў 753 айыл жашоочулары ичїїчї суу менен камсыз болушкан. Бул туурасында єкмєттїн облусттагы єкїлчїлїктїн регионду єнїктїрїї бєлїмїнїн башчысы Казыбек Медетбеков билдирди. Тактап айтканда Талас районунан 8, Бакай-Ата районунан 7, Кара-Буура районунан 13, Манас районунан 12 суу тїтїктєрї ишке берилген. Бирок айрым суу тїтїктєрїн жаткырууда кемчиликтерге жол коюлуп, алар АРИС программасы тарабынан кайрадан реабилитацияланган. Жеўишбек ШЕРИПБАЕВ


7

крим чєйрє

КАдыр дОсОНОВ КАНТип БОшОНУп КеТТи? Кылмыш дїйнєсїндє “Жеўго” деген каймана ат менен белгилїї Оштогу кримчєйрєнїн анабашы атыккан Кадыр Досонов жакында соттон акталды. оор АЙЫпТАр СоТТоН ооДАрЫЛгАНДА Кылмыш дїйнєсїнїн тилинде “положенец” макамындагы Кадыр Досонов єткєн жылы 14-сентябрда Тажикстандан кармалып, Дїйшємбї шаарынан алынып келинген. Ага ички иштер органдары тарабынан карактоо, маўзат соодасы жана адам уурдоого байланышкан оор айыптар коюлган болчу. 2011-жылы уюшкан кылмыштуулукка каршы кїрєш кїчєгєн шартта Кадыр Досонов Оштон Дубайга качып, андан кайра Тажикстанга єтїп келгени белгилїї болгон. Ички иштер органдарынын ыкчам маалыматтары боюнча, “Жеўго” Кыргызстан аркылуу єтїїчї маўзат трафигин азырга чейин кєзємєлдєп турат. Быйыл июнь айында анын иши Ош шаардык сотунда каралып, Досоновго тергєєдє коюлган айыптардын бардыгы алынып салынды. Акталып, эркиндикке чыккан кримчєйрє анабашы єлкєдєн чыгып кеткени айтылганы менен азыр кайда экени белгисиз. ИИМдин уюшкан кылмыштуулукка каршы кїрєшїї боюнча тїштїк аймактык башкармалыгынын башчысы Малик НУрДИНОв “Жеўгону” боштондукка чыгаруу артында кандай кїчтєр турганы иликтенип, аны кайра кармоо аракеттери жїрїп жатканына токтолду: - Сот кандайдыр бир себептер менен анын айыбын тастыктоочу

далилдерди карабай туруп, жоопкерчиликтен бошотуп жиберген. Текшере келгенде анын тобу 5-6 оор кылмыштарга шектелип, бул боюнча тиешелїї далилдер болгон. Булар эбак эле ошол мурда соттолгон жана андан кийинки жасаган кылмыштары боюнча тїрмєдєн чыкпай отурушу керек болчу. Бирок ал сатып алуу жолу менен эркиндикке чыккан учурлары буга чейин да болгон экен. Мына ошол Досоновдун єзї жана анын эки шериги кандайча соттун чечими менен акталып, бошотулганын иликтеп жатабыз. Ошондой эле аталган адамдарга учурда издєє жарыяланды. Алар эртеби-кечпи сєзсїз колго тїшєт. “Жеўго” деген каймана ат менен белгилїї Кадыр Досонов Ош облусунун Кара-Суу районуна караштуу Кенжекул айылынан болот. Учурда 42 жаштагы Досоновдун уюшма тобу негизинен жыйырма адамдан турары милициянын досьесинде жазылган. Алардын Алай, Кара-Суу, Єзгєн райондоруна чейин тармактанган уюшмалары тууралуу маалыматтар да бар. Кадыр Досонов єзї уюшма топтун єкїлї катары алгач 1996-жылы милициянын кєзїнє чалдыккан. Ошондой эле ички иштер органдарынын ыкчам маалыматтары боюнча, Кадыр Досонов Єзбекстандагы жана Тажикстандагы уюшкан кылмыш топтору менен байланышы бар экени байкалган. 2010-жылга чейин Кадыр Досонов Оштогу жана Кара-Суудагы

МоСКвАДА А.АНАпИяЕвДИН АКТИвДїї 7 МїЧєСї КАрМАЛДЫ, АЛАр КЫргЫзСТАНДЫН ЖАрАНДАрЫН УУрДАп ЖїрїшЧї

Москванын ыкчам иликтєє тобу менен Кыргызстандын ИИМнин жана Орусиянын ИИМги менен биргеликте уюшкан кылмыштуулукка каршы тобу менен бирдикте Алманбет Анапияевдин 7 активдїї уюшкан кылмыштуу топтун мїчєлєрїн кармашты. Чїй ОИИБнин басма сєз кызматы билдиргендей, 17-июль кїнї Москва шаарындагы Можайский районун милициясына 26 жаштагы убактылуу Москва шаарынын жашаган кыргыз жараны Д.Абай, кайрылган. Анын арызында, 2013-жылдын 16-июль айында белгисиз 5 адам кїч колдонуп “ВАЗ 2115” їлгїсїндєгї єзїнїн автоунаасынын артына салып токойго алып барышкан. Анын айтымында, белгисиз адамдар ага карата кїч колдонуп, сабап, башына тапанча такап, аталган автоунааны алып, жана ошондой эле 100 миў рубль даярдап коюуусун талап кылган. Андан соў алар белгисиз тарапка качып кетишкен. Аталган факты боюнча Можайский районунун милиция кызматкерлери кылмыш ишин козгошкон. Оперативдїї иштердин жыйынтыгында 18-июль кїнї КРнын ИИМгинин милиция кызматкерлери жана Москва шаарынын ыкчам иликтєє кызматкерлери тарабынан Алманбет Анапияевдин активдїї 7 мїчєсїн кармашкан. Алар: Э. Кїнболот, 1987-жылы туулган, Сузак районунун Кара-Дарыя айылынын тургуну. Ал А. Анапияевдин акча жагын караган активдїї мїчєсї болуп саналат. Аны тинтїї маалында тапанча табылган. С.Таалайбек, 1987-жылы туулган., Сузак районунун Кара-дарыя айлынынын тургуну С. Арстанбек, 1982-жылы туулган., Сузак районунун Кара-Дарыя айылынын тургуну К. Мирлан, 1992-жылы туулган., Сузак районунун Кара-Дарыя айылынын тургуну - С. Їмїт, 1991-жылы туулган., Сузак районунун Кара-Дарыя айылынын тургуну -У. Абдибозромжон, 1979-жылы туулган., Сузак районунун Кара-Дарыя айылынын тургуну -А. Бактыбек, 1982-жылы туулган, Базар-Коргон районунун жашоочусу. “ВАЗ 2115” їлгїсїндєгї автоунаа ээсине берилди. Азыркы учурда кармалгандар Москва шаарындагы Мажайский районунунда убактылуу кармоочу жайда камалууда. Учурда катталган кылмыш иши боюнча тергєє иштери жїрїп жатат.

жеке ишкерлерден салык чогултуудан ири киреше таап турган. Анын кара тїстєгї БМВ-520, калай тїстїї БМВ-520 жана кара тїстєгї брондолгон «Тойота Ленд Крузер» автоунаалары менен жїргєнї аныкталган. Изкубарлардын айтымында “Жеўго” учурда ишкерлерден салык чогулта албай калганы менен єлкєнїн тїштїк аймагындагы маўзат соодасын дагы деле кєзємєлдєйт. сот:

МАМЛЕКЕТТИК АЙЫпТоо КїНєєНї ДАЛИЛДЕЙ АЛБАДЫ

Бирок буга карабастан Ош шаардык сотунун тєрайымы Кымбат БеКЖАНОвА сотто тергєє чогулткан далилдер анын айыбын мойнуна койууга жетишсиз болгонун белгиледи: - Мына ошол тергєєнїн натыйжалуулугу жана тергєєнїн сапаты тууралуу эмнеге айтышпайт да кїнєєнїн бардыгын сотторго коюшат? Эгерде ошол иште далилдер оркоюп турса, кантип эле сот ага кєўїл бурбастан аны актап жиберсин. Мейли, ошол уюшкан кылмыш тобунун єкїлї болобу, же башкасыбы сотто анын айыбын тастыктай турган далилдер болушу керек да. Бул иште мамлекеттик айыптоочу соттолуучунун кїнєєсїн далилдей турган фактыларды бекемдеп бере алган жок. Ошондуктан албетте сот мындай шартта соттолуучуну актоо єкїмїн чыгарды. Кадыр Досоновго 2011-жылы Камчы Кєлбаевдин уюшма тобунун белдїї єкїлї катары издєє жарыяланган болчу. Изкубарлардын айтымында, ал издєє жарыялангандан кийин туура бир жылдай укук коргоо органдарынын укуругуна илинбей жїргєн. Анын дайын-дареги бирде Дубайдан, бирде Тажикстандан же бирде Кыргызстандан чыгып турган. Єткєн жылы Тажикстандын борбору Дїйшємбї шаарында кыргызстандык изкубарлар тажик кесиптештери менен бирге Кадыр Досоновду їч шериги менен кошо кєп кабаттуу їйлєрдїн биринен колго тїшїргєн.

АЛАКАН ЖАЙгАНДАН БАшКА АЙЛА ЖоК Ошол кездеги ички иштер органдарынын жетекчилиги Досоновдун кармалышы менен 2010-жылдагы кєптєгєн кємїскє иштердин бети ачылат деп ишендирген. Бирок анын быйыл июнь айынын башында кїтїїсїздєн соттон акталып, абактан бошотулушун мурдагы ички иштер министринин орун басары, учурдагы Бишкек шаардык ички иштер башкармалыгынын башчысы Мелис ТУргАНБАев мындайча мїнєздєдї: - Андан пара алып туруп актап жиберишпедиби. Ал эми кєз кєрїнє эле иш болуп калбадыбы. Анын мойнунда кырк килограмм маўзаты, кымбат баалуу автомашиналарды ээлеринен зордук менен тартып алган, акча талап кылган жана карактаган сыяктуу єтє кєп иштер бар болчу. Аны издеп жїрїп таап, кармап келїїнїн єзї эле укмуштай эмгекти, чеберчиликти жана убакытты талап кылган болчу. Мына эми ошол иштин бардыгы талаага кетти.

Талдоочулардын баамында, соўку мезгилде кримчєйрє єкїлдєрїнїн бошотулушу єлкєнїн тїштїгїндє уюшма топтордун жандануусуна негиз берген. Ички иштер министрлигинин тїштїк аймактык уюшкан кылмыштуулукка каршы кїрєшїї башкармалыгынын башчысы Малик НУрДИНОв учурда аймактагы кримчєйрєнїн кїчтєнїїсїнє жол бербєє боюнча иш-аракеттер кєрїлїп жатканына токтолду: - Учурда биздин негизги максатыбыз їч жыл ичинде кармалган мына ошол уюшма топтордун башчылары эмне себептен жана кандай кємїскє жагдайларда бошонуп кетип жатканын аныктоо. Мына ошол жагдайдан улам, єлкєнїн тїштїк аймагында айрым уюшма топ єкїлдєрїнїн кыймыл-аракеттери жандана баштаганы байкалууда. Азыр негизинен ушул багытта иликтєє иштери жїрїп жатат. Анын алкагында иш мерчеми тїзїлїп, уюшма топ лидерлеринин мурдагы жана кийинки кылмыш иштерин кайрадан кєтєрєбїз. Бул їчїн биз биринчи кезекте єздїк курамдын ичин жаўылап жана кїчтєндїрїї ишин биринчи кезекте колго алууну туура кєрдїк. Мына ошол иштер аягына чыкса эле биз уюшма топторго баш кєтєртпєстєн чара кєрїїгє даярбыз.

“УЙпАЛАНгАН” УрААНДАр Ошол эле кезде коомчулукта бийлик уюшма кылмыштуулукка каршы кїрєш жїрїп жатат дегени менен чынында кримчєйрє лєктєрї мурдагыдай эле єзїнїн талабын койуп келе жатканы айтылууда. Буга Камчы Кєлбаевдин сотунда ага каршы мурда тергєєгє кєрсєтмє бергендердин кайрадан андан баш тарта баштаганы мисал боло алат дешет талдоочулар. Буга чейин бийлик уюшма топторго каршы кїрєш жарыяланганын ураан катары айтып келишкен эле. Ички иштер министрлигинин 3-сентябрда болуп єткєн жамааттык жыйынында да уюшкан кылмыштуулук баш кєтєрїп жатканы боюнча маалыматтар ачык талкууга алынды. Жогорку Кеўештеги “Ата Мекен” фракциясынын депутаты Бактыбек КАлМАМАТОв бийлик єзї криминалдын кїчєшїнє шарт тїзїп берип жатат деп белгиледи: - Жарандардын эркиндигин жана коопсуздугун камсыздай албаган єлкєдє мына ошол бандиттердин кылган кылмышы боюнча ким барып кєрсєтмє бериши мїм-

кїн. Мына ошол эле Кєлбаев, Анапияев жана Досонов боюнча ушуга окшогон мисалдар айтылып жїрєт. Мындай жагдайда уюшма кылмыштуулук менен кїрєш жїрїп жатат жана анын жыйынтыгы мына деп айтууга ооз барбайт. Анан калса бийлик єзї бир нече мамлекеттик кызматкердин канына зобун болуп, бул мамлекетти тааныбай, Чеченстандын байрагын отурган хатасына илип алган Батукаевди абактан бошотуп узатып жиберип жатса ушул бийлик кылмышкерлер менен натыйжалуу кїрєш жїргїзєт деп ишенсе болобу?

