Issuu on Google+

Тєлєбек АБДРАХМАНОВ:

мАмлекеттик тилДи ЄНЇктЇрЇЇ бАГытыНДА иНтерАктивДЇЇ 7 проГрАммАлАр иШтеГеНи тУрАт

акшнын атайын кызматы тєўкєрїштєрдє кантип акча табат? 2

Жаратканым жар болсун!

Коомдук–саясий гезит •

WWW. aIBaT.KG

aybatkg@mail.ru •

¹ 35 • 05-èþëü, 2013

ЧУНУЕвДИН КоЛУ МЕНЕН...

тЮлеевдин

5

коррупциялык схеМасы н ы т ы ж н ы т к Балы ? з и б е р и т е к п канти 13 «ТАТТЫБЇБЇ» ЫР – БИЙ АНСАМБЛИ 20 ЖАШТА 11

Канкор Бакиевд и н ї й - б їл є л ї к башкаруу учурунда ханзада Максим Бакиевдин буйрутмасы менен темирдин запасы боюнча КМШ єлєлєрїндє, деги эле Россия Федерациясындагы Уралдан кийин турган Нарын облусундагы “Жетим-Тоо” темир кенин Кытай тарапка бере салып, 7-апрелдин башаты болуп калган. Эске салсак, алгач апрелге чейин кєтєрїлїп жїргєн маселе так ушул “Жетим-Тоо” эле. Апрель элдик революциясынан кийин берилген лиценциялар кайтарылат десек, 2015-2016 жылдарга чейин узартылган экен. Аны уккан соў, Нарында эл толкуп, нааразычылык митингдерди єткєрїї менен “Жетим-Тоо” темир кенин иштетїїгє жана чалгындоого берилген “Мэйлин Ресурс” жана “Арт Майнинг” ЖЧКларынан лицензиялар кайтарылган. Айтор президенттик жана парламенттик шайлоо учурунда “Жетим-Тоо” эч кимге берилбейт жана сатылбайт деген ураандар байма-бай катуу чыгып, эл алдында кєптєгєн убадалар берилген. Бирок, жаш саясатчы Жеўиш Молдокматовдун айтуусу боюгча: "Кыргыз Республикасынын мамлекеттик геология агенттигинен жакында эле шылуундук иштери менен шыпырылып тїшкєн Ишимбай Чунуевдин колу менен “Арт Майнинг” ЖЧКна “Жетим-Тоо” темир кенинин Данги бєлїкчєсїнє МР 2476 лицензиясы 17-декабрь 2012-жылдан 41-июнь 2014 жылга чейин узартылып берилгени аныкталып отурат. “Жетим-Тоо” эч кимге берилген жок деп элге ишендире айтып жатышса, тымызын Чунуевге окшогон эргулдар кен-байлыктарыбызды каалашынча бере салып жатышканы єкїндїрєт жана “бизде мамлекет, мамлекеттик тїзїм, мамлекеттик башкаруу жана кєзємєл деген барбы?” деп ойлондурат дейт. Эгерде ар бир жаны келген министрибиз эл башчыларын укпай, єз каалаганын кыла беришсе, єлкєбїздє туруктуулук жана єнїгїї деген болобу же жокпу деген ой менен кийинки сандарда Чунуевдин кол койгон дагы бир нече мыйзам бузуулар ачыкка чыгармакчыбыз.

ОРОЗОНУН КАЛЕНДАРЫ

9

Келдибековдун «тактикасы»

2

Абдалы ДїЙшЕЕв:

Бир суткада

20-22 миў адам єтєт

7

GULZADAдан “ТОЛГОНУУ”

12


2

айбат пресс Пайзулла Рахманов 12 жылга кесилди

“Учур” учуртмасын учуруп, апыртмасын апыртып баштаганда... “Учур” гезити реабилитация болуптур. Єзї жазмакчы, “белгилїї тележылдыздын” чабуулунан кийин тамтаўдап, чалынып, кулап тїшєйїн деп барып, кайра оўолуптур. А бирок ичиндеги жазылгандары оўолбой, тескерисинче арты менен кетип атканына гезит беттерин барактап кєрїп байкадык. Эми ушунча реанимацияга жатып чыккандан кийин, ички дїйнєнї деле оўоп алса болмок. Баягы эле таз кейпинде. Бу гезитти окуп атып деги ичиндеги материалдарды жаттап бїттїк. Бир жаўычылдык жок. Ким акча тєлєсє, мактап-жактамай, бербегендерин “сокмой”, анан эле митинг, пикет, тєўкєрїш менен коркутмай. “Атамекенчи” Туратбек Мадылбеков баласы экєє олчойгон чампаны єздєрї жаза басып алып, кайра элдин баарын коркутканына жол болсун. Булардын кїнєєсї аттын кашкасындай кєрїнїп турса да бу гезиттин башредактору шайтанга дагы жанын сатып ийїїгє даяр окшойт, канча санынан бери колдоп, оозуна акча сугунткан сайын, Мадылбеков менен анын уулун апакай кылып кєрсєтїї аракетин улантып келет. Эми Чїйдїн тыўчыкма жигиттери Мадылбековдун мародер уулун колдоп митингке чыгат экен деп гезит баарыбызды коркутуп атат. Чыга беришсин! Кимдин ким экенин ошондо кєрє жатарбыз. Ал эми бийликтин сересине учкаша албай тырмалаўдап аткан Кубанычбек Кадыровду жазбай деле койсо болот, бирок бир аз ага да убакыт коротуп коюуга туура келип атат. Бу эргул ансыз деле тынч эмес абалды колдонуп кетейин деп кєлдїктєргє кїйїмїш киши болуп чыга калганына аз кїн болду. Гезиттин жазганына караганда, кєлдїктєр Каптагаевди эмес, Кадыровду губернатор кєргїсї келип жатыптыр. Анда акыркы болуп єткєн жана боло турчу кєлдєгї ызы-чууларга Кадыровдун тиешеси тїздєн-тїз бар экен деп эсептей берсе болчудай. Тынч элди чукумайларга Кадыров да кошулуптур деп эсептей берели. Ал эми “Учур” сыяктуу учуртма, апыртма гезит болсо канча жылдан бери элди тынчтыкка їгїттєп, тынч, бакубат жашоо тууралуу жазбастан, кайрадан абалды курчутуп, ким акча берсе ошонун чоорун ышкырткан жалаяктай эле болуп калды окшойт. Жєє жомок» жїзєгє ашканда

«Кыргызстан эки жылдан кийин энергетикалык эркиндикке жетишет!» Алмазбек Атамбаев президенттик кызматка киришкен кїндєн тартып жана ага чейин Кыргызстаныбыз энергетикалык кєзкарандысыздыкка жетишерин, ал їчїн, бардык кїчїн жумшарын, ири долбоорлорду жїзєгє ашарын билдирген эле. Ошондо мурдунан алысты кєрє албаган айрым ээнооз саясатчычалыштар: «Бул турмуш жїзїнє аша турган нерсе эмес. Бул кезектеги жєє жомок» деп сындашканын билебиз. Ал эми Атамбаев убадасына туруп, «жєє жомокту» ишке ашырса боло тургандыгын далилдей баштады. Буга Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районунун Акмат айылындагы 500 кВ кубаттуулуктагы «Датка» подстанциясынын ишке киргени айкын далил.

2011-жылдын июлу. Ошол мезгилде «Кыргызстандын улуттук электр тармагы» Кытайдын ТВЕА компаниясы менен биргеликте «Датканын» курулушун баштаган болчу. Атамбаев аталган подстанциянын пайдубалын тїптєє аземине катышканы кїнї бїгїнкїдєй эсте. Андан бери эки жыл єтїптїр. Їстїбїздєгї жылдын 3-июлунда єлкє башчысы єзї барып «Датканын» ачылыш аземине катышты. Ал єз сєзїндє бул кїн мамлекетибиз їчїн єтє маанилїї экенин, кыштын кыраан чилдесинде сууктун азабын тартпай, кошуналардын кєзїн карабай, электр жарыгын кенен кесир пайдаланууга шарт тїзїлєрїн айтты. “Датканы” бїгїн ишке киргизгенибиз – ондогон жылдар бою кыштын чилдесинде светтин, жылуулуктун жоктугуна чыдаган миўдеген мекендештерибиздин, карапайым элибиздин чоў жеўиши» дейт ал. Салтанаттын жїрїшїндє президент «Кемин» подстанциясы 2016-жылы ишке киргизилерин баса белгиледи. Ошондой эле Жогорку Нарын ГЭСтеринин каскады курула баштаганын, алдыда Камбар-Ата-1 ГЭСинин курулушу башталуу алдында турганын кошумчалады. Мындан сырткары, Кытай менен биргеликте Сары-Жазда бир

нече ГЭСтер куруларын билдирди. «Кудай буюрса, 2015-жылы аталган объекттердин ишке кириши менен Кыргызстан жеке єзїнїн “энергоалкакчасына” ээ болот. Биз коўшу мамлекеттерге кєзкаранды болбой, єлкєбїздїн тїштїгїн да, тїндїгїн да їзгїлтїксїз электр энергия менен камсыздап калабыз. Келечекте урпактарыбыз аракетибизди баалап, Кыргызстанды кєздїн карегиндей сактайт, єлкєбїздїн келечеги кеў болот деп тереў ишенем» деген жалындуу кеби эле бизди жаркын келечек кїтїп турарынан кабар берет. Жооптуу редактор: Улукбек КУТМАНБАЕВ Тел: 0770 56 94 88

Гезит ээси:

"Айбат Аймак" коомдук фонду Башкы редактор:

Каныбек Сапаров Редактордун орун басары: Тєлєбїбї КАСЫМАЛИВА

05-июль, 2013-жыл

Редакциялык жамаат: Акинай АЙДАРОВА Мелис Артыков Мирбек АСАНАЛИЕВ Самара Саламатова Менеджер: Чолпон АСАНОВА Тел: 0772 75 45 49

Ууру-кески, коррупционерлерди коргомой токтойбу? Мамлекет казынасына беш манжасын матыра салып, элдин байлыгын тоногон коррупционерлерге кылмыш иши козголуп, темир торго отургузуп койсо эле бараандуу чиновниктер, депутаттар кепилдик берип їй камагына чыгартып алышчу. Анын айынан сот бийлигинин эркиндиги чектелип, кєпчїлїк учурда ашынган коррупционерлер эркиндикке чыгып кетчї. Эми мындайга жол берилбейт. Себеби, президент Алмазбек Атамбаев «Кыргыз Республикасынын Жазык-процесстик кодексине толуктоолорду киргизїї жєнїндє» мыйзамга кол койду. Аталган мыйзамдын башкы максаты сот процессине бєгєт коюу чараларын тандоо же єзгєртїї жєнїндє маселелерди кароодо судьялардын кєзкарандысыздыгын кїчєтїїгє багытталган. Ага ылайык, їлкєн чиновниктер, депутаттар мындан ары кепилдик берип, ууру-кескилерди абактан бошотуу мїмкїнчїлїгїнєн ажырады. Коррупционерлерди мындай кой, кээде бакыйган кримавторитеттерди коргоп чыккан эр азаматтарыбыз болгон. Ал эми Атамбаев кол койгон мыйзам кылмыштуулукка, коррупцияга каршы кїрєшїїдє чечїїчї ролду ойнору айныгыс факт.

Бишкектин Биринчи май райондук соту 3-июлда Мамлекеттик сатып алуулар жана материалдык резерв агенттигинин мурдагы башчысы Пайзуллабек Рахмановду кїчєтїлгєнтартипте 12 жылга эркинен ажыратты. Ишти караган судья Абдразак Боромбаев Рахмановду Кылмышжаза кодексинин 304-беренеси (Кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу), 233-беренеси (Массалык башаламандык уюштуруу), боюнча кїнєєлїї деп тапты. Сотто Рахманов єзїнє тагылган айыптарды четке кагып, саясий иш катары баалаган. “Ак жол” партиясынын активдїї мїчєсї, мурунку президент Курманбек Бакиевдин жакын адамдарынан бири саналган Пайзулла Рахманов 2010-жылдын апрель окуяларынан кийин сыртка чыгып кеткен. Жаўы бийлик ага эл аралык издєє жарыялап, 2012-жылдын 15-июнунда Казакстандын Жамбыл облусунан кармалган. Анын жанынан Пазыл Ташбаев аттуу Беларустун жаранына таандык жасалма паспорт табылган. Рахманов Казакстандан Кыргызстанга 29-январда алынып келген болчу.

АКШнын атайын кызматы тєўкєрїштєрдє кантип акча табат? ��КШнын атайын кызматы дїйнєнїн башка єлкєлєрїндє мамлекеттик тєўкєрїштєрдї уюштурууда катышканы аз келгенсип, бир эле убакта єз кыйраткыч иш-аракетин конкреттїї кирешеге айлантуу максатында финансылык рыноктордо ойногонду да унутушкан эмес, деп “Россия їнї” “АКШ атайын кызматы тєўкєрїштєрдє кантип акча табат” деген макаласында жазыптыр.

Салыштырма анализдин негизинде їч таасирдїї дїйнєлїк институттун – Берклидеги Калифорниялык университеттин, Гарвард университетинин жана Стокгольм университетинин адистери Улуттук коопсуздук агенттиги, ЦРУ жана башка америкалык кызматтар тиешелїї жашыруун маалыматка гана ээ болбостон, аны финансылык киреше табуу максатында да колдонушканын таап чыгышты. Мындай кєрїнїш 1950-жылдары Иран жана Гватемаладагы тєнкєрїштєрдє, 1973-жылы Чили президенти Сальвадор Альендени кызматтан кууганда жана 1961-жылы Кубага каршы ийгиликсиз операция убагында орун алган. АКШга жакпаган башка єлкєлєрдєгї режимдерди кулатуу америкалык атайын кызматтын негизги маселеси экени айдан ачык. Бул жаатта экономикалык (тагыраак, геоэкономикалык) кызыкчылыктар даана байкалып турат. XX кылымдын биринчи жарымындагы таасирдїї америкалык дипломат Жорж Кеннандын айтканын эстесек. Латын Америкадагы АКШнын дипломаттарына инструкция берип жатып, ал “АКШнын карамагына єтїїчї пайдалуу кен байлыктарын сактап калуу” менен биргеликте аракет жїргїзїї керектигин айткан. Белгилїї болгондой, батыштагы аскер-

Электрондук каттар їчїн дарегибиз: aybatkg@mail.ru Редакцияга келген материалдар жана сїрєттєр кайтарылбайт.

Гезит редакциянын компьютердик басма бєлїмїндє терилип, жасалгаланды. Жарнама бєлїмї: 0555 71 96 78, 0772 14 79 42

дик операциясынын Ливиядагы башталышына аз калганда, ошол убактагы єлкєнїн лидери Муаммар Каддафи улуттук нефть рыногунда чет элдик компаниялардын позициясын алсыздандыруу максатында бир катар чараларды кєргєн. Ал концессиялар боюнча макулдашууларды кайра карап чыгууну жарыялаган. Натыйжада, батыштын компаниялары алынып жаткан нефтинин 20 гана ээ боло алышмак, буга чейин бул кєрсєткїч 52га жетип аткан. Кєпчїлїк эксперттер батыштык коалициянын Ливиядагы операциясын “гуманитардык интервенция” эмес, “нефть согушу” катары баалашкан. Бирок учурдагы АКШ менен Швециянын биргелешкен иликтєєлєрїнїн материалдарынан белгилїї болгондой, ири геосаясый жана геоэкономикалык кызыкчылыктарды камсыздоодон тышкары, ЦРУ жана АНБ єз иш-аракетинен акча табуу їчїн биржада ойноо менен алектенишкен. Мунун схемасы єтє жєнєкєй болгон. Атайын кызматтар ичтен иритїїчї операциялар тууралуу ички маалыматтарды трансулуттук корпорацияларга жана башка фирмаларга жеткирип турушкан, компаниялар болсо бул маалыматты биргелешкен максималдуу киреше табуу їчїн колдонуп турушканы белгилїї болду.

Гезитте жарыяланган материалдар редакциянын кєз карашын чагылдырбайт. Макала жана интервьюлардагы чындыкка дал келбеген маалыматтарга макала жазган жана интервью берген инсандар єздєрї жоопкер. Жарнамалардын мазмунуна жарнама берїїчїлєр жооптуу. Жарнамалык материалдар:

Кыргыз Республикасынын Адилет министрлигинде катталган, Каттоо № 1853 Гезит «ММК колдоо боюнча борбор» фондунун басмаканасында басылды Гезит келишим баада.

Буйрутма №1728

Нускасы: 5000


3

кумтєр

Садыр Жапаров башкы комиссар болуп турган кезинде «Кумтєрдї» тєшїн тосуп коргогонго чолоосу тийген эмеспи? «Досуўду кєрсєтчї, сенин ким экениўди айтып берейин» макалы бар. Ал эми оппозициячыл «Ата журт» партиясынын тєрагасы Камчыбек Ташиевдин акыркы учурдагы бирде мыйзамдуулук тууралуу олуттуу сїйлєй калып, анан кайра эле: «Кет бийлик!» деп айтышыбыз керек» деген «айныкейинен» улам анын їзєўгїлєшї Садыр Жапаровдун деле деўгээли андан ашып тїшпєй тургандыгын айтып койсок ашыкча болбос. Образдуу айтканда, Камчыбек досу бир аз алаўгазар, алды-артын карабай сїйлєп алып, эмненин їстїнєн ашып баратканын да элес албай, тилдирбей турган жерлерин «тилдирип» алганы гана Садыр мырзадан бир аз айырмаланып турат. Ага караганда Садыр Нургожоевич алдаканча куулугу ашынып тургандыгын, досун Ак їйдїн тосмосунан ашырып жиберип, єзї «аккуратно» гана Ак їйдїн ичине кирип кете аларын билебиз. Убагында денетарбия институтун эптеп-септеп бїтїрїп алган Садыр Жапаровдун оюна ЖК депутаты болуу таптакыр келбесе керек. Ошон їчїн, табиятынан кимдин болсо да ичи-койнуна кире калып, єзїнїн жашоо-шартын оўдоп алуу жагынан айлакерлиги ашынган бу жигит 2000-жылдары Майрам Акаеванын сиўдисинин тилин таап, єзїнїн алгачкы бизнесин тїптєп алганын Кєлдїктєр жакшы билет. Ошондон бери адам баласынын кєзї эч нерсеге тойбой тургандыгын ашыра тастыктап келе жатат. Акыркы бир жарым жылдан бери: «Кумтєр» маселесин мен кєтєргєнїмдїн кесепетинен куугунтукталып жатам» деп кєшєкєрлєнгєнїн угуп алып, бир жагынан: «Ушундай да саясатчы болобу, кыргыздын жигиттери ушунчалык калпычы беле?» деп жиниў келет. Экинчи жагынан эч тартынбастан, уялбастан туруп эле єзїн «элдик баатыр» катары кєрсєтїп жатканына бети кантип чыдап атканына тан бересиў. Башка айла жок. Болбосо, чындап эле «Кумтєр» маселесине кїйгєн, элинин жыргалчылыгы їчїн чыркырап жїргєн жан болсо, эмнеге Бакиевдин учурунда коррупцияга каршы кїрєшкєн башкы комиссар болуп туруп бул маселени кєтєргєн эмес? Ырасында бул суроо кєптєн бери берилип келе жатат. Бирок, беттин калыўдыгына айла жок экен, Садыр мырза ага: «Мен «Кумтєр» маселесин 2005-жылы депутат болуп келгенимден бери эле кєтєрїп келатам. Ошондо эки жыл чогулткан материалдарымды парламенттеги 74 депутатка тараткам, президентке, премьерминистрге да кайрылгам. Анан 2007-жылы парламентти таратып жибергенден кийин, 2010-жылга чейин бош жїргєндїктєн, бул теманы кєтєрїп чыкканга менин укугум жок болчу» деп жанды кашайтат. Биринчиден ал єзї айткан жылдар аралыгында бош жїргєн эмес болчу КР президентинин алдындагы коррупцияга каршы кїрєшїї комиссары бо-

