Issuu on Google+

Ємїрбек ТЕКЕБАЕВ:

БИЗ КЄПЇРЄЛЄРДЇ, ЖОЛДОРДУ ГАНА КУРАБЫЗ ДЕБЕЙ, АДАМДАРДЫН ОЙ-ЖЇГЇРТЇЇСЇН ЄЗГЄРТЄБЇЗ 3

Тербишалиев Ємїркуловду Мавлян мырзанын колу менен чабабы?.. 2

Жаратканым жар болсун!

Коомдук–саясий гезит •

aybatkg@mail.ru •

¹ 25 • 5-àïðåëü, 2013

АЛАР МЕКЕН ЇЧЇН КУРМАН БОЛУШКАН!

8-9

Топчубек ТУРГУНАЛИЕВ:

Келдибековдун трюктары тїгєнбєс болду 2

Кабарчылардын каражаттары кантип пайда болгон? 10

Люстрация мыйзамын кабыл алсак, єлкє мурдагы бийликтин куйруктарынан тазаланмак

Осунбек ЖАМАНСАРИЕВ:

4

Эски системаны курууну каалаган уурулардын ою ишке ашып кетїїсїнєн сактанышыбыз керек 5


2

АЙБАТ ПРЕСС ЖК ДЕПУТАТТАРЫ ОБДУНОВДУ САКТАП КАЛДЫ

КЕЛДИБЕКОВДУН ТРЮКТАРЫ ТЇГЄНБЄС БОЛДУ

Акыркы кездери кїч органдары Ахматбек Келдибековго карата кєп материалдарды топтоп, анын сары изине чєп салынып калганы мурда «а-ап» этип койгондорун «кусуп» калуудан коркуп, кїн тынымдан, тїн уйкудан кетип атыптыр. Айласы кеткенде Ахмат аке Акаевдин кадрлары менен жолугушуп, аларды «колдоп бергиле, бийликти алгандан кийин «ыраазы кылам» таризинде чабарман чаптырып атыптыр. Жакында эле Б.Талгарбеков, К.Жумалиев, А.Жекшенкуловдорду баш кылып, тїндїктїн тыў чыкмаларына «чай бериптир». «Тїштїктїн элин єзїм колго алайын силер тїндїктї кєтєрїп бергиле» деп безилдегенине тигилер «ойлонуп кєрєлї» демиш болушуп. курсактарын кампайтышып кайтыптыр. Алар менен жолу эки айрылыш экенин тїшїнгєндєн кийин Акмат акенин кїнї эски досу Азимбек Бекназаровго тїшїптїр. «Айланайын Азике, эптеп бирдеме кылып азыркы бийликти оодара тарталы. Антпесек эле менин жаным калчудай эмес» деп, Азикендин чєнтєгїнє акчадан солоп, митинг пикетти уюштуртуп жїргєн кези экен. Єзї бийликке келсе, анын кєўїлїнє кєк таштай тийип жаткан «эски былыктары» жабылуу бойдон каларын билип, бїгїнкї бийликтин жаза тайышына эки кєзї тєрт дешет аны жакшы билгендер. Келдибековдун ою боюнча їч депутатты (Ташиев, Жапаров, Мамытов) 1 жылга эмес, жок дегенде 5-10 жылга кескенде, элдин нааразычылыгы кєбїрєєк болмок. Элди кєтєрїп чыкканга да оўой болот эле. Акматбектин тилеги таш каап, ал ою да ишке ашпай олтурат. Камчыке єзїн «Чынгыз хан сезген кїнї» балакеттен алыс болуш їчїн жаа бою алыс качып, эми досуна кїйїмїш болуп, курултай єткєрїп, бийликти кїч менен болсо да алгысы келип, кєзї єтїп турганын калайык деле билип калды. Ахмат досунун «бийлик менен соодалашып болсо да премьер-министрликти, же спикерликти алыш керек» деген оюн Камчыке да тїшїнїп, азыр экєє бирибирин кєрєйїн деген кєзї жок дешет.

Єлкє президентти Атамбаевдин коррупцияга каршы кїрєшїїдє єз жана єгєй болбошу керектигин, ким экенине карабай жоопко тартылууга тийиш экендигин айтканы бар. Андан бери бир топ ЖКнын депутаттары, министрлердин колуна кишен салынганы маалым. Мындай кылмыш иши Жогорку Кеўештин "Республика" фракциясынан депутаты Элмурат Обдуновду кыя єткєн эмес. Кылмыш жообуна тартуу їчїн анын кол тийбестигин алуу боюнча Баш прокуратуранын сунушуна ЖК депутаттары макул болбой койду. Бул боюнча атайын тїзїлгєн депутаттык комиссия дал ушундай эле жыйынтыкка келгенин парламент жыйынында билдирген болчу. Комиссия мїчєлєрїнїн маалыматына караганда Обдуновго карата кылмыш ишин ачуу мыйзам бузуулар менен коштолгон жана аны жоопко тартууга негиз жок. Ал эми Ош шаарынын прокурору Атай Шакир уулу парламенттин бул чечимине макул эместигин билдирип, Элмурат Обдуновго мыйзамдын негизинде кылмыш иши козголгонун айтууда . Анын айтымында, ЖК Обдуновду кол тийбестиктен ажыратпаганы менен анын депутаттык мєєнєтї бїткєн соў прокуратура кылмыш ишин кайрадан жандантмакчы. Элмурат Обдуновго былтыр 15-ноябрда кылмыш иш козголгон. Депутат 2009-2010-жылдары Ош мамлекеттик университетинде башкы эсепчи болуп иштеп турганда окуудан чыгарылган 421 студенттин эки жарым миллион сомго чукул келишимдик акысын кайтарып бербей, кымырып алган деп айыпталгандыгы маалым.. Обдунов мындай айыптарды жокко чыгарып келет. Буга чейин Жогоку Кеўеш депутаттар Исхак Пирматов, Садыр Жапаровду кылмыш жоопкерчилигине тартуу боюнча Башкы прокуратураны єтїнїчїн четке каккан болчу.