ЖАўЫ МЫЙзАМ КЫЛМЫшКЕрЛЕрДИ ТАНДАЙБЫ? Буга чейин уюшкан кылмыштуулукка каршы кїрєштї кїчєтїїгє байланыштуу парламент тарабынан мыйзамдар топтомуна єзгєртїїлєр киргизилген. Бул єзгєртїїгє ылайык, уюшма кылмыш тобу менен байланышы бар соттолуучунун жаза чарасы жеўилдетилбейт деген ченем киргизилген. Ага мамлекет башчысы Алмазбек Атамбаев быйыл жазында кол коюп, ал кїчїнє киргендей болгон. Ал турсун аталган ченемге ылайык, мурдагы президент Бакиевдин бир тууганынын соттолгон уулу Санжар Бакиевге куралдуу топ тїзгєн деген негиз менен 2012-жылы ага карата колдонулган жазаны жеўилдетїї чарасы кайра алынып салынган болчу. Жогорку Соттун мурдагы тєрагасы Курманбек ОСМОНОв Кылмыш-жаза процессуалдык кодексине киргизилген мына ошол єзгєртїїлєр соттолуучулардын бардыгына бирдей иштебей жатканына токтолду: - Бул мыйзам мамлекет башчысы кол коюп, жарыялагандан кийин эле кїчїнє кириши керек эле. Бирок тилекке каршы анын айрым бир ченемдери жана талаптары ар кайсы соттолуучуга карата ар башкача колдонулуп жатканы таў калтырууда. Мыйзам бардыгына бирдей болушу керек эле да. Соттолгон Санжар Бакиевди боштондукка чыгарууга каршы колдонулганмына ошол укуктук ченемдер эмне себептен уюшма топтун анабашы катары атыккан Кадыр Досоновго колдонулбай калганы белгисиз. Кыргызстанда уюмдашкан кылмыштуу топтордун 625 мїчєсї катталган. Алар негизинен тогузга бєлїнїп, алардын ичинен эў ирилери катары Камчы Кєлбаевдин, Азиз Батукаевдин, Максат Абакировдун жана Алмаз Бокушевдин уюшма топтору айырмаланып турат. Булак: Азаттык їналгысы

6-сентябрь, 2013-жыл


8

ДЇЙНЄ ДЇБЇРТЇ

АКШ СЕНАТЫНЫН КОМИТЕТИ СИРИЯГА КЇЧ КОЛДОНУУ СУНУШУН БЕКИТТИ

АКШ сенатынын комитети химиялык курал колдонгон деген айыптарга жооп иретинде Сирияга каршы кїч колдонуу чечимин бекитти. Бул документти тышкы иштер боюнча комитеттин 10 мїчєсї колдогон, жетєє каршы добуш берген. Чечим келерки аптада жалпы сенаттын кароосуна коюлат. Бекитилген долбоордо Сириядагы согуштук операцияларга 60 кїндїк чек коюлуп, дагы отуз кїнгє узартуу укугу берилген. Буга кошумча жєє аскерлерди киргизїїгє тыюу салынган. Президент Барак Обама аскерий операцияларды жїргїзїї планына єлкє ичинен дагы, тышынан дагы колдоо издєєдє. Шаршемби кїнї бул чечим бекитилгенине карабастан, алдыдагы добуш берїїлєрдїн жыйынтыктары бїдємїк. Жалпы сенат бул планды колдоого алабы? Андан соў АКШнын эл єкїлдєр палатасы дагы Сирияга аскерий кийилигишїї сунушун жактырабы? – деген суроолор бар. ABC/BBC News каналдары жїргїзгєн сурамжылоолорго ылайык азырынча 23 сенатор гана бул чечимди колдоого алуу ниетин билдиришкен; 16 сенатор каршы добуш берээрин айткан; 61и бир бїтїмгє келе электигин белгилешкен. АКШнын маалыматы боюнча 21-августта Дамасктын четиндеги “химиялык чабуул” деп айтылып жаткан бул окуяда 1400 киши, анын ичинен 426 бала каза тапкан. Башка єлкєлєр жана уюмдардын маалыматында киши єлїмї мындан азыраак болгону айтылып келет.

КАЧКЫНДАР ЭКИ МИЛЛИОНДОН АШТЫ

Ливандын, Йорданиянын, Тїркиянын жана Ирактын тышкы иштер министрлери Женевада чогулуп, Сириядагы качкындардын маселесин талкуулашууда. БУУнун маалыматы боюнча Сириядагы кеткен качкындардын саны ушул жума эки миллиондон ашканы айтылууда. Бул жєн эле гуманитардык кризис эмес, бїтїндєй региондогу кырдаалга кесепети тие турган коркунуч болуп каралууда. Женевага чогулган министрлер єздєрїнїн єлкєсїндєгї тынчтык менен туруктуулукту сактоо їчїн эл аралык коомчулукту жардам берїїгє чакырган жатышат. Сириядан качкан эки миллион качкындын 97 пайызы азыркы учурда чек араны бойлоп жашап жатышат. Ливанга барган качкындар эле 700 миўдин айланасында саналып жатат. Тїркия менен Йорданиянын ар биринде жарым миллиондой бар экени айтылууда. Аларга жардам берїї їчїн, суу, электр, медициналык жардам жана башка жагынан кам кєрїї їчїн эки миллиард доллар талап кылынууда. Бул региондогу єлкєлєрдїн экономикасына оўбогондой оорчулук алып келїїдє. Анын їстїнє Ливан менен Ирактын ичиндеги кырдаал туруктуу эмес. БУУ азыркы учурда бул гуманитардык кризис катастрофалык деўгээлге жетти деп билдирїїдє. Эбегейсиз кєп сандагы качкындар региондогу саясий жана социалдык кырдаалга коркунуч туудурууда. Качкындардын иштери боюнча агенттик колунан келишинче качкындардын коопсуздугун камсыз кылуучу жолдордун ачык болушуна аракет кєрїїдє. Эў негизгиси башкы донор болуп саналган Европа менен Кошмо штаттары гуманитардык жардам менен гана чектелбей, региондогу кырдаалды туруктуу кармоонун башка дагы чараларын кєрїїгє жардам бериши зарыл болууда.

КАЧКЫНДАР ЭКИ МИЛЛИОНДОН АШТЫ

Ливандын, Йорданиянын, Тїркиянын жана Ирактын тышкы иштер министрлери Женевада чогулуп, Сириядагы качкындардын маселесин талкуулашууда. БУУнун маалыматы боюнча Сириядагы кеткен качкындардын саны ушул жума эки миллиондон ашканы айтылууда. Бул жєн эле гуманитардык кризис эмес, бїтїндєй региондогу кырдаалга кесепети тие турган коркунуч болуп каралууда. Женевага чогулган министрлер єздєрїнїн єлкєсїндєгї тынчтык менен туруктуулукту сактоо їчїн эл аралык коомчулукту жардам берїїгє чакырган жатышат. Сириядан качкан эки миллион качкындын 97 пайызы азыркы учурда чек араны бойлоп жашап жатышат. Ливанга барган качкындар эле 700 миўдин айланасында саналып жатат. Тїркия менен Йорданиянын ар биринде жарым миллиондой бар экени айтылууда. Аларга жардам берїї їчїн, суу, электр, медициналык жардам жана башка жагынан кам кєрїї їчїн эки миллиард доллар талап кылынууда. Бул региондогу єлкєлєрдїн экономикасына оўбогондой оорчулук алып келїїдє. Анын їстїнє Ливан менен Ирактын ичиндеги кырдаал туруктуу эмес. БУУ азыркы учурда бул гуманитардык кризис катастрофалык деўгээлге жетти деп билдирїїдє. Эбегейсиз кєп сандагы качкындар региондогу саясий жана социалдык кырдаалга коркунуч туудурууда. Качкындардын иштери боюнча агенттик колунан келишинче качкындардын коопсуздугун камсыз кылуучу жолдордун ачык болушуна аракет кєрїїдє. Эў негизгиси башкы донор болуп саналган Европа менен Кошмо штаттары гуманитардык жардам менен гана чектелбей, региондогу кырдаалды туруктуу кармоонун башка дагы чараларын кєрїїгє жардам бериши зарыл болууда.

ПУТИН ДА, ОБАМА ДА АЙТКАНЫНАН КАЙТПАЙТ

Россия президенти Путин Сирияга кїч колдонуу БУУнун Коопсуздук Кеўешинин чечими менен гана болушу мїмкїн экенин Батышка эскертти. Ал Эми АКШ президенти Обама Сирия маселесинде республикачылдардын арасында колдоо табууда. Россиянын президенти Владимир Путин БУУнун Коопсуздук кеўеши макулдук берсе гана Сирияга каршы согуштук операцияны колдоп бериши мїмкїн экенин россиялык жана америкалык журналисттерге билдирди. Путин Сириядагы химиялык чабуул жєнїндєгї маселе абдан кылдат иликтениши керектигин, анын ишенимдїї далилдери БУУнун Коопсуздук Кеўешине берилїїгє жана суверендїї мамлекетке кїч колдонуу Коопсуздук Кеўешинин макулдугу менен гана болууга тийиштигин айтып, бул Россиянын принципиалдуу позициясы экенин баса белгиледи. "Мен мындай болбойт деп айта албайм, бирок абдан маанилїї бир аспектиге кєўїлїўєрдї бурам. Эл аралык укук боюнча суверендїї мамлекетке кїч колдонууга БУУнун Коопсуздук Кеўеши гана санкция берет. Кєз каранды эмес суверендїї мамлекетке кїч колдонууну актаган ар кандай башка жолдор жана ыкмаларга жол берилбєєгє тийиш жана ал агрессия болуп саналат",-деди Путин. Обама республикачылдардын колдоосун алууда Ал тапта АКШ президенти Барак Обама Сирияга каршы аскердик чара кєрїї аракетинде Республикачылардын бир катар лидерлеринин колдоосуна ээ болду. Ал Конгресстин лидерлери менен сїйлєшїп чыккандан кийин єткєн айда Сирияда колдонулду делген химиялык курал маселесине карата АКШнын жообу ченем менен жасалаарын айтты. Ошондой эле Сирия оппозициянын кїчтєндїрїї маселесине токтолду. Президент Барак Обама Сирияга аскердик сокку уруу боюнча кийинки аптадагы добуш берїїдє колдоо табуу їчїн Конгресстин мїчєлєрї менен сїйлєшїїгє єттї. Мамлекеттик катчы Джон Керри мыйзам чыгаруучуларга кайрылып, эгер АКШ чара кєрбєсє Сирия президенти Башар ал-Асад химиялык курал колдонууну уланта берерин эскерткен. Республикачылардагы башкы фигура саналган, Єкїлдєр палатасынын спикери Жон Байнердин колдоп чыгышы менен администрациянын бул аракетине дем берди. Жон Байнер президент менен жолуккандан кийин аскердик кийлигишїї зарыл экенин айтып, ал єз кесиптештерин бул маселени колдоого чакырды. Конгрессте азыр эки ача пикир бар. Айрымдар президент айткан чектелген аскердик кийлигишїї жетишсиз дешсе, дагы бир бєлїгї бул аракет Жакынкы Чыгыштагы узакка созулган дагы бир карама-каршылыкка алып келеби деп кооптонуп жатышат. Барак Обама "кеўири стратегиянын" алкагында аскердик сокку менен катар Сирия оппозициясын кїчтєндїрїї планы бар экенин белгилеген.

СИРИЯЛЫК КАЧКЫНДАР КЫРГЫЗСТАНДАН БАШ КАЛКА ТАБУУДА

Сирияда жарандык согуш башталгандан бери Кыргызстанга кыркка чукул сириялык баш калка издеп келген. Булардын айрымдары качкын макамын, олтурукташууга дагы їлгїргєн. “Сириядагы согуш менин туулган шаарым Хенкстен башталды. Анан Дамаск, Аллепо болуп олтуруп бїтїндєй Сирияны каптады”,-деп сєзїн баштады Сириядан Кыргызстанга баш калка издеп келгендердин бири Мохаммад. Ал бир канча жылдан бери Кыргызстанга каттап, бул жакта жеке фирмасын ачып иштеп келген сириялык ишкер. Мурда їй-бїлєсї єз мекенинде эле жашап, Мохаммед ал Кыргызстанга каттап иштеп келген болсо, соўку эки жылдан бери Сирияга бара эле. Ал жактагы жарандык согуштан качып їй-бїлєсї дагы Кыргызстанга жер которуп келген. “Согуш башталгандан кийин їй-бїлєм Алеппого качып барышып, андан Тїркияга єтїп келишкен. Бирок Тїркияда аларга каралаша турган киши дагы жок болчу. Ошол кезде мен Кыргызстанда болчумун. Ошентип Стамбул аркылуу Кыргызстанга келишти”. Мохаммеддин Сирияда анча-мынча гана туугандары калган. Калгандары болсо ар кайсы жакка баш калка издеп кетишкен. Сирияда калган жакындары болсо Сирия эркин армиясынын катарында болуп, Башар Ассадын режимине каршы кїрєшїп жатканын айтат. Ал єз мекенинде болуп жаткан окуялар туурасында ашыкча кеп козгогусу келбейт. Жарандык согуштун айынан эки миллион киши Сирияны таштап качууга арагасыз болду. Эки тараптан теў атылган октон, тынымсыз жардыруудан єлгєндєр миўдеп саналат. Бул согушта Мохаммеддин дагы эки баласы дайынсыз жоголгон. “Билбейм кайда, эмне болушту. Согуш, ок атылып атат. Балким єлїп калыштыбы же бир жерде тентип жїрїшєбї... Менин жїрєгїм ооруп атат"... Мохаммед Кыргызстанга тїбєлїк олтурукташам деген ойдо. Балдары мектепке орношуп, жеригилктїї турмушка аралашып келе жатканын айтат. “Сирияга кайтууга эч кандай негиз калган жок, їйїм, а тїгїл бїтїндєй шаарым єрттєнїп ал жактагы турмушум тїп-ордунан талкаланган”,- дейт.

КЫРГЫЗ ПАРЛАМЕНТИ СИРИЯ МАСЕЛЕСИ БОЮНЧА АКШга КАЙРЫЛЫШЫ МЇМКЇН

Сирияга аскердик чабуул жасоо планын Кыргызстан колдобой турганын билдирген сунушту Кыргыз парламенти АКШ сенатына жибериши мїмкїн. Мындай демилге 5-сентябрь кїнї Жогорку Кеўештин депутаты Турсунбай Бакир уулу тарабынан парламенттеги жыйында айтылды. Депутаттар бул боюнча дагы бир талкуу єткєрїп, АКШга кайрылуу жєнєтїї же жєнєтпєє тууралуу бир 6-сентябрь, 2013-жыл

чечимге келишет. Бакир уулу бул демилгени Сириядагы мусулмандарга колдоо кєрсєтїї максатында сунуштаганын “Азаттыкка” айтты. АКШ президенти Барак Обама Сириянын баш калаасы Дамаскта 21-август кїнї 1400дєн ашык кишинин єлїмїнє алып келген чабуулда Асаддын єкмєтї химиялык курал

колдонгон деген ишенимин билдирген жана ал жакка аскерий чабуул жасоо сунушун айткан. АКШ Сенаты кийинки аптада Сириядагы аскер операциясын колдогон резолюция долбоорун кабыл алып, аталган маселе БУУнун Коопсуздук кеўешинде каралуусу кїтїлїїдє. Маалымат интернеттен алынды


9

КЫЗЫКТАР ДЇЙНЄСЇНДЄ

ЯПОНИЯЛЫКТАР СУУ ТАШКЫНДА КАЛГАН РОССИЯЛЫКТАР ЇЧЇН АКЧА ЧОГУЛТУШУУДА

Япониянын Ниигата шаарынын жашоочулары Ыраакы Чыгыштагы жаратылыш кырсыгына кабылгандар їчїн жардам иретинде 13 миў доллар чогултушту. Хонсю аралынын жашоочулары ушул жардамы менен россиялыктарга ыраазычылык билдирип, жооп иретинде жардам сунушташты. Мунусу менен алар 2011-жылы Японияда жер титиреп, цунами каптаганда Россиянын кєрсєткєн жардамын эстешти. Чогулган 1,3 млн. иен – которгондо 13 миў долларга жакын каражат болот экен. "Жакын арада Ниигата бийлиги чогултулган каражатты Хабаровск жана Биробиджанга беришет. Мындан сырткары шаар бийлиги атайын эсеп ачкан, ага учурда япониялыктардан каражаттар тїшїп жатат",-деп билдирди Ниигата шаарындагы Россиянын башкы консулу Сергей Ясенев.