луп турган. Бул кызматы ага дал ушундай коррупциялык жол менен тїзїлїп жаткан келишимдерди кабыл алдыртпай коюуга мїмкїнчїлїк бермек. Экинчиден, чындай келгенде азыркы тапта бош эле жїргєн Азимбек Бекназаров деле «Кумтєр» маселесин кєтєрїп жатпайбы. Же анын азыр мындай маселени кєтєрїп чыкканга укугу жокпу? Бул Садыр Жапаровдун сїйлєгєн сєздєрїнїн биринчи варианты. Анда ал «Кумтєр» маселесин 2005-жылдан бери карай эле кєтєрїп жаткандыгы тууралуу айтат. Ал эми дагы бир сєзїндє: «2012-жылдын 15-февралында мен бул маселени кайрадан кєтєрдїм. Бул убакта менде маалыматтар чогулуп, 100 пайызка тастыктаганга мїмкїн болчу. Ал эми ага чейин менде конкреттїї фактылар жок болчу, андыктан мен бул маселени кєтєргєн эмесмин. Эгерде эч кандай тастыктоочу материал жок болсо, эч нерсе айтпоо менин принцибим. Мен кєчєдєгї адам эмесмин» дейт. Мына эмесе, анда 2005-жылы 74 депутатка тараткан эки жыл чогулткан материалдары тастыкталбаган материалдар болгон экен да? Биринчи сєзї экинчи сєзїнє карама-каршы келип жатканын Садыр мырза сезип жатат болду бекен? Же Ташиев досунча «мен антип айткан эмесмин» деп танып кетеби? Эми ушул жерден Жапаровдун айтымындагы «тастыкталган» материалдар тууралуу айталы. Анда ал мамлекетибиздин экологиясына «Кумтєр» укмуштуудай зыян алып келип жаткандыгын, катастрофа болуп кетиши мїмкїн экендигин айтып кїпїлдєйт. Минтип сїйлєгїдєй Садыр мырза кесиби боюнча эколог беле? «Кумтєр» компаниясынын ишмердїїлїгїнєн улам анын жогору жагында турган Петров кєлї толуп-ташып, ташкындап кетиши мїмкїн, анда эле экологиялык катастрофа болот» деп карапайым элдин башын айлантып жаткан саясатчылардын ой-жоромолдоруна экология жаатындагы дасыккан адис Эмилбек Шїкїров: Бул ойдон чыгарылган кєйгєй. Анткени бул кєл толуп-ташып, ташкындай турган болсо дагы анын тємєн тїшїшї їчїн єзїнїн агымдары бар. Анын бардыгы толугу менен Нарын суусуна келип тїшпєйт. Анткени ал єтє аз кєлємдєгї кєл болуп эсептелет. Бул кєл Кумтєрдїн аймагы їчїн дагы кєйгєй жарата албайт. Калдыктарды сактоочу жайдан айланып єтє турган жолу бар. Эгерде аталган кєл толук кєлємї менен ташкындаса дагы Нарын суусу бир дагы сантиметрге кєтєрїлбєйт. Андыктан калдыктарды сактоочу жайга дагы, Нарын суусуна дагы коркунуч жок деп кескинжооп берген. Адиске ишенебизби же оозу менен орок оруп, мамлекеттин байлыктарын єз менчигине басып алганды мыкты єздєштїргєн Садыр Жапаровго ишенебизби? Айтмакчы, мамлекеттин байлыгын єз менчигине басып алган деп да жєн жерден айтып жаткан

жокпуз. Айтылуу Жыргалаў шахтасын Садыр мырза дал ошол єзї айтмакчы бош жїргєн коррупцияга каршы комиссар кезинде мыйзамсыз менчиктештирген. Мунусу менен ал мамлекетке 24 миллиондон ашуун зыян келтиргендигин айта кетели. Эгерде муну калп десе, ийне-жибине чейин кайра баштан кайталап жазып бергенге даярбыз. Балким, бул жылдары Кумтєр маселесин кєтєрїїгє убактысы артышпай, Жыргалаў шахтасын менчиктештирїї менен алек болуп жїргєн болсо керек. Анан дагы канкор Бакиевдердин бийлигинин курамында туруп, рейдерлик жол менен бир нече банктарды басып алууларга катышкандыгы маалым. Буга бир эле Болот Байкожоевге тиешелїї Ысык-Кєл инвест банкын мисал кылсак болот. Максим Бакиев, Надельдер менен бирге��икте ушул єўдїї банктарды єздєрїнїн карамагына єткєрїп алып, 800 миллион доллар єлчємїндєгї таза эмес жол менен табылган акчаларды жууп тазалашкан. 2004-жылы Акаевдер менен биргеликте Каракол эркин экономикалык аймагынан мамлекетке 46 миллион сом єлчємїндєгї салыкты тєлєбєй койгон. Бїгїнкї кїнгє чейин тєлєп коеюн деген ниети жок. Кечээ жакында эле абактан чыкканында: Мен УКМКнын абагында жаткандан тарта беш маал намаз окуй баштадым, мындан ары дагы улантам деп айткан болчу. Эгерде чындап эле Кудайдын жолуна тїшкєн болсо, ушул єўдїї карыздарынан кутулуп алса жакшы болмок. Же балким азаттыкка чыккандан кийин намазды да унутуп койдубу, ким билет? Булар Бакиевдердин бийлиги кулаганга чейинки жасаган мыйзамсыз ишаракеттеринин бир чекеси гана. Дагы жакшылап чукуп чыкса, кєп нерселери ачыкка чыгышы мїмкїн. Ал эми 2010-жылдын апрель айында канкор бийликти кула-

тып, канчалаган бейкїнєє жигиттердин каны агып турса, Садыр мырза Туратбек Мадылбековдун уулу Элдардан Бакиевдерге тиешелїї имаратты текейден арзан баага сатып алып, кайра їстїнє бир аз акча кошуп пулдап жибергенин кайда катабыз? Болгондо да кан досу Камчыбек Ташиевдин инисине саткан экен. Бул боюнча Элдар Мадылбековдун кїнєєсї далилденип, кечээ жакында эле 9 жылга эркинен ажыратылды. Бирок, эмне себептен Садыр мырзанын кылы да кыйшайбагандыгына тїшїнє элекпиз. Мына ушундай аркасында чубалжыган узун мыйзамсыз иштери бар Садыр Жапаров бїгїн эл баатыры болуп кєрїнбєй эле койсо болмок. Догурунгандын да чеги болот. Азыр дагы Кумтєр маселесин єзїмдїн башымды аман алып калыш їчїн эле кєтєрїп чыктым эле, андагы дооматтардын негизи жок, кєбї жалган, ойдон чыгарылган деп ачыктап чыкса, кыргыз эли їчїн жакшылык кылган болот эле. Болбосо, єзїнїн саясый оюндары менен Кумтєр компаниясынын ишин їзгїлтїккє учуратып гана тим болбостон, мамлекеттин бїтїндїгїнє доо кетиргени турат. Эгерде ошондойго чейин алып бара турган болсо, анда Садыр Жапаровдун аты кыргыз тарыхында єчпєй тургандай болуп, кара тамгалар менен жазылып, Кыргыз мамлекетин ичтен ириткендердин анабашчысы деп аталып калаары анык. Баса, Садыр Нургожоевич єзїн ашынган патриот катары кєрсєтїп жїрєт. Ошончолук мамлекети їчїн кїйсє неге Бакиевдин доорунда казактарга кеткен Каркыра жайлоосун кєкїрєгїн тосуп коргой алган жок. Коргомок тїгїл оозуна талкан сугунуп алгансып унчукпай отурбады беле? Анан тїштєн кийин акылдуусунуп, батыр боло бергендин кажети барбы?

Садыр Жапаров “Жокиликти” каратып туруп сатып кетти “Ата журтчу” Садыр Жапаровдун ары карап ыйлап, бери карап кїлїп туруп калп айтмай, танып кетмей жактары бар экен. Мисалы, маалымат каражаттары жазып чыккан Жолдош Кожобеков аттуу коомдук жардамчысын каратып туруп “тааныбайм” деп танып атат эй! Бул жєнїндє ал Ташиев досунун “Майдан” гезитиндеги маегинде айтыптыр. “Бул карандай калп. Менин жардамчым кандайдыр бир акция уюштурмак тургай, Жети-Єгїзгє басып да барган эмес. Ал эми Кожобеков аттуу жардамчым да жок. Чын-чынына келгенде 31-майда эл єзї эле кєтєрїлїп чыкты”, деп жанды жеп атпайбы! А бизге жеткен маалыматтарга караганда, жети-єгїздїк Ж.Кожобеков (кличкасы “Жокилик”) ошол райондо єткєн жана єтє турчу митингдердин бардыгына кол кабыш кылып, Дархан жана Саруунун жаштарын їгїттєп жїргєн. “Ата-Журт” партиясына да тиешеси бардыгын Садыр Жапаров кантип уялбай туруп танып атат? Бет деген калдыбы? Єздєрїнє керек болгон учурда жєнєкєй жигиттерди ушинтип колдонуп, кийин кайра жанагы Иса пайгамбарды сатып кеткен жєєттєй болуп тескери заара ушата башташат. Ошондуктан карапайым калк ойлонушу керек – кимдин сєзїн угуп, кимдин артынан ээрчип атканын... Акинай АЙДАРОВА 05-июль, 2013-жыл


4

Шыбырт кетти

Келдибековдун «тактикасы»

же эмнеге Ташиев менен Жапаровго кошула албайт? Кыргызстан дїйнєдєгї эки ири державанын кызыгуусун жаратканы жашыруун эмес. Єзгєчє эл аралык «Манас» аэропортунда Америка базасы жайгашкандан бери Россия менен АКШ єз таасирин єлкєбїзгє кєбїрєєк арттыруу менен алек. Бирок, айта кетїїчї бир жагдай - Россия менен Кыргызстандын достугу кылымдан ашык убакыттан бери келе жатканын эсибизден чыгарбашыбыз абзел. Мындан улам, Акаевдин заманында єлкєбїзгє баш багып, аэропортубуздан орун алып алган Америка базасын кайрадан чыгарабыз деп канча аракет кылсак да, бир нече жолу убада берсек да, оюбуз оўунан чыкпай келген эле. Мунун айынан Бакиевдин Россиянын жетекчилиги алдында катуу убада берип, Кыргызстанга келери менен Америка базанын аренда акысын 60 миллионго кєтєрїп койгон соў убадасынан танып кетип, мамлекетибиздин беделине доо кетиргени бар. Ал эми азыркы бийлик башынан эле Америка базасын чыгара тургандыгын айтып келген. Эми ошол убадасынын єтєєсїнє чыкканы калды. Жогорку Кеўеш бир добуштан колдоп, президент кол койгон мыйзамга ылайык, транзиттик борбор 2014-жылы 11-июлда чыгарылышы керек.

Мамлекеттин кызыкчылыгын уруп ойнобойбу? Мамлекетибиз їчїн маанилїї маселе саналган жїк ташуучу борбордун тагдыры парламентте каралып жатканда жыйынга келбей коюп, «ак» же «кєк» деген добушун бербей койгон эл єкїлдєрї да болгон. Алардын бири «Ата-Журт» фракциясынын депутаты Акматбек Келдибеков. Акматбек мырза башка бирєєгє акыл айтып сїйлєгєндє укмуштуудай кооз сїйлєйт. «Укмуштуунун тєєсї жорго» болуп кетет. Бирок, мамлекеттик деўгээлдеги маанилїї иштер чечилип жаткан маалда парламент отурумунан табуу кыйын. Ага чейин албууттанып, аябай кооз сєздєрдї сїйлєй берет. Чечим чыгаардын астында эле жок. Кєрсє иштин тєркїнї башка жакта экен. Кыргыз тилдїї басылмалар буга чейин Кыргызстандагы ички кырдаалды татаалдаштыруу багытына арнап, оппозициячыл саясатчыларга, бейєкмєт уюмдарга 30 миллион АКШ доллары келгендигин чуулдатып жазып чыгышкан болчу. «Жел жїрбєсє чєптїн башы былк» этип койбой тургандыгын буга чейин бир эмес, бир нече жолу кєрдїк. Анын їстїнє акыркы учурларда Акматбек мырза АКШ элчилигине ат тезегин кургатпай каттап калгандыгы тууралуу кєп айтышууда. Ал парламент отурумуна келбей калган кїндєрї АКШ элчилигинин эшигин жыртып: «Силер мени колдоп бергиле, азыркы бийликти кетирели, анан силердин базаны Кыргызстанда калтырууга жардам берем» маанисинде убаданы дїўїнєн берип жатканы чынбы? Єзїн оппозициянын «кочкору» санаган Келдибековдун табигый жїзї ушул эмеспи? Эгерде азыркы бийлик Америка базасын калтыра турган чечимге келе турган болсо, анда да: «Мына президент єзї берген убадасына турбай койду» деп, «Америка базасы кетсин» деген 05-июль, 2013-жыл

лозунг менен кєчєгє кыйкырып чыкмак. Айтор, бийлик кандай чечим чыгарган кїндє дагы Келдибековго баары бир, єзїнїн єзгєчє «тактикасын» жїргїзє берет. Кыязы, сырттан келген 30 миллион доллардан Келдибеков дагы «шыбага» алып калса керек. Ошол эле учурда абакта 9 ай камалып жатып, кечээ жакында эле эркиндикке чыккан партиялаштары Камчыбек Ташиев, Садыр Жапаров менен Талант Мамытов тїштїктї тїрє кыдырып чыгышты. Бирок, алар абакта жатканда кара кїчкє алардын укугун коргомуш болуп жїргєн Акматбек мырзанын карааны алардын жанынан кєрїнгєн жок. Башынан эле Ташиев менен Келдибековдун лидерликти талашмай адаттары бар экендигин билебиз. Президенттик шайлоо маалында дагы спикер болуп турган Келдибеков Ташиевди колдобой, аркы єйїз менен берки єйїзгє секи-

рик жасаганын кєргєнбїз. Ошондо: «Бийлик їчїн булар достуктан да кечип жиберишет тура» деген сєз тараган. Кыскасын айтканда, Акматбек мырза Камчыбек досун єзїнїн башкы атаандашы катары кєрєт. Ал жанында жїргєндє анын кадырбаркына кєлєкє тїшїп калгандай туюлат.

Ошондон улам ала кєєдєн досун ар кандай жолдор менен жолдон адаштырып, саясат айдыўынан сїрїп чыгаргысы келет. Ачыгын айтканда Ташиевдин абакта жатканы Акматбек мырза їчїн абдан пайдалуу болуп турган. Анткени Ташиевди жандагандардын кєбї ал абакта жатканда Келдибековду тегеректеп калган эле. Эми кайрадан Камчыбек мырзанын эркиндикке чыгышы менен Акматбек мырзанын кадыр-баркы тємєндєй тїшкєндєй болду. Ошондон улам тїштїктї тїрє кыдырган досторунун жанында Келдибековдун карааны чалдыкка жок да? Анан дагы эў башкысы Камчыбек Ташиев Ак їйдїн тосмосун ашып тїшїп, бийликти басып алгысы келгенде «Ата-Мекен» лидери Ємїрбек Текебаев «Ташиевди секиртишти» деп чыккан эле. Ал эми аны секирткендердин бирєє дал ушул Акматбек Келдибеков экендигин маалымат каражаттары жакшы эле чуулдатышкан. Чыўгызхандын «желдети» Ташиев боштондукка чыккандан кийин: «Мени секирткен сен белен? Гезиттер ушинтип жазып жатпайбы?» деп Келдибековго мурду менен бир тийип сурагандай. Анын кесепетинен эки достун ортосундагы жарака дагы чоўоюп, аны «супер клей» менен жабыштырсаў да бирикпей тургандай болуп калды дешет. Мындан улам оппозиция жээгинде туруп дагы пикирлери келишпеген саясатчыларга деги ишеним артууга болобу деген суроо туулат. Билишибизге караганда бала чактарынан бери эшекти чогуу минишип эле чоўойгон бул эки дос эки фронтто иш кылышууда. Арачолодо бири-бирине да кастарын тиккен жагдайлары бар. Мына ушундай туугандар, эгерде жакын арада дагы бир митинг-пикеттерге жамынган баш-аламандыктар жаралса, аны уюштуруучулардын башында Акматбек Келдибеков турат деп эсептей берелиби? Себеби, Батыштан агылып келген 30 миллион доллардан Акматбек мырзанын «шыбага» алгандыгы тууралуу жогоруда эле айтып єттїк. Ал эми мамлекеттин кызыкчылыгынан дагы жеке кызыкчылыгын жогору койгон, бийликке жетсем дегенде бардыгына кайыл болгон оппозиция «атаманына» їмїт артуунун кереги барбы?