Бишкектеги Белоруссия элчилигинин жанында нааразычылык акциясы єттї. Ага Єндїрїш Токтонасыров жана дагы эки адам катышып, Бакиевдерди Кыргызстанга єткєрїп бербей жаткан белорус бийлигин сынга алышты. Ошондой эле алар аталган єлкєнїн элчилигин жабууну талап кылып, Александр Лукашенконун сїрєтїн єрттєп жиберишти. Эми мындан ары Єндїрїш мырзанын айынан Эки мамлкеттин ортосундагы соода-экономикалык катнаштарга залака кетпесе эле болду.

"Айбат Аймак" коомдук фонду Башкы редактор:

Каныбек САПАРОВ 05-апрель, 2013-жыл

Редактордун орун басары: Тєлєбїбї КАСЫМАЛИВА

Электрондук каттар їчїн дарегибиз: aybatkg@mail.ru

Редакциялык жамаат:

Редакцияга келген материалдар жана сїрєттєр кайтарылбайт.

Улукбек КУТМАНБАЕВ Акинай АЙДАРОВА Мелис АРТЫКОВ Мирбек АСАНАЛИЕВ Самара САЛАМАТОВА

ЖКнын КСДП фракциясынын депутаты Д. Тербишалиев акыркы учурда шаар мэри Иса Ємїркуловдун ишин кескин сындаганы менен элдин кєзїнє урунчу болду. Шаар мэринин ишин караган ЖКнын жыйынында жакшы эле чукуду. Шаар ичиндеги жерлердин жеў ичинен берилип кетип жатканын коомчулукка шардана кылууга аракеттенип келет. Бул максатта профсоюздар їйїндє тєрт райондун шаар элин жыйып Ємїркуловду жерден алып, кєргє жакшы эле салышты. Кызыгы “Эркин эл” партиясынын лидери М. Аскарбеков бул иш чараны уюштуруп жатат дешкен менен ал жерде депутат мырза Д. Тербишалиевдин эмгеги зор экендиги байкалды Шаар мэрине болгондо да КСДПнын єкїлї тарабынан чабуул башталганына караганда Иса мырзанын иши бїтїп бара жаткандай. Буга чейин шаардык кеўеш депутаттары тарабынан Ємїркуловго ишеним кєрсєтпєє аракети болгону да маалым. Элибизде эки жоо бирдей келсе ишиўдин бїткєнї деп айтылат эмеспи. Анын сыўары ичтен да, сырттан да чабуул башталды Иса мырза кантээр экен десеў? Анын їстїнє Д. Тербишалиевдин буга чейин бийликтин буйругун аткарып келгенин эске салганда И. Ємїркуловдун иши кыйындап калган сыяктуу.

ЭДИЛ ТИЛИНЕН ТАПТЫБЫ?..

Эдил (Байсалов) мырзанын саясатта тили эрте чыкканын кимдер билишпейт. Бир артыкчылыгы тил билет. Тили да жакшы эле сїйлєйт. Иши кандай экенин чынында айтыш кыйын. Чынында ооздун жели менен иштин ортосунда чоў айырма бар эмеспи. Элибизде “бакылдаган текени суу кечкенде кєрєбїз” деп бекер жеринен айтылбаса керек. Ошенткен менен Эдил мырзанын революциядан кийин ташы жакшы эле єйдє кулаган болчу. Убактылуу президент Р. Отунбаеванын тилин жакшы таба албаган менен кийин Социалдык єнїктїрїї министрлигинин орун басарлыгына барып отурган болчу. Бирок, тилекке каршы тили менен иши тєп келе бербедиби ээлеген кызматынан алты ай єтпєй жылмышты. Кызматтан кеткенин Эдил мырза вице-премьер-министр Талиева менен пикири келише албаганы менен тїшїндїргєнгє жетишти. Негизи Байсалаов канчалык бакылдаган менен аял затынын тилин, дилин таба албаганы айкын болуп калды.

БИШКЕКТЕГИ БЕЛОРУС ЭЛЧИЛИГИНИН АЛДЫНДА ЛУКАШЕНКОНУН СЇРЄТЇ ЄРТТЄЛДЇ

Гезит ээси:

ТЕРБИШАЛИЕВ ЄМЇРКУЛОВДУ МАВЛЯН МЫРЗАНЫН КОЛУ МЕНЕН ЧАБАБЫ?..

Гезит редакциянын компьютердик басма бєлїмїндє терилип, жасалгаланды. Жарнама бєлїмї: 0555 71 96 78, 0772 14 79 42

Д. БЕКЕШОВ ЖЄН ЭЛЕ ДОБУШ БЕРБЕЙТ

Мамлекеттик бюджеттин эсебинен мааракелерди майрамдоону токтотуу зарылдыгын парламенттик жыйын учурунда "Ар-Намыс" фракциясынан депутат Дастан Бекешев айтып чыкты. Буга жыйын учурунда депутаттар кєпчїлїк менен эгемендїї Кыргызстандын алгачкы премьер-министри Насирдин Исановдун мааракесин белгилєє токтомун колдогондугу себепчи болду. Бул демилгеге Д. Бекешов каршы добуш берди.. Бир катар депутаттар мындай кєрїнїшкє нааразы болуп, кимдин каршы болгонун айтууну талап кылышты. Микрофонго Дастан Бекешев чыгып, ал каршы добуш бергенин билдирди. "Мен мааракенин мектептерде ачык сабак єткєрїлїп, белгилєєсїнє каршы эмесмин, бирок каармандарды єтє кєкєлєтїїнїн кажети жок. Же болбосо биз биринчи президент, биринчи депутат, 19 мамлекет жетекчисинин да мааракелерин бюджет эсебинен белгилейбизби? Андан кєрє бул каражатты билим берїї тармагына салуу зарыл. Исановдун ким экенин биз билебиз, бирок мектеп окуучуларынын кабары жок. Андан кєрє єсїп келе жаткан муундун билим деўгээли тууралуу ойлонолу", - деди. Балким Дастан мырзанын сєзїнїн тєркїнїндє чындык жатпасын?