ЭЎ КИЧИНЕКЕЙ УЧКУЧ ДЕГЕН НААМ БЕШ ЖАШАР БАЛАГА БЕРИЛДИ

Кытайлык Хэ Идэ "кукурузник" учагын айдап, Гиннестин рекорддор китебине кирди. Додо деп эркелеткен аты бар бала Пекиндин їстїндєгї жапайы жаратылыш паркынын їстїндє 35 мїнєт учкан. Буга Додонун ата-энеси кадыресе эле карашат, себеби, "уулубуздун ден соолугу мыкты, анын їстїнє кичинесинен тартып эле бышык болуп чоўойгон",- дешти алар. Хэ Идэнин буга чейин да дїйнєлїк жалпыга маалымдоо каражаттарына чыккан жайы бар экен. Ал бир нече жыл мурун Нью-Йорктогу парктардын биринде кычыраган кышта муздун їстїнєн жылаўач чуркап єткєн деп жазды ntv.ru.

55 ЖАШТАГЫ БРИТАНИЯЛЫК БАЙПАГЫН 25 ЖЫЛ КИЙГЕН

Британиялык 55 жашар Фрэнк Тернбриж байпагын 25 жыл кийиптир. Тернбриждин сєзїндє, нейлон менен жїндєн жасалган байпагын ар жумада киет, бирок, алигиче жыртыла элек. "Эў кызыгы ошондо, 25 жыл мурда базардан эки байпак сатып алгам, анын бири тез эле жыртылып калды, экинчисин ушул кїнгє чейин кийип жїрєм",-деп айтты. Бул туурасында vesti.ru жазды. Фрэнк Тернбриж кесиби боюнча из кубар, ал илбирс жана бул тукумдагы жырткычтар кайсыл жерден каякка орун которуп жїргєндїгїн из кууп, иликтейт, демек, кєп учурда жєє жїрєт. Тернбриж анын айтылуу байпагын, аялы ар жума сайын жууп турарын жана кийгенге єтє ыўгайлуу экендигин кошумчалады.

КАЗАК ПРЕЗИДЕНТИНИН НЕБЕРЕСИНИН ТОЮНДА БЕЙОНСЕ МЕНЕН КАНЬЕ УЭСТ ЫРДАДЫ

Казакстандын президентинин небереси їйлєнїп, азыр ал казакстандыктардын талкуусунда болууда. 23 жашар Айсултан Назарбаев Улуу Британдияда королдук аскер академиясында окуйт, ал эми колукту 20 жаштагы Алима Боранбаева лондондук университеттердин биринде билим алат. Алима "КазРосГаз" компаниясынын жетекчисинин кызы. Жаштардын тоюна келген VIP чєйрєдєгї адамдардын саны да жетишерлик болду деп билдирди "Россия 24". Тойдун биринчи бєлїгї казак элинин каада-салттары боюнча єтїп, экинчи бєлїгїндє дїйнєлїк шоу-дїйнєсїндєгї "мен" дегендердин кєбї ырдашкан. Жаштардын кєўїлїн бий аянтында Бейонсе менен репер Канье Уэст ачкан. Тойдо ырдагандыгы їчїн аларга 3 миллион долларга жакын сумма тєлєнгєндїгї туурасында айтылууда деп жазды Tengrinews.kz. Тойдун 2-бєлїгїн, концертти Нонна Гришаева менен Максим Галкин алып барып, коноктордун алдында Вахтанг Кикабидзе, Лев Лещенко, Лолита Милявскаялар ырдашкан.

МЫШЫКТЫН БАЛДАРЫ НЬЮ-ЙОРКТУН МЕТРОСУНУН ИШИН ТОКТОТТУ

Эртеў мененки саат 11лерде "Чарч-авеню" станциясынын рельсинен мышыктын эки баласын кєргєндєр, албетте, аларды тебелеп єтє алышкан жок. Аларды куткарыш їчїн бири-бири менен байланышкан тармактарды єчїрїп турууга туура келди деп билдирди ntv.ru. Манхэттенди кєздєй бара жаткан эки маршрут токтотулду. Ал эми таўгалган жїргїнчїлєргє абалды їн чоўойткуч менен тїшїндїрїп айтып жатышты. Мындай гумандуулукка жини келгендер да четтен чыгып, кечигип, шашып жаткандар ал тургай сєгїнїїгє чейин барышты деп жазат New York Post. Мышыктын балдарын алып чыгууга эки саатка жакын убакыт кетти, рельске метронун жумушчулары жана полиция кызматкери тїштї. Коркуп калган бул кичинекей жаныбарлар оўой менен карматпай, беркилердин шайын алды. Акырында чыйылдаган эки мыймый камкордук кєргєндєрдїн колуна тапшырылды.

УЗУН ЖЇНДЇЇ ПОЛКОВНИК МЯУ ГИННЕСТИ БАГЫНДЫРДЫ

Полковник Мяу аттуу мышыктын азыр жылдызы жанып турган чагы. Себеби, ал 23 см. жїнї менен Гиннестин рекорддор китебине кирип, андан сырткары интернетти каалагандай аралап жїрєт. Себеби, полковник мышыктын єзїнїн сайты, социалдык тармактарга аккаунттары бар экен. Анын арты менен Гиннеске кирїїдє 2 миллионго жакын адамдын колдоосуна татыптыр. Муну " РИА Новости" жазып чыкты. "23 см. жїн ага кардуу, ал тургай аскер адамындай тїр берет. Андыктан ага "Полковник Мяу" аттуу ысым бергенбиз",- дейт ээси. Анткени менен, кожоюндар мышыктын атак-даўкынан башка да, машакатын тартыша тургандыгын айтып беришти. Кїйєєсї менен аялы жїнгє толгон їйдї чаў соргуч менен тазалай берип, кээде кадимкидей чарчап калышат экен. Андан сырткары полковникти жумасына 2-3 жолу тарап турушаарын кошумчалашты. Мышык Гиннеске кирген майрамын ЛосАнжелесте їйїндє майрамдамай болуптур.

ДЇЙНЄДЄГЇ ИРИ БРИЛЛИАНТ ОКТЯБРДА САТЫККА КОЮЛАТ

Дїйнєдєгї эў ири, кєк тїстєгї "Премьер Блю" деп аталган бриллиант октябрда сатыкка коюлат, азырынча аны 19 млн. долларга баалап жатышат. 7,59 карат бул бриллианттын аукциону Гонконгдо Sotheby's деп аталган жерде болот билдирди Вести.ру. Буга кызыккан коллекционер дїйнєнїн ар тарабынан катышууга арыздарын берген. Рынокто кєгїш тїстєгї бриллианттар жогору бааланат. Алынган алмаздардын ичинен мындай тїрдєгїлєрї 0,01% гана чыгат. Мындай алмаздар Тїштїк Африканын Куллинан деп аталган алмаз шахтасында казылат. Бриллианттардын ири соодасы туурасында айта кетсек, 2010-жылы ноябрда 24,78 караттык кызгылтым бриллиант 45,6 млн. долларга бааланган. Жеўишбек ШЕРИПБАЕВ 6-сентябрь, 2013-жыл


10 АдАМ ОЙЛОп ЧыККАН ЗАКОН АЗАп-АЖАЛ БОЛОТ, ТеЎирдиН ЗАКОНУ КАНАТ БОЛОТ аЛтын Доор

Урматтуу кыргыз журтум, єзїўїздєр кєзїўїздєр менен кєрїп (сыналгы), кулагыўыздар менен угуп (їналгы) жаткандай кыргыз мамлекети эле эмес дїйнє эли, адамзат багытын таппай калды. Адам ойлоп чыккан закон (илимпоз акыл менен). Партийная система, доллар, байлык, бийлик, ар-кандай агым диндер жалпы адамзатка азап, ажал гана алып келип калды. Бул дегендик табылма илим бїттї. Доор алмашат, техника доору бїттї, теўдик (алтын) доор башталат деп кыргыз эли биринчилерден болуп айтып чыкты. Сєзїмє далил болуш їчїн 1998-жылы Алай тоосунда Зульфия эненин кєзїнє Адам Ата кєрїнїп їч кїндєн кийин саат 11де келээрин эскертип кєздєн кайым болгон. Їч кїн єтїп эртеў менен 11ден 20 мїнєт єткєндє кєзїнє кєрїнїп сага їч периште жайгашат, тїбєлїк кызматта Кудайдан адамзат їчїн илим тїшєєрїн эскертип шарт окуп (тартип киргизген). Ошол кїндєн ушул кїнгє чейин периштелер жаздырган илимдерди жазуу їстїндє.

Èëèì ýìíåãå êûðãûç ýëèíå òóøóï æàòàò äåãåí ñóðîî áîëóøó ì¿ìê¿í? Кыргыз эли жаратылышынан жан дїйнєсї жогорку жашоого жарактуу, жєнєкєй болгондуктан касиеттїї кабарлар Кудайдын буйругу менен кыргыз элине ар тараптан тїшїп жатат. Мисалы: Бїбї Мариям апа айкєл Манастын 12 томун, Ибраим кызы Зульфия Теўир-Ата китебин , Эргешбай Аке рухтар менен сырдашууну жазып жатса, окуганды, жаттаганды билбеген 5 жашар Умєт кєкїрєк байланыш аркылуу Манас атамды айтып жатат. Адам-Ата менен Обо-эне адамзат їчїн жоопкер экен. Адамзат байлык, бийлик деп багытын жоготуп жол таппай калганда Адам Ата жалпы адамзат їчїн жаўы доор мыйзамын, єзїнїн улуу мууну кыргыз элине берип жатат. Адамзат жаралганда сїйлєє мїмкїнчїлїгї болбоптур, чийки тамак жешкен. Убакыт єтїп бир муундан сїйлєп баштаган, мисалы: ай, кїн, жер, суу, таш, тоо, аў, дєў, коо, жаан, кар. Дасторкондо: нан, туз, сїт, аш, эт. Адамдын мїчєсїндє: баш, кєз, тиш, каш, ооз, кол, бут, бел, кан, тил, чач, бет ж.б. Жаныбарлар: ат, уй, кой, ит. Кыргыз тилинин 78 сєзї бир муундан турат. Мужской, женский, средний род жок. Бул доорду суу доору деп айтышкан. Бул кыргыздын байыркылыгын тастыктайт. Кийинки жаралган эл 2-3 муундан сїйлєйт. Арийне: со-ба-ка ж.б. Муну менен эмне айткым келет Адам Ата келечектин законун, Алтын доордун мыйзамын єзїнїн эрке кулуну Улуу баласы кыргыз элине жалпы адамзатты куткарып калууга, жакшылыкты баштоого илимин жаздырды. Менимче жер їстїндєгїнїн баары жердешпиз (африканец, американец ж.б.). Себеби: кєрїп аткан кїнїбїз, ичип аткан суубуз, дем алып аткан абаабыз, жашап аткан жерибиз бирєє. Улуттар биздин эгизибиз. Улуу кыргыз жаман сєздї оозуна албайт, жакшы атты угузуп, узатып коет антпесе куту качат. Улуу кыргыз утурумдук сєз сїйлєсє же максаты жеўил болсо, Жер эне жерийт, сєзї жел болот. Улуу кыргыз єзїн-єзї тааныбаса, улуттарды ээрчип адашса ар-улуттун улагасында калат. Улуу кыргыз улуулугун сезбесе кїнї учат, абийири тєгїлєт, жеринен, элинен айрылат, тїбєлїк азапта калат. Улуу кыргыз адамзатты улутка бєлбєйт, эгер болсо єзї утулат, соттолот. Улуу кыргыз кор болгон сайын козголот, азайган сайын кулпурат, динге батпай бук болуп бунт чыгарган пенделерди улуулукка буруп тынат. Улуу кыргыз сєз сїйлєбєйт, сєз сїйлєсє сєзї эки болбойт, болушун сїйлєйт, болгон ишти оозуна албайт дегендей бїгїнкї кїндє єзїбїздїн уюткулуу, улуу журт экенибизге маани бербей келдик. Жамандыкта атанын улуу баласы оордун билсе жаназанын башына турат «Атамдан аласаўар болсо менден алгыла, бересеўер болсо мага бергиле» деген болуп. Жакшылыкта улуусу оордун билсе ата оордуна ата, эне оордуна эне болот. Ордун билбесе, кєрїнгєндїн улагасында калат. Кыргыз элинде айтылгандай жер эне, аалам дїйшєнбїдєн баштап жекшембиде куралып бїткєн. 7 кїн, 7 тїн, 7 туз, 7 нота, 7 чакра, Жетиген

6-сентябрь, 2013-жыл

жылдыз, 7 токоч нан, жетинин бири кыдыр, 7 катар жер, 7 катар Аалам (дїйнє) бар экендиги чындык. 1 дїйнє – Пендечилик жашоо, 2 дїйнє – Арбак дїйнє ( Маркумдар), 3 дїйнє – Жаннат дїйнє (Бейиш), 4 дїйнє – Соўку дїйнє, 5 дїйнє – Нур дїйнє, 6 дїйнє – Ааламдык кызматка даярдык, 7 дїйнє - Сыйкыр Касиетке жетишїї (Ааламга кєтєрїлїї), (7 дїйнє боюнча Адам ата кєзгє кєрїнїп, периштелерди жайгаштырып, Адамзат їчїн берген маалымат китебинен алынды китептин аты – Теўир – Ата).