Адегенде сотторго бут кийимдерин ыргытып, актаган єкїм чыгаргандан кийин коргогусу келгендерге кылмыш иши ачылды Камчыбек Ташиев баштаган «ата журтчу» їч депутаттын иши каралып жаткан убакта, алардын аялдар «батальону» эмнелерди гана кылган жок. Акчанын кїчї менен эзели кєчєгє чыгып кыйкырып кєрбєгєн кыргыздын аруу аялзатын долу катындарга айлантышып, жол тостурушуп, сот залында кыйкыртышып, айтор аялзатынын беделине кєлєкє тїшїрїп коюшту. Мыйзамдуулук жєнїндє тїшїнїгї ар тараптуу болуп, бїгїн бирди сїйлєп, эртеси башканы сїйлєй берген Камчыбек Кыдыршаевич єўдїї лидерлери мындай кєрїнїштєрдї токтотуунун ордуна, кайра: «Ырас эле кылып атасыўар» дегенчелик карап турушту. Єзгєчє їстїбїздєгї жылдын 17-июнунда їч депутаттын тарапташтары Биринчи Май райондук сотунун имаратынын ичинен да, тышынан да мыйзамсыздыктын, маданиятсыздыктын башкы їлгїсїн кєрсєтїштї. Ал кїнї адегенде соттор чечимди 24-июнда угузуша турган болгон эле. Ошондо аларды кєздєй зонтик, ичи бош желим бєтєлкєлєр, анан эў башкысы буткийимдер ыргыган болчу. Ал эми имараттын сыртындагы тарапташтары короону тосуп турган тосмону кулатууга жетишкен. «Эрдик» болбосоў кое кал! Ушундай аракеттери менен алар єздєрїн укмуштуудай баатыр, чындыкты, мыйзамдуулукту издеген жарандардай кєрїнгїлєрї келгенин кантесиў? Эми ошол «баатырдыктары» їчїн мыйзам алдында жооп бергени турушат. Анткени дал ушул кїнкї їч депутаттын тарапташтарынын мыйзамсыз аракеттери їчїн кылмыш иши козголгондугу маалым болду. Азыркы тапта милиция кызматкерлери сотторго кимдер буткийим, желим бєтєлкєлєрдї, зонтиктерди ыргыткандыгын жана имараттын сыртында тосмону кимдер кулаткандыгын иликтеп жатышат. Чындыгында мындай мыйзамсыздыктарды кимдер жасаганын табуу кыйын деле эмес. Анткени алардын бардык аракеттери журналисттердин кєз алдында, видеокамералардын бет маўдайында жасалган. Эгерде ыргытылган бут кийимдердин ээси табылбаса, принцессаны издеген принцтей сот залындагы аялдардын буттарына гана кийгизип кєрїї керек болоттур? Андан башка кыйынчылык деле жок. Анын їстїнє тарапташтарынын кысымы менен акталып чыккан депутаттардын бирєєсї Камчыбек Ташиев: «Эгерде суранышса биз тосмону гана оўдоп бербестен, башкасын дагы жасап беребиз» деген оюн кыйыткан. Ошол эле учурда мыйзамсыз аракеттерди жасагандар болсо ал їчїн жооп берїїлєрї керек деп да кошуп кеткен. Ырасында бул сєзїн деле Камчыбек мырзанын танып кетеринен шегибиз жок. Анткени ал дїйнє коомчулугунун алдында тартынбастан калп сїйлєп, жасаган ишин, сїйлєгєн сєзїн танып туруп алгандан кийин, мындан ары деле ошонусун улантат болушу керек. Бирок, биз Кыргызстан деген ыйык мамлекетибизди єнїктїрїїнї, аны мыйзамдуулукту сыйлаган мамлекетке айлантууну кааласак, тырнактын агындай мыйзамды бузган адамдар да жоопкерчилик тартуулары керек болот. Ал эми Ташиевдин кєз карашындагы: «Бизди актасаўар мамлекетибизде мыйзам бар, жазага тартсаўар мыйзам жок» деген принциптин таш-талканын чыгарууга туура келет. Жеўишбек ШЕРИПБАЕВ


5

коррупция

Мамлекеттик айыптоочулар таштанды чогулткучтарды сатып алуудагы Тїлеевдин коррупциялык схемасын табышты

Мамлекеттик айыптоочулардын версиясы боюнча Нариман Тїлеев 2008-жылдын июль айында Бишкек шаарынын мэриясынын айрым кызматтагы адамдары жана ага жакын мамиледеги башка адамдар менен укукка каршы келген бекем байланышты тїзїп, Кытай Эл Республикасынан таштанды ташуучу унааларды ташууну уюштурган. Аны менен бирге алардын баасын дагы кєтєрїп жиберген. Бул тууралуу Башкы прокуратуранын пресс-борбору маалымдайт. Анда иликтєєлєрдїн жыйынтыгы боюнча єтє чоў суммадагы акча каражатына ээ болуу максатында Бишкек шаарынын материалдык-техникалык камсыздоо башкармалыгы 16 даана таштанды чогултуучу унааларды сатып алуу жана алып келїї боюнча 2008-жылдын 6-октябрында тендер (атайын жасалган фиктивдїї) єткєрїлгєн деген документти тїзїп жиберген. Ал тендердин жалпы суммасы 27 375 000 сом. Бул атайын жасалган тендерге «Локо ЛТД» ЖЧКсы (негиздєєчїсї жана башкы директору Ж. Сыдыков Н. Тїлеевдин биринчи аялы М. Сыдыкованын бир

тууганы) жана факты жїзїндєгї ээлери Н. Тїлеевдин туугандары болгон «Айрус» ЖЧКсы катышкан. «Айрус» ЖЧКсы (ошол учурда ЖЧКнын акцияларынын контролдук пакети Н. Тїлеевдин бир тууганынын аялы А. Тынымсейитовага таандык болгон) жеўїїчї деп табылып, анын негизинде кылмыштуу жол менен табылган акчалар легалдаштырылган. Маалыматта, тендердик комиссиянын башчысы болуп ошол учурдагы Бишкек шаарынын вице-мэри, мурда Тїлеев менен «НК «КТЖ» мамлекеттик ишканасында иштешкен жана Тїлеевдин протекциясы менен кызматка дайындалган Валерий Корниенко эсептелгендиги айтылган. Комиссиянын мїчєлєрїнєн : Бишкек шаарынын мэриясынын «Тазалыкты камсыздоо» бєлїмїнїн жетекчиси Р. Сарпашев жана комиссиянын катчысы Бишкек шаарынын УМТО мамлекеттик сатып алуу бєлїмїнїн жетекчиси Б. Токтобеков (Нариман Тїлеевдин атасы менен туруктуу їй-бїлєлїк достук мамилеге ээ, тагыраак айтканда анын досу Т. Керимбаевдин уулу жана кєптєгєн жылдар аралыгында «Темир» мамлекеттик ишканасында , андан кийин «НК «КТЖ» мамлекеттик ишканаларында иштеген, Н. Тїлеевдин убагында ушул ишканаларда жетекчи), тендердик комиссиянын буйруктарын чыгарган маалда аталган кызматтарда иштешкен эмес. Жыйынтыгында таштандыларды жыйноочу автоунаалардын жана бажылык чыгымдардын наркын жогорулатууну эске алып 28 123 325 сом чыгым келтирилгендиги айтылган. 16 даана таштанды тазалоочу унаага ээ болуудагы тендерди єткєрїї боюнча коррупциялык схема тиркелет.

Келдибеков, Сулаймановдор сатылма маалымат каражаттары аркылуу єздєрїнїн абройлорун кызуу кєтєрїїдє Ахматбек Келдибеков “кыйын” жигит экен. Турмушундагы катачылыктардан сабак алып, аны жоюуга бїт аракетин жумшаганы кєрїнїп турат. Спикерлик креслодон жылмышканы Ахматбек мырзага абдан чоў стресс болуптур. Себеп дегенде, ошол маалда “Ата Мекен” партиясы казып чыккан компроматтарды ММКлардын баары чуулдатып, Келдибеков алапайын таппай, колдоосу жок калып, кызматынан айдалган. Эў оболу ММКларды колго алыш керек дегенби, бир топ гезит башредакторлору менен жеў ичинен сїйлєшїп, оозу-мурдуна жашылбайлардан тыгып, кєл-суу-тоо-ташка эс алдырып, єзїнє колдоо издеп табууга жетишти. Оппозициялык маанайга єтїмїш болуп, “хор” менен Келдибековго кулдук уруп атышканы ошондон. Ал эми Алтынбек Сулайманов болсо кєрїнгєнгє берип атып тажады бейм, жаўы гезит ачтыртып, аларыў болсо “Челюсть” акасын байдын кызындай мактап, кєккє кєкєлєтїп атышат. Бу эки дос унутпаса болду – каражат жактан каржып калганда эле шойкумдуу, принципсиз журналисттер (мындайлар да аз эмес) башка “сїймєнчїктї” таап алышып, мурунку “господиндерин” тепселеп кетиши толук ыктымал.

16 даана таштанды тазалоочу автоунааны алып келїї боюнча єткєрїлгєн тендердеги коррупциялык Схема Бишкек шаарынын Мэриясы Н.ТЇЛЕЕВ

«Айрус» ЖЧКсы негиздєєчїсї: «Базовый элемент» ЖЧК – негиздєєчїсї Тулеев Ташболот - Н.Тїлеевдин атасы Тынымсеитова Айгуль - Н.Тїлеевдин бир тууганынын аялы Башкы директор - Абды уулу О.

«Локо ЛТД» ЖЧКсы негиздєєчїсї жана башкы директор Сыдыков Женишбек – Н.Тїлеевдин биринчи аялы Сыдыкова Миранын бир тууганы.

«Айрус» ЖЧК – тендердин жеўїїчїсї Комиссия: В.Корниенко, Р.Сарпашов жана Б.Токтобеков

В.Корниенко– мурда «НК «Кыргыз темир жолу» мамлекеттик ишканасында, мэрдин кеўешчиси жана Бишкек шаарынын вице-мэри болуп иштеген. Б.Токтобеков– Т.Тулеевдин досунун баласы, мурда «Темир» мамлекеттик ишканасында жана «НК «Кыргыз темир жолу» мамлекеттик ишканасында иштеген.

Тендер тууралуу буйрук чыга турган маалда: Р.Сарпашев «Тазалык» МПсында иштеген эмес, Б.Токтобеков Бишкек ш. мэриясынын УМТОсунда иштеген эмес.А.Шабданалиев Бишкек мэриясынын УМТОсунда начальник–, ошол эле учурда «Базовый элемен»ЖЧКсында башкы директор болуп иштеген.

«XINJIANG YEMA ECONOMY & TRADE CO LTD» (сатуучу) компаниянын башкы директору Ван Вен Чи, «Айрус» ЖЧКсынын (єкїл) башкы директору Абды уулу О., Бишкек шаарынын мэриясынын муниципиалдык кызмат башкармалыгын (тєлєєчї) начальниги Р. Бейшенбаева жана «Тазалык» МИсынын (алуучу) директорунун милдетин аткаруучу Б. Сыдыковдордун ортосунда тєрт тараптуу келишимге кол коюлган. Келишим боюнча ар бир автоунаа 45 000 АКШ долларына бааланган. Жалпы суммасы 720 000 АКШ доллары.

Р.Бейшенбаев – Бишкек мэриясынын УМСинин начальниги, мурда юстиция органдарына жогоруда кєрсєтїлгєн эки фирманы каттаткан. Абды уулу О. – Тїлеевдин їй-бїлєсї менен достук, кызматтык байланышта

Жыйынтыгында 28 123 325 сомго чыгым келтирилген (Таштанды тазалоочу автоунаалардын баасын кєтєрїїдєн жана бажы чыгымдарынан)

чабал єрдєк эрте учат

Кой аксагы менен миў…

МЫРЗАЕВДИ КИМ ТАНДАГАН? Быйыл Кыргызстандын митинг єткєрїї системасында улам жаўы кїчтєр, жаўы адамдар пайда болууда. Коомчулук кєпчїлїгїн биле бер��ейт. Териштире келсек, Бакиевдин куйругу же Акаевдин шорпосун ичкен жапма челек саясатчы сєрєйлєрдїн бири болуп чыга келет. Андайлардын катарына А. Мырзаевди кошолу десеў, камгактай баркы жок. Болгону «Топоевдин топ ташы», Москвадагы айрым кїчтєрдїн кыргыз жергесинде митинг уюштуруу боюнча «ыйгарымдуу єкїлї» имиш. Єткєндє жогорку жактан алган акчасынын отчетун бере албай дайнын таппай жатты эле, кечєє жакында кимдир-бирєєлєрдєн миўдеген доллар алыптыр бакылдап жыйын єткєрдї. Жыйынга жыйылып келгендер єзї сыяктуу «же элге батпай, же жерге жатпай», кїлї бир жерге додо болбогон жалаў суу жукпастар экен… Арасында Казыбек Шаимбетов, Динара Назаркулова єўдєнгєн кайир диндер жїрєт. Мырзаев мамлекеттик тєўєкєрїш жасап бийликти ээлеп алууга аракеттерди жасоодо. Генералдар менен кеўешип, айрым бир саясатчылар менен акылдашып кєрїптїр. Кыскасы, кайрылбаган адамы калбаса ке-

рек. «Октябрь тєўкєрїшїнїн баатырлары»Ташиев менен Жапаровго кайрылган экен, аларыў «эс алуудан жаўы гана чыктык, мээ кайык экенсиў, кєп башты оорутпачы!»- деп айдап жолго салыптыр. Жайдын саратаны Мырзаевдин мээсин бир аз эриткенби Ош базарындагы тєлгєчїлєр менен олуя чалышмын дегендердин баарын кыдырып чыгыптыр. Алардын айткандарына шердене тїшкєнбї уктаса тїшїнє Ак Їй, ойгонсо оюна Ала Тоо аянты кирет дешет. Башы калчылдап, колун булгалагандан башка оозунан тыўгылыктуу сєз чыкпай баратат. Минте берсе Мырзаев їй-бїлєєсїн,туугандарын кыйнап бїтєт го, андан кєрє эрте жарыкта Чым-Коргондогу жин ооруулуулардын ооруканасына жаткызып, болбосо укук коргоо органдары анын кылган аракеттерине мыйзам чегинде жооп бере тургандай иш чараларды кабыл алышы керек. Качанка чейин Мырзаевге окшогон журт бузарларды эркелете беребиз. Же Ташиев-Жапаровдордун эстафетасын Мырзаев улантсынбы? Качан Кыргызстанда мыйзамдуулук орнойт? Кош бийликтин акыры болобу? Эл тажап бїттї.

Айтор парламент таркашы на аз калганбы же кєзї ачыктар айтканбы “чабал єрдєк эрте учат” болуп, Ар-Намыс партиясынан чектелип калган, кес и п те ш те р и н е н жектелип калган Акылбек Жапаров деген байбача “Демократия жана эркиндик” аталышында партия тїзє калып, жарнамаларын аймактарда илип баштаган экен. Анысы да аз болуп, Ат-Башы районуна казыларды, молдокелерди чогултуп алып, этке шыкап жатса, Кочкор районунда иниси классташтарына чай берип жїрєт дейт. Аттин ай Акылбек аке шайлоого мынча эрте даярдык кєрє баштаганын кєрїп, єзїндї шайлоодо жїргєндєй сезет экенсин. Даярданса мейли, бирок, учурунда КСДПда жїрїп кийинчерек кандуу “Ак-Жол” партиясында секирип, шайлоо алдында Ар-Намыска кире качып, министр болгон сон анысынан да кур калып, эми элдин ишеничин кантип алып, буга чейин берип келген убадаларын кантип аткарат болду экен, кєрє жатарбыз. Айбат пресс 05-июль, 2013-жыл


6

Пенсионная политика: проблемы и перспективы Как-то проходя мимо двух наших граждан, торгующих на улице, случайно стал свидетелем их разговора. Один, тот, что по моложе, уверял другого, постарше, что ему еще рано думать о пенсии, что он еще молод для этого.

Мы живем в удивительное время. У китайцев есть поговорка: «упаси вас бог жить в эпоху великих перемен». С одной стороны ты становишься свидетелем значительных исторических событий, смены эпох, с другой стороны ты сполна вместе со своим народом испытываешь боль и горечь утраты иллюзий, разочарование и веру в будущее. Однако вместе со всем этим, общество получает возможность начать все заново, получает редкий шанс изменить к лучшему свою жизнь и жизнь своих детей. И главное не упустить такой момент, не захлебнуться в преходящей и кратковременной жажде наживы и не дать себе слабость опуститься до психологии временщика. Социальная сфера будет жить пока живо государство, а уровень развития социальной политики в государстве это первый признак степени развития самого государства. Пенсионная система – это сегодня один из самых глобальных вопросов социальной защиты населения в мире. Это касается не только бывших социалистических стран, кризис старых пенсионных систем и поиск новых форм и способов социальной защиты населения в старости сегодня переживают и высокоразвитые страны мира. При этом необходимо признать, что правительства, на долю которых приходится брать на себя роль реформаторов в таких вопросах, изначально обречены на непопулярность в обществе. Редко кому удается получить поддержку и понимание при таких изменениях, и это вполне объяснимо, потому что в большинстве своем люди близоруки и не всегда могут, а иногда и не хотят видеть перспективы таких реформ. Однако, несмотря на это, время от времени находятся люди с высокой гражданской позицией и политической волей, и подобно Бисмарку закладывают фундамент системы социальной защиты, на котором до сих пор строят и перестраивают свои пенсионные системы практически все страны мира. Мировой опыт показывает, что система социального страхования – это основной институт социальной защиты населения в условиях рыночной экономики. Он призван обеспечивать реализацию конституционного права граждан на материальное обеспечение в старости, в случае болезни, частичной или полной утраты трудоспособности, потери кормильца и т.д. В пользу высокой роли социального страхования свидетельствует то, что на долю социального страхования в экономически развитых странах приходится как правило 60-70% всех затрат на цели социальной защиты и примерно 15-25% ВВП. Возвращаясь к случайно услышанному диалогу на улице, я бы хотел заметить, что такова к со05-июль, 2013-жыл

жалению, позиция большинства наших граждан сегодня. Пока они молоды и полны сил они всеми силами пытаются уклониться от пенсионного страхования, но когда подходит пенсионный возраст, вдруг вспоминают, что кажется им что - то причитается от государства. При этом ошибочно полагая, что имеют право на пенсию в любом случае, то есть даже если они и не уплачивали в свое

время страховые взносы. Что это, безграмотность населения в вопросах пенсионного страхования или пережиток нашего социалистического прошлого, объяснить сложно. Сейчас главное в другом, необходимо повышать гражданскую сознательность и социальную ответственность населения. Если ты трудоспособен, молод и здоров, ты должен стать активным членом общества и быть социально ответственным не только за себя, но и за уязвимые слои общества. И такая социальная ответственность граждан во всех цивилизованных странах выражается путем уплаты налогов. Человек полностью и своевременно уплачивающий налоги воспринимается как полноценный и достойный член общества. Это то, что касается налогов, мы же будем говорить о страховых взносах, природа которых далека от налогов. Почему мы затронули вопросы различия налогообложения от страховых отчислений? Потому что нас озадачивает набирающая обороты в последнее время в обществе тенденция смешивания этих понятий. Обществу пытаются навязать установку, что страховые взносы это такое же налоговое бремя, как и любое другое, и пусть лучше мы сегодня их снизим, уберем, объединим с налогами, и от этого никто не пострадает, и ничего не изменится. Главное сегодня простимулировать предпринимательство! Предпринимательство стимулировать надо, и это бесспорно! Но стоит ли ради этого жертвовать всем остальным, а может лучше развивая,

одновременно с различными преференциями, государству еще и воспитывать в бизнесе социальную ответственность. В развитых странах любая уважающая себя компания предоставляет целый пакет социальных гарантий для своих служащих, а много ли у нас сейчас в стране таких компаний. Многие возразят, что мы ведь живем не на западе, правильно, но ведь и мы не требуем весь спектр социальных гарантий, мы просим лишь оплатить часть расходов по социальным гарантиям за своих работников. Ведь это справедливо, и биз-

граждане, чей заработок носит нестабильный характер. Это в основном сельские товаропроизводители и самозанятые граждане. А таких граждан у нас сегодня почти половина всего трудоспособного населения страны. Применять к таким гражданам ставки страховых взносов как для организованного сектора мы не вправе, потому что в организованном секторе хозяйствующий субъект сам несет большинство рисков и ответственность за работников. Тогда как самозанятые граждане (граждане, осуществляющие деятельность без образования

нес, в какой бы стране ты не открывал свое дело, ты должен нести социальную ответственность за людей, которые трудятся на тебя и приносят тебе прибыль. Это право на труд, право на социальное обеспечение, закрепленное международными конвенциями МОТ. И в любом цивилизованном государстве, в первую очередь при принятии судьбоносных решений, необходимо руководствоваться ими, и уже затем гонкой за сверхприбылями. И в этом кстати и состоит роль государства, так как бизнес всегда будет стремиться к сверхприбылям. Это его главная цель, и зачастую он не выбирает средств и способов для достижения этой своей цели. А государство должно выступать в качестве регулятора во взаимоотношениях между бизнесом и простыми гражданами, повышая стимулы, при этом не наруша�� частные и гражданские права как одной, так и другой стороны. Все это конечно в большей степени касается организованного сектора экономики, где страховые взносы за своих работников уплачивают работодатели. И в будущем граждане, работающие в организованном секторе, в условиях, когда их работодатель честно и своевременно уплачивает за них страховые взносы, не скрывая истинные размеры их заработных плат, получат пенсии в более или менее приемлемых размерах соответственно сумме внесенных страховых взносов. Большей для нас проблемой сегодня является неорганизованный сектор экономики, то есть