Гезитте жарыяланган материалдар редакциянын кєз карашын чагылдырбайт. Макала жана интервьюлардагы чындыкка дал келбеген маалыматтарга макала жазган жана интервью берген инсандар єздєрї жоопкер. Жарнамалардын мазмунуна жарнама берїїчїлєр жооптуу. Жарнамалык материалдар:

Кыргыз Республикасынын Адилет министрлигинде катталган, Каттоо № 1853 Гезит «ММК колдоо боюнча борбор» фондунун басмаканасында басылды Гезит келишим баада.

Буйрутма №868

Нускасы: 5000


3

САЙ-СААТ

Ємїрбек ТЕКЕБАЕВ, ЖК депутаты, "Ата Мекен" фракциясынын лидери:

"БИЗ КЄПЇРЄЛЄРДЇ, ЖОЛДОРДУ ГАНА КУРАБЫЗ ДЕБЕЙ, АДАМДАРДЫН ОЙ-ЖЇГЇРТЇЇСЇН ЄЗГЄРТЄБЇЗ" тишкендиктер бар. - Ємїрбек Чиркешович, апрель революциясынын бо- Ошол алгачкы жетишлуп єткєнїнє їч жылдын кендиктерден айта кетжїзї болду. Бул кїнгє тасеўиз? рых дагы єз маалы келген- Алгачкы жетиш��ендиктериде баасын берээр. Бирок, биз тємєнкїлєр. Биринчиден, бїгїнкї кїндєн алып касаясий система кагаз жїзїндє, раганда 7-апрель окуясына мыйзам жїзїндє єзгєрдї. Жакандай баа бересиз? - Биринчиден, бул кїн – тары- ўы Конституция кабыл алынды. хый кїн. Чыныгы элдик кєтєрї- Эми ошол кагаз жїзїндє єзгєрлїш, чыныгы элдик революция гєн саясий системага моюн суболгон. Бир адамдын єзїм би- нушубуз керек. Албетте, азырлемдигине, авторитардык бий- кы тапта бул саясий системага лигине каршы єз тагдырларын бардыгы эле макул болуп, кєнїп єздєрї аныктоо їчїн карапайым жаткан жери жок. Эски бийликэл кїрєшкєн. Апрель окуясынан тин учурун эўсеп, Курманбек кийин чоў саясий тарыхый окуя- Бакиевдин бийлигинин учурунлар болду. Албетте бул кїндїн, дагыдай жашоолорунан алыстай чыныгы элдик революциянын албай жїргєндєр бар. Бирок, биз максаттары жїзєгє ашышы їчїн анда революцияны эмнеге жадоор, этап талап кылынат. Биз садык эле? Ошол эски бийликжаўы саясий системаны курабыз тин башкаруу системасына кардеп келдик. Жаўы саясий мада- шы чыкканбыз да. Жаўы саясий нияттуулукка їйрєнєбїз деп кел- системанын кєркї качан чыгат? дик. Биз кєпїрєлєрдї, жолдорду Качан эл ага ынанып, ой-жїгїргана курабыз дебей, адамдар- тїїлєр єзгєрїп, аў-сезимдер єздын ой-жїгїртїїсїн єзгєртєбїз, гєргєндє гана кєркїнє чыгат. жаўы саясий маданияттуулукка Азыркы тапта ошондой єзгєээ адамдарды жаратабыз дедик. рїїлєр менен эскинин ортосунБулардын бардыгы СССРдин да кїрєш болууда. Биз конкуучурунда алдыга коюлган мак- ренттик системаны тїздїк. Жасаттардай эле чоў масштабдуу ўы партиялар, лидерлер пайда болду. Кандайдыр бир кызматпландар. Кемчилик деген нерсе адам ка отуруш їчїн сєзсїз тїрдє эле баласын кїнїгє жеўип келет. президенттин бажасы, же тууЖеке єзїмдєн мисал келтире- ганы болуш керек эмес экендийин. Менин белим ооруйт. Да- гин эл тїшїнїп калды. Жетекчилик кызматтарр ы г е рл е р м а да иштейм дега денсоолукка «Эртеў баштайм» деп гендер адегенде кам кєрїп, кїкелатам. Демек, бул эл менен иштенїгє бассейнге тїшїп турууну жагынан мени кїнїгє «эртеў» ши керек экендигин билди. сунушташкан. деген сєз жеўип келатат. Шаар башчылаМен жарым рын, айыл башжылдан бери кїнїгє: «Эртеў чыларын, район башчыларын баштайм» деп келатам. Демек, бул жагынан мени кїнїгє «эр- жергиликтїї кеўешке эл шайтеў» деген сєз жеўип келатат. лаган єкїлдєр шайлап калышЖеке адамдардын жашоосунда- ты. Демек, жаўы саясий система гы кемчиликтерди жалкоолук, иштеп баштады. Экинчиден, сот кєўїл коштук жеўип келсе, жал- системасында реформалоо ишпы коомчулуктагы кемчилдик- тери башталды. Туура, ал жерде терди кандайдыр бир кызыкчы- да эски адамдар бар. Андыктан лыктар жеўип келет. Мисалы, кемчилдиктер да бар. Мен дагы жаўы саясий маданияттуулук- эски адаммын. Жогорку кызка єтїїдє, жаўы саясий башка- маттарда иштеп жаткандардын рууга єтєєрдє айрым адамдар- кєбї эски адамдар. Бирок, бул дын байлыгы азаят, мурункудай башталышы гана. Азыр бардык каалаганындай элдин эсебинен иш-аракеттер элдин кєз алдында жашай албай калат, єзїм би- болууда. Сотторду тандоодо прелемдиги, бийлиги азаят. Мын- зиденттин тууганы єтїп кетип дай шарттарда жашап кєнгєн жатса да байкай коюшуп, аны ал адамдар албетте каршылык кєр- жактан четтете алышат. Башка сєтїшєт. Єздєрїнїн бийлигин, кызматтагы адамдардын да ишжыргал жашоосун жоготкулары аракеттери алаканга салгандай келбейт. Єлєр-єлгєнчє карма- кєрїнїп турат. Шайлоо жана адшат. Ошондуктан бир белгилїї министративдик система рефорреволюционер айткан: «Рево- маланып жатат. Бирок, бардыгы люциянын башталышы бар, ая- бир убакта эле чечилип калбайт. гы жок» деп. Чындыгында эле Эгерде бардыгы бир заматта эле ошондой. Революция болду. Эми чечилип калса дагы єтє жеўил анын максаттарын ишке ашыруу жана кызыксыз болуп калат. Алдыда дагы эки жолку шайїчїн тынымсыз, кїнїгє кїрєшїї лоодон кийин жаўы саясий сисгана керек. Биз азыр апрель революциясынан кийин бардыгын тема толук иштеп баштайт. 2 укмуш кылып, май кєл, сїт кєл жылдан кийин Жогорку Кеўешжашоо кылып жибердик деп ай- ке шайлоо болот. Андан кийин та албайм. Бирок, алгачкы же- 2020-жылы дагы шайлоо болот.