Êûðãûç ýëè Àëëàíû ýìíåãå Òå¢èð äåï àòàøêàí? Байыркы Кыргыз эли баардык нерсенин ордун билип аяр мамиле кылышкан, єз баласындай жумшап жаткан кайын инисин, кайын сиўдисин, да тергешкен. Адамды, Ааламды, Табиятты жараткан Алланы атынан айтпай тергеп, теўдеп берет деп; ак менен караны, жаман менен жакшыны, ысык менен суукту, ийри менен тузду, асман менен жерди, ай менен кїндї, жарык менен тїндї, аял менен эркекти, акыл менен сезимди теўдеп бергендиктен ТЕЎИР деп аташкан. Адам єзї эки достон турат; 1-чи дене дос, соогубуз таштан ( таштын составында эмне болсо; алтын, темир, кремний ж,б) каныбыз (адамдын 70 ) суудан турат. 2-чи жан дос, акыл, сезим, туюм, арамдык, сарандык, кызганыч, берешендик, бийик тїшїнїк, илимдїїлїк, талант, касиет ж.б. Кыргыз эли айткандай, “баш иштебесе колу буттун азабы” дегендей. Бїгїнкї кїндє жалпы Адамзат жан дїйнєсї жардыланып (материалдык мир) їчїн абийирин, элин, жерин, жараткан Теўирди, Теўир жараткан Адамзатты сатып, алдап калган мезгилде жердеги Адамзаттын ойлоп чыккан илими (окумуштуу, саясатчы ж,б) Адамзатка ажал, азап алып келген мезгилде (доллар, бийлик, байлык, оружие) Теўир атадан Кыргыз элине Кыргыз тилинде жалпы Адамзат їчїн жан дїйнєнї бийиктетїїчї илими (закону) кайыптан жазылып жатат. Кыргыз элинде айтылып келет нике кайып , єлїм кайып, конок кайып, дидар (тулпардын пири), кайып деген кеп бекеринен эмес. Кайсы кїнї єлїм, конок келээрин, ат-чабышта кайсы тулпар чыгаарын, нике кимге канча жолу буюраарын билбейбиз. Манас эпосу, академиясы дагы кайыптан берилет, айтылат, жазылат, башка улутта жок. Кыргыздын тили – кылымдын тили, кыргыздын тили – Манастын тили. Касиеттїї, куттуу тил ааламынан сєз алып дарылаган эмдїї тил, орунду тил ойду тил, сахнасына кєрк берип кыргыз кийим, кыргыз тил. Аскадан бїркїт алдырган куштардын тилин билген тил, тулпарын буудан тапташып саяпкер деп аталып айбандын тилин билген тил. Манас атам сїйлєгєн, баалуу тил барктуу тил, улуулата сїйлєгєн салт сактаган салттуу тил дегендей, єз элибизди жерип, єз тилибизди чанып батыштын мыйзамын, этика салтын, жыртык кийимин таўуулагандыктан єзїбїздїн кыргызчылыгыбызды, улуу салт-санабызды, їрп-адатыбызды, касиетибизди карманалбай ар-кандай агым диндерди ээрчигендиктен

бїгїнкї кєрїп жаткан кїнїбїз ошол себептен. Кыргыздын ырыскысы кайыптан буйрулган деген бекеринен эмес. Сырттан карыз алып келген акчалар кыргыз элине буйрубайт. Байыркы кыргыз кайып дїйнєгє маани берип келген. Ханы, бийи, байы тїшкєрдїм тїшїмдє мїшкїл иш кєрдїм деп азыркыдай кошоматчыларын эки жїздїїлєрїн, ат токугучтарын эмес, кыргызды туура тааныгандарды: аксакалдарын, олуяларын, кєрбєй туруп кєсєм сїйлєгєндєрїн, бийик ой айтып бийлик кылгандарын талкууга чыкырып жоорутуп дагы бирєєлєр єзї кєргєн тїштї бир кырынан кєргєнїн билип, тїшїнє, тєлгє белгилерге карап ата-тегибиздин арбайы эскертїї берип, багыт кєрсєтїп жатыптыр деп иш тутунган, аткарган, жылдызга карап жолго чыккан. Азыр дагы жердеги кєзгє кєрїнгєн нерсе бїтїп жалпы адамзат багытын таппай калган мезгилде ааламдан Манас эпосу кандай берилсе жаўы доор, жашоо жол-жобоо эрежеси, жан дїйнє илими кайыптан берилип Теўир-Ата, кийиз китеп, жаны психология, анатомия, астрология, экономика, политика, экология китептери жазылып жатат. Бул келечектин закону, коду. Бул улуу илим, дин эмес, динге тереў берилип кеткендер акыркы пайгамбар Мухаммед дейт, ооба акыркы пайгамбар Мухаммед, азыр адамзат сабаттуу адис болгондуктан (техниканын жетишкендиги: компьютер, телевизор, радио). Улуу илим аркылуу адамзат баардыгы пайгамбарлык деўгээлге жетишет, кєкїрєгї ойгонот, тїшаян кєрєт, ортончусу жок эле аалам жер менен байланышып, оюндагысы оорундалып калат. Жан (жан-досубузду) дїйнєбїздїн жардылыгынан адамдын атасы аалам, энеси жер, жаны аба нур, каны суу, сєєгї таш, кєкїрєгї от экенин эсибизге албай билбей келгенбиз. Адам єлгєндє жан досубуз жети катар ааламга кетет, дене досубуз гана єлєт (таш, суу), жер эне єзїнє жашырат, жан досубуз єлбєйт (нур). Жан досубуздун жардылыгынан жашап жаткан табиятка маани бербей келгенбиз, адам суудан, таштан, оттон, абаадан жаралган болсо, адам жандуу демек табият жандуу.

Òàáèÿòòûí óí÷óêïàñ óëóó ñûïàòòàðû, ñûðëàðû æàíà àäàì ìåíåí áàéëàíûøû Табият сыйынганды сыйлайт, табият мээнеткеч карапайымды кастарлайт, табият эгесин унутканды жазалайт, табият сєзї жок тарбиялайт, табият їнсїз сїйлєп адамзатты улуулукка калыптандырат, табиятсыз жерде жашоо жок, табият кырсыкканда эчким токтото албайт, табият теўирдин кєзгє кєрїнгєн керемети, табият биз єлгєндє сєєгїбїздї єзїнє жашырып алуучу жердин ээси, табият биз барып сыйынган мазарлардын ээси, табият теўирдин жердеги кабарчысы деп Теўир атам бекеринен улуу илимде жаздырып жатпаса керек. Дїйнєдє эмнеге табигый кырсык болуп жатат? Дїйнє эли кайталанма жашоодон тажап, багытын таппай, байлыкка, бийликке, динге батпай, эркеги эркегин, аялы аялга тийип, Кудайга сыйынган болуп, а бирок Кудай жараткан адамды бийлик, байлык талашып, атып, сатып жаткандыктан жер эне, Теўир ата сыр кєрсєтїп жатат. Адамзатта бир адал жер калбады, табиятта бир арам жер калбады. Адамзаттын аў-сезими бїгїнкїгє чейин ааламга, Теўирге жарактуу єнїккєн эмес. Адам жаралганда сїйлєгєндї билбей жаралып, чийки тамак жеген болсо. Сїйлє мїмкїнчїлїгї пайда болуп, суу доорун, таш доорун, темир доорун, техника доорун ж.б. басып єтїп теўдик (алтын) доор босогосунда турат. Мындан ары адамзат бийлике, ок даарыга, байлыка баш ийбейт. Жан дїйнєсїндє єзгєрїї болуп жаман нерселерди жерип (ушак

айыў сєздєрдї, бейчеке кылыкты) бир этап адамдын сезим туюмунда ачылыш болот. Бїгїнкї заманга чейин техника чексиз єсїп келген эми техника кыйраса кыйрайт, єсїї болбойт. Адамзаттын гени жетилип, жан досунда єзгєрїї болот.

Àð áèð äîîðäóí óëóó èëèìè áîëîáó? Ар нерсенин убагы болот, учур чагы болот, Улуу илими болот, себеби Аалам, адам тынымсыз, чексиз єсїїдє, касиет кїчїнє кирїїдє, элге эркин єсїї буйрулат, бурулуш болот, доор алмашат, Адам Ааламдык жашоого жарактуу жан дїйнєгє ээ болот.

Ïåíäå÷èëèê æàøîîíóí ò¿ç¿¿÷¿ñ¿ áîëãîí àÿë-ýðêåêòèí ìèëäåòè, îîðäó, ïàðçû Аялдар – тутандыргыч, эў негизги калыптандыруучу кїч. Аял – ар кандай иштин жїз ачаары. Аял – дїйнє элинин тїзїїчїсї. Аял жакшы жакка єнїксє єнїктїргїч, кєрктєндїргїч, эў башкы кїч, жаман жакка єнїксє – жегич, ириткич зат. Аялдын тїзїлїш турпаты – изилдене турган чоў илим, тїгєнбєс жашоону чексиз мейкиндикти туюндурат. Аял акыйкатка барганда эркекке караганда кєп нерсеге жооп берет, себеби аялга жаралган кїндєн тартып кєп кызмат ыйгарылат. Аял – ишенчээк, коркунчаак, ийилчеек кечиримдїї келет. Аялдын жан дїйнєсї жар болсо – жакырчылыкты, жаман жашоону тартуулайт. Аялдын єрчїгєн єзєгї – жакшы иштерге єбєлгє тїзїп ємїрдї узартууга – жакшы жашоого алып келет. Аялдын теўир ата берген ордунан туура эмес єскєн багыты: шашмалык, алдамчылык, кенебестик, бийликке кызыгуу, менменсинїї, бирєєнї башкаруу, кїйєгє теўелїї, кур намыс, мактанчаактык, катуу кыймыл, кур кыял, байлыкка кызыгуу, жасалма мамиле, эки жїздїїлїк, кыянатчылыкка баруу, сезимсиздик, тилге кирмелик, жеўилдик бул сыпаттар аялда болсо ички кылтырак, сырты жылтырак буюм эле болуп калат. Эне тилеги менен жеўет, эркек билеги менен жеўет дегендей. Аял жаратуучу болуш їчїн тємєндєгїдєй сыпаттар керек: Сыпай мамиле, назиктик, купуя сыр сактоо, токтоолук, жєнєкєйлїк, кечиримдїїлїк, тил билгилик, чечкиндїїлїк, акырын кыймыл, илимдїїлїк, акыйкат таануу, ар нерсеге єз багытына мамиле жасоо, карапайымдык, кайрымдуулук. Аял Кудай тараптан кєп нерсеге милдеттендирилген. Аял єзїнїн жол-жобоосун єздєштїрє албаса айлана бїт нуксуз, кїйєлєрї кунсуз, турмуштары эптемей, мамилеси маўызсыз, жїрїм-туруму жараксыз, їй-тутуну ирээтсиз, эптеп кїн кечирмей болот.

Àäàì äåãåëå êèì? Адам – кудайдын, ааламдын, табияттын кичирейтилген микро їлгїсї, Адам ата, Обо эненин урпагы. Пендечиликтен чыгып адам бололу, жан дїйнєбїздї єстїрєлї, ааламга,

Теўирге биздин жан дїйнєбїз гана керек. Бийлигибиз, байлыгыбыз, сулуулугубуз, дене досубуз (пенде корпусубуз), сырткы тон жерде калат. Жети катар ааламга, жашоого биздин жан дїйнєбїз гана жарактуу. Урматтуу улуу журтум кыргызга адамзатты сактап калуу їчїн илим, касиет, кут тїштї, жоопкерчилигибизди моюнга алып, єзїбїздї улуу эл экенибизди таанып оордубузга отуралы. Тїндїк бул кыргыз, уук бул улуттар тїндїккє биригет, табият бул кереге, улуу илим менен тїндїгїбїздї кєтєрїп, єзєгї соолуп, согушуп жаткан улуттардын башын бириктирели, табият (кереге) ошондо гана тынчыйт. Єткєєл мезгилде ар бир адамдын, улуттун, мамлекеттин милдети, кызматы, миссиясы бар. Кырсык адам кызматын, милдетин унутканда Кудайдын ачыктан эскертїїсї, кызматыбызды кылалы. Урматтуу журналисттер, окумуштуулар адамзатка, кыргызга кайдыгер карабаган жарандар каршылашты токтотуп калыстык менен орто кеўеш куруп, мамлекет, жер элдики. Кєрїнгєнгє суктанбай суурулуп чыгалы. Кызмат, милдетибизди аткаралы. Улуу сєздєрдї сїйлєп чыкканга менде мїмкїнчїлїк аз. Мамлекеттик телерадиолор бир беткей бийликтегилерди мактаса, менчик гезит ээлери єздєрїнїн санаалаштарын мактап, бирєєлєрдї каралап кызмат кылып калган мезгил. Гезит бетине чагылдырууга ар кандай суммадагы акчаларды сурап келишет, мен єзїмдї мактап жаткан жокмун улуу жан дїйнє илимин гана чагылдырган їчїн акча тєлєп чыгуу менин кєўїлїмє туура келбеди. Адамзат акылдуусунуп жакшы адамга жаман адам сєзї менен теў келип калган убакытта бирєє айтып чыгыш керек экен да. Бїгїнкї кїндє акылдуубуз дейбиз, акылдуу болсок бир макал-лакап ойлоп табалычы. Акылдын жеткен чеги комерция. Сезим иштетпей калганбыз. Кудайсыз куурай башы сынбайт дегендей, Кудайдын буйругу менен кєкїрєгїмє жалын, дух, оозума от келип, илим алып, тїшїнїк кеўейип, ишеним пайда болуп аткаруучу болуп чыгып жатам. Бул илимден сиздер адам болуп чыгасыздар. Їч жыл бою гезит бетине жазсак дагы аздык кылат. Китептер бар, алып окуп жан дїйнєўїздєрдї кеўейтиўиздер. Медсестра болуш їчїн деле илим алат, тїшїнєт, ишенет анан аткарат. ВУЗдан адам адис болуп чыгат, бул илимден да адам-жаратуучу болуп чыгат. Гезит бетиндеги ушак-айыў сєздєн адамзат деле чарчап баратат, бул мен айтып жаткан сєздєрдї жетекчилер, эл деле тїшїнєєр мезгил келээр. Ойчул элсиўер омокту оюўар, келечекке кеўешиўер болсо ийри отуруп тїз кеўешели. Мамлекет башындагыларга кара кїчїбїз керектир, каражатыбыз керектир орто кеўеш куруп ой калчайлы. Ааламдын астында адамзат алсыздык, башка багытыбыз жок. Сизди урматтап сыйлап Арстан-Алай Абдылдаев, байланыш телефону: 0550-788-188