юридического лица) и сельские товаропроизводители зачастую самостоятельно несут все риски, связанные как в целом с введением предпринимательской деятельности, так и с собственной социальной защитой. Но тем не менее старость ожидает каждого, и к сожалению она не выбирает к кому прийти, а к кому нет, кто к ней более подготовлен, а кто менее. И государству необходимо выработать эффективные механизмы социальной защиты в старости для каждой категории работающих граждан. Выбор состоит в том, какими должны быть эти гарантии. И сейчас мы как раз стоим на перепутье, думая, взвешивая, обсуждая по какому пути мы пойдем дальше в пенсионном обеспечении, какими должны быть гарантии государства в пенсионном обеспечении, а в каком объеме должна быть ответственность самого гражданина, формирующего свою пенсию, участвуя в системе пенсионного страхования. Такая необходимость в пересмотре ориентиров уже назрела давно и если не произвести переоценку действующей системы пенсионного обеспечения и осуществить некоторые параметрические реформы сегодня, завтра мы уже можем опоздать с этим. В последние 20 лет национальные системы социального страхования во всем мире столкнулись с серьезными проблемами, связанными с неоднозначными последствиями глобализации, изменениями социально-трудовых отношений и структуры за-

нятости, старением населения. Расходы на пенсионное обеспечение в странах Европы составляют основную часть ресурсов, направляемых на социальную защиту населения. Проводимые там пенсионные реформы сводились к трем большим группам преобразований: усиление страховых механизмов пенсионного финансирования, увеличение размеров минимальных пенсий и принятие мер, направленных на снижение финансовых рисков, связанных с частными накопительными пенсиями. Другое направление реформ касается повышения пенсионного возраста, к примеру, Великобритания и Германия приняли законы о постепенном повышении пенсионного возраста до 67 лет и для мужчин и для женщин. Большинство других европейских стран также в среднесрочной перспективе намерено повысить пенсионный возраст. Кроме того, во многих странах растет трудовой стаж, необходимый для получения полной пенсии, перекрываются пути, позволяющие работникам раньше срока закончить трудовую деятельность. Разрабатываемые нами предложения, возможно, где то перекликаются с общемировыми тенденциями в пенсионном реформировании, но мы также пытаемся учитывать характер и направленность нашей национальной экономики и устоявшихся социальных взаимоотношений в обществе. Однако, не буду скрывать, лично мое мнение, необходимо изменить подход к системе пенсионного страхования и переориентировать ее от механизма сокращения бедности к усилению страхового принципа финансирования. Необходимо повышать стимулы для того, чтобы человек был заинтересован работать и отчислять страховые взносы. А такая заинтересованность будет только тогда, когда он будет точно знать, что он получит адекватную своим взносам пенсию, а не то, что получают сегодняшние пенсионеры. Зачастую, человек, проработавший 40 и более лет, получает не намного больше, чем человек, не проработавший и половины его стажа, и после нескольких этапов повышений их пенсии и вовсе могут сравняться. И где в этом случае справедливость, часто задают мне вопрос пенсионеры. А я только вынужден признать, что они правы, и виновата в этом вся система, которая на сегодняшний день работает больше на поощрение иждивенческих настроений в обществе, снижая стимулы к достойному труду и к получению заслуженных пенсий. Сегодня мы находимся в фазе обсуждений всех этих, а также других проблемных вопросов действующей пенсионной системы, для того чтобы определиться с последующими ориентирами в ее дальнейшем развитии и принять взвешенные решения с учетом всех текущих реалий. Алик ЖУМАБАЕВ


7

эне тилим

Тєлєбек АБДРАХМАНОВ, Ишеналы Арабаев атындагы мамлекеттик университеттин ректору:

«Мамлекеттик тилди єнїктїрїї багытында интерактивдїї программалар иштегени турат» - Єлкє башчысы Алмазбек Атамбаев «Мамлекеттик тилди єнїктїрїї жана тил саясатын єркїндєтїї боюнча чаралар жєнїндє» Жарлыкка кол койду. Бул Жарлыкка мамлекеттик тилди єнїктїрїїнїн кєптєгєн багыттары кєрсєтїлїп, аны менен катар Кыргызстандагы жогорку окуу жайларынын балансында кыргыз тилин їйрєтїї боюнча бекер курстарды ачуу маселеси каралган экен. Бекер курстарды ачууга даярсыздарбы? - Кыргызстан боюнча бир гана биздин университетте «Мамлекеттик тил жана маданият» институту бар. Бул убагында президенттин Жарлыгы менен атайын тїзїлгєн болчу. Тилекке каршы, мамлекеттик тилге буга чейин жогорку бийлик тара-

бынан анчейин маани берилбей келгендиктен, аталган институт деле жигердїї салым кошо албай келген. Биз былтыркы жылдан бери карай бул институттун ишин жандандыруу максатында аракеттерди кєрє баштаганбыз. Єткєндє Эгемберди Эрматов агабыз жаўы гана Мамлекеттик тил комиссиясына тєрага болуп шайланган кїнї биздин унивеситетке келип, мамлекеттик тил боюнча чоў конференцияга катышып кеткен. Ошондо Эгемберди Эрматов ага менен сїйлєшїїлєрдї жїргїзїп, биздин университеттин алдындагы «Мамлекеттик тил жана маданият» институтун бир жагынан ректорат кєзємєлгє алып, экинчи жагынан мамлекеттик тил комиссиясы кєзємєлгє алып, жигердїї иштетели деп сїйлєшкєнбїз. Буга чейин эле институттун базасында мамлекеттик тил боюнча курстарды ачууну пландаштырган элек. Ан-

да акы тєлєнїп окула турган дагы, акысыз дагы курстар болот дегенбиз. Анткени мамлекеттик тилди їйрєнїїнї каалаган ири фирмалардын єкїлдєрї болот. Аларга биздин адистер атайын барып сабак єтїп, же алар бизге келип сабак алышса болот. Ошол эле учурда акысыз дагы курстарды ачуу планда болгон. Азыркы кїндє интерактивдїї программалар иштеп баштаганы турат. Фирмаларга, уюмдарга, жетекчилерге бир нече багыттагы сунуштар болот. Каалагандар акысын тєлєп окуй турган курстардан їйрєнсє болот. Ошол эле учурда акысыз курстар да болот. Ал эми президенттин мамлекеттик тил боюнча атайын Жарлыгы чыккандан кийин бул иш-аракеттер дагы да кїчїнє кирет деген ишенимдемин. Президенттин демилгесин андан ары єнїктїрїп, кємєк кєрсєтїшїбїз керек.

- Президенттин Жарлыгы менен эми мамлекеттик тил комиссиясына мурдагыга салыштырмалуу эки эсе кєп каражат которула турган болду. Демек, эми мамлекеттик тилди єнїктїрїїгє жакшы шарттар тїзїлєт деп ишенсек болобу? - Албетте, каражаттын кєп болгону да жакшы. Бирок, менин жеке пикиримде каражаттын кєп же аздыгында анча деле маани болбосо керек. Кеп аны кандай пайдаланганда болот. Єткєндє Кыргызстанга Австриянын президенти келип, анан биздин университетке да жубайы экєє атайын кайрылып кетишкен. Ошондо Австралиянын президентинин аялына: «Сиздерде билим берїї тармагына кєп акча каражаты берилеби?» деген суроо берилген болчу. Ал: «Кеп каражаттын кєп

же аздыгында эмес, аны кандай колдонгондо» деп жооп берген. Менин оюм да ошондой. Бирок, каражаттын кєп бєлїнгєнї да бир топ маселени жеўилдетет. Эми Эгемберди Эрматов ага дагы бєлїнгєн акчаларды туура бєлїштїрїп, андан жакшы натыйжа берет деген ойдомун. Биринчи кезекте, мамлекеттик тилди єнїктїрїї їчїн гезит, теле-радио, деги эле массалык маалымат каражаттары менен дагы жигердїї иш алып барыш керек.

Чек арада эмне кеп

Абдалы Дїйшеев:

Бир суткада 20-22 Кыргыз жери Орто Азиядагы абасы таза, жаратылышы адамдын ємїрїнє азык болчу ажайып бейиш жер десек аша чапкандык болбос. Ал эми андагы чалкып жаткан Ысык-Кєлїбїз кыргыздын жїзї. Мына ушундай бейиш жерге эс алууну самап, ат арытып келген чет элдик коноктордун агымы жай айы башталгандан бери єсїїдє. Эс алуучу коноктор єлкєбїздїн босогосу болгон чек ара кєзємєл жайынан єтїшєєрї баарыбызга маалым. Бїгїнкї иш сапарыбыз Аламїдїн районунун аймагында жайгашкан Кыргыз Республикасы менен Казакстандын ортосундагы Ак-Жол кєзємєл єткєрїї постундагы жїрїп жаткан иш процесси менен таанышуу максатында бардык. Адаттагыдай чек ара кызматкерлери єз милдеттерин аткарышып, иш процесси кызуу жїрїп жаткан экен. Жеке ишкердик менен алек болгон замандаштарыбыз, кыргыз жеринен кубат алып бетине кызыл жїгїрїп, ыраазы болгон чет элдик коноктор, тескерисинче эс алууну кєксєп келе жаткандар, алардын документтерин текшерип, анын тууралыгын, єзїнїкї экендигин тактап, єткєрїп жаткан чек ара кызматкерлери. Мына ушундай постогу кїнїмдїк иш маалы бизди тосуп алды. менттер болгондо паспорт, баласы менен єтїп жаткан болсо кїйєєсїнєн иш��ним кагазын алуусу керек, кїйєєсї жок болсо социалдык фонддон “жалгыз бой эне” деген документ болушу зарыл. Казакстанга кирип аткан соў кайсы документтер менен канча кїн жїрє алаарын, єздєрїнїн укуктарын билип алуулары керек.

- Жалпы конокторго жана кыргыз элине айтаарым, кыргыз мамлекетинен чыгып аткандан кийин кайсы документтер керек экендигин так билип алышса. Мыйзамдарды карап, массалык маалымат каражаттары аркылуу да єздєрїнїн укуктарын жана милдеттери менен таанышып алышса дээр элем. Доку-

- Туристик маал башталып, Ысык- Кєлгє келген конокторду кандай шартта єткєрїп жатасыздар, кыйынчылыктар жаралбай элеби? - Ооба, туура айтасыз туристик маал башталган учуру. Сезондун алдында авто унаалар кєп келген кїнї башка єткєрмє жайлар аркылуу да єткєрєбїз деп казактар менен сїйлєшїїлєрдї жїргїзїп, такташканбыз. Ошондой эле туроператорлор менен да жыйын болуп сїйлєшїїлєр бекемделген. Мисалы, Кеў- Булуў, Ак-Тилек, Токмок єт-

миў адам єтєт

кєрмє жайлары аркылуу, ошондой эле 6- июндан баштап Ысык- Кєлдє Каркыра єткєрмє жайы иштеп жатат. Ак-Жол жана Ак-Тилек кєзємєл єткєрмє жайы эл аралык деўгээлде, кєп тараптуу болгондуктан тынымсыз иштєєгє туура келет. Бир сутка аралыгында эле жалпы адамдын жана унаанын саны 20-22 миўге жетип жатат. - Документтерди текшерїїдєн єткєрїїдє, 16 жашка чейинки балдар кандай шартта єтїшєт? - 2013-жылы Казакстандын єкмєтї менен жарандоо аныктама тиркемеси макулдашылып, тїзїлгєн. Мына ошол макулдашуу боюнча 16 жашка чейинки балдар єтє алышат. Жарандоо аныктама тиркемесине сїрєтї менен мєєр басылып, туулгандыгы тууралуу кїбєлїк менен бирге берилет. Бирок, туристик сезон бїткєнгє чейин чек ара кызматынын тєрагасы полковник Т. Усубалиев жана Казакстандын чек ара кызматынын директору менен сїйлєшїї жїрїп, жарандоо аныктама тиркемеси жок єтїїгє уруксат берилген. Азыр убактылуу ал справкасыз єтїп жатышат. - Аталган справканын эмне зарылдыгы бар? - Эмнеге дегенде, документте баланын сїрєтї жок же туулгандыгы тууралуу кїбєлїк менен башка балдарды алып єткєн фактылар кездешкен. Мына ошол себептїї жарандоо аныктама тиркемеси тїзїлгєн. - Учурда бардык жерде реформа жїрїп жатат. Сиздерде кандай? - Жалпы чек аранын иштерин эмес єзїмдїн єткєрмє жайымды айта алам. Бир жылдары бардык єткєрмє жайлар жабылып, жалпы

иш бизге тїшїп, суткасына 35-40 миўге жакын адамдарды, унааларды єткєрїїгє туура келген убактар болгон. 2010-жылкы республикадагы окуялардан кийин Кыргызстандын чек ара кызматы бир топ алгылыктуу иштерди кылды. Жалпы єлкє боюнча жети єткєрмє жай болсо, анын беши иштеп жатат. Калган экєє ачыла элек. Негизги кєўїл документтердин так, туура болушуна жана єткєрмє жайдын шартына бурулуп жатат. Мурда жаныбызга вагон коюп алып иштечї элек. Азыр кабина бар, чатырыбыз жабылуу. Учурда бардыгы жакшы єз убагы менен иш жїрїп жатат. - Чек арада иштегендердин бардыгы эле 2 кабат їй салат деген тїшїнїк элде жашап келет. Муну кандай тїшїндїрє аласыз? - Эми... андай нерсе жок чынын айтсам. Биздин эл билимдїї (грамотный) болуп, кандай документтер менен єтсє болоорун билип калышты. Мына єзїўїздєр кєрїп атасыздар, баардыгы ачык, кимдин эмне кылып атканы кєрїнїп турат. Ар жерде камералар бар. Ошондой эле чек ара кызматы да коррупциялык иштерге каршы анти-корруп-

циялык иштерди жїргїзїп турат. Андай ыплас нерселерди кылууга эч качан жол берилбейт. - Иш болгон жерде сєзсїз кемчилик, кыйынчылык да болбой койбойт эмеспи?.. - Албетте, кыйынчылык да болбой койбойт. Ак-Жол єткєрмє жайы жаўы салынганда 7-8 миў адамга гана ылайыкташылып салынган болчу. Учурда 20 миўге жакын адамдарды єткєрїїгє туура келип, биздин кызматкерлерге кыйынчылык туулуп жатат. Посттогу шарт єтє жакшы деп айта албайм. Жай айы келгени ысык болуп, ар бир иш бєлмєсїнє (кабинага) желдетїїчї апаратар коюлушу керек. Ошондой эле ичїїчї суу дагы чоў кєйгєйдї жаратууда. єзїбїз алыстан барып ташып келїїгє туура келет. Бир эле кызматкер бир жарым миў кишинин документин кармайт. Санитардыкгигеналык талаптарга жооп берїї їчїн суунун зарылчылыгы чоў. Ал эми кышкысын суук. Жылытуучу каражаттар (отопление)электр энергиянын жардамы менен жылыйт. Кємїр менен жага албайбыз. Жыйынтыгында электр шынурларына кїч келет да, ар кандай майда авариялардын болушуна алып келет.

05-июль, 2013-жыл


8

спорт

туРсунБАй БАКиР уулу 17 ЖылДАн БеРи АРАК КАРМАй элеК Депутат десе эле галстук тагынган, бой кєтєргєн чиновникти элестетээрибиз бышык. Бирок, депутаттын да жєнєкєй кыялдары, жашоодо кызыккан нерселери бар. Бул санда Ар-намыс фракциясынын депутаты турсунбай Бакир уулу менен анын бала кездеги кыялдары, спорт тууралуу маек курдук.

“МЕНИ “пЕЛЕ” ДЕшЧї” Баштапкы класстарда ошол мезгилдеги совет балдарынын ар бири кыялдагандай мен дагы космонавт болоюн дегем. Эгерде болуп калсам анда Салижан Шарипов эмес, а мен Кыргызстандын тунгуч космонавты болот элем! Бирок 6-7 класстарда ар бир уул баладай согуш темасына кызыгып кетип аскер учкуч болуунуну максат койдум. Бирок 8-класстан баштап баскетболду таштап футболго єтє берилип кеттим! Ал мезгилде футболдо эў алдынкы дїйнєлїк жылдыз Голландиялык Йохан Круифф болчу, бирок футболдун падышасы деп Пелени айтчу. Экєє да жакчу, бирок досторум мени "Пеле" деп єз атымдан эмес, а ошол ат менен дайым чакырчу. 10-классты бїтїрїп атканда "футболду кєп болсо 3035 жашка чейин ойноймун, анан їй-бїлєємдї кантип багамын?" -деп катуу ойлонуп калдым. Орус тилди жана адабиятты катуу сїйчїмїн, ошол їчїн орус тил жана адабият боюнча мугалим болууну жана негедир Арсланбабтын токоюнда бир айылдык мектепте сабак берїїнї чечтим.

“КМУгА СУЛтАН рАЕвДИ КАБыЛ АЛып, МЕНИ АЛБАЙ КоюшКАН” Абитуриент мезгилде болсо

биринчи тапшырган окуу жайым - КМУ, журналистика факультети. Єкїнїчтїїсї, Султан Раевдин документтерин кабыл алышып, меникин "орус мектепти бїтїргєндєрдєн албайбыз!" деп албай коюшкан... Ойлогон ойду кыстаган турмуш жеўет дегендей тарыхчы, философ болуп калдым. Анан кийин саясатка жана дипломатияга киришип кеттим. Депутат боломун деген оюм эч качан жок эле!

руучу жыйынын сессиясында А.Акаевди сындап-талкалап, анан кийин шар тоголотчубуз... Мен Бильярд спорту боюнча Федерациянын Президенти болгондон баштап (2 ай болду) эми Алматыда 6-июлда боло турган дїйнєлїк чемпионатка Кыргызстандын алдыўкы беш чебери менен катышабыз. Кудайым буюрса, 1-3орундарды мээлеп атабыз. Ага чейин “nehlee” турнирлдерди єткєрїп жатат элек. Мисалы, 1- Акыйкатчынын Кубогун 2004-жылдан бери єткєрїп жїрчїмїн.

“БИЛьярДДы АзАрт КАтАры КорДогоНДор ДА БАр”

“шАхМАтты ДА МыКты оЙНоЧУМУН”

“АКырКы АрАКтАрДы тєЛєМїш оКЕЕвгЕ БЕЛЕК КыЛгАМ”

Баскетбол менен футбол жєнїндє айтып кеттим. Кошо турган нерсем: Кара-Суу шаарынын терме командасына ойноп футбол боюнча 1-даражага жеттим. Мектепте окуп жїргєнїмдє шахмат боюнча турнирлерге катышып 3-даражага жетиштим. Фрунзе жана Киев шаарларында окуп жїргєнїмдє да футболдон бут їзгєнїм жок.