Мына ушундан кийин саясатта жаўы адамдар пайда болот. Їчїнчїдєн, сєз эркиндиги пайда болду. Азыркы учурда їйїўдєн чыкпай жатып алып ушак таратсаў да жоопкерчиликке тартылбайсыў. Мыйзамда ошондой жазылган. Аны аябай эле пайдаланып жатышат. Бул дагы туура. Ар ким єзїнє тиешелїї басылмалар аркылуу, телевидение аркылуу бир эле материалды тєрт тїрдє кєргєзїп жатышат. Аны кєрїп жаткандар уккан кулагына, кєргєн кєзїнє ишенбей калыш керек. Биздин максатыбыз да ошол. Анткени ар бир адам уккан кулагына, кєргєн кєзїнє эмес, єзїнїн акылына ишениши керек. Болуп жаткан окуяга акылы менен баа бериши керек. Андан тышкары адамдарда эс пайда болушу кажет. Мисалы, азыркы тапта кимдир-бирєєнї каралап сїйлєп жаткан адам єзї кандай адам эле деген суроону коюшу керек. Себеби, учурда убагында туура эмес иштерди кылган адамдарды деле бир кєйгєйлїї маселени сїйлєп койсо, артынан эл «дїр» эте колдоп кетип жатышат. Жакынкы кїндєрї мунун бардыгы калыш керек. Ошону сїйлєп жаткан адамдын мурдагы иш-аракеттерине баа берип, ээрчисе болобу, же болбойбу деп ойлонуп калышат. Мурунку Конституция єзїнїн негизги милдеттерин аткара алган жок. Кантип бийликти жїргїзїї керек экендигин, кантип эл бийликти алмаштыра ала тургандыгын чече алган эмес. Ал эми жаўы системада бийликти

биринчи жолу шайлоо жолу менен алмаштырды. 2017-жылы да шайлоо жолу менен алмашат. Президент єзї дагы бийлик шайлоо жолу менен алмаша тургандыгын билдирип келет. Єкмєт дагы президенттин эрки менен эмес, парламенттин эрки менен бекитилип жатат. Жогоруда айтып єткєнїмдєй шаар, район, айыл башчыларын дагы жергиликтїї кеўештин депутаттары шайлоодо. Демек, бийлик бир гана президенттин колунда эмес. Май кєл, сїт кєл заманды орното элекпиз. Биз болгону ошондой жолго шарт тїзїп жатабыз. Сот реформасы жїрїп, алар адилеттїї болсо, бийлик элден кєз каранды болуп, эл їчїн иштеп турса єнїгїї болот. Бул революциянын экинчи этабы. Башкача айтканда экономикалык этабы болуп калат.

тин бардыгын басып алган жок. Ошол эле элдик бийликти орноткусу келгендерге ошол шайлоолорго катышуусуна ким тоскоол болду? Мейли, бул шайлоо єтїп кетти. Эми дагы эки жылдан кийин парламенттик шайлоо болот. Ага неге даярданышпайт?

- Кечээ жакында эле «АтаЖурт» фракциясынын їч депутатынын їстїнєн жїргєн сот иши аягына чыкты. Ошондо Камчыбек Ташиев акыркы сєзїндє «Мага бийликтин єкїлдєрїнєн келишип, «президенттен жалынып жалбарып кечирим сурасаў, бошотобуз дешти. Президенттин аппаратынан 8 жолу, Текебаев 4 жолу келди, спикер да келди» деп айтты. Чын эле ошентип айттыўыз беле? - Бирок, айрым саясатчы- Бул жерде Камчы иним баллар «7-апрель революцияким адашып кеткендир. Мен сы єз максатына жетпей жєнїндє айтпаса керек. Туукалды, алмаштыруу кера, мен ага туугандарынын сурек» деген да роосу боюнча ойлорду айтєрт жолу кирАндан кийин тып жїрїгем. Бирок, ан2020-жылы дагы шєт? дай сєздєрдї - Алар жер- шайлоо болот. Мына ушундан а й т к а н э м е с мин. Кечирим жерлерде элдик кийин саясатта жаўы сураганда кимбийликти орно- адамдар пайда болот. ден кечирим сутобуз деп жатышат. Кечээ эле жергиликтїї бий- райт? Кечирим сураса эле бошоликтерге шайлоо болду. Анда оп- туп жибергенге болобу? Бул эч позициялык партиялар дагы, жа- кандай мыйзамга сыйбайт, логиўы тїзїлгєн жаш партиялар дагы кага да сыйбайт. Менимче Камийгиликке жетишти. Мурунку чы иним жєн эле адашып айтып бийликтегилердей бир гана пре- алды окшойт. зиденттин партиясы бийликАкинай АЙДАРОВА 05-апрель, 2013-жыл


4

МЕЗГИЛ

Топчубек ТУРГУНАЛИЕВ, коомдук ишмер:

«ЛЮСТРАЦИЯ МЫЙЗАМЫН КАБЫЛ АЛСАК, ЄЛКЄ МУРДАГЫ БИЙЛИКТИН КУЙРУКТАРЫНАН ТАЗАЛАНМАК»

Тынчтыкбек ЧОРОТЕГИН, тарыхчы, журналист:

«СЄЗ ЭРКИНДИГИ ЧЫНДАП САКТАЛУУДА» - Апрель революциясынын болуп єткєнїнє 3 жылдын жїзї толду. Бул кїндєгї болуп єткєн окуяга кандай баа бересиз? - Бул окуя – чыныгы элдик ыўкылап. Ата-бабаларыбыз да бул окуя їчїн урпактарына сыймыктанмак. - 7-апрель революциясынан кийинки сєз эркиндигине кандай баа бересиз? Бакиевдин убагы менен салыштырууга болобу? - Албетте, сєз эркиндиги чындап сакталууда. КТРК коомдук сыналгы болуп калды. Бул жїрїмдї улантуу абзел. Мындай кырдаал К.Бакиевдин тушунда 2005-жылдын алгачкы айларында гана байкалган, бирок азыр да єкмєттїк басылмаларды толук эркиндикке чыгаруу иши жолго коюла элек. Анткени акыбал Бакиевдин тушундагыдан алда канча мыкты.

- Топчубек мырза, апрель окуясы жїзєгє ашкандан бери їч жыл єттї. Ушул арада революциянын максаттары акталдыбы? Деги эле апрель окуясына кандай баа берет элеўиз? - Апрель ыўкылабына баа берїїдє бир гана ошол 7-апрель кїнї болгон окуяларга гана баа бербешибиз керек. Апрель ыўкылабынын башаты тээ 90-жылы эле башталган. Токсонунчу жылы да, тынчтык жолу менен ыўкылап болгон деп айтсак болот. Бирок, тилекке каршы ошондогу элдин їмїтїн Акаев актаган жок. Тескерисинче ал 2005-жылы боло турчу кєтєрїлїшкє алып келди. Эл 2005-жылы да єзгєрїїлєр болот деп ишенген эле. А бирок бул жолу да элдин їнї угулбай четте калып, болгон тєўкєрїш єз максатына жетпей калды. Бул ��з кезегинде 2010-жылдагы апрель ыўкылабына алып келди. Апрель ыўкылабы эми элдин тилегин аткаруусу керек эле, тилекке каршы бул ыўкылап да єз максатына толук жете албай турат. Эмнеге элдин їмїтїнє жете албай жаткандыгынын себеби деп кадр маселесиндеги мїчїлїштїктєрдї айтар элем. Ошол убактылуу єкмєт иштеп турганда люстрация боюнча мыйзам иштеп чыгып, Роза Отунбаевага, убактылуу єкмєттїн бардык 13 мїчєсїнє теў кайрылган болчумун. Ал мыйзамды эч ким колдобой койду. Эгер ошол мыйзам кабыл алынып, анын негизинде иштеген болсок, анда тээ токсонунчу жылдан бери мамлекеттик кызматтарда иштеп, элдин канын соруп келген адамдарды шайлоо укугунан ажыратып, бийликке келтирбей коет элек. Азыр парламентте отургандардын кєбїнє мурда кылмыш иши козголуп жабылбастан турат. Себеби аларда депутаттык кол тийбестик бар. Азыр деле кеч эмес. Люстрация боюнча мыйзам кабыл алсак, єлкє мурдагы бийликтин куйруктарынан тазаланып, єнїгїїгє бет алат эле. - Апрель ыўкылабы, бийликке кайрадан эле эски бийликте иштегендер келип калгандыгы їчїн єз максатына жете албай турат деп ойлойсузбу? - Ооба, учурда парламенттеги депутаттардын 80 пайызы мурдагы Бакиевдин убагында иштеген, алар менен колтукташып жїргєндєр отурат. Мындай болуп ка05-апрель, 2013-жыл

лышына ошол учурда шайлоого катышкан бардык партиялар, элге акча тараткандыгы їчїн, эл ошол акчага алданып жегичтерди шайлап алгандыгы їчїн жана ушуну жакшылап карабаган ошол учурдагы бийлик ээлери кїнєєлї. Эл дагы єз добушун сатып, жалаў кылмышкерлерди, Бакиевдин куйруктарын шайлап койду. Азыр парламентте кєпчїлїгї ошолор отурат. Ошондуктан кадрдык маселени жоюп, эски бийликтин саркындыларынан тазалансак анан єнїгїї болот деп ойлойм. - Кээ бир саясатчылар, бул жолу дагы їчїнчї тєўкєрїш жасап анан оўолбосок оўоло албайбыз дешїїдє. Сиз буга кандай баа берет элеўиз? Учурда Кыргызстанда їчїнчї революция кылуунун кажети барбы? Ошондой кырдаалга бат эле келип жеттик деп ойлойсузбу? - Менимче азыр їчїнчї революция кылууга негиз деле жок жана элди баштап чыга ала турган, эл ишене турган татыктуу саясатчы жок. Ыўкылап жєндєн-жєн эле келип чыга бербейт. Ал їчїн элдин каалоосу, ошол элди баштаган, эл ишенип анын артынан ээрчий турган саясатчы жана башка дагы кєптєгєн кырдаал болушу шарт. - Єткєн аптада «Ата-Журтчу» їч депутат боюнча соттун чечими чыкты. Соттун чечими чыгаары менен эле оппозициячыл тарап «бийлик саясий куугунтук кылып жатат» деп айтып чыкты. Буга эмне дээр элеўиз? Чынында эле Бакиевдин убагындай эле саясий куугунтук болуп жатабы? - Менимче бул жєн гана сєз. Ташиев Чыўгызхан он жети баласы менен бийликти алып койгон деп, элди баштап барып, тосмодон секирип, бейбаштык кылганын баарыбыз эле кєрбєдїкпї. Бул жерде эч кандай саясий куугунтук жок деп эсептейм. Бирок, сот ал депутаттарды шарттуу тїрдє гана жазалап койсо туура болмок деп ойлойм. Мен да кезегинде кєп жолу тїрмєнїн жытын жыттап калдым. Тїрмєдє жатуу оўой эмес. Ага кєп киши чыдай албайт. Данияр Їсєновдї Акаев эки кїн камап койгондо ал чыдай албай їчїнчї кїнї сынып берген эле…