11

н и д р е л э э л а б а н а ж т Дар и б е б е с келїї исЛам Шарияттары

Имам раббани хазреттери адамдын башына келген балээлердин келїї себептерин суроо жана жооптор менен мындайча тїшїндїрїїдє: Суроо: Пайгамбар жана олуя дайыма дарт жана балээлердин ичинде жашады. Бирок, Шура сїрєсїндє: "Силерге келген балээлер кїнєєлєрїўєрдїн жазасы”, - деп айтылууда. Бул аятка карай турган болсок дарт-кыйынчылыктардын кєптїгї кїнєєнїн кєп экендигин кєрсєтїїдє. Пайгамбар жана олуя болбогон адамдын кєп кыйынчылык тартуусу керек болсо да досторуна эмне себептен дарт жана балээ берїїдє? Душмандары эмне себептен ырахат жана ниматтардын ичинде жашоодо. ЖООП Дїнїйє ырахаттана турчу жер эмес. Акырет ушул їчїн жаратылды. Дїнїйє менен акырет бири-биринин карама-каршысы. Бирин кубантуу экинчисин нааразы кылат. Б.а., биринде ырахаттык издєє экинчисинде азап тартууга себеп болот. Ошондуктан, дїнїйєдє ниматтары, лаззаттары кєп болгондор буларга керек болгон шїгїрїн орундабай турган болсо акыретте єтє оор азап тартышат. Ушул сыяктуу эле дїнїйєдє коркунучтардан сактанса да кєп азап тарткан момун акыретте кєп лаззаттарга ээ болот. Дїнїйєдєгї ємїр акыреттин узундугунун жанында тамчы дагы боло албайт. Чеги бар нерсени чеги жок нерсе менен салыштырып болобу? Мына ошондуктан досторуна мээримдїїлїк кылып, чексиз ниматтарга ээ болуулары їчїн дїнїйєдє бир канча кїн кыйынчылык тарттырууда. Душмандарына бираз лаззат берип, кєп азапка карай тартууда. Суроо: Аллаху таала бардык нерсеге кадыр. Досторуна дїнїйєдє да, акыретте да ниматтарды бергенде жана дїнїйєдє берген лаззаттар акыретте булардын азап тартуусуна себеп болбогондо жакшы болбос беле? ЖООП Мунун тїрдїї жооптору бар. Жетєєсї мындайча: 1- Дїнїйєдє бир нече кїн дарт, кыйынчылык тартышпаганда Жаннат ниматтарынын кадырын билишмек эмес жана чексиз ниматтардын кадырын билишмек эмес. Курсагы ачпаган адам тамактын лаззатын тїшїнбєйт. Азап тартпаган адам ырахаттыктын кадырын биле албайт. Дїнїйєдє буларга кыйынчылык берїї дайыма боло турчу ниматтарды кєбєйтїї їчїн. Бул кыйынчылыктардын ар бири нимат болуу менен бирге жахил калкты сыноо їчїн улууларга берилген ниматтар кыйынчылык болуп кєрсєтїлїїдє. Чоочундарга кыйынчылык болуп кєрсєтїлгєн нерселер досторго чоў нимат болуп саналат. 2- Балээлер, кыйынчылыктар жахил адамга кыйын болгону менен бул улууларга сїйгєндєрїнєн келген бардык нерсе таттуу болот. Ниматтардан лаззат алгандай эле балээлерден дагы лаззат сезишет. Жада калса балээ бир гана сїйїктїїнїн арзуусу болуп, єздєрїнїн каалоолору аралашпагандыктан дагы да таттуу сезилет. Ниматтарда бул лаззат боло албайт. Себеби, ниматтарда напсилеринин каалоолору да бар болот. Балээ келген кезде напсилери ыйлайт, сыздайт. Бул улуулар балээлерди ниматтан да артык жакшы кєрїшєт. Булардын дїнїйєдєн ала турчу лаззаттары балээлерден, кыйынчылыктардан келет. Дїнїйєдє дарт жана балээ болбогондо булардын кєзїндє дїнїйєнїн эч бир баасы болмок эмес. Дїнїйєнїн кыйын жагдайлары болбогондо алар їчїн бош, маанисиз болмок. Ошондуктан, Аллаху тааланын достору дїнїйєдє да, акыретте да куба-

нычтуу болушат. Башка тїшкєн дарттардан ала турчу лаззаттар акырет лаззаттарынын азайуусуна себеп болбойт. Акыреттеги лаззаттарды кетире турчу нерсе – бул жахилдер издеген нерселер. Аллаху тааланын башкаларга берген ниматтары досторуна рахмет болуп саналат. Аларга дарт, азап болуп сезилген нерселер болсо досторуна нимат болуп саналат. Башкалар нимат келгенде кубанышат, азап келгенде кєўїлдєрї тїшєт. Бул улук заттар ниматтарга да дарттарга да кубаныч менен мамиле кылышат. Себеби, булар иштердин жакшылыгына, жамандыгына карашпайт, иштерди жасагандын сулуулугун карашат. Иштердижасаган сїйїктїї болгондуктан иштери да сїйїктїї жана таттуу болуп сезилет. Бул дїйнєдєгї бардык нерсе сулуу болгон жасоочунун иши болгондуктан дарт жана зыян берсе дагы буларга каалаган жана сїйгєн нерселери болуп сезилет.

ээ болушкан. (Ал-и Имран 140) 4- Ооба, Аллаху таала бардык нерсеге кадыр. Досторуна дїнїйєдє да, акыретте да ырахаттык бере алат, бирок, адаты ушундай. Кудуретин хикматынын жана адатынын алдына жашырууну жактырат. Иштерин, жаратуусун себептердин алдына жашырган. Ошондуктан дїнїйє акыреттин терси болгондуктан достордун акырет ниматтарына жетїїлєрї їчїн дїнїйєдє кыйынчылык тартуулары керек. [Аллаху тааланын достору дарттардын, балээлердин, коркунучтардын алдын алышат. Булардан кутулууга аракет кылышат. Чыдай албай турган нерселерден алыс болуу Пайгамбарлардын сїннєтї. Алдын алууларына, аракет кылууларына карабай башка тїшкєн балээлерден ырахаттык алышат. Дарттардан ырахат табуу – бул бийик даража болуп саналат. Єтє аз тандалган заттардын кыла турган иши болуп эсептелет.]

Аларга таттуу болуп сезилет. Аллаху таала досторун ар качан єз арзуусуна ыраазы кылдырып, ырахаттык жана лаззат ичинде кармоодо. Башкаларга дарт болгон нерселер достору їчїн жамал жана кемал болууда. Булардын арзууларын арзуу кылынбай турган нерселердин ичине жайгаштырды. Дїнїйє лаззаттарын башкаларга тескерисинче акыреттеги даража жана лаззаттарынын кєбєйїїсїнє себеп кылды. 3- Бул дїнїйє сыноо боло турган жер. Бул жерде хак менен батыл, б.а., чындык менен жалган аралаш болот. Бул жерде Аллаху таала досторуна дарт жана балээлерди бербей бир гана дшмандарына бергенде дос душмандан бєлїнїп белгилїї болуп калмак. Сыноонун пайдасы болмок эмес. Кайыпка ыйман кылуу керек. Дїнїйє жана акыреттин бардык саадаты кєрбєй туруп ишенїїгє байланыштуу. Хадид сїрєсїнїн "Аллаху таала, Пайгамбарларына кайыптан, кєрбєстєн жардам кылгандарды билиш їчїн...” деген маанидеги 25-чи аятында бул абал билдирилїїдє. Досторун балээлердин ичинде кєрсєтїп, душмандарынын кєзїнєн сактады. Дїнїйє сыноо жайы болду. Достору балээде калгандай кєрїнгєнї менен чындыгында болсо ырахатка бєлєнгєн. Пайгамбарлардын душмандар менен согушуулары да мына ушундай болчу эле. Бадр согушунда мусулмандар, Ухудда болсо капырлар жеўишке

АСЫл ЖООП Дарттардын жана балээлердин келїїсїнє себеп – бул кїнєє кылуу. Бирок, балээлер, кыйынчылыктар кїнєєлєрдїн кечирилїїсїнє себеп болот. Ошондуктан, досторго кыйынчылыктар, балээлер кєп келе турган болсо кїнєєлєрї калбайт. [Бирок, тообо жана истигфар кылганда да кїнєєлєр кечирилет. Дарт жана балээлерге зарылчылык болбойт. Ошондуктан, дарт жана балээден кутулуу їчїн кєп истигфар окуу керек.] Достордун кїнєєлєрїн душмандарынын кїнєєлєрїндєй деп ойлобош керек. "Жакшылар жакшы деп эсептеген нерселерди достор кїнєє деп билишет”, - деп айтылган. Булардын кїнєє жана кемчиликтери болсо дагы башкалардыкы сыяктуу эмес. Жаўылуу жана унутуу сыяктуу. Ниет кылынып, чечим чыгарылып кылынган эмес. Таха сїрєсїнїн: "Адемге алгач айттык. Бирок, унутту. Азм менен, чечим менен кылбады” деген маанидеги 115. Аят-ы каримада муну билдирїїдє. Ошондуктан, досторго келген дарттардын, балээлердин кєп болуусу кїнєєлєрдїн кєп болгондугун кєрсєтпєйт, кїнєєлєрдїн кєп кечирилгендигин кєргєзєт. Досторуна кєп балээ берїї менен кїнєєлєрїн кечирет, тазалайт. Ушундайча буларды акырет кыйынчылыктарынан коргойт. Жаханнамдагы єтє оор азаптардын бир канча кїндїк кыйынчылык менен кетирилїїсї жана кїнєєлєрдїн тазалануусу їчїн

дїнїйєдє себептердин жиберилїїсї кандай деген чоў нимат. Досторго бул мамиле кылынып жатканда башкаларынын кїнєєлєрїнїн эсебин акыретке калтырууда. Ошондуктан, досторго дїнїйєдє кєп дарт жана балээ берїїсї керек. Башкалар бул ихсанга ылайык эмес. Себеби, чоў кїнєє кылышат, жалбарышпайт, моюндарын бїгїп ыйлашпайт жана Ага сыйынышпайт. Кїнєєлєрдї атайылап эч тартынбастан кылышат. Жада калса Аллаху тааланын аяттарын азилдешип, ишенбей турганчалык чегинен чыгышат. Жаза кылмыштын чоўдугуна карата єзгєрєт. Кїнєє кичине болуп, кїнєєлїї адам мойнун бїгїп жалбара турган болсо бул кїнєє дїнїйєлїк кыйынчылыктар мнен кечирилиши мїмкїн. Бирок, кїнєє чоў болсо жана кїнєєкєр адам моюн сунбаган, сый-урматсыз болсо мунун жазасы акыретте чексиз жана оор болушу керек болот. "Аллаху таала аларга зулумдук кылбайт. Алар єздєрїнє єздєрї зулумдук кылып, оор жазаларга ылайык болушту”, - деп буюрулду. (Нахл 33) Жахилдер, акмактар "Аллах досторуна эмне їчїн балээ жиберет да нимат бербейт” деп бул сїйїктїї пенделерге ишенишпейт. Капырлар адамдардын эў жакшысына да мына ушинтип айтышчу эле. "Капырлар: "Бул кандай Пайгамбар, биз сыяктуу жепичет, кєчєдє басып жїрєт. Пайгамбар болгондо єзїнє периште келип жардамчы болмок, бизге алар дагы кабар берип Тозок менен коркутушмак. Же болбосо Раббиси акча казыналарын жибермек же жемиш бакчалары, айдоо талаалары болуп каалаганын жемек”, - дешти... [Фуркан 7] Мындай сєздєр акырет жашоосуна ишенбегендердин сєздєрї. Жаннат ниматтарынын жана жаханнам азаптарынын чексиз экендигин билген адам дїнїйєнїн бир канча кїндїк кыйынчылыктарына маани бермек беле? Бул дарттардын чексиз саадатка себеп боло тургандыгын ойлоо менен буларды нимат деп тозуп алат. Балээлер, кыйынчылыктар сїйїїнїн эч жаўылбас кїбєлєрї болуп эсептелет. Акмактардын муну тїшїнє алышпагандыгы маанилїї дагы эмес. 6- Балээ – бул сїйїктїїнїн кылтагы болуп саналат [сїйїктїї єз ашыгын єзїнє тартуу їчїн жиберген кылтак.] Ашык болгондорду сїйїктїїсїнєн башка нерселерди кароодон коргогон камчы сыяктуу. Ашыктарды сїйїктїїгє бурат. Ошондуктан, дарттардын, балээлердин досторго жиберилїїсї керек. Балээлер досторду сїйїктїїдєн башка нерселерге берилип кетїї кїнєєсїнєн коргойт. Башкалар болсо бул ниматка ылайык эмес. Досторду кыйнап сїйїктїїгє тартышат. Каалаганын дар жана балээ менен тартышат жана аны сїйїктїї даражасына кєтєрїшєт. Каалабагандарын болсо башын бош кылып таштап коюшат. Булардын ичинен чексиз саадатка ылайык болгону єзї туура жолго келип, эмгектенип, тырышып ихсанга жетет. Кєрїнїп тургандай эле тандалган пенделерге балээ кєп келет. Эмгектенгендерге анчалык келбейт. Ошондуктан, жактырылгандардын, тандалгандардын жана сїйїлгєндєрдїн баштарынын таажы болгон Пайгамбарыбыз: "Мен тарткан кыйынчылыкты эч бир Пайгамбар таркан жок”, - деп буюрду. Ошон їчїн дарт жана балээлер досту доско жаўылбастан жеткире турган уста жол башчы болуп саналат. Сїйїктїїсїнєн башкага карап ага так тїшїрїїдєн коргошот. Ашыктардын казына ээси болуп мунун бардыгын берип дарт жана балээлерди сатып алгандыгы єтє таў калыштуу. Ашк-ы илахиден кабары болбогон адам дарт жана балээден кутулуу їчїн бары жогун сарп кылат. (Уландысы кийинки санда) 6-сентябрь, 2013-жыл


12 ЖУМгАЛ рАЙоНУНУН КУЙрУЧУК АЙЫЛЫНДА АвТорДУК КЛАСС АЧЫЛДЫ

Нарын облусунун Жумгал районунун Куйручук айыл аймагынан орун алган Аблас Сулайманов атындагы орто мектебинде окуу жылынын алдынкы кїнї эл агартуунун кызматкери, алдыўкы мугалим кыргыз тилчи маркум Байтокова Зулайка Ибраимакун кызынын автордук классы ачылды. Автордук классты ачууну уул, кыздары жана айыл тургундары демилге кылып келген. Кєп жылдан бери эл агартуунун кызматкери болуп кызмат єтєп, ємїрїн мектепке арнаган кыргыз тилчи мугалими Байтокова Зулайка Ибраимакун кызынын єздїк классы ачылды. Автордук класс ачуу аземине уул, кыздары, айыл тургундары, педагогдор, айыл аксакалдары жана райондун айрым жетекчилери катышышты.