“МАДУМАров эКєєБїз АКАЕвДИ тАЛКАЛАп АНАН шАр тогоЛотЧУБУз” Бильярдды алгач 1996-жылы баштагам. Ойногонду жакшы билбейт элем. Бирок эки оппозициячы болуп алып А.Мадумаров экєєбїз ЖКнын Мыйзам чыга-

жок! 4-5 саат ойносоў жєє 10-12 км жїрїп койгон менен барабар. А аткаминерлерди автоунаасыз жєє 1 км басчы десеў баспайт, а бильярдта билинбей 50-60 км басып коесуў! Бильярдты азарт же бизнес катары коргондор да бар. Акчага ойногондор аз эмес. Бирок акчага шахматты да, шашкини да, футболду да, волейболду да ойногондор жокпу?!

Бильярд мен їчїн спорт! Мага окшогон "бюрократтарга" жана жумуш орду стол эсептелген бардыгына мындан жакшы спорт

Алкоголдук ичимдиктерди 1996-жылдын август айынан баштап ичпей жїрємїн! Ошол мезгилде алгачкы намазымды Германиянын Майндагы-Франкфурт шаарындагы медресесинде баштап, алгач жума-намазымды Стамбулдун Ахмат Султан мечитинде окугам. Конъяк, арак, шампан, вино жана бальзам бєтєлкєлєрї толтура баштыгымды Германия менен Туркияда эч кимге бере албай, акыры 1996-жылдын 26-августунда Анкарада элчибиз ыраматылык Тєлємїш Океев аваны сїйїнтїп Кыргызстандын кєзкарандысыздык кїнїнє белек кылганмын. Ошондон бери колума спирти бар бєтєлкєнї да, рюм-

каны да карамаганым жок! Бирок 2001-жылдан бери исламда туулган кїндї белгилєє болбойт экен жана ошол жылы туулган кїнїмдє бийлик аксылыктарды атып салды деп єткєрбєй койгонмун.

“СоцИАЛДыК тАрМАКтАрДА ДАвААт ИштЕрДИ жїргїзєМ” Социалдык тармактарда мен диний даваат жана саясий агартуу иштерди жїргїзємїн. Ошол менен кошо єзїмдїн ойлорум менен тигил же бул коомго маанилїї окуялар боюнча пикиримди билдирип турамын. Єзїнчє оорунду жасап жаткан иштерим жана иштеп чыккан мыйзамдарым жєнїндє ээлейт.

“УУЛУМ, жЕўЕў ДА НАМАз оКУшАт” Їйдє да уул-кыздарыма таалим-тарбия бергени убакыт тапканы аракет кыламын. 13 жашар уулум менен жеўеўер да намаз окушат. Чоў уулдарым менен кыздарым їйлєнїп-турмушка чыгышып, жайланышып оокатты єзїнчє кылышат. Ортоўку уулкыздарым чет єлкєдє окуп жатышат, а калгандары али кичїї. тєлєбїбї КАСЫМАлИЕВА

ЄЗБЕКСТАН ПРЕЗИДЕНТИНИН КИЧЇЇ КЫЗЫ КАЛИФОРНИЯДАН ХАНСАРАЙ САТЫП АЛДЫ Єзбекстан президентинин кызы Лола КаримоваТиллаева батыш басылмаларынын маалыматына караганда, жакында 58 млн долларга укмуштуудай кооз хансарай сатып алган. Бул - АКШдагы сатыкка коюлган эў кымбат їйлєрдїн бири. Real Es talker 2-июлда, Ислам Каримовдун 34 жаштагы кызы Real Estalker хансарайынын жаўы ээси болгонун жазган. Бул - Калифорниядагы БеверлиХиллзде жайгашкан абдан чоў сарай, єткєн жылы анын баасы 58 млн долларга жеткен. “Каримова-Тиллаева мындан мурда кїйєєсї Тимур жана їч баласы менен чогуу Beverly Parkтагы виллада жашаган. Хансарайды алар магнат Брюс Маковскиден ижарага алышкан”, деп билдирген басылма. Бирок ижара акысына Л. 05-июль, 2013-жыл

Каримова канча тєлєгєнї белгисиз. Белгилїї болгон нерсе – ал їйдє 8 уктоочу жай жана 10 жуунучу бєлмєлєр бар. Мындай їй негизинен айына 100000 доллар акы менен ижарага берилет. Le Palais особнягы француз сепилдеринин ыкмасында курулуп, єнїккєн технология колдонулган жана заманбап интерьер белгилїї дизайнер Моххамед Хадид аркылуу жасалган. Маалыматка караганда, дизайнер бул Жарым ай сепили аталган їйдї алгач єзї їчїн иштеп чыккан да, аягында сатып жиберген. “Лола Каримова-Тиллаева мекенинде кайрымдуулук иштерин жїргїзїп, ал боюнча Фейсбуктагы баракчасына тынбай киргизгени менен кєпчїлїк америкалыктар тааный деле беришпейт. Бирок даўктуу їй-бїлєнїн бай

кызы болгондуктан анын шаан-шєкєттїї жашоого ык салганы таў калыштуу эмес”, - деп жазган басылма. 2010-жылы Каримова – Тиллаева Швейцариядан 41 млн долларга їй сатып алганы белгилїї болгон. Эжеси Гїлнара Каримованын да Швейцарияда хансарайы бар, маалыматтарга караганда аны 2009-жылы 18,2 млн долларга сатып алган. Ал эми Le Palais хансарайынын аянты 48000 квадрат метрге жетет. Анда 7 уктоочу жай, 11 жуунучу бєлмє бар, ага кошумча дагы їч жуунучу бєлмє ачык аянтка жайгашкан. Ошондой эле їй кызматкерлерине арналып эки уктоочу жана бир жуунучу бєлмє да салынган. Їйдїн жер тєлєсїндє кир жуучу жай менен 10-12 унаага ылайыкталган гараж да бар. Короосунда бассейн менен 20 адамдык спа-борбор курулган.

Жеўишбек ШЕРИПБАЕВ


9

ороЗо

ФАРз ОРОзОнун тїРлєРїнє РАМАзАнДын ОРОзОсу КиРет Фарз орозонун тїрлєрїнє Рамазан айында тутулчу орозо кирет. Рамазан айындагы орозо исламдын беш тїркїгїнїн бирєєсї, ыймандын шагы. Орозонун милдеттїїлїгїн четке каккан адам каапыр болуп калат. Орозо кармоо милдети тууралуу Куранда келет: “О, ыйман келтиргендер! Силерден муруўкуларга орозо парз болгондой эле, силерге да парз болду. Балким силер таква болоорсуўар!” (Бакара сїрєсї 183аят) Ал эми орозонун Рамазан айында парз болгону Куранда айтылат: “Ким Рамазанга кїбє болсо, ал анда орозо тутсун” (Бакара сїрєсї 185-аят) Рамазан айындагы Орозо хижраттын 2-жылы парз болду. Буга чейин мусулмандар Мухаррам айында же ай сайын эки кїндєн орозо тутуп турушчу. Орозо – Аллахтын кечиримин жана ырайымын алууга бирден бир себеп: «Ким Рамазанда ыйман менен, сооп їмїт этїї менен орозо тутса єткєн кїнєєлєрї кечирилет«. (Аль-Бухари, Фатх, 37). «Ар бир ооз ачууда, Аллах тозоктон куткарылган адамдарды белгилейт«. (Ахмад, 5/256, Сахих ат-Таргиб, 1/419). Ушул убакыттарда мусулман баласы бардык амалдарын Жараткан Эгеге багыштап, башка кїндєрдєн айырмаланып їмїт-тилектерин кєбєйтєт, намаздарын кєбєйтєт. Орозо адамда таквалык рухту тарбиялап, напсисин тыйганды їйрєтєт. Орозкан адамдын кїнєєлєрї кечирилип Бейишке жакын болот.

тАт, КИМ орозо тУ Й тУтпА т?

А КИМ

бойго жеткен • Парз орозону толу к, би р ы лы (м укал ля ф ), ак ка н (м ук ы м ) ш та ук ур от де ж ер кишиси тутуусу ан лм ар бир мусу ар, жаш балдар милдет. Мусапырлїрї барлар анїз жана орозодон йызы келген же дан бошотулат. А жаткан аялдар п тєрєт канын кєрї ктогуча орозо то ны ка у, лу ты ак уб зан бїткєн соў кармашпайт. Рама тушат. ту карыз кїндєрїн жан а эм из ип • Бо ю нд а ба р о ту та бы ? Бул жат ка н ая л ор оз а байланышун анын ден-соолуг менен єзїнє же туу. Орозо кармоо изїї коркунуйг баласына зыян ти оо бул учурда рм ка о оз ор о лс бо чу йин мїмкїнчїболбойт, бирок ки а ошол кїндєрлїк болгондо кайр туп берет. ту дї карыз кылып калг ан ор оз оай лб • Кар ма туу Куранда айну башка кїнї ту луу же мусару тылган: “Ким оо айда ошончо ка ш ба о пыр болс (Бакара сїрєсї, кїн орозо тутат” озо да парз боор 185-аят). Карыз рыз орозону бир Ка т. ле те луп эсеп чисин удаа тукїн артынан экин нки Рамазанйи туу шарт эмес. Ки ып бїтсє болду. ал кт лу то га чейин ы р ту та ал • О ро зо та пт ак тегориясы ын ка баган адамдард ан. Аларга алы лг ра ка а тт шариа чалдар жана ры кетип калган ка луулар кирет. ру хронический оо да орозонун ар ун йн мо н ы Алард кедейдин курсабир кїнїнє бир Фидя деп атар. гын тойгузуу ба лат.

орозоНУН АДЕБИ жАНА тУтУУ шАрттАры •Орозону кантип тутуу (кармоо) керек? Орозо албетте ниет менен башталат. Ниет кылууда тил менен айтуунун кажети жок, жїрєк менен кылынат. Кїн чыккан-

га чейин Рамазандын ар бир тїнї кийинки кїнгє “орозо кармайм” деп жїрєктєн ниет кылып туруу керек. • Кїн чыгаар алдын тамак желип ооз жабылат. Бул учур сухур деп аталып єтє берекелїї болот. Ошондуктан бир ууртам суу болсо да сухур ичип коюу абзел. • Кїн бою орозкан адам тамак, суусундук ичїїдєн, тїтїн дем алуудан, жыныстык мамилеге баруудан сактанат. Бул нерселер орозону бузат. Ал эми унутчаактык менен ооз ачылып кетсе – орозосу бузулбайт. Шилекейди жутуп алса эч нерсе болбойт. Оозун атайылап ачып алган киши чоў кїнєєкєр. Ал бир гана бузган кїнїн кайра тутуп бербестен каффара (кун, штраф) да тєлєєгє милдеттїї болуп калат. • Кечинде ооз ачуу убактысын Ифтар деп коет. Ифтар келээр менен ооз ачууга шашылуу жакшы кєрїнїш. Биринчи ооз ачкан киши Аллахка жагымдуураак деп хадистерге келет. • Орозонун маанисине бир гана ичипжештен тыйылуу эмес, ошону менен эле бирге кїнєєлєрдєн да тыйылуу кирет. • Рамазан учурундагы тїнкї таравих (тараба, тарава) намаздары окулат. Мечиттер момун мусулмандардын кєптїгїнє толуп Куран катмы кылынат (башынан аягына чейин окуп бїтїлєт). • Дагы бир Рамазандын єзгєчїлїгї анын ичинде эў жакшы тїн – Кадыр тунїнїн бар болушу. Бул тїн 1000 айга тете. Периштерлер асмандан тїшїп жер бетин каптап адамдардын ибадат, намаз, куран окуу учурунда кєрїшєт. Бул тїнї адамдардын бир жылдык тагдыры чечилет. • Рамазандын аякы кїндєрї орозо фитр садакасы мискиндерге берилет. Анын мааниси кедей кембагалдар да Орозо айт майрамын тосууга мїмкїнчїлїк алуусу.

орозо КїНДєрї

АЙДАгы КїНї

АптАДАгы КїНї

ооз БЕКИтїї ооз АЧУУ УБАКтыСы УБАКтыСы

1

9-июль

Шейшемби

3:19

20:47

2

10-июль

Шаршемби

3:20

20:46

3

11-июль

Бейшемби

3:22

20:46

4

12-июль

Жума

3:23

20:45

5

13-июль

Ишемби

3:24

20:45

6

14-июль

Жекшемби

3:26

20:44

7

15-июль

Дїйшємбї

3:27

20:44

8

16-июль

Шейшемби

3:29

20:43

9

17-июль

Шаршемби

3:30

20:42

10

18-июль

Бейшемби

3:32

20:41

жыЙыНтыК Сєз

11

19-июль

Жума

3:33

20:41

•Орозо учурунда сууга тїшсє болобу? – Ооба, болот. Бирок, єтє этияттык менен сууда сїзїї керек. Себеби ачык каналдар аркылуу суу адамдга ичкери кирип кетиши толук ыктымал. • Орозодо душка тїшсє болобу? – Ооба болот. Бирок ошондой эле суунун ооз-мурун же кулакка кирїїсїнєн сактануу керек. • Дааратты кандай алабыз? – Орозодо даарат кадимкидей эле алынат. Бир гана ооз-мурунга суу алууда тамакка чейин каркар кылып албоо, ооздун жана мурундун учун гана чайкоо керек. • Кїнгє кїйїп загар алса болобу? – Болот. • Тиш доктурга барып дарыланса болобу? – Болот. Болгону тамакка бир нерсе єтїп кетпєєсї керек. Дары, тишинен аккан кан же башка нерсени жутуп албоосу керек. • Орозо учурунда дары же укол алууга мїмкїнбї? – Эс алдыруучу (обезболивающий) новакоин сыяктуу укол сайдырса болот. Глюкоза сыяктуу азык берїїчї, ысытуучу уколдор болбойт. Булчуўга (внутримышечно) сайылган уколдор болот, ал эми кан тамырга (внутривенно) сайылган уколдор болбойт. • Нан менен ооз ачуу болобу? – От тийбеген тамак менен ооз ачыш жакшыраак. М: жашылча, жер-жемиш, суу, сїт ж.б. Суунун жана сїттїн кайнатылганын эмес, чийкисин. • Сєз соўунда Рамазандын пазилети тууралуу бир хадис келтиребиз. Эскерїїчїгє бирєє жетиштїї, кайдыгерге миўєє жетишсиз. • «Рамазанда болгон берекенин, жакшылыктын канчалык экендигин билгенде, пенде жыл бою Рамазан болсун деп тилек кылмак» (Хадисти аль-Байхаки риваят кылат)

12

20-июль

Ишемби

3:35

20:40

13

21-июль

Жекшемби

3:35

20:39

14

22-июль

Дїйшємбї

3:38

20:38

15

23-июль

Шейшемби

3:40

20:37

16

24-июль

Шаршемби

3:41

20:36

17

25-июль

Бейшемби

3:43

20:35

18

26-июль

Жума

3:45

20:34

19

27-июль

Ишемби

3:46

20:33

20

28-июль

Жекшемби

3:48

20:32

21

29-июль

Дїйшємбї

3:50

20:31

22

30-июль

Шейшемби

3:52

20:30

23

31-июль

Шаршемби

3:53

20:29

24

1-август

Бейшемби

3:55

20:28

25

2-август

Жума

3:57

20:27

26

3-август

Ишемби

3:58

20:25

27

4-август

Жекшемби

4:00

20:24

28

5-август

Дїйшємбї

4:02

20:23

29

6-август

Шейшемби

4:03

20:22

30

7-август

Шаршемби

4:05

20:20

БИшКЕК УБАКтыСыНАН МУрДА оКУЛгАН АЙМАКтАр: (мїнєт менен) Аймак

Мїнєт

Аймак

Мїнєт

Аймак

Мїнєт

Каракол

10

Балыкчы

5

Нарын

6

БИшКЕК УБАКтыСыНАН КИЙИН оКУЛгАН АЙМАКтАр: (мїнєт менен) Аймак

Мїнєт

Аймак

Мїнєт

Аймак

Мїнєт

Талас

8

Толкогул

10

Кадамжай

20

Ош

12

Жалал - Абад

15

Баткен

25

Чоў - Алай

17

Чаткал

25

Исфана

30

Айдын чыгышына жараша 1 кїнгє єзгєрїшї мїмкїн 05-июль, 2013-жыл


10

тарбия

Талип Ибраимов:

Пиночет жетпей жатабы?

Бети-башы канжалаган, їрккєн милиционерлер бири-бирине ыктап, жыгылгандарын жєлєп-таяп, эки жагын элеўдеп апкаарып турушат. Аларды курчаган топ формачан жигиттерди карышкырча ыркырай уруп-тепкилеп, ышкырып, ырсактап табаларын кандырып жатат. Ур-ток��окто калган милиционер балдарды жырткычтанган топ жыгач, темир таяктар менен койгулашат. Кайда акчып, кантип жан сактаарын билбей ызаланган милиционерлер... Телеберїїдєн кєп жолу кєрїнгєн, дискага жазылган ушул кадрлар тїн уйкуўду качырат, тїйшєлтєт, санааны санга бєлєт.