- "Сєз эркиндиги" деп ойго келген имиштердин бардыгын жаза берген басылмаларга кандай кєз караштасыз? - Менимче, журналисттердин бир даарынын табити, деўгээли начар, алар дагы эле бир тараптуу жазгандарына корстон болушат. Бул - єкїнїчтїї. - Сєз эркиндиги менен жоопкерчиликти сезе билген журналисттер кандай болушу керек? Ошондой журналисттерден кимдерди атай аласыз? - Мындай журналисттер арбын. Эсенбай

УКМКНЫН КОРРУПЦИЯГА КАРШЫ КЇРЄШЇЇ КЫЗМАТЫ ГЕОЛОГИЯ БОЮНЧА МАМАГЕНТТИГИНДЕГИ МЫЙЗАМ БУЗУУЛАРДЫ ТЕКШЕРЇЇДЄ

Нурушев, Кубат Чекиров, Бакыт Орунбеков, Кыяс Молдокасымов, маселен, мыкты журналисттер. - Азыр дагы: "Саясий куугунтук токтотулсун" деген талапты айтып жаткан саясатчылар бар. Чындап эле саясий куугунтуктар болуп атабы? - Аны єзїн "куугунтукталып жатам" деген тараптардан сураш керек. Мени эч ким куугунтуктаган жок. Оюмду, бийлик бутактарына карата сын пикирлеримди ачык эле айтып келем. Менимче, саясий оппозиция парламенттин єзїндє эле їзїрдїї иштеп жатат. Жаўы кырдаалда иштєєнї оппозиция да їйрєнїшї керек. Мындай оппозициячыл партиялар бар. Алар жергиликтїї шайлоодо бир катар шайлоо чєлкємдєрїндє жеўишке ээ болушту. каршы кїрєшїї боюнча мамлекеттик кызматынын кызматкерлери жана кєз каранды эмес эксперттер кирген. Б. Мамырова «Комиссия 7-февралда тїзїлгєн, азыр дагы иштеп жатат. Бардык маселелер мамлекеттик геология агенттиги менен макулдашылып, биргелешкен план иштелип чыкты. Комиссиянын ишине биз 3-4 ай сарпташыбыз керек», - деди.

БИШКЕКТИН КЄЧЄЛЄРЇНЇН АТАЛЫШЫН АЛМАШТЫРУУГА ТЫЮУ САЛЫШТЫ

«Ар-Намыс» фракциясынын депутаты Бєдєш Мамырова бїгїн, 3-апрелде Жогорку Кеўештин жыйынында УКМКнын Коррупцияга каршы кїрєшїї кызматынын жетекчилигине «Куттуу-Сай Майнинг» ЖЧКсы тарабынан жасалган мыйзам бузуулар боюнча материал келип тїшкєн же тїшпєгєндїгїнє кызыкты. Буга аталган мекеменин жетекчиси Бектен Сыдыгалиев жооп берип, премьер-министрдин санкциясы менен Геология жана минералдык ресурстар боюнча мамлекеттик агенттигинин ишмердїїлїгї жана андагы мыйзам бузууларды аныктоо їчїн мекемелер аралык комиссия тїзїлгєнїн билдирди. Анын курамына Коррупцияга

Мындай тыюу салуу аллеяларга, аянттарга, проспектилерге жана бульварларга тиешелїї. Бишкектин кєчєлєрїнїн аталышын 5 жыл ичинде алмаштырууга мораторий жарыяланды. Мындай чечим Бишкек шаар кеўешинин жыйынында кабыл алынды. "Кєчєлєрдїн аталышын алмаштырууга тыюу салынды. Ал эми чыгаан ишмерлердин аттарын бир гана жаўы кєчєлєргє ыйгарууга болот", - деп шаардык кеўештин тєрагасы Марат Аманкулов билдирди. Аманкулов ошондой эле, аллеялардын, аянттардын, проспектилердин жана бульварлардын атын алмаштырууга тыюу салынганын кошумчалады. Айбат пресс


5

ЄТКЄНДЄН САБАК

Осунбек ЖАМАНСАРИЕВ, «Мекен шейиттери» коомдук бирикмесинин тєрагасы:

«ЭСКИ СИСТЕМАНЫ КУРУУНУ КААЛАГАН УУРУЛАРДЫН ОЮ ИШКЕ АШЫП КЕТЇЇСЇНЄН САКТАНЫШЫБЫЗ КЕРЕК» - 2010-жылдын 7-апрелиндеги болуп єткєн революция эмне максатта болуп єттї эле? Карапайым эл ошол учурдагы бийликтин туура эмес жїргїзїп жаткан саясатына нааразычылыгын билгизїї їчїн, бийликтин бир ууч адамдардын гана кызыкчылыгына иштеп калганын айтуу їчїн жасалган. 2009-жылдын аягынан тарта єлкєбїздїн бардык аймактарында электр энергиясына болгон баа кымбаттап, Ош, Жалал-Абад, Баткен, Кєл жана башка аймактардагы элдин электр энергиясынын акчасын тєлєгєнгє мїмкїнчїлїгї жетпей калды. Ал эми шаарларда жашаган тургундардын 2-3 бєлмєлїї квартираларынын жылуулукка тєлєй турган акчасы 3-4 миў сомду чапчый баштады. Ал аз келгенсип, уюлдук телефонго кошумча 60 тыйындык тєлєм кошулду. Айтор карапайым эл кантип жан сактоонун айласын таппай кайсалап калган. Ошол эле учурда оппозициялык «Бириккен элдик кыймылы» (БЭК) ошол учурдагы бийликтин туура эмес саясатын, иш-аракеттерин сынпикирге алып турду. Ал учурда бийликке каршы сїйлєгєндєрдї четинен камап, же куугунтукка алуу кїчєп турган. Анан 6-апрель кїнї оппозиция жээгинде жїргєн саясаттагы лидерлерди бир-бирден кармап келишип, камай башташкан. Бул дагы араў турган элдин чыдамын тїгєткєн. Анан 7-апрель кїнї оппозиция лидерлери єткєрє турган курултайга лидерлер камакка алынып калганы їчїн келе албай калган. «Форумга» чогулган карапайым элди бийлик кїч кєрсєтїп таратып жиберебиз деп ойлошкон. Ошол жерден эле кїч органдары менен элдин ортосунда бир аз тирешїї болуп, аягында эл аянтты кєздєй агылган. Ошондо Бакиев жана анын айланасындагылар элди коркутуп таратып жиберїї максатында ар кайсы жерден терип атып башташкан. Мындай кєрїнїштєн ал жердеги эл коркуп качып кетпестен, жарадарларды кєтєрїп тез жардамга жеткиришип, бекем ынтымак менен бийликке каршы катуу кїрєштє турушту. Чыныгы эр-азаматтар экендигин кєрсєтїштї. Элдин намысын коргошту. Кыргыз элин бир їй-бїлєнїн кызыкчылыгы гана кєздєгєн бийликтен сууруп чыгып, эркиндик алып берди.