«Мындан ары апабыздын автордук классын жылына оўоп тїзєп, керектїї жабдыктарын толуктап турабыз. Ошол менен бирге жылына эў алдыўкы 1 мугалим менен 2 окуучуга атайын стипендия берилип турат. Биз апабызды эли жана жердештери эми баалап, мына атын чыгарып класс берип жатасыздар, биз ар жыл сайын колдоо кєрсєтїп турабыз» — дейт маркумдун уул, кыздары. Эске салсак, Байтокова Зулайка Ибраимакун кызы 1930-жылы Нарын облусунун Нарын районуна караштуу Орто-Нура айылында чарбалуу адамдардын їй-бїлєсїндє туулган. 7-классты 1945-жылы артыкчылык грамота менен бїтїрїп, Нарын педагогикалык окуу жайын кирген. Аны 1948-жылы артыкчылык аттестаты менен бїтїргєн. Ошол эле окууну єзї менен чогуу бїткєн Жарбаналиев Абдыкожого баш кошуп, Жумгал районунун Багышан азыркы Куйручук айылына келин болуп келет.

Эмгек жолун 1948-1951-жылдары Чаек, Тїгєл-Сай мектептеринде башталгыч класстардан сабак берет. 1951-жылы Нарындагы эки жылдын пединституна кирип, 1953-жылы артыкчылык диплом менен бїтїрєт. 1953-1957-жылдары Багышан мектебинде окуу бєлїмїнїн башчысы, 1958-1964 жылдар аралыгында ошол эле мектептин директору болуп иштейт. 7 баланы тєрєп, тарбиялап багып єстїрєт. 6-сентябрь, 2013-жыл

аймак Байтокова Зулайка жердештерининин ишенимине ээ болуп 1961-жылы Жумгал райондук Советинин депутаты болуп шайланган. 1960-жылы 30 жашында СССР Жогорку Советинин «Ардак белгиси» орденине татыктуу болгон. Ошол эле жылы Кыргыз ССР Жогорку Советинин «Ардак грамотасы» менен сыйланган. Кєп жылдык эмгеги эске алынып 1984-жылы «Эмгек Ветераны» медалы менен сйланат. Кыргыз Советпроф єзїнїн ардак грамотасы менен. 1964-жылы «Энелик медалы», 1968-жылы II-даражадагы «Эне даўкы» орденин ээси болот.

КЫргЫз-єзБЕК ЧЕгАрАСЫНДА КїЙїїЧї МАЙ, КУрУЛУш МАТЕрИАЛДАрЫ ЖАНА АзЫК-ТїЛїгї БАр 20 вАгоН КАрМАЛДЫ

тарына кантип жарыялаш керек, коомдук уюмдарга кєзємєл жїргїзїї жана анализдєє менен єз ишмердїїлїктєрїн коомго жарыялоо багыттарын тїшїнїштї. Ошондой эле коомдук уюмдардын єкїлдєрї бардык коомдогу болуп жаткан иш аракеттерди, жасалып жаткан иштерди баамдоону, жаштар менен тагыз кызматташууну, коомдук уюмдун ички жана тышкы иш аракеттерин баамдап ага баам берїїдєгї тажрыйбаны алмашууну їйрєнїшїїдє. нин басма сєз кызматы кабарлайт. Бардык мектептерде алгачкы коўгуроо кагылууда. Адатта 1-сентябрда белгиленчї Билим кїнї быйыл жекшембиге туш келгени їчїн 3-сентябрга жылдырылган. Билим берїї министрлигинин маалыматына караганда, 2012-2013-жаўы окуу жылында Кыргызстанда жїз эки миўге жакын бєбєк алгачкы жолу мектеп босогосун аттайт. Министрлик быйылкы жылы мектепке кирген жеткинчектердин саны єткєн жылга салыштырмалуу кєбєйгєнїн билдирїїдє.

«КЫргЫзпоЧТАНЫН» ДУБАНДАгЫ ЖЕТЕКЧИЛЕрИНЕ МАМЛЕКЕТТИК КЫЛМЫш ИшИ КозгоЛДУ

Бул тууралуу бїгїн парламент жыйынында депутат Абдимуктар Маматов билдирди. Айтымында, вагондорду эмнеге кармашканы азырынча белгисиз. «Єкмєт аларды Кыргызстанга кийирїїгє качан уруксат берерин чечиши керек. Азык-тїлїк, отунга болгон баалар єсїп атса да, єкмєт эчнерсе кылган жок. Темир жол башкармалыгы эч иш кылбастан, алар маселе чечилмейин чегарада жашашы керек эле», – деди Абдимуктар Маматов. Ал мындан улам айрым чарбалар кєп миллиондогон чыгым тартууда.

БАТКЕНДЕ КАрМАЛгАН ТАЖИК ЖАрАНДАрЫ БошоТУЛДУ

Єкмєттїн Баткендеги єкїлї Жеўиш Раззаков билдиргендей, облустун Ак-Чечек айыл аймагында 1-сентябрда курал менен кармалган Тажикстандын тєрт жараны бошотулду. Маалыматтарга караганда, кармалгандардын ишин УККнын облустагы башкармалыгы териштирди. Жыйынтыгында тажик жарандары Кыргызстандын коопсуздугуна коркунуч келтирген эмес деп табылып, аларды бошотуу чечими кабыл алынды. Буга чейин Чегара кызматын Тажикстан жарандарынын жанынан алыска атуучу 5 даана сайлуу мылтык табылганын, аларга мамлекеттик чегараны уруксатсыз кесип єтїп, жашыруун аўчылык кылып жатат деген айып тагылганын билдирген болчу. Раззаковдун айтымында, ал адамдар куралчан эмес, аўчылыкта жїргєн адамдар экени аныкталды. УКК муну териштирип, аларды кылмыштуу аракет жасаган эмес деп бошотушкан.

БЫЙЫЛКЫ ЖЫЛЫ МЕКТЕпКЕ БИрИНЧИ ЖоЛУ КИрИп АТКАН ЖЕТКИНЧЕКТЕрДИН САНЫ єТКєН ЖЫЛгА САЛЫшТЫрМАЛУУ Кєп Кыргызстанда 2 миўден ашуун жалпыбилим берїїчї жана 60 жеке менчик мектеп расмий тїрдє жаўы окуу жылына киришти. Бул тууралуу Билим министрлиги-

«Кыргызпочта» мекемесинин Сузак райондук филиалынын жетекчилерине Жалал-Абад облусунун прокуратурасы тарабынан мамлекеттик кылмыш иши козголгонун Башкы прокуратуранын маалымат кызматы билдирет. Райондук «Кыргызпочта» жетекчилери алдын ала сїйлєшїп, 42 жалган документ тїзїшкєн. Аныгында алар 1 934 620 сом кымырып, мамказынаны ири суммадагы чыгымга учураткан. Учурда бул боюнча кылмыш иши козголду.

ЖАшТАр МЕНЕН Иш АЛЫп БАргАН БЕЙєКМєТ УюМДАрДЫН єКїЛДєрї ЧоЛпоН-АТА шААрЫНДА оКУУ ТАЖрЫЙБАДАН єТїшТї

Ысык-Кєл облусунун Чолпон-Ата шаарында 2-сентябрдан 6 сентябрга чейин єлкєнїн 7 дубанынан келген жаштар менен иш алып барган бейєкмєт уюмдардын єкїлдєрї арасында уюмдар коомдо иш алып баруусу жана анын коомчулук менен тыгыз кызматташуусу боюнча окуу єткєнїлдї. “Сорос-Кыргызстан” Фондусунун жаштар программасынын алкагында "Коомчулук менен иштєє жана коомчулуктун пикирин жаратуу" темасында тажрыйба топтоо жана єз ишмердїїлїктєрїн маалымат каражаттары аркылуу, социалдык тармактар аркылуу чагылдыруу менен коомдогу бардык пикирди орчундуу жаратуу жагдайларын їйрєнїштї. Окуу семинарды “Сорос-Кыргызстан” Фондусунун жаштар программасынын адистери єтїп, анда жаштар уюмдары, жаштар жана коомчулук менен иш алып барган коомдук фонд, демилгечи топтор єз ишмердїїлїктєрїн маалымат каражат-

НАрЫНДА ТроЛЛЕЙБУСЧУЛАр Иш ТАшТАшТЫ Нарын шаарында троллейбустардын ай-

доочулар иш таштоого чыгышты. Шаардык троллейбус ДЕПО мекемесинин жетекчиси Жумабек Осмоналиевдин айтымында, азыр 4 троллейбустун їчєє оў абалда турат. Балдар жана студенттер окууга келишкенде алар дагы ишти баштайт. «Бирок биздин кызматкерлер бир иштеп, андан кийин эч кимиси жумушка чыгышпады. Анткени, иштегендерге мекеме 168 миў сом карыз болду. Мекемеде иштеген 14 адамдын арты 800 асты 2,5 миў сом гана айлык алышат. Электр энергияга 810 миў, салыкка 317 миў, соцфондго 267 миў сом карыз болуп турабыз»,- дейт Ж.Осмоналиев. Ошондой эле, ал аталган маселе боюнча премьер-министрге чейин киргенин кошумчалады. Шаар, облус бїтїп акыры Жантєрє Сатыбалдиевге киргем. Натыйжада быйылкы жылдын 2-апрели кїнї єкмєттє кеўешме єтїп, атайын протокол кабыл алынган. Ал кеўешмеге Каржы министринин орун басары А. Кожошев, єкмєт аппаратынан Ш.Молдоканов, Б.Турусбеков, А.Мусабеков, Т.Осокеев катышышкан. Ошол протокол дагы аткарылган жок, деп билдирди Осмоналиев.

АК-ТАЛААДА НАрЫН ДАрЫяСЫНДАгЫ СУУНУН КУрАМЫН ТЕКшЕрИп ТУрУУ БоюНЧА ТИЙИшТїї ЖЕрЛЕргЕ КєрСєТМєЛєр БЕрИЛДИ Нарын облусунун Ак-Талаа райондук мамлекеттик администрациясынын жетекчилери, кызматкерлер, мекеме ишканалардын жетекчилери, коомдук уюмдардын єкїлдєрї кечээ, 4-сентябрь кїнї чукул жыйын єткєрїштї. Бул тууралуу Ак-Талаа райондук мамлекеттик администрациясы билдирди. Жыйын, жакында болуп єткєн «Кумтєр» ишканасына байланышкан чуулгандуу окуя эл арасында ар тїркїн кепти жаратып жаткандыгына байланыштуу єткєрїлдї. Ак-Талаа райондук мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары Динара Ысаманбетова 4-август кїнї райондук кїч структуралардын жетекчилеринин, жаштар уюмунун, санэпидстанция мекемесинин жана райондук басма сєз кызматкерлеринин ортосунда чакан жыйын єткєрїп, жалпы райондогу ахыбалдын тынчтыгын кармоону, ошондой эле таза сууларды санэпидстанциядан єткєрїп турууну жана айыл єкмєттєрїнє элге тїшїндїрїї иштерин жїргїзїїнї тапшырды. Жыйында, райондогу жаштар эч кандай чагымчылдык иштерге жол бербей, мыйзам тїрїндє гана иш алып барууну сунуштады. Андан сырткары, Ак-Талаа аймагын кесип єткєн Нарын дарыясындагы суунун курамын текшерип туруулары айтылып, тийиштїї жерлерге кєрсєтмєлєр берилди. мирбек АСАНАЛИЕВ


13 адилет айтикеев: - Машина єткєн трассанын ортосунан кесип чуркап єткєндєр кыйла жол кырсыгына себепкер болушат. Эртеў менен АлаТоо жаўы конушуна барып келе жатып, чоў трассадан бир келесоо чуркап єтїп, менин алдымда келе жаткан портер машина аны кєрє калып кескин тормоз басканда мен аны барып сїзїп алдым. Дагы кудай сактады, ичинде балам жок эле. Портердин арткы жарык бергичи талкаланып, ага 1500 сом тєлємєй болдум. Єзїм болсо машинамдын капоту менен оў жак крылосун оўдотуш керек. Анысы 10 миў сомду чаап барат экен. Жалпысынан 12 миўге чыгым болот экенмин. Жакында эле акчамдын баарына машинанын ходовой бєлїгїн оўдоттум эле, эми мунусу чыкты. Ошентип бир айлыгым машинеге кете турган болду Janybek Janyzak : -Жанагы жолду кесип єткєн суволушту тєлєй турган кылса дурус болмок мыйзам акеў.

зайырбек ажыматов: – Кеп аталышты болсо анда жергиликтїї маалыматтарды чагылдырган ЖТР, ОшТВ, Нарын ТВ, Талас ТВ, Сары єзєн Чїй деген сыяктуу аталыштагы маалымат булактары кандай болуп калат? )))) Менимче бул сайт тїштїк аймагынын маалыматтарын чагылдырганы жатса керек. махабат жайнакова: – Зайырбек мырза кеп аталышы менен эле элди бєлїп жарууга алып келїїдє. зайырбек ажыматов: – Ал биздин жеке єзїбїздїн тїшїнїгїбїзгє, ниетибизге байланыштуу го дейм... Кеп аны ким кандай кабыл алганында болсо керек. Эми бул чынында майда маселе... кєўїл бура турган деле маселе эмес.

деген болот го. Унутпашыбыз керек, ошол чуркап бараткан келесоо, эртеўки кїнї, ар бирибиз же тууганыбыз, уулдарыбызда болуп калышы толук ыктымал!

Жалтырак жамынып жашабай, Жарык нур кєргєнгє сїйїнєт. Генийлер ємїрї жутунбайт, Чоў тойсо чокчоўдоп кутурбайт. Жалганга жармашпайт, бир гана,

зайырбек ажыматов: – Бул маселеге менин тїшїнїгїм жетпейт атат окшойт, кыскасы мага ЫсыкКєл, Нарын, Талас, Чїй, Ош, Баткендин атын алып жїргєн Маалымат булактары кадимки кєрїнїштєй эле таасир этет. Региондун деўгээлиндеги ММК єзїнїн региондук деўгээлде экенин, бїтїндєй аймакты камтый албаганын моюнга алганы жакшы. Бирок тилеке каршы азыр кєптєгєн Маалымат булактары "республикалык" деген статуска ээ болуп алышып, атын да ошондой коюп, анан элдин атынан сїйлєп, бирок региондун деўгээлинде иш жїргїзїп атпайбы... Ой жїгїртїїлєрї, чыгарган кишилери, саясаты жалаў региондук деўгээлде. Ошолор коркунучтуу.

адилет айтикеев: – Ошону айтпайсызбы. Биздин эл кызык, кайсы жерди караба, кызыл кїйїп турганына карабастан эле койдой чубап єтє беришет. Тартипке келтирбесе болбой калды. баяна кулова: – Сиз аны айтасыз, эрте менен эл басчу трассада басып келе жатсам пробкада тургусу келбеген бир келесоо мен басып келе жаткан жол менен айдап "эй кыз мен келе жатам го, четке чыкпайсынбы" деп мага кыйкырып коёт. Аз эле жерден єлбєй калдым. Кудай сактады, бирок єлїп калсам да тиги айбан мени карабайт болчу. деги биздин мамлекетте тартип деген небааааак эле єлїп калса керек

Murat Kurmanov: - Анын эмнеси бар ошого эле бєлїнїп калмак белек , бєлїнгєндї бєрї жейт.