Мага бул кєрїнїш бир гана нерседен кабар берет. Ал: ээжаа бербей жаалданган элге алы келбей калган бийликти, накта охлократияны, канчалык жасамалдап-шєкєттєлсє да коомдун бїгїнкї чыныгы абалын. Демек, ушундай жаалданган жарандардан, ар кайсы аймактан угулган каардуу кыйкырык-сїрєєндєн єзї їрккєн, энесин да тааныбай калган парламент алдында бїжїрєгєн бийлик єз алдынча эч нерсеге жарабай калгандай. Дал ушул бийликти сактап-коргогон милиционерлерди бирєєнїн тукуругу менен жаалдана, чектен чыккан жырктыч топтун тепкисине салып берип койгон ушундай демократия бизге керекпи? Орой кетсем, кечирип коюшсун, бирок, єзїн коргогондорду ушинтип жырткычтарга талатып койгон бийликти кантип бийлик дейбиз? Албетте, буга жооп деле даяр: элге кол кєтєргєнгє, ок атканга болбойт! Анда бийликти тиреп тургандарды уруп-сабап, мунжу кыла беришсинби? Бїгїн милиционерлерди, эртеў атка минерлердин єзїн, анан депутаттарды. Акырында талантыптонолгон, кыйраган єлкєнї ар кимге берип, сатып салып, їйїрлєнгєн ач карышкырларча дїйнє кезип кете беришет, мындайлар. Ушун кааалайсыўарбы? Албетте, жок. Мен да каалабайм. Анда неге сиздер, депутаттар, кыргыз тилдїї ЖМКлардын жана оппозиция кейпин кийгендердин коштоосунда карапайым элде эў пас, тїнт, караўгы, жапайы сезимдерди ойготуп, ошолорду агытып жатасыздар?! Ошого алып барып жаткан кеп-сєздєрдїн чын маўызын єзїўєр аўдай05-июль, 2013-жыл

сыўарбы? Ошонун аркасы менен бийликке жеткенди, а силерди арзыматчасынан мактап-жактаган чала сабат, корт мїнєз журналисттерди майлап-сїттєп, итке сєєк ыргыткансыган наам-сыйлыктарга марытып койгуўар келеби? Жок экен, урматтууларым, буга чейин ушинтип жакшы эле шишиўер толуп, тайраўдадыўар. Эми андай болбой калды го. Дал силердейлердин шыкагына, тукуругуна ууккан, жаны кашайган карапайым калыў эл эми эч кимди, эч нерсени карабай, саясат-маясатыўды, заў-закїндєрдї Баш мыйзамыўды кошуп уруп да койбой, кара селдей каптап, баарын талкалап кирчїдєй болуп калганын сезесиўерби деги? Ошондо баарыбызды теў тиги жырткычтардын ур-токмогунда калган жаш милиционер балдардай кылып уруп-сабап, єлтїрїп киришпесине ким кепил боло алат? Мен эл - бул математикадагыдай биротоло тїшїнїктєгї талашсыз чоўдук, философиядагы биротоло чындык деп бир нече жолу жазып келем жана дагы кайталагым келет. Эми эми анык бир бардык учурларда эл - чындыгында ар тїркїн: арасында мээнеткечи дыйканы да, талоончул-мародеру да, адал жашап оокат кылгандары да, бекерге кыныккандары да, акылдуу-акылсызы да бар, айтор, ар башка сорттогу аралаш сїрмє топ болуп калат экен. Ошондон улам, журт башчыларынын, элитанын, мамалымат каражаттарынын кызматкерлеринин биринчи кезектеги милдети дал ошол идеалга талыкпастан умтулуу, башкача айтканда, элди туура калыптан-

дыруу аны адалдык, жоопкерчилик жана башка сыяткуу адал сапаттардын калыбына салуу болуп келген. Албетте, мунун єзї дал ошол элдин арасында кєпчїлїктїн аркасы менен жеке арам максаттарына жеткенге тырышкан наадандар да толтура экендигин эске алганда абдан татаал иш. Демек, элди туура калыптандыруу экономиканы кєтєргєндєн кем эмес мааниге ээ жана єз ара тыгыз байланышкан, биринин ийгилигин экинчиси аныктап турган нерсе. Ушундан улам, ыгы келсекелбесе да “Кулаалы таптап куш кылдым, курама журттан эл кылдым” деген улуу Манастын эў башкы осуятына дайым кайрылып турганыбыздын себеби эмнеде? Советтик империя кыйрагандан кийин колубузугда бир топ эле адептїї, эл менен бийликтин єз ара мамилесинин адеби сакталган коом бар болчу. Анткени бийлик эл їчїн иштеп жатканын жакшы сезген жана билген. Эл болсо бийликке негизинен ишенген. Бирок, эгемендиктин жыйырма жылы бою карандай супсак сєзгє алдырган бийликтин айынан элдин мээси тескери айланып, маў болду да калды. Мындайча айтканда, ажолору баш болуп, ишенген кожолору сууга агып жатпадыбы.. Акаев менен Бакиевдин адегенде жеке кара башынын таламдарына байланган эки жїздїї саясатынын айынан єлкєдє эптеп бийлик табагына жеткенди гана кєздєп калган кєптєгєн топторду пайда кылды. Кайда барсаў, карасаў эле кара жаагын жана сайраган, бирок оўгулуктуу иш жасабаган, жалаў акча менен байлыкты гана ойлогон атка минерлер, жердешчилик, кыргызчылык тууганчылык, уруу-урууга, дагы башкача топторго бєлїнїп-жарылуу, чыр-чатак, уруш-кагылыш... Анан башы айланган байкуш карапайым эл башка эмне кылмак эле? Чоўдорду туурап, ал да тигиндейчесинен бєлїнїп бытырады да калды. Мындай шартта коомдук рух, адеп-ахлак, уят-сыйыт жыйыштырылып, жапайычылык, нааданчылык єкїм сїрїп калат тура. Мындайда уюшкан кылмыштуу топтордун (УКТ) чырагына май тамды. Айырмасы, бир тарабы мыйзамсыурдап-тоносо, экинчи тарап – мыйзамга жамынып уурдайт. Ошентсе да партияларда коомго кызматк ылууну ойлогон абийирдїї, адептїї кишилер аз эместигин калыстык їчїн айтуу керек. Андыктан, парламентти канчалык боктопжоктобойлу, азыр иштеп жаткан Конституцияга ылайык ал – єлкєдєгї жогорку бийликти билдирип турат. Демек, “курама журттан эл кылуу” – Жогорку Кеўештин да милдети. Албетте, Жогорку Кеўеш коомго пайдалуу иштерди да жасап жатат. Бирок, депутаттар курулай сайрамайга, акылгєйїсїнгєнгє, єз ара чатакташууга кєбїрєєк алдырып коюп жатышат. Бул жерден Эсенбай Нурушевдин пикирине толук кошуламын. “Бизде адам массасынын бир тїрї – секофанттар пайда болду”, дейт ал. – Байыркы доордо се-

кофанттар курулай кїнєєлєгєндї, арызданганды жана догуруна єлїмтїгїн артынганды кесип кылып алгандардын кєп сандаган катмарына айланып калышкан... Анын сыўары биздеги секофанттар эл, Мекен камына жамынып алып, бардык жерде жїрїшєт. Кара башынын таламында кєрпенделик кылышат”. Биздин парламентте деле ошондой. Анда да ар кимдин айыбын ачканга машырлангандар толтура. Секфант-депутаттардын оозунан бири-бирине карата кандай гана жїрєк тїшїрчїдєй болуп кєрїнгєн айыптарды, шерменде кыла каралаоону укпайбыз. Ошонун баарын эч уялбай, беттерин кызартып койбой дагы «фракция аралык кїрєш», «партиялык парламентаризм» дегендерин кантели. Биздеги саясий элита дегендердин жїзї ушу. Булардын кыйраткыч кїчї сїрмє топтуунан да жаман. Себеби, бийлик кїчїн колдонуп, аны ичинен иритип, акмак кылышат. Баарынан кейиштїїсї, ушундай «айыптама топтор» Жогорку Кеўеште їсємдїк кылып, калган депутаттар аларга баш ийип калышканында. Дагы бир єнєрї – жакпаган чиновниктерди ар кандай ыплас ыкмалар менен бурчка такап, коркутуп-їркїтїп туруп, багынтып алуу. Ошондон улам, депутаттардын єкмєт мїчєлєрї менен жумушчу жолугушууларында кєп учурларда чиновниктердин депутаттардын алдында бїжїрєп, жалкып, корголоп калышканы таў калтырат. Баарынан да ушундай кєрїнїштєр телеберїї аркылуу кєрсєтїлїп, ажаандана айкырып-кыйкырган депутататтардын алдында кирерге жер таппаган коендой коркупїрккєн, бїжїрєп ымтыраган єкмєт мїчєлєрїнїн кейпи коомдо кандай таасир калтыраанын ойлогон жан жок. Белгилїї социолог В. Чавидзенин мындай бир айтканы бар: «Албетте, кєптєгєн чиновниктер аларды айыптап жемелєєгє татыктуу, бирок, бул аркылуу калыў элде терс таасир калтырып, дїрбєтїп алыш да оўой, демек бийликке карата акыкры ишеним жоголот, бийлик тепкичтерине ишеним кунарынын кетиши, коомдогу бийлик тїзїмїн ашыкча солкулдата берїї акыры барып, мамлекеттин кыйрашына алып келет». Дагы бир жагы, биздеги кыргыз тилдїї маалымат каражаттарынын жоопкерсиз сабатсыз бузуку макалалар мамлекеттик тїзїмдєрдї акырына чейин бошоўдотуп, уратканы калды, анын айынан эл да ашынган чегине жетти. Буга єлкєдєгї соўку окуялар кїбє. Аларда козголгон элди кылмыштуу, жартылай кылмыштуу топтор баштап алышканы эмнени билдирет? Демек, бийликке болгон ишеними тїгєнгєн карапайым элге бары бир болуп калгандай. Ким акча берсе, ошонун артынан эркечти ээрчиген оторчо кете беришчїдєй. Ушундай улам, Жети-Єгїдєгї жана Жалал-Абаддагы митинги-козголоўдор кезектеги «ыўкылап» алдында бийликти сынагандай болуп турат. Ал эми бийликтин сїрмє топ менен элдешкенге барганын козголоўчулардын

жеўиши катары кабылдагандар аз эмес. Элибиз тууралуу кеп кылганда чыр-чатак бар жерде дайым пайда боло калчу кєптєгєн кишилер тууралуу ачык айткандан айбыгып калабыз. Алар – Ак їйдї, Башпрокуратураны, мамлекеттик мекемелерди, дїкєн-базарлдарды, эки ирет талап-тоноп єрттєгєндєр, Таласта, ЖалалАбадда милицияны, ОМОНдун балдарын, атайын аскерлерди уруп-сабагандар, жырткычтарча єлтїргєндєр, Єкмєт аянтында кулаган жапжаш курсанты айбанча жанын алгандар. Дегеле эгемендик жылдарында жедеп айбан болуп калган маргиналдардын кыйраткыч катмары пайда болгонун моюнга алуу керек. Алардын тизгинин тарткан, жоопко тарткан, жинин каккан, желин чыгарган эч ким жок. Анын ордуна мындай айбандарды болушунча бапестеп, пайдаланып алышкан. Бечел бийлик, ээнбаш парламент, єзєгїн,таянычын жоготкон кїч тїзїмдєрї – бїгїнкї кєрїнїш ушундай. Мындайда єлкє кїчтїїрєєк бир солк этсе эле бийлик урап, мамлекет жоголгону турат. Ал эми кара башынын камынан аркыны кєрбєгєн, ойлобогондор эптеп табакташтарын, кесиптеш депутаттарын жоопкерчиликтен куткарып алышканына тєбєлєрї кєккє жете бакырып-єкїрє сїйїнїп жїрїшєт. Ушундай коогалуу абал качанга чейин созулаар экен? Балким, єлкєнї биротоло кыйроодон кыргыз Пиночети сактап калбасын? 1973-жылы Чилиде дал биздегидей башаламандык жїрїп, сїрмє топтун жаалына арбалган Сальвадор Альенде баштаган социалисттердин бечелдигине жаны кашайган генерал Аугусто Пиночет бийликти кїч менен колго алып, кыйрап бараткан Чилин сактап калбады беле. Пиночет дал биздегидей каражаак чеченденгендерди, айбан болуп кеткен айбандарды, кылмыштуу топторду демократ дїйнєнїн чыйылдап-чыркыраганына карабай отурчу жерине отургузуп, камап-тыгып, єлкєдє темирдей тартип орноткондо гана Чили гїлдєп єсє баштаганына дїйнє кїбє. Албетте, Чилдидегидей окуянын бизде кайталанышын жеке єзїм каалабас элем. Ошентсе да андай жолду такыр айла кеткендеги бир ыкма катары кароого туура келет. Эгерде кїч менен тартип орнотууну каалабасак, анда жеке ар бирибиздеги єзїмчїлдїкєн, бекер, арам ооката кыныккандан, бийликти, байлыкты кумар катары кєргєндєн, дегеле айбандык аў-сезимден арылышыбыз керек. Мындай кїрєш кєпкє созулат жана абдан татаал. Жеўиш да оўой келбейт. Башка жол жок. Совет бийлиги бєлїнїп-чачылган, єз ара кырылышкан кыргызды эл катары сактап, бутуна тургузду. Ал эми андан кийинки 20 гана жылда баш-аягыбызды таппай калганы турабыз. Демек, єзїбїз, мамлекетибиз їчїн туруп бербейлиби. «24.kg» сайтынан алып которулду


11

аймак

«тАттыбЇбЇ» ыр – биЙ АНсАмбли 20 ЖАШТА сахна ажары, кайталангыc талант ээси, театр жылдызы, белгилїї актриса таттыбїбї турсунбаеванын 70 жылдыгына жана актрисанын туулган кїнїн утурлай, 2013-жылдын 12-июлунда нарын облусунун Жумгал районунда актрисанын ысымын алып жїргєн «таттыбїбї» ыр-бий ансамбли 20 жашка толуп отурат. учурда Жумгал районунун маданиятын кєтєрїп, коомчулука салымын кошуп келаткан Жумгал райондук маданият бєлїмїнїн башчысы ысыранов токтобек агайды сєзгє тарттык:

- Сала матсы з бы агай, учурда райондо маданият тармагы кандай абалда? - Эзелтеден Жумгал жергеси таланттардын мекени деп айтылып келет эмеспи. Азыркы мезгилде дагы Муратбек Бегалиев, Тенти Мураталиев, Нурлан Нышанов, Алмазбек Сталбеков баш болгон таланттарыбыз кыргыз желегин желбиретип кыргыз маданиятын ааламга таанытып жїрїшєт. Ушундай таланттар чыккан Жумгал жергесинде азыркы кїндєгї маданиятты кєтєрїї, єнїктїрїї максатында аракеттер болуп келе жатат. Акыркы жылдары маданият тармагына кєп кєўїл бурула баштады. Элдин маанайы маданиятка суусап калгандай, учурда бул тармакта болгон аракеттерибизди жумшап жатабыз. - Жумгал жергесиндеги маданият тармагынын тарыхына токтоло кетсеўиз? - Маданият тармагы 1936 – жылы райондук аткаруу комитетинин алдындагы бєлїм болуп уюшулган. 1954 – жылы єз алдынча маданият бєлїм болуп тїзїлїп, ошол жылдардан баштап райондун маданияты гїлдєп єскєн, айылдык клубдар, маданият їйлєрї, китепканалар ачылган. 1967 - жылы республикалык єздїк кєркєм чыгармачылык боюнча єткєн фестивалда 1 – орунду алган. 1967 – жылы балдардын музыкалык мектеби ачылса, 1973 – жылы бєлїмдїн алдындагы театр «Элдик театр» деген наамга жеткен. 1976 – жылы маркум Шакин Эсенгуловдун демилгеси менен «Бекбекей» ыр – бий ансамбли уюштурулуп, «Элдик» ыр бий ансамбль деген наамга татыган. «Бекбекей» ыр-бий ансамбли Москва, Батыш Берлин, Вильнюс, Анкара, Стамбул шаарларында жана Союздук республикалардын кєптєгєн шаарларында гастролдо болушкан. 1996 – жылы Жумгал элдик театры К.Акыев атындагы Жумгал музыкалык драма театры болуп профессионалдык деўгээлдеги театрга айланган. - Айтсаўыз, ушу маданият тармагында КРнын эмгек сиўирген ишмери наамдарын алгандары болгонбу? - Жумгал районунда маданияттын єнїгїшїнє зор салымын кошуп, єз ємїрлєрїн маданиятка арнаган адамдарыбыз мамлекет тарабынан єз бааларын алышкан. «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиўирген ишмери» ардактуу наамын алгандардар Шакин Эсенгулов; Шарипа Исабековалар болгон. - Учурда райондо канча маданий мекемелер бар? - Жумгал районунда райондук маданият бєлїмї башында тур-

ган 1 райондук маданият їйї, 3 балдардын искусство мектеби, С. Байгазиев атындагы райондук китепкана, тарыхый – этнографиялык музей жана 18 айылдык китепкана, 15 айылдык маданият їйлєрї айыл маданиятын кєтєрїїгє єз салымдарын кошуп келишет. - Маданият тармагы тїптєлгєндєн бери жетекчилик кызматты канча адам аткарган? - Маданият бєлїмїнїн башчылары болуп буга чейин 15 жетекчи иштеп кеткен, алсак 1936 – 1954 – жылдары Исабекова Турганбїбї, Калчаев Сатыбек иштеген. 1954 – 1962 – жылдары – Алыкулов Мамыт. 1962 – 1965 – жылдары – Абдраков Медет. 1965 – 1967 – жылдары – Исабекова Шарипа. 1967 – 1969 – жылдары – Дїйшеев Букарбай. 1969 – 1970 – жылдары – Бакиров Турсаалы. 1970 – 1986 – жылдары – Исабекова Шарипа. 1986 – 1989 – жылдары – Дїйшекеева Жумакан. 1989 – 1991 – жылдары – Абшекиров Тилек. 1991 – 1995 – жылдары – Нусубалиев Акылбек. 1995 – 1996 – жылдары – Дїйшеева Чынара. 1996 – 1997 – жылдары – Айдаралиев Абдыбек. 1997 – жылы – Тултуков Жумабек. 1998 – 2003 – жылдары – Абшекиров Тилек. 2003 – 2010 – жылдары – Шоконова Замира. 2010 – жылдан ушу мезгил аралыгында жетекчилик кызматты аткаруудамын. - Жумгалда маданият їйї кайсы мезгилде тїптєлдї? - Жумгал маданият їйї 1935 – жылы уюшулган. Биринчи директору Абдыашым Кєбєгєнов болгон. Драм кружогу иштеген. Ошол кезде: Жапарова Шарапат, Турсунбаев Кулманбет, Турсунбаев Мырсаалы, Ємїрканова Мыскал, Ємїрова Соня ж.б. иштеген. 1939 – жылы Нарын театрына кошулуп, Нарын музыкалык драма театры болуп уюшулуп, 1939 – жылы Москвада єткєн Кыргызстандын декадасына катышкан. 1950 – жылы маданият їйї кайрадан уюшулган. 1950 – 60 – жылдары маданият їйїнїн директору болуп Жумаев Сатар иштеген. Маданият їйїндє уюшулгандан бери кєптєгєн таланттуу адамдар иштешкен. Алсак, Абылгазиев Болот, Турсунбаев Нуркан, Турсунбаева Таттыбїбї, Бийназаров Сїйїнбек, Мендебаиров Кенжекул, Эсенгулов Шакин, Ибраимов Бексултан, Нышанов Нурлан, Букеев Мисираалы, Акаев Бердибек, Абшекиров Тилек, Тургунбаев Абдыкалый, Чїтєев Шарип, Жаркынбаев Бектемир ж.б. Азыркы кїндє маданият їйїнїн алдында кєптєгєн чыгармачыл топтор эмгектенишет. «Билим Ордо» куурчак театры, Таттыбїбї ыр – бий ансамбли, Умай энелер тобу, Бийчилер тобу, Драм, ко-

муз, бий кружоктору иштейт. Андан тышкары райондогу бардык маданий – массалык иштер маданият їйїнїн кызматкерлеринин уюштуруусу менен єтїп турат. - Жумгал аймагында алгачкы китепкана кайсы мезгилде ачылган? - Жумгал районунун аймагында алгачкы китепкана 40 - жылдан баштап ачыла баштаган. 1945 - жылы Жумгал райондук борбордук китепканасы уюшулган. Алгач уюшулганда 2 штат жана 7415 ускадагы китеп болгон. 1945 - жылы айтулуу «Кара-Кече» жайлоосунда, алыскы жайыттардагы малчыларды тейлей турган стационардык жайы - кышы, кєчїп иштєєчї китепкана ачылган. 1952-жылы балдар бєлїмї ачылса, 1977 – жылы райондук китепкана, борборлоштурулган китепкана болуп кайрадан уюшулган. Алгачкы китепканачылар болуп Асанова Сайра, Екатерина Романовская, Жумаева Зина, Дєкєнова Сайнаке, Алымсеитова Кенжекан, Исакова Насый, Ногойбоева Айныш эжелер болуп иш башташкан. Учурда райондук китепкана тармагында 1 окуу залы, 1 китеп берїїчї жай, 1 китеп топтоо бєлїмї, 1 балдар сектору жана окуу зал бєлїмдєрї иштейт. Райондук китепканага 18 айылдык китепкана карайт. Азыркы кїндє С. Байгазиев атындагы райондук борборлоштурулган китепканасы усулдук кеўеш берїїчї борбор болуп саналат. - Балдар музыкалык мектеби туурасында айта кетсениз? - Чаек балдар музыкалык мектеби 1967 – жылы ачылып, Жумгал районундагы жаш таланттарга музыкалык билим берип, ошол мезгилден бери жылына ондогон бїтїрїїчїлєрдї єз туурунан учуруп келе жатат. Жаўы ачылганда мектепте эки бєлїм жана эки мугалим болсо, азыркы мезгилде мугалимдердин саны 16 болуп, фортепиано, аккордеон, баян, гитара, комуз, кыл кыяк, плектр, хор, бий класстары иштейт. Бул бєлїмдєрдє 142 окуучу музыкалык билим алышат. Мектепте хор классы, фольклордук ансамбль, комузчулар ансамбли уюштурулган. Мектептин окуучулары кєптєгєн райондук, облустук, республикалык сынактарда жеўїїчї болушкан. Музыкалык мектепке кєп жылдар бою ушул мектепте эмгектенген, комузчу – педагог Ч. Дїйшееванын ысымы берилген. 2009 – жылдан бери мектеп Ч. Дїйшеева атындагы искусство мектеби болуп кайрадан тїзїлгєн. 2012 – жылы 125 миў сом демєєрчїлїгї менен «Билим Ордо» куурчак театры ачылып ишке берилген. Куурчак театрынын ачылышына, Кыргыз Республикасынын маданият жана туризм министринин орун басары К.К. Кулуев. Улуттук консерваториянын ректору М. А. Бегалиев. М. Кїрєўкеев атындагы КММУнун директору Т. Мураталиев, демєєрчїбїз С. Турдубаев баштаган меймандар келип катышкан. Азыр театрда Ж. Эркинбаевдин «Шайыр достор» спектакли менен «Амалдуу мышык»