Ошондуктан биз аларды "баатыр" деп атайбыз. Эгерде ошол жерде бийлик тараптан ок атуулар башталганда чогулган эл бири-бирин карабай качканда намысы жок эл болмокпуз. Эртеси кїнї алардын ар бирин єз-єзїнчє кармап алып, моюндарын кычырата толгомок. «Элди ушинтип коркутуп койсо болот экен» деп Бакиевдердин їй-бїлєсї Курманбек Бакиев аянтта бийлегендей тайраўдап бийлеп калышмак. - Революциянын максаттары ишке ашып жатабы? - 7-апрель революциясы болуп єткєндєн кийин бийликке Убактылуу єкмєт келди. Элдин ошол убактагы башкы кєйгєйлєрї болгон электр энергиясынын баасын мурдагы калыбына келтирди. 60 тыйындык кошумча тєлєм уюлдук телефондордон алынып салынды. Энергетика тармагындагы мамлекеттин мыйзамсыз сатылып кеткен ишканалары кайра улутташтырылды. Экинчи кадам катары жаўылануу, тазалануу процесстери башталды. Коррупция менен кїрєш башталды. Бирок, азырынча жакшы натыйжа бере элек. Жер байлыктарын, энергетика тармактарындагы байлыктарды коргоого, аларды элдин, мамлекеттин кызыкчылыгы їчїн иштетїїгє аракеттер жасалып жатат. «Кумтєр» компаниясынын ишмердїїлїгї боюнча мамлекеттик комиссия тїзїлїп, єз корутундусун чыгарды. Ага ылайык бул компания боюнча тїзїлгєн келишимдерге Акаев, Бакиев убактарында кимдердин катыштыгы болсо, алардын да жоопкерчилиги каралыш керек экендигин айтышты. Дагы кєп аракеттер жасалып жатат. Ушулардын бардыгы аягына чейин чыга турган болсо, оўолуу жолуна тїшє алабыз. - Эмне себептен бїгїнкї кїнгє чейин 7-апрель окуясынын кїнєєкєрлєрї жазага тартылбай келишет? - 7-апрель окуясы боюнча сот иши їч жылга созулуп кетти деп айтышууда. Негизи бул иш боюнча 6 ай тергєє иштери жїргєн. Андан кийин сот иштери башталган. Азыркы Аскердик соту бул ишти 2011-жылдын 18-мартынан тарта жїргїзє баштаган. Тактап айтканда 2 жыл бир ай болду. Бул иштин кєлємї чоў. Кїбє-

лєр дагы, жабырлануучулар дагы кєп. Эч убакта тез аранын ичинде эле бїтїп калбайт болчу. Албетте, бир аз кечигип калды. Бирок, айрымдар айтып жїргєндєй 2-3 айдын ичинде эле бїтїрє салчу иш эмес. Айрымдар 1949-жылы болгон Нюрнберг сотуна дагы салыштырып жатышат. Бул дагы туура эмес салыштыруу. Анткени азыр 21-кылымда жашап жатабыз. Сотто иштерди акыйкат караш їчїн мыйзамдын чегинде иш алып барыш керек. Азыркы кїндє бардык соттолуучулар суралып бїттї. Эми иштин материалдары менен таанышып чыксак, жарыш сєзгє чыгабыз. Андан кийин соттун єкїмї чыгат. Эгерде бул ишти 2-3 айдын ичинде эле шашып-бушуп бїтїрє салганда биз эле эмес, жалпы коомчулук дагы тїшїнбєй, «Ишти батыраак бїтїрїї їчїн тез арада эле будамайлап бїтїрїп коюшту» деп айтышмак. Албетте, буга чейин айрым катачылыктар болду. Айыпталуучуларды бошотуп жиберип жатышты. Ага да нааразычылыктарыбызды билдирип жаттык. Бирок, Кудай буйруса иш аягына чыгайын деп калды. - Акыйкат чечим чыгат деп ишенесизби? - Биз дагы акыйкат чечим болот деп ишенгибиз келет. Эгерде саясий абалга карап, сот тарабынан туура эмес чечим чыгып калса, анда элдин башы маў болуп, туман каптайт. Биз жаўыдан єнїгїп келаткан мамлекет болгонубуздан кийин бизге чыркыраган гана чындык керек. Кырдаалдан убактылуу чыгарып туруучу єкїмдїн кереги жок. Сот чогулган материалдардын негизинде акыйкат чечим чыгарат деп ойлойм. Биз дагы жарыш сєздє айта турган сєздєрдї айтабыз. - Белгилїї журналист Байма Сутенованын КТРКдан берилчї «Демократиянын сабактары» аттуу кєрсєтїїсїндє Бакиевдердин убагындагы саясий куугунтуктар, журналисттердин сабалышы, саясатчылардын чет мамлекеттерде башпаанек алышы тууралуу кеўири маалымат берди. Азыркы кїндє ошондой кєрїнїштєр барбы? Болбосо, айрым саясатчылар: «Саясий куу-

Жаза бул профилактика. Демек, мындан кийин ошондой аракетти жасаган адам ушундай жаза алат экен деп ойлоп калышат.