адилет айтикеев: – Балким сен жашылды кїтпєй єтїп кеткендирсиў. Бизде айдоочуларга караганда жєє жїргєндєр эрежени кєп бузушат баяна кулова: – Кайдан мен єтїп кетем. Киши басчу жол менен келе жаткам. Пробкада турбай бурулуп киши басчу жол менен айдап жатпайбы? Ооба да. Сиз азыр жазсаўыз мен їчїн єтє кайгылуу окуяны эстеп кеттим. Жаўыдан машине айдаганды їйрєнїп алып учуп айдап жургєн кезим эле. Бир кїнї Алматыдан тїн бир убакта келе жаткам. Шаарга кире бериште музыканы болушунча коюп айдап келе жатсам бир аял колунда жетелеген баласы бар так алдымдан эч нерсе болбогонсуп єтїп кетип жатпайбы? Машинени катуу бурам деп даракты сїзїп алып 15 кїн комада жаткам. Ойгонсом атаэнем ыйлай берип болбой калышыптыр. 2 ай больницада жатып 4 жыл айдоочулук кїбєлїгїмдєн айрылгам. Ден-соолук дегенди єлтїргєм. Азыр ошондон алган жараатым їчїн кєп ооруп кыйналам. Сиз туура айтасыз жєє жїргїнчїлєр бузат азамат абылгазы: – Єкїнїчтїї Адилет мырза, бирок ылдамдык деген нерсе сакталыш керекта, жок дегенде машинелер ортосундуга интервал

махабат жайнакова: – Зайырбек мырза сизди акын катары тааныйм... Мындай деп кєўїл бєлбєсєк болбойт...

махабат жайнакова: - Коомдо пикир калыптанып, бєлїнїїчїлїккє алып келет. Сиздей кайдыгерлик менен жїргєндєр бат эле буга кєнїп Кореядай болуп экиге бєлїнїп калышыбыз мїмкїн авазбек мурзахалилов : - Анда аталышы саал-саал туура эмес!

**** кунболот момоконов: - Чыўгыз хан тасмасы: генерал Ху єз ордосунда кайсыл бир уруу башчысы жоопко тартып, дарга тартып жатат. Жазалануучу жалынып: Генерал Ху, мени єлтїрє кєрбєўїз, мен башкарган аймактын жарымын берем, ойлонсоў боло, жарымын! Генерал Ху: Сен аймагыўдын жарымын эбак Мангулдарга берип койгонсуў, сендей саткынчыларды азыр жок кылбаса, кийин жерге батпай кетишет. Жандын таттуулугун карабайсызбы. Єлїм алдында мїмкїн баардыгы бир тыйын болуп, байлыгыў, бийлигиў да тїккє турбай калат кєрїнбєйбї. Чириген Цин династиясынын бир кєпєсї, єзїнїн кетирген кемчилиги, саткынчылыгы, байлык бийлик їчїн баарына барган арам оокаттуулугу, элин сыйлабаган ачкєздїгї акыры аны єлтїрдї. Мен биздеги арам оокаттуларды, дал ушундай кїн кїтїп турганын жана дал ошондой жаза алып жаткандарын кєргїм келет. **** бердибек жамгырчиев:

гЕНИЙЛЕр БАЙКАЛБАЙ ЖїрїшєТ Генийлер кєзгє да кєрїнбєйт, Аларга кєўїл эч бєлїнбєйт. Кейитип жїрєгїн бекерге, Керексиз ойлорго чємїлбєйт. Генийлер жєнєкєй кийинет, Кыйналат, миў єлєт, тирилет.

Жан дїйнє байлыгын утурлайт. Карааны кєрїнбєй сыйдын да, Генийлер кєнїшєт ый-муўга. Акмактар асылып ийнине, Ар дайым калышат шылдыўга. Табышмак ємїрдї сїрїшєт, Жалындап, от болуп сїйїшєт. Биз менен бир жашап жатса да, Генийлер байкалбай жїрїшєт. Кепинге чындыкты жашырып, Келебиз жалганга баш уруп. Генийди таптакыр кєралбас, Демек биз пендебиз макулук. www.tushtuk.kg деген сайт чыгыптыр. Фейсбук социалдык тармактарында кызуу талкууга алынды. махабат жайнакова: -Тїштїк деп аталышыўар эле жаман экен!!! Буга чейин саясатчылар бєлїп жатса, эми минтип ЖМКга жетти... Бул оюўарды такыр эле колдобойм... Силерди эл душманы катары эсептейм... Силердин єнїгїп кетишиўерди каалабайм...Тескерисинче, эртерээк жабылышыўаарды каалайм! зайырбек ажыматов: – Оммеееей ботом, эл укпасын...Тїштїк болосуўбу, тїндїк болосуўбу, каптал болосуўбу айтор кыргыз болсоў єнїк, єс! алмаз чербеков: – Махабаттын пикирин мен колдоймун. Сайттын аты туура эмес. Атын башка коюп же эртереек жабылып калсын.

махабат жайнакова: - Саал-саал эмес эле таптакыр туура эмес... ушул сайттын жетекчилери кимдер болушу мїмкїн туугандар... зайырбек ажыматов - Кыргызстан эч качан бєлїнбєйт. Албетте ортодо кээ бир адамдар ушундай ойлошу мїмкїн. Кыргызстанды эки бєлїї идеясы ЦРУ тарабынан атайын кїчєтїлїп, бирок ишке ашпаган долбоор катары

четке сїрїлгєн. Союз учурунда кыргыздар тарыхын окубай караўгы болуп келсе кийинчерек кыргыз тарыхын, санжырасын жакшы билген муун пайда болду. Тагыраагы учурда кыргыздын ар бир эле уруусу тїштїктє да тїндїктє да жашайт. Анан калса учурда кыргыздар 11-кылымга чейин Кыргыз каганатын тїзїп, єздєрїнїн жери деўизден деўиздерге чейин созулуп жаткан мейкиндик болгонун жакшы билип келатышат. Азыр кыргызды бєлїїгє мїмкїн эмес. Кєзї ачылып калды. Даярдаган Аида ИШЕНГУЛОВА 6-сентябрь, 2013-жыл


14

н а г л ы т а К ы р ы с н и героинд сериаЛ

- Абдыбек, бери кайрыла кет. - Кел, биз менен пиволошпойсуўбу. - Сен деги эле кєрїнбєй, бизге жолобой койдуў да. - Жандарына келип баары менен кол алыша учураштым. Баары ала-гїї болуп шаракташат. - Кєрїнє турган, кошула турган абалда эместигимди билип туруп сурайсыўарбы. - Капа болбо, Абыке. Бул тагдыр. Эл арасында сендей кїйїт тарткандар жок дейсиўби. Бир сен эмессиў. - Ак сєз, баарыбызда эле тїйшїк бар. - Анда-санда бизге кошула коюп жїрсєў. Март жигит элеў. Мен да жєн сїйлєбєдїм: - Ким билет, кєрїнєйїн десем деле мурун кєрїп жїргєндєр кєрбєй коюшат экен. Билген айылдаштарым кимдерге сєз келтирип жатканымды билишээр, єзїлєрї таарынычымды сезишээр. Арактын кїїсї менен какшык аралаш айтылчу сєздєр айтылып кетти. Тїшїнгєндєр да болду. Кызуу немелер ого бетер жиреп киришти. - Билип атабыз сени. Карыздарыўдан кутулуп, эшигиўе мал байланып калды. - Кандай акча табышты бизге деле айтып, кошуп алсаў боло. - Экєєнї кємїп, эшигинде їрїп чыгаарга ити калбай калды эле, эми кантип акча таап атат дешип таў калгандарга жашыра турган деле эч нерсем жок. Бирєєнїн эле машинасын арендага алып, айдап жїргєнїмдї кєрїп эле жатасыўар го. - Ай таў, сенде бир сыр бар. Айылыбыздын алды болуп жашачу элеў. Анан эле эч нерсеў жок калдыў. - Койгулачы ай, єткєн нерсени чукулабай. Ыраматылык Нурбектин карызын тєлєдїм деп айтпады беле бизге. Унутуп калдыўарбы? - Капа болбо, Абыке, пенде деген ушундай экенбиз. - Эч нерсе эмес, айылдаштар кээде ушинтип кажылдашып турбасак болобу. - Эшигиўе мал байланып калды, эми дагы машина аласыў. Ошондо сени кєрбєй калгандар биринчи болуп жууп берейин деп келишет. - Турмуш агымы ошондой. - Оозуўа май! Ошол машина алган кїнї дал силерге, дал ушул жерде жууп берем. Бир кезде менден качкандар калп кїлїмїш этип, бири жылып жоголду. Мени акчам жокто карабай кеткендердин кєзїнє кєрїнгїм келди. Мастык менен марттыгым кармады. Оолуктурган баягы акчалар эмеспи. - Келгиле, ошол жакшы тилегиўер їчїн, азыр баарыўарды – арак эмне болуп калыптыр – коньякка сугарам! Акманай айткан эле: “Байдын байлыгы жугат, акча акчаны чакырат. Бул элїї доллар дайыма чєнтєгїўдє болсун” деп ырым кылып салып берген. Ошол элїї долларды

чєнтєгїмдєн алып чыктым. - Мына, бул ушундай март жигит! - Эй, Абыке, а сен бизден “эмне деген арак ичиш” деп сурабайсыў да. - Эми ичпей жїргєн арагыбыз беле - Жо-ок, бул єзгєчє ичиш. - Кантип? Айылыбызда Сагынбай деген жеткен битир киши бар эле. “Алаарда кирет жаным, берээрде чыгат жаным” дегендин накта єзї. Алаарын алат дагы берээрге келгенде ар шылтоону айтып, “колуў менен бергенди бутуў менен чуркап аласыў” дегендин єзї. Же кечип ийип кутуласыў. Єзїм да андан оозум кїйгєн жайым бар. Таў калдым, бир бергенде баарын кантип берди. - Сагынбайдан єндїрїп алгандагыбыз. - Єзїбїз берген акчабызды, коюбузду, буудайыбызды єндїрїп алдык. - Єзїм ишке жарадым, - деди Нармат кєкїрєгїн койгулап. Турат деген Нарматтын башка айылда жашаган бєлєсї. Эч нерседен кайра тартпаган зєєкїр чалыш неме. Дайым бєлєсїнїн їйїндє жїргєндїктєн, анын жиндилигин айылыбыздагылар баарыбыз билебиз. Эки жыл мурун айылдагы бирєє анын намысына аябай тийген экен, “мына сага” деп – анын чєбїн єрттєп, єзїн сабап салып, эки жылга кесилип кеткен эле. Ошол Турат дагы Нарматтын бир коюн єзї жокто Сагынбайга кармата коюп, эмдигиче бербей жїргєн. Турат тїрмєдєн

чыгып келгенине аз эле болгон. Аны айылдагылар чала мас кылып ичирип коюшат дагы, карызын алалбай жїргєндєр чогулуп сїйлєшїп алышат. Алагїї немелер биринен сала бири бакылдап, биринин айтпай калганын бири толуктап, бака-шака тїшїп атышты. Бизге кєчєдєн ары-бери єткєн эркектер дагы кошулуп, алар жєн келбей камоктон дагы ала коюшуп, ого бетер кызуу болуп алдык. - Мурун сїйлєшїп алганбыз да. Турат тим эле артисттен да ашып тїштї. - Токтосоў, Сагынбайды коркутуш їчїн тїсї билинбесин деп жашыл желим бєтєлкєгє суу куюп алганбыз. - Анан Турат ошол желим бєтєлкєнї кармап алып, биз алагїї болуп шагырап Сагынбайдыкына кирип бардык. - Эй, Сагынбай, єз колум менен берген койду эки жылдык козусу менен, булардын буудайын, акчасын азыр бергин. Болбосо мына бул бензинди кєрдїўбї, їйїўдї єрттєймїн деп коркутуп алган. - Берип кутулсаўчы, болбосо Туратты жиндилигин билесиў го. Бул айтканын аткарат, - деп ого бетер шыкактап атабыз. Сагынбай болсо: - Коё турсаў, Турат. Їч кїндїн ичинде берем, - деп алаўдайт. - Їч кїн деп айтасыў да. Мына азыр тапкын. Сенде бар, жєн эле бергиў келбей жатат. Бербесеў бул бензинди кєрдїўбї, чачам да єрттєймїн, - деп Турат опурулуп жатат.

иликтейт ”,-деди Ч.Тойчиев. Комиссияга мэриянын “Каржы, экономика жана ишкерликти єнїктїрїї” бєлїмїнїн кызматкерлери, “Монополияга каршы кызматынын” жана башка органдардын єкїлдєрї кирди. Алар ушул жуманын аягына чейин иштешет. Ошондой эле бирдиктїї баага алып келїїгє, кой жана уй эттерин гана саттырууга аракет кылышат.

керектиги белгиленип, маалыматтык баракчалар таратылган. Айылдык адамдар ишенчээк болгондуктан, адам сатуунун курмандыктары болуп калаарын билишпейт. Калктын айрым катмары жакыр жашагандыктан бул чєйрєдє єскєн балдар-кыздарды алдап чет єлкєлєргє бекер жумушчу кїч катары сатып жиберишет. Бойго жеткен кыздарды сексуалдык кызмат кєрсєтїї їчїн, ал эми балдарды ар кандай оор кызматтарды жасатууга сатып жиберишип, акча табуунун баардык тїрлєрїн жасоого мажбурлашат. “Бир жылда канча адам адам сатуунун курмандыгы болгондугун эч ким билбейт. Андайга кабылгандардын айрымдары гана кайтып келе алышат. Ошондуктан бул долбоор облус аймагында адам сатууну же болбосо анын курмандыгы болуп калбоону алдын алуу максатында ишке ашырылды”,-дейт С.Жумалиева.