спектаклдери коюлуп келет. Бул жылдын алгачкы айларындагы чоў жаўылык, Ч. Дїйшеева атындагы искусство мектебинин базасына, маданият, маалымат жана туризм министрлигинен 85 600 сом акча каражаты бєлїнїп, андан тышкары демєєрчїлєрдїн жардамы менен жалпы суммасы 120 миў сомдук їн жазуучу студиянын иштеп башташы болду. Биздин таланттуу окуучуларыбыз, адамдарыбыз єз чыгармаларын єз жерибизде дисктерге жаздырып, радио, телевидениелерге чыгууга шарт тїзїлдї. Андан сырткары, Ч. Дїйшеева атындагы искусство мектебинин бий тобу, С. Рысмамбетов атындагы искусство мектебинин бий тобу єз каражаттарынын эсебинен жалпы суммасы 40 000 сомго формаларын жаўыртышты. Быйылкы «Иштерман» жылына карата маданият мекемелери єз иш чараларын иштеп чыгышты. Китепканалар бул жылдагы юбилейлери єтє турган белгилїї инсандарга, даталуу кїндєр боюнча сїрєт – кєргєзмєлєрїн ачышса, райондук музей кызматкерлери Жумгалдагы театрдын єнїгїшї тууралуу кєргєзмєсїн уюштурушту. Райондогу китепканалардын китеп фондулары, быйылкы жылы райондук администрациясынын колдоосу менен, жалпы баасы 73 000 сомдук жаўы чыккан китептер менен толукталды. Кыргыз элинин улуу акыны, XX кылымдын залкар таланты Калык Акиевдин 130 жылдыгына карата, маданият кызматкерлери кызуу даярдык кєрїшїїдє. Бул боюнча атайын иш – чаранын пландары иштелип чыкты. 1 – май кїнї, белгилїї меймандардын, акындын неберелеринин, жаш тєкмє акындардын катышуусунда салтанат болуп єттї. 2014 – жылы кыргыз искусствосунун жылдызы болгон Таттыбїбї Турсунбаеванын 70 жылдыгы белгиленет. Ага карата ушул жылдын 12 – июлунда актрисанын туулган кїнїнє жана маданият їйїнїн кєркєм жетекчиси

З. Токонбаев жетектеген «Таттыбїбї» ыр – бий ансамблинин 20 жылдыгына карата салтанаттуу иш – чара пландалып жатат жана кєптєгєн меймандардын келээри кїтїлїїдє. Быйылкы жылы Чоў – Дєбє айылдык клубунун курулушу улантыла башталса, Миў – Куш айылындагы маданият їйїнїн имараты капиталдык ремонттон єтїїнїн алдында турат. Ошондой эле Чаек айылында жайгашкан, белгилїї инсандардын айкелдеринин айланасын тосуу аракеттери кєрїлїїдє. Айыл жашоочуларынын таланттарын кєрсєтїї, жаўы шыктуу адамдарды табуу максатында айыл єкмєттєр аралык «Эл ичи - єнєр кенчи» аттуу сынак уюштурулууда, сынакты 31 – август Эгемендїїлїк кїнїнє карата жыйынтыктоо пландалып жатат. Жогорудагы айтылган иштер менен катар эле кєйгєйлїї маселелерибиз да кєп. Алсак, Чаек кыштагындагы райондук маданий мекемелердин имараттарынын бардыгы, єткєн кылымдын 30 – 40 – жылдарында салынган имараттар. Тилекке каршы, имараттарды капиталдык ремонттон єткєрїї жагы ишке ашпай келїїдє. Маданият кызматкерлери Ш. Исабекова, А. Сапаралиева, А. Нусубалиев, А. Тургунбаев, С. Тєлєева, З. Исабекова, Т. Ажыманбетов, Ш. Чутоев, З. Токонбаев, А. Айдаралиев ж.б. сыяктуу улууларыбыз акыл – кеўешин айтып, жаштарыбыз улуулардын жолун улап, элибиздин маданиятынын єнїгїшїнє єз салымыбызды кошууга аракет жасап келебиз. Келечекте єлкєбїз єсїп, маданиятыбыз єнїгєт деген їмїтїбїз чоў. Учурдан пайдаланып, районубуздун маданиятынын єнїгїшїнє кош кєўїл карабай, колдон келген жардамдарын берип келе жаткан С. Турдубаев, А. Кулбараков, Э. Мамбетова, И. Шейшеналиев сыяктуу элибиздин чыгаан уул – кыздарына ыраазылык билдирем. Мирбек АСАНАлИЕВ 05-июль, 2013-жыл


12

шоу жаўылыктар

Дайыр менен Каныкей Москвада концерт беришет

Женнифер Лопес, Филипп Киркоров Тїркмєнстан президентинин туулган кїнїдє ырдашты

дын кызымын», «Улуу журт баатырлары», «Курманжан датка», жана жакындале чыккан «Толгонуу» жана «Тээ алыстан» ырларын камтыйт.

«Такси жана телефон» тасмасынын бет ачаары жылдырылды

Жайдын келиши менен ырчылар гастролдорго чыга башташты. Алардын катарынан калбай Каныкей менен Дайыр Исмадияров да чемодандарын даярдап жаткан чактары. 19-июлда Россиядагы мекендештерибизге барып концерт берип келишмекчи.

Президент Алмазбек Атамбаев «Азия MIX» КВН командасы менен жолукту 2-июлда, Кыргыз Республикасынын Президенти Алмазбек Атамбаев «Азия MIX» КВН командасы менен жолукту. Алмазбек Атамбаев Кыргызстанды эл аралык абройлуу КВН долбоорлорунун алкактарында алга жылдыргандыгы їчїн команда мїчєлєрїнє ыраазылык билдирди жана алдыда турган Юрмаладагы эл аралык КВН фести-

валында ийгилик каалап, ийгиликтїї єнєр кєрсєтїїлєрї кєптєгєн кыргызстандыктар їчїн сыймык жаратарын белгиледи. «Азия MIX» командасынын катышуучулары Президент менен мындан аркы чыгармачылык пландары менен бєлїшїп КВН эл аралык кыймылында єлкє позициясын чыўдоо боюнча жасалып жаткан кїч-аракеттер жєнїндє айтып беришти.

Gulzada жаўы альбомунун бетачарын єткєрдї Ырчынын биринчи альбомунун аты “Толгонуу” аттуу ырынын аталышынан болду. Жаўы альбомунда лирикалык жанрдан баштап динамикалык жана ар кандай жанрларды камтыйт. Альбом єзїнє «Жаз», «Жер эне», «Дїнїйє», «Курманбек», «Ынтымак ыры», «Мен кыргыз05-июль, 2013-жыл

Режиссёр Эрнест Абдыжапаровдун “Такси жана Телефон” ретро-комедиясынын жабык кєргєзїїсї болуп, киносынчылар єз ойлорун билдирип чоў талкуу болгон эле. 4-июлда аталган тасманын бетачары болмок, бирок кайсы бир себептерден улам тасманын бетачары 11-июлга жылдырылды. Бул тууралуу тасманын режиссёру билдирди.

Мына сага, пулуў болсо барын єз оюўдагыдай кылсаў болот. Тїркмєнстандын президенти Гурбангулы Бердимухамедов єзїнїн 56 жашын єзгєчє єткєргїсї келип деўиздин арткы бетинде жашаган жылдыздарды чакырып чоў той єткєрдї. Концерт Каспий деўизинин жээгинде болуп, атактуу ырчы Жей Ло єзїнїн бир нече хит ырларын ырдап жана президентттин урматына легендарлуу «Happy birthday, mister president» ырын аткарып берди. Бул ырды убугында Мерилин Монро Жон Кеннеди 45 жашка толгондо аткарган, - деп билдирет РИА Новости. Филип Киркоров тїркмєнбашын тїркмєн тилинде куттуктады. Андан тышкары туулган кїндє атактуу орусия ырчылары Сати Казанова, «Рефлекс» тобу, Ани Лорак жана башка шоу бизнес жылдыздары ырдашкан.Мурда дїйнєлїк жана орусиялык шоу бизнес єкїлдєрї Тїркмєнстанга келишчї эмес, бирок 2007-жылдан кийин єлкє башчылыгына Бермухамедов келгенден бери мурдакы президент Сапармурат Ниязов 15 жыл президент болуп турганда да мынча шоу бизнес єкїлдєрї келген эместиги айтылат.

Таттыбїбї Турсунбаеванын 70 жылдык мааракесине арналган фестиваль башталды

Султан Раев Мейкин Азия фестивалынын катышуучулары менен жолукту

КРдин маданият, маалымат жана туризм министри Султан Раев Мейкин Азия фестивалынын кыргызстандык катышуучулары менен жолугушуу єткєрдї. Анда фестиваль тууралуу маалымат берип, конкурсанттарга болгон талаптарын эскертти. Ошондой эле катышуучулар министрге болгон суроолорун берип, жоопторду алышты. Эскертсек, чоў масштабдуу аталган фестиваль їстїбїздєгї жылдын 18-24-июлда Ыссык-Кєлдїн «Рух Ордо» маданий борборунда дїйнєлїк жылдыздардын катышуусу менен єтєт.

Нарын шаарында Таттыбїбї Турсунбаеванын 70 жылдыгына арналган V театр фестивалы башталды. Иш чарага респуликанын бардык аймактарынан 18 театр жана 300дєн ашык актерлор катышып жатышат. Таттыбїбї Турсунбаеванын бир тууганы Нурканбек Турсунбаев фестивалдын жыйынтыгында 2 мыкты актрисага сыйлык берилээрин айтты.Фестивалга кєрїнїктїї артисттер Жамал Сейдакматова, Назира Мамбетова, Кыргызбай Осмонов, Акылбек Абдыкалыков, Темирлан Сманбеков, Марат Шарафутдинов, Бейшенбек Калыковдор калыстар тобунун курамына киришти. Ошондой эле иш чарага Маданият, маалымат жана туризм министри Султан Раев, вице-премьер-министр Камила Талиевалар катышып, облустагы єкмєттїн ыйгарымдуу єкїлї Канатбек Муратбековго «Маданиятка эмгеги сиўген ишмер» медалын тапшырды. Самара Саламатова


13

кеўеШ БырыштАр Мурундун їстїндєгї жана чекедеги бырыштар бетке эч кандай кам кєрбєгєндєн тїшєт. Эгерде жаш болсо нымдандыруучу кремдерди колдонуу керек. Єзгєчє кремдин курамында гиалур кислотасы бар болсо бырыштарга пайдалуу. Ар кандай мимикалардан, жаўсоолордон улам бырыштар пайда болушу да мїмкїн.

КїЙїКтє... Манжаўызды кїйгїзїп алсаўыз, кїйбєгєн манжаўыз менен катуу кысыўыз. Мындай учурда муз да абдан жакшы жардам берет. Бирок, муз менен басканда териси аппак болуп чыгат. Ал эми берки манжаўыз менен басканда андай ак болбойт.

ИЙНЕДЕН КорКСоўУз... Ийнеден корксоўуз, колуўузга же башка жериўизге ийне сайып келатканда жєтєлїп коюўуз. Жєтєл кєкїрєк клеткаларындагы кан басымды жогорулатат дагы, ооруган рецепторлорду басаўдатат.

тИштЕгИ КАрИЕС Тиштеги кариести їй шартында жок кылыш їчїн ар дайым тишти таза жууп туруш керек. Эртеў менен, кечинде милдеттїї тїрдє жууш керек. Андан тышкары конфет, таттууларды азайтыш керек. Кээ бир адамдар конфетти оозуна салып жатып уктап калат. Бул єтє зыян. Анткени, таттуу ооздо тїндє кєп болбош керек. Таттууну жегенден кийин тиш жууса, тиштин тїбїндє калган конфеттеги жаман кошулмалар жок болуп, кариестен арылууга алып келет.

БЕзЕтКИ Бетиўиздеги безеткилерди ийне менен сыгып салсаўыз, андан кийин бетиўизге жаралар чыга баштаса, анда їй шартында кантип кетирем десеўиз. Безеткилер майлуу беттерге чыгат, кремдерди дагы туура тандоо абзел. Косметологдор алгач бетти тазалап, безеткини жумшартып, анан дарылашат. Ал эми їй шартында безеткини ийне менен сайып, сыгып салуу туура эмес, анткени, ал кєбєйїп кетет. Инфекция жуккандыктан, жаралар чыгып кетет. Ал эми їй шартында ромашканын кайнатмасы менен эртеў менен, кечинде жууп туруу керек. Андан тышкары, кечкисин салицил кислотасы менен сїртїї зарыл.

тєрєттєН КИЙИНКИ тАКтАр Тєрєттєн кийин беттеги тактард кетирїї їчїн кїнгє чыкпаш керек. Єзїнїн сїтїн бетке бир маал сїйкєп турса, кара тактарды жок кылууга жардам берет. Анткени, эненин сїтї витаминдерге бай болуп эсептелинет. Кара тактардан арылам десеўиз, агартуучу кремдерди колдонуўуз, ал эми пилинг кылууга азыркы убак туура келбейт.

зАрыНА БоЛгоНДо... Зарына болсоўуз, сол капталыўыз менен жатыўыз. Изилдєєлєрдє айтылгандай, сол жак ыптасы менен жатканда адам ашказанга кычкылдыктарды кєп жибербейт. Оў капталыўыз менен жатсаўыз, ашказанга кычкылдыктарды кєп жиберет дагы, зарына катуу болот.

КыСКА КЕўЕштЕр: òû •Êàðòîøêàäàí êàëãàí êàðà òàê îò. áîë ç å¢è èðñ êåò åí óêñóñ ìåí •Êàðòîøêà òàçàëàï àòêàíäà à êºï÷¿ë¿ê êîæîéêåíèí êîëó êàð ïåé êåò 㺠ê¿í å áîëóï, êèéèí áèð íå÷ êà òîø êàð , ðäà ó÷ó àé êàëàò. Àíä à ààð÷ûðäàí ìóðóí êîëó¢óçäó àí÷ , êàï ÷àé åí ìåí ê¿÷ò¿¿ ýìåñ óêñóñ êàíû êóðãàòûï àëàñûç. Àë ýìè êàðòîø çäó ó¢ó êîë ààð÷ûï á¿òººð¿¢¿ç ìåíåí à ñàìûíäàï æóóé êàëñà¢ûç, êàð ò. áàé òàêòàð êàë ûí •Êîëäîãó ñàðûìñàêòûí, áàëûêò åí ìåí òóç çäó æûòûí êåòèð¿¿äº êîëó¢ó æûò ñ¿ðò¿ï, ñàìûí ìåíåí æóóñà¢ûç, áàò êåòåò. •Áºëìºäºã¿ òàìåêèíèí æûòûí àáûíà òåðåçåíè à÷ûï êîþï, òºðò òàð ñî¢óç, êîé ï êîþ ÷û ñóóëàíãàí æ¿çààð íº ºç¿ òûí æû íèí åêè òàì æ¿çààð÷û ñè¢èðèï àëàò. •Àøêàíàíûí ïàðäàñûí æóóéì ãà ñóó äåñå¢èç, ò¿í¿ ìåíåí àíû òóçäóó ûç, ñࢠæóó åí ìåí å ýðò ï, ÷ûëàï êîþ òàïòàçà áîëîò. •¯é¿¢¿çä¿ ñûðäàï, ñûðäûí à, æûòû áàøû¢ûçäû îîðóòóï àòñ áèð ê¿í º ìºã áºë , ÷ûï ààð û ñàðûìñàêò åò. êåò êîéñî¢óç, ñûðäûí æûòû •Àéíåê èäèøòèí áààðûí àòàéûí , æóóáàé æàñàëãàí ñóþê ñàìûí ìåíåí äàí òóç íà æà óñ óêñ ýëå æºíºêºé ëòûðàê ñýýï æóóñà¢ûç, òàçà æàíà æà áîëîò. òàøûï •Ýãåð ñ¿ò¿¢¿ç ãàçäûí ¿ñò¿íº æåðãå í ûãà òàø ñ¿ò àò çàì îë êåòñå, îø à áàñ û àçä òóçäàí ñýýï, ñóóëàíãàí êàã º ìºã áºë òû æû êàëñà¢ûç, ñ¿òò¿í òàðàáàéò. Самара САлАМАтОВА 05-июль, 2013-жыл


14 Алдына эмнени койсо да баарын жалмап салып, мага тамак бербей жатышат деп, абалын сурагандарга даттанып, анан силерди ким чакырды деп колуна эмне тийсе ошол менен уруп, кайра каткырып кїлєт. Тынбай жей бергенден улам тулуптай болуп семирип бараткан кебетесине карап отуруп заманам куурулат. Айдай баласынан ажыратып, ушул акыбалга салган ким деп айла таппайм. Шарипа апамды жакшы карады. Тамактан єксїтпєй, баардык азабына чыдап, ак шейшебин кирдетпей, чачын саксайтпай бакты. Жат бирєєдєн бїлєє болгондо бапестеп карайт беле ким билет. Экєєбїздєгї жараканы бїтєп турган дагы ушул бєлє экендигибиз анан балдар эмеспи. Апам ємїрїнїн акыркы кїндєрїн жашап, кєз алдымда соолуп баратты. Їлбїрєп жыйырма кїндєй жатты да, акыл-эсине келбестен, баласынын єлїмїн билбестен, жылы єтє электе артынан кете берди. Соксоюп жалгыз калдым. Мен їчїн баары кыйрап, кош єлїм тїгєтїп кетти. **** Эптеп тиричилик єткєрїп, арендага алып айдап жїргєн “Газель” машинасынын ээси сатып жиберди. Мен ишсиз калдым. Акбар акеге Бишкеке барып абалымды айтууга жете албай жїргєндє, кїтїїсїздєн кєўїл айткан суук кабарды гезиттен окудум. Акбар аке кайтыш болуп кетиптир. Ал Чикагого кызына кетип, мен абалымды айтууга їлгїрбєй, анын келишин кїтїп жїрбєдїм беле. Кєрсє тагдыр бїтїмї ушундай турбайбы. “Мерседес” машинамда чалкалап жїргєн, акчаны оўду-солду чачып, єўї жылма келин-кыздан кыя єтпєгєн мен ушундай абалда болом деп ойлодум беле? Кайын журтумдан башка эч кимден колдоо таппай, досмун дегендер жїз буруп кетишип, соксоюп жалгыз калдым. Бирєєнїн “Камаз” машинасын арендага алгандар менен кошо Тажикстандын Жерге-Талынан Ошко алма ташыгандар менен бирге жїрєм. Жерге-Тал менен Чоў-Алайдын ортосундагы Туура-Тал ашуусундагы

н а г л ы т а К ы р ы с н и героинд сериаЛ

жолду борошо уруп, ачылбай эки кїн туруп калдык. Жогору карасаў кардуу тоо кєк тирей заўкайып, тємєн карасаў Кызыл-Суу дарыясы кїрпїлдєп агат. Тар жолдо кичине кылт этсеў дарыяга кулап кїм-жам болосуў. Кар борошосу уруп, жол нугу билинбейт. Ушул ит єлгєн суукта кузовдогу сегиз тонна алма эмне болоор экен. Тиричилик деп алмага барган тєрт жигит ачка, сууктан бїрїшїп кабинада калчылдайбыз. Жол качан ачылат, качан Ошко жетебиз – белгисиз. Россиядан таап келген акчамды оўдусолду чачып, єўї сулуу кыздарга жумшаганча... Айке кїкїгїм, аялым эмес сен эмнеге эске тїшїп, жїрєгїмдї сыздатып жатасыў? Же азыр суукта тоўуп, айталаада отурган абалымды жїрєгїў сезип, санаа

Бир гана Кубан кєрїнбєйт. Кайда жїрєт болду экен. Кайда болмок эле, дагы бир жерде ичип атып оонап калгандыр. Єзї бул ємїрдї таштап кетип баратат, акыркы сааттарында анын жанында жоктугу таштай болуп жїрєгїндє тїйїлїп турат. Ошол кєўїл калуусун єзї менен кошо кєрїнє алып кетип жатат. Жанында болуп, бири бирине ыраазылык беришсе болбойт беле. Їч кызына кайрат берип, єзїнїн кєзїн жуумп, ээгин байлап, бутун байлап, ыраазы бол, гїлжарым, деп суу берип турса болбой беле. Кимдир бирєє оозун пахта менен суулап жатканын сезип, дагы деди, аны эч ким укпады. Єзїнїн їйїндєгї опур-топурду сезип, бирок дарманы жок жатат. Єлїм ушинтип келеби. Соо кезинде єлїмдєн коркчу эле. Бирок азыр корккон деле жок. Сїрї деле сезилбеди. Тагдырына баш ийди, кыздарым, кыздарым ай деп, Аселинен кєз албай жатып, Алмаш кургур їзїлїп кетти. Кубандын мурдунан суусу куюлуп, бырылдап, ыргытып ташташ мээсине жетпей, кайра шорк эттире тартып коюп алагїї неме эркек башы менен жашын куюлта, кїйїттєн єзєгї єрттєнє балдырап жатты. Отургандар чын дилинен кайрат айтса, кээси ушуну кєрмєксїў деп табалай, кээси Кубандын кїйїтї менен иши жок, алдаларындагы арактан кєзї єтїшє, тез эле иче койсок деп жаланып турушту. Кайран Кубан болсо кїйїтїнє чыдабай, шолоктоп ыйлай берди. Кайрат айткандардын сунган колун суутпай, куу кекиртегине куя берди. Кой, бїгїнчє ичпей турайынчы деш мээсине жетпеди. Же жанындагылар кыстабай койсо эмне. Андан деле эмес. Єзї нары жагында кулкуну тартып турган адамга айла жок. Тигил боз їйдє болсо таштай муздап суналып Алмашы єлїп калды. Їч кызы уккандын сай сєєгїн сыздатып боздошот. Алмаш єлїп калат деп ойлобоптур. Кургуру акыркы айларда єтє арыктап кеткенде деле кєўїл бурган эмес. Єзї Тилек деген кусадан ичип жїрїп, баарын таштап койбодубу. Ооруп жїрєм, бир кїнї кєзїў кашайбаса болду деп какшаса дагы кулак салбай койгон. Мына чындап кєзї кашайды. - Мен эшек, мен ит, Алмаш кургурдун кадырын билбей койбодумбу. Аны мен ушул арагым менен кєргє тыгып салбадымбы. Ичкен арагым аны єз колум менен муунткандай болгон турбайбы. Аны мен... Ичкен арагы башын айлантып, жїрєгїн эзген кїйїтїн балдырай берди. Ичи ачышып, оўолгус ката кетиргени эми жїрєгїнє жетип, жер муштап боздоду. Баарынан дагы їзїлїп баратканда жанында болбой калганычы. Отургандар кайрат айтышты. - Кой эми, сабыр кылсаў боло. - Кайран Алмаш кошунабыз. - Єзїўдї кїнєєлєй бербесеўчи. - Кудайга керек экен, алып кетти. - Ичээр суусу тїгєнгєн да. - Кудайдын берген жашы ошол болгон. 05-июль, 2013-жыл

тартып жатасыўбы. Жол азабы - кєр азабы болуп, Ошко араў келдик. Кийиз менен жылуу жабылган алмаларды їшїк урбаптыр. Жеўилдене тїштїк. Їйїмдїн эшигин ачаарым менен жолдо ит азабын кєрїп, кантип келдиў, кандай келдиў менен иши жок, абалымды сурабаган Шарипа дагы жаман оюна кетип, ажылдап кирди: - Ушунча кїн дагы жоголосуўбу? Азыр эмне кєп, чаар сумкасын сїйрєгєн соодагер аял кєп, адатыўча дагы бирєєнї кабинаўа салып алып, кумарыў таркаганча жїрє бергенсиў да. Эгиздерим бутума оролушуп асыла, он эки жаштагы кєчєт кызым апасын жаман

БУРУЛ БАЯН

Дїйнє єМїР

(Сандан санга)

ПОВЕСТЬ

- Ачууну ачуу басат. Кел эми, муну ичип жиберчи. Кубандын колдору калчылдап, толо куюлган аракты эми иче берээрде кєкїрєгїнє жаба тєгїп алды. Тєгїлгєн кийиминде карайган так. - Ичсе ичеличи, - деп тєгїлгєндєн калганын шак тартып ийгенде чакап кетти. Кыйлага чейин ыкшып, жєтєлїп єзїнє келе албады. Арак деген балээнин кылаары ушул. Кыйла эле алагїї болуп алган айылдаштарынын бири бакылдады: - Сени эркек дейт. Эмнеге жаман катындарчасынан бырбыўдап жатасыў. Катын єлсє камчы сап, кайра тєшєк жаўырат. Ал, алып ий. Силер да алгыла. Алмаш кошунабыздын жаны бейиште болсун, - деди да эч кимди карабастан тартып ийип, теўселе басып очок башына кетти. Эт бышыргандардан эт алып келди. Отургандар этке кол сунушту. Кубан айткандардын сєзїн кулак сыртынан кетирип

кєзї менен карап алып, мойнума асыла ыйлап ие чаўкылдады: - Апа, атама эмнеге кыйкырып атасыз. Жамал эжеге окшоп кєчєдє їшїп, семечка сатпайсыз го. Атамдын тапканын жеп, їйдє отурасыз го. Экєєбїз теў бул сєздї кїткєн эмеспиз. Кєчєт кызым, баарына акылы жетип калган турбайбы. Апасы таў кала тиктеп туруп, кызын желкеге бир койду. - Бас жаагыўды, быдылдабай! Атайылап бирєє їйрєткєндєй сїйлєйт. - Їйрєтпєй эле. Кошуналар єзїўїзгє эле айтышат го. Кызымдын мага болушканы, эгиздеримдин аталап жармашканынан алган ырахатыман, жолдо кыйналып келгеним чар учкандай жоголду. Бул жашоодо балаўдын берген кубатына эч нерсе теў келбес. Їчєєнї єпкїлєп, сагынычым тарап, балдарымдын деми баарын айдап салды. Эх, Шарипа, ушул балдар болбосо экєєбїздїн жашообуз кандай болот эле. Їйдї таза кармаган, тамакты ширин жасаган, иштїїлїгїўдєн кєрє мага мээримиў керек эле. Эх, мен! Кєрїнгєн аялдын артынан чуркап, бул кургурдун кєўїлїнє єзїм тийип алганымды билип туруп, кїнєєнї буга коём. Єзї айтмакчы, ишеничтен кетип ка��ганмын да. - Шарипа, Шарипа, сен кызганбачы, суранам. Мен экєєнїн ашы єтє электе ургаачыга бара турган абалда турамбы. - Эркектерге ишенич жок. Айрыкча сага. - Чын эле ишенич жокпу? Аялыма ушинтип сїйлєп жатам, жїрєгїмдє болсо Айке турду. Анын чачымды сылап, мээрими менен караганын сагындым. Аял эркектин жакшы сєзїнїн кулу. А мен болсо єзїмдї мажбурлап болсо да айтып, эки жїздїїлєнгєнїм качан калаар экен. Балдарыма деп ала келген ширин алманы тамшана жегенин карап, аталык мээримим тєгїлєт. А мен ата мээримин кєргєн эмесмин, апам гана болгон. Нурбектин, апамдын ємїрїн алып тынгандар эркиндикте жїргєнїн эстесем, дагы эле айламды таппай кетемин.

телмире отуруп калды. Кєрсє Алмаш шордуусу єзїн сїйгєн беле, же эл-журттан намыс кылдыбы, їч кызынын урматыбы, чыдап жашай бериптир. Єзїнїн жаш кезде кыз-келинге чуркаган жїрєнєєктїгїнє, такыр таштабай койгон арактын айынан келип чыккан азабына, мас кездеги жиндилигине, муштумуна чыдап жашаптыр. Єзїн таштап кетпей, ажырашуу оюна дагы келбей, ємїр сїрїптїр, шордуу. Аял їчїн кїйєєсї башынан аттап, аял алып алганы оор тиет. Маралга кетип калып кайра келди. Мында кечирди. Тилегин унуталбаганын єзї айталбай койду. Акыры тїбїнє жетиптир. Кубан єўгєсїн тарта солуктап алды. Темир дагы сынат. Алмашы кургур дагы сынды. Жаш кезде жїрєнєктїгї менен жїрєгїн сыздатса, эми арагы менен биротоло кєргє тыгып сындырды. Бечара аялы. Бутун кучатап єпкїлєп, ичпечи жан биргем. Мейли, аялдар менен жїрсєў деле макулмун. Ушул балакет баскак аракты ичпей эле койчу. Ичкен сайын мага, їч кызыўа жек кєрїнїп баратасыў. Сабырым, чыдамым тїгєндї. Сенин мас болгондогу жиндилигиўди жаш кезде кєтєрєт элем. Жашым кырктан єтїп, элїїгє жакындап баратам. Эми кєтєрє албай калдым. Сенден жалынып суранам, жан биргем, ичпечи деп бутун кучактап боздогондо, кучактаган буту менен ыргыта тээп басып кетчї эле. Ушул балакет баскан аракты таштай албай койду. Єзїнє тарткан эмне деген балакети бар. Ичкиси эле келип турат. Ичип алганда гана жїрєгїн єйїтїп, кусага батырган Тилек деген ооруну азга болсо дагы унутуп – аалам гїлстан. Эч нерсе менен иши жок, кєўїлї кушбак. Кєккє учкусу келет. Денеси нымшып, жыргап, бїт тїйшїгїн унутат. Деги эмне тїйшїк тартып жыргатты. Машина оўдоп тапкан акчасынын жарымын эле бергени болбосо, бїт тиричилик Алмаш кургурдун мойнунда эмес беле. Жолунда кетмен жатса дагы єйдє алып койчу эмес. Їйгє кирсе їч кызын, эшикке чыкса малдарын карап, огородун тырмалап, ооруканада пол жууп иштеп жаны тынбаганын эмнеге учурунда аўдаган эмес. Мас болгондо жинине тийбейли деп їч кызы кичинесинде кєздєрїн алаўдатып, бїжїрєшєєр эле. Ачуусуна тийиштиби – балээсине калышчу. Ачууга алдырып кетчї, колуна эмне тийсе ошол менен уруп, аларды чыркыратып їйдєн кууп чыгаар эле. Андан аркысын билбейт. Кандай чаў салганын, Алмаш байкуш бутун кийїїгє їлгїрбєй, жылаўайлак бойдон їч кызын жетелеп качканын, єзї болсо балта кєтєрїп, їймє-їй издеп, кошуналарга тынчтык бербегенин, Дамиранын атасын карасаўар деп кєчєсїндєгї балдар ортончу кызына кїлїшкєнїн, алардын шылдыўына чыдабаган кєчєт кызы малкананын бурчунда корунуп ыйлап турганын билчї эмес. Чоўоюп бараткан кєчєт кыздары єзїнїн мастыгынан теўтуштарынан уялышаарын, ошол жаш кезинде эмнеге сезбей, элес албай, кєчєт кыздарын жаралап келди.


15

сканворд

Акылдуу касыўдан коркпой, акмак досуўдан корк

1

2

3

4

05-июль, 2013-жыл


16

в о т а р у М н а Мирл маек

Мирлан Муратов буга чейин бир нече сулуулар сынагын єткєрїп келет. Бул жолу да Кыргызстанда бизнеси бар бийкечтердин арасында сынак жарыялап туру.

акЧасЫ БаР сУлУУлаРДЫ кантиП сЫнаЙт?

- Мирлан, эмне їчїн конкурстун атын “Бизнес леди” коюп жатасыў? - Мен Кыргызстанга дагы бир жолу жаўылык кылайын деген максатта ойлонуп олтуруп акыркы 2 ай ичинде 14 барактан турган 2 проектти иштеп чыктым. Азыркы учурда ушул долбоордун бирєєсїўн сентябрдын башында берейин деп пландап жатамын. - Жалаў бизнес менен алек болгон сулуулар катышабы? - Бизнес Леди Кыргызстан дегеним кыргызстандагы болгон 20 жаштан 30 жашка чейинки бизнес менен алек болгон, арыкчырай сулуу айымдарга кылып жатамын. Албетте бул жерде бизнеси 10,000$ єйдє болуш керек бизнеси. Бизнесменка кыздар єзї эле катышпастан шоу бизнестин мега жылдыздары менен катышат. Бирок ал мега жылдыздарды биз жазып бизнесменка кыздарга сунуш кылабыз алар ырчыларды тандап алышат. - Дагы кандай шарттары бар? - Шарттары биз 5 программадан турган сунуш беребиз, сахнага чыкканда кандай кылыш керек ошол боюнча 5 сунуш беребиз аларды аткарып бериш керек. - Калыстар тобу кимдерден турат? - Жюри боюнча 30 кыз катышса ошол эле 30 кыз єздєрїнє-єздєрї кыргыз элине таанымал болгон жюрини алып келип коюшат, жюри биз тараптан коюлбайт. - Анан чыр чыгып кетпейби? - Ошондо мисалы сен катышсан сен єзїўє жюри алып келесиў. Бирок сен алып келген жюри сага добуш бербейт калган 29 кызга добуш беришет ал эми сага башкалардын жюрилери добуш беришет ошондо калыстык менен єтєт го деген ойдомун. Ал жерде берген баасы менен гана далилденет аны бааны берип бїткєн соў чоогу эсептеп чоогу чыгарабыз. Бааларда 3,4,5 деген баалар гана коюлат. - Жеўїїчї сулууну кандай белек кїтєт? - Жеўїїчї буюрса алтындан жасалган “БИЗНЕС ЛЕДИ КЫРГЫЗСТАН 2013” деген чоон сувенир жана Сеулга акысыз эс алууга барып келет. - Долбоордун демєєрчїсї ким? - Долбоордун демєєрчїсї азыркы учурда бишкектеги 3 компания болуп жатат бирок кимисини генеральный спонсор кылганга сїйлєшє албай жатамын. Себеби 3 компания теў мен айткан сумманы чыгарабыз деп турушат. Ошого буюрса 10-августта аныкталат ким экени. - Сулуулар конкурсун канчанчы жолку єткєрїшїў? - Ушуну єткєрсєм їчїнчї жолу єткєрїп жаткан болом.1-МИСС ШОУ БИЗНЕС. 2-

05-июль, 2013-жыл

БИШКЕК СУЛУУСУ, 3-БИЗНЕС ЛЕДИ КЫРГЫЗСТАН. - Кээ бирлер Мирлан сулуулар конкурсун єткєрїїнї бизнеске айлантып алды деп атышат. Буга кандай комментарий бересиў? - Эл оозунда элек жок дейт бирок мен башкалардай болуп жыл сайын єткєзбєйм. Азыркы учурда МИСС ШОУ БИЗНЕСТИН єтє элегине 2 жыл болду. Буюрса 2014-жылга жакшы кылып беремин деп даярданып олтурамын БИШКЕК СУЛУУСУ деген конкурсту БИШКЕК шаарынын мери колдогондуктан гана мен єткєздїм. Бирок ал проектин єткєнїнє дагы 2 жылдан ашып баратат. Мындан ары “Бишкек сулуусу” деген добоорду єткєрбєйм деп ойлонуп жатам. Себеби ал долбоорду акыркы убакта ар кимдер єткєрє берип тебелеп салышты. Ошондуктан мен єзїмдїн автордук концерттеримди гана берип турамын деген ойдомун. - Негизи эле сулуулар жїргєн жерде чыр чатактар кєп болот. Чыр болуп кетет деп коркпойсуўбу? - Чыр ар дайым болот жана мындан ары дагы боло берет. Ошондуктан жюрилерди єздєрї тандап оздору бир бизнесменка кызды кыргызстан элине БИЗНЕС ЛЕДИ кылып алып чыксын деп азыркы учурда чыр болсо дагы ушул добоорду уюштурамын деп даярданып олтурамын. Бирок мен чырдан коркпойм. Билемин азыркы учурда кєбї кызыктуу жана чырлуу концерт болот го деп айтып жатышат. - Анан дагы сулууларга чиновниктер абдан кызыгат эмеспи. Конкурс бїткєндєн кийин координаттарын сенден сураган учурлар болгонбу? - Аябай кєп болгон бирок мен аларды берчї эмесмин. Болгону сизге ылайыктуу адам эмес деп койчумун. - Жаўы жылдын башталышы менен жаўы топ ачканыўды билем. Ал топ эмне болду? - 2013- Жылдын 1-январында группа тїзїлїп шоу бизнестеги єз жумушубузга кире баштаганбыз. Учурда 4 ыр жана 1 клипибиз бар. Жакында эле “МУЗЫКАЛЫК РИНГ” деген шоу таймашка катышып группалардын ичинен 2-орунду алдык Бирок биз жараткан ыр жана клип эфирге жана радиолорго кете элек себеби баарын топтоп туруп анан берели деп даярданып олтурабыз. Июль айы ичи буюрса 2 клипти катары менен тарталы деп даярданып олтурабыз. Балдар менен атайын кагаз жузундо контракт тїзїлгєн. Балдар “ЭКСКЛЮЗИВ” тобунда канча жыл ырдап биздин студия менен иштешсе ошончо жылдык стаж берилет жана азыркы учурда балдарга атайын солист деген удостоверение даярдалып жатат буюрса сентябрьдын башында балдарга тапшырылат. тєлєбїбї КАСЫМАлИЕВА

КАСИДАЧы МоЛДо 0772 155-936


Айбат - коомдук-саясий гезити