гунтук токтотулсун» деп эмнени айтып жатышат? - Менде чындыгында мындай маалымат жок. Кайсы бир адамды мыйзамсыз куугунтукка алып жатканын деле кєргєн жокпуз. Туура, Бакиевдердин убагында куугунтуктар кїч болгон. Азыр андай куугунтуктар болуп жатат деп айта албайм. Мурдагы бийликтин учурунда жылуу уя таап алышып кєнгєндєрдї, реваншисттерди бийликке жолотпош керек. Дагы деле ошондой адамдардын бар экендигин билебиз. Ар кандай аракеттерди жасашып, жаўыланууларга бут тосуп жатышат. - «Ата-Журт» фракциясынын їч депутатына карата чыгарылган соттун єкїмїнє кандай баа бердиўиз?

- Негизи бир кишинин башына иш тїшїп турганда анын тєбєсїнєн ылдый тїртїп, басып турганды жаман кєрєм. Бирок, бардыгы мыйзамдын алдында бирдей болуулары керек. Келдибеков менен Ташиевдин «Бакиевди ким алып келет?» деген суроого «Мына биз алып келебиз» деп айткандары бар. Ал эми 3-октябрь боюнча соттун чечими бир аз тїшїнїксїз болуп калды. Анткени ал жерде Ташиевдин сїйлєгєн сєздєрї дапдаана эле угулуп турган. «17 баласы менен Чыўгызхан деле бийликти алып койгон, мени менен жыйырмаў жїргїлє, барып бийликти алабыз» деген сєздєрїн укканбыз. Эгерде аны менен баргандар Ак їйдїн ичине кирип кеткенде аны телевидение аркылуу жержерлерде кєргєн элдин аракети кандай болот эле? Ошондуктан анын жанында жїргєндєр дагы сєздїн туурасын айтышы керек. Эгер мен анын жанында жїргєндє дагы кантип «Жумушуна шашып бараткан» деп айтат элем? Биринчи кезекте мыйзамды сыйлаш керек. Кылган аракети мыйзамга туура келбей калса, ага жараша жазасын татыктуу алышы керек. Жаза бул профилактика. Демек, мындан кийин ошондой аракетти жасаган адам ушундай жаза алат экен деп ойлоп калышат. Башкаларга сабак болот. Єкмєт менен ойногонго болбойт. Жєн эле тосмону секиргенге да болбойт. Биз муну менен бийликти мактап жаткан жокпуз. Бирок, биз бул бийликти коргойбуз. Анткени азыркы бийлик 7-апрелден кийин келген. Ошол 7-апрель кїнї каза болгондор дагы жєн каза болгон эмес. Ал балдар карапайым їйбїлєдєн чыккандары менен кєкїрєктєрїндє элим, жерим деген бекем демдери бар болчу. Алар эркиндик їчїн, акыйкаттык їчїн аягына чейин турушту. Алардын айталбай кеткен сєздєрїн биз тїшїнїп турабыз. Аны азыркы бийлик дагы тїшїнїп турат деп ойлойм. Эгерде бийлик тараптан туура эмес иштер жасала турган болсо, аны да айтып турабыз. Болгону 3-кїчтєргє, реваншисттерге, эски системаны кургусу келген уурулардын ойлору ишке ашып кетїїсїнє жол бербеш керек. Акинай АЙДАРОВА 05-апрель, 2013-жыл


6

АЙЫЛ АРМАНДАРЫ

Канатбек МУРАТБЕКОВ, Єкмєттїн Нарын облусундагы ыйгарым укуктуу єкїлї:

“ЖЕЛЕККЕ ТАШТАНДЫ САЛЫП ТАШЫГАНДАРГА ЧАРАЛАР КЄРЇЛЄТ” жайлоосундагы чабандар караан болуп берип атат. Бирок, чегара отряддары єз иштерин аткарып жатат. Жалпысынан чегара маселеси єтє эле коопту жана коркунучтуу деп айтуудан алысмын.

- Канатбек мырза, Нарын-Бишкек-Торугарт автоунаа жолунан азыртан тартып эле жараўка кетип жатканын ат-башылыктар айтып жатышат. Анын себебин кытайдын оор жїк ташуучу унаалардын тынымсыз єтїп жатканы менен байланыштырууда? - Бул кєйгєйлєрдї жеринен билїї максатында жакында барып келдик. Негизинен жолдун курулуп жатканына 2 жылдын жїзї болду. Кызыл-Бел ашуусунан 30-40 чакырым аралыгы сиз айтып жаткандай жараўкага кабылды. Негизинен кытайлык компаниялар кайрадан куруп берїїгє милдеттїї. Куруп беришет деген ишеничтебиз. - Жол куруучу компаниялар Нарын шаарындагы жолдорду али кїнчє толугу менен бїткєрє албай келишет. Тагыраагы 4 чакырым жолду бїткєрє албай жаткан компанияга кайрадан лицензия берип салыптырсыздар. Анткени, бул жолго бюджеттен акча каралып, бардык каржы маселеси да чечилген. Анан эмне їчїн єз ишин аткара 05-апрель, 2013-жыл

албаган компанияга лицензия бердиўиздер? - Бул жолдор 2010-жылы берилген экен. Ал кезде мен кызматка келе элек болчумун. Ал учурда кыш болуп калгандыктан компаниялар суукка кабылышып толугу менен жолду бїткєрє алган эмес. Ошол себептен калган каражатты Каржы министрлигине которуп беришкен. Ушул маселе боюнча кїч органдары иликтєє иштерин жїргїзїїдє. Андан сырткары жогору