“А биз болсо єнїп калса экен, же дагы адатынча биздин башыбызды айлантып, кутулуп кетеби” деп карап турабыз. - Кой десеўер боло, - деп Сагынбай уялыштын ордуна бизге кыйкырат. А биз болсо, - карызды бербеген ошондой болот, - деп карап турабыз. - Камалып кетесиў єрттєсєў, - деп Сагынбай кыйкырып жїрєт. Аялы алаўдап чыркырап, Турат болсо ого бетер жулунуп жатат. - Кайра камалганым жакшы. Ошол камалайын деп жатам, ал жакта жок дегенде курсагым ток болот. Чыгып келсем иш жок, иши жок ачка кезергенче тїрмєгє тїшїп курсагым тойсун, - улам жулунуп жатат. - Акыры Сагынбайды коркутуп жїрїп карызды єндїрдїк. “Бер, Сагынбай, болбосо Тураттын жиндилигин билесиў” деп жааладык. - Иши кылып аялы экєє алаўдап жїрїп коюбузду, буудайыбызды, акчабызды беришти. - Баарын алгандан кийин эмне кылдыўар дебейсиўби, Абыке. Турат болсо: “Эй, Сагынбай, карап тур бизди” деп желим бєтєлкєдєгї сууну иче баштадык. - Сагынбай болсо санын чаап жїрєт, биз болсо каткырган бойдон короосунан чыгып кеттик. Баарыбыз каткырып, айылды башыбызга кєтєрдїк. Улам кийинки келгендер Тураттын бул жоругу бая эле айылга жайылып кеткенин, “ырас болуптур ошол битирге” дешип кїлїп жатышканын айтып келишти. - Турат анан єзї кана? - деп сурадым кїлкїмдї тыя албай. - Тигине, камоктун ичинде мас болуп уктап жатат. Арак деген кєўїл черин жазат турбайбы деп єзїмдї єзїм алдап иче бериптирмин. Кєптєн бери єз тїйшїгїм менен болуп, айылдаштарым менен минтип отура да элек болчумун. Качан їйгє келдим, ким менен келдим, кандай келдим – эч нерсе эсимде жок. Эртеў менен болсо кечээки ичкен арагымдын азабын тартып, ооруп турдум. Как жерде эле жатып калыптырмын. Шарипанын менден биротоло кєўїлї карарганыбы, жок дегенде їстїмє бир нерсе жаап койбоптур. Бул эмне кылганы? Мастыгыман эмне деп дєєрїгєнїм оюма да келбеди. Как жерде тїнї бою жаткангабы, бїт денем жанчып койгондой салмактанат. Эшиктен кирип келе жаткан ага атырылдым: - Жок дегенде їстїмє бир нерсе жаап койбойсуўбу! - Мен сени аракка шыкадымбы. Сен мас болгондо Айканыў менен Акманайыў... Їстїмє бирєє кайнак сууну жаба куйгандай эле болдум. - Эмне, эмне дейсиў?..

Аймактар

ош шААрЫНДА эТТИН БААСЫ КЫМБАТТАп ЖАТАТ

НАрЫНДА “АДАМ САТУУНУ ТоКТоТоЛУ” МААЛЫМАТТЫК КоМпАНИяСЫ ЖЫЙЫНТЫКТАЛДЫ Ош шаарынын тургундары эттин баасы кєтєрїлїп жатканына кабатырланып, мэрияга кайрылышкан. Анын негизинде атайын комиссия тїзїлїп, базарлардагы эттин баасы кымбаттаганы боюнча рейд жїргїзїїгє камынып жатат. Бул тууралуу Ош шаардык Каржы, экономика жана ишкерликти єнїктїрїї бєлїмїнїн башчысы Чыныбек Тойчиев билдирди. “Ош шаарынын базарларында эттин баасы 20 сомго кымбаттап, бїгїнкї кїндє 1 килограммы 300 сом болду. Комиссия эмне себептен мындай болуп жатканын 6-сентябрь, 2013-жыл

Бул тууралуу “Нур жол бер” коомдук бирикмесинин жетекчиси Сїйїн Жумалиева билдирди. Маалыматка ылайык “Адам сатууну токтотолу” маалыматтык компаниясы ЮСАИД жана Эл аралык миграция уюмдарынын колдоосу менен ишке ашырылган. Маалыматтык компания тогуз ай жїрїп, бул убакытта Нарын облусунун 132 айылы камтылган. Анда айыл калкына єз укуктары, адам сатуунун курмандыгы болбоонун жолдору тїшїндїрїлїп, чет єлкєдєн иштєєгє, чет єлкєлїк жаран менен никеге турууда тиешелїї органдарга кайрылып, анын мыйзамдуулугун тактоо

ТАЛАСТА Тєє БУУрЧАКТЫН БИр КИЛогрАММЫНЫН АЛгАЧКЫ БААСЫ 43 СоМДоН БоЛУУДА Таласта быйыл 14 миў 607 гектар жерге картошка отургузулган. Бїгїнкї кїндє анын 2727 гектары же 18,6 пайызы жый-

налып алынды. Азырынча картошканын дїў тїшїмї 45 миў 989 тоннаны тїздї. Бул тууралуу єкмєттїн облустагы єкїлчїлїктїн агрардык секторунун башчысы Абай Шатманов билдирди. Анын маалыматына караганда 116 гектар жерге эгилген жашылчанын 32 пайызы жыйналып алынды, анын тїшїмдїїлїгї єткєн жылдан кыйла жогору болууда. Таластын негизги бренди болгон тєє буурчак быйыл 46 миў 721гектар жерге эгилген. Бїгїнкї кїнгє болгону 9,5 пайызы гана жыйналып алынды. Дыйкандар тєє буурчактын жаўы тїшїмїн сата башташты. Анын 1 килограммы 43 сомдон болууда. Айбат пресс


сканворД

15

АКЫЛ ДЕгЕН — АЛТЫН ТААЖЫ, Ар БИр БАшКА ЖАрАшпАЙТ

6-сентябрь, 2013-жыл


16

теЛежїз

расул рАХМАНАЛИЕв, Ди-джей:

“радио менен телеге Ємїрїмдї арнайм” таразалап, тагдыр буюруп койгон экен 9-класстан бери “телерадио” тармагында иштеп келем. Анан да ырчы болгум келчї. Орус ырчысы Олег Газманов ырдап чыгып калганда туурай берчїмїн. Менин ордум ар тїрдїї тармактарда деп эсептейм. Бирок радио менен телеге ємїрїмдї арнайм.

Таў эрте шаўкылдаган коўур їндїї, шайыр жигиттин їнїн уктуўуз беле? Бир карасаў ырдап жїрєт, бир карасаў тамаша тартуулап бир карасаў їналгыдан сїйлєйт. Кыскасы, кєп кырдуу талант. Биз сиздерге уйку бербейбиз деп Элдик радиосунда ди-джейлик єнєрдї аркалап, той-мааракелерде тамаданы катыра аткарып жїргєн жигит рахманалиев расул Абдикалилович менен болгон маеке назар салабыз:

ÁËÈÖ ÀÍÊÅÒÀ:

- Расул сєзїбїздї, кичи мекениў тууралуу баштасак? - Мен Кыргызстанда єрїгї менен таанымал болгон Баткен облусуна караштуу Баткен районунун Чек айылында тєрєлїп, Єрїкзарда 4-класска чейин окуп андан соў Бишкеке кєчїп келгенбиз. Борбордо єсїп, борбордон окуп чоўойдум. Бирок, киндик кан тамган жерим кєзїмє башкача кєрїнєт. Айылга батбаттан барып турам. Айылдын быкшып чыккан тїтїнї да бал жыттанат дегендей... айылда жашагым келет. Ал жакта мага ылайыктуу жумуш àí àã болсо гана деп кээде àë áà Êûçäàðäàí , àí òê ойлоп кетем. Буюрàé å òê , áå ñàïàòû: Øàéûð са телерадио тармаð ûìäà гы Баткенде єнїгїп æ¿ðºã¿ òàçà àé жатат. Балким єзїм радио же телеканал жаатын єркїндєтїп болочокто єздїк телерадио ачам деген максатым бар.

-àâãóñò Òóóëãàí æûëû: 21 1989-æûë òêåí îáëóñó Êè÷è ìåêåíè: Áà ×åê àéûëû Áàòêåí ðàéîíó ñèñò», Áèëèìè: «Ôèíàí ÎøÌÓ ÷è» , Ûðëàðû: «Êå÷èð àõàáàòûì»… «Ìåêòåáèì», «Ì êòèê Ôîááèÿñû: Áèéè æàíà Äåâèçè: Êûëäàí àøûðà áèë! êûÿëû¢äû èøêå ïàòû: Àäàì ªç¿íº æàêêàí ñà áûøàò ìåíåí áàò òèë òà ñàïàòû: ªç¿íº æàêïàãàí àì àéòñûí Ìåíè áèëãåí àä

- Їй-бїлєєў тууралуу айта кетсеў? - Биздин їй-бїлєє таланттуулардан турат. Атам Абдыкалык, кєп жылдардан бери айдоочу. КаМАЗ унаасынын ичегисин чукуп кайра ордуна келтирип койчу темир уста. Апам Манзура, соодагер айым. Азыр неберелеринин жытын жыттап, келиндеринин ысык чайын ичип, їйдє. Мен тєрт бир тууганмын. Теўирим мага баарын бирден бергенго.. эжем, байкем жана иним бар. Баары єз єзїнчє тїтїн булатып, турмуштун тузун татып жаткан кездери. Баары єз жумуштары менен алек. Атамда талант кєп музыкалык аспаптарды катыра ойнойт. Мисалы: гитара, комуз, пианино, окардион, мандалин ж,б. Байкем, эжем инимда окардион, гитараны сыздатат. Мен да чыгарма жазып, обон созуп коём. - Болочок кесипти эмне менен аркалоону чечтиў? - Мектепте окуп жїргєн кезде “ким болосуў”? - деп сурап калышканда «учкуч» болом деп жооп берээр элем. Мезгил алмашат биз єтєбїз демекчи убакыт 6-сентябрь, 2013-жыл

- Алдыда кандай пландарыў бар? - Мен кєп нерселерди ойлойм, кыялданам. Кєп учурда кєздєгєн нерсе ишке ашпай калса кара жанымды карч уруп жетїїгє аракет кылам. Максаттарым кєп, алардын баарын ишке ашыруу їчїн азырынча убакыт керек. Буюрса элге пайдасы тийген иштерди аткарам. - Єзїўдї патриотмун деп эсептейсиўби? - Албетте, мен патриотмун жана улутчулмун. Интернет жана социалдык тїйїндєрдєн керек болсо аттуу баштуулар менен талаша-тартыша кетем. Мен патриот адамды элин коргой алган, жерине тытынып кызмат кылган, жеген ашын жерге койгон адам деп эсептейм. Мен эл їчїн иштегеним радио аркылуу угулат жана экран аркылуу кєрїнїп турат. - Обон созуп, ыр чыгарам дейсиў, репертуарыўда канча ыр бар? - Ыр- жан дїйнє дарысы. Ыр жаратып ага ємїр берип обон жазып келем. Жеке єзїмдїн 2 обонум бар калганынын авторлору башкалар. Мен тим эле жылдыз болуп кете албайм. Єзїмє жаккан ырды ырдап интернет булактарына жайгаштырам анан єзїм иштеген радиодо бир маал жаўырып турат. Башка радиолор, ачык айтканда кєрє албайт. Шїгїр, биздин ырды Орусия, Тїркия, Корея атту коўшулаш єлкєлєрдє жїргєн мекендештирибиз да жактырып угуп келишет. - Качантан баштап ыр дїйнєсїнє кызыгып калдыў? - Кичине кезимен тартып ырга-бийге шыктуумун. Мектептеги кароо-сынактар менсиз єтчї эмес. Кичинемде ыйлаак болуптурмун. Апам айтып калчу ыйлаак элеў деп. Кызыгууда талант болбосо боло бербейт деп ойлойм. Азыр да кызыгуум кїчтїї. Бирок, ырга кєп каражат кетээрин билесиз. Ошондуктан бирин экин ыр жаздырып, обон кошуп коюп жїрєбїз. - Анан кантип радиого келип калдыў?, - Баткенде «Салам» деген радио 1999-жылы ачылган. Анда мен 3-4 класста болсом керек. Анда Сабыр Абдымомунов деген байке кубулжуган їнї менен жагымдуу эфир алып барар эле. Радионун тїбїнєн жылбай эфири бїткєнчє укчумун. Кийин менда радиодо иштейм деп чечкем.

Жаштыгымдан бери кызыккан жаным, радиого киргенде гана тыным алды. Учурда “Элfm” радиосуна раматылык устатым, акын жана бул радиону тїптєєчїлєрдїн бири Медер Осмоналиев алып келген. Ырчы Байыш Момунов менен Токтогул жергесинде тойго келгенбиз. Ал жактан Медер аке менен кезигип калганбыз. Мурда эле тааныш элем. Анан Медер аке айтып калды, биз радио ачтык деп. Анан мен шыпылдап эле сїйлєп кирдим. Мен иштейм, менин колумдан келет деп. Анан ал кишинин жаўынан чыкпай жабышып атып макулдугун алып Бишкектен тїйїнчєгїмдї тїйїп алып Ош шаарына досторума, сїйлєшкєн кызыма да айтпастан кетип калгам. Бирок атам, апама айтып кеткем, а кишилерге алыска аттангандай сезилгенби билбейм ошондо апамдын шолоктоп ыйлаганы эсимде. Азыр кубанышып, сыймыктанышып отурушкандыр, менимче. - Келечекте да ушу кызматты аркалайсыўбы? - Ооба, мен бул суроого ойлонбой, жети єлчєп бир кеспей жооп берем. Менин ємїрїм радиого арналат. Телерадио тармагында иштеген купулума толот. Башка иштерден сунуштар кєп, бирок баары бир тамырыма суу куйган бул “Элfm” радиосу. Дарак бир жерден кєгєрєт эмеспи. - Єзїў ыр чыгарасыўбы? - Негизинен ыр жандуумун. Поэзияга жакынмын. Бирок , кээде тамсил аўгемелерге да кызыгып кетем. Студент кездеги жазган ырларым бар. Баарын чогултуп жїрєм, убагы келгенде китеп же чєнтєк китеп болуп чыгат деген максатым бар. - Жумуштан сырткары эмне менен алексиў? - Жумушум єтє кызыктуу. Курсагым ачка болсо деле радиодо жїрє берчї адатым бар. Иш убактым бїтсє эс алуучу бєлмєбїзгє кирип интернетке саякатка чыгам. Жакынкы кїндєрї “ата” болуу алдында турам. Келинчегимдин кєз жараарына аз калды. Буюрса ата-энемди неберелїї, єзїбїз ата-апа болобуз деп турган кезигибиз. - Єздїк жашооў тууралуу айта кетсеў? - Їй-бїлєєлїмїн. Келинчегим Жалал-Абаддан. Жїрєгї таза, мага жаккан адамдык сапаттары бар. - Кыздардын кандай сапаттарын баалайсыў? - Эў башкысы сулуулук эмес жан дїйнєсїнїн тазалыгы. Кыргыз кыздары баары сулуу, акылдуу жана ыймандуу. Негизи эле адамдар эки жїздїї кїн карама болбой, бир калыпта жїрсєк. мирбек АСАНАЛИЕВ

Айбат - коомдук-саясий гезити  

Айбат, Кыргызстан, Бишкек, газета, аймак, саясат, коом, экономика, маданият, шоубизнес, маек, bekturb

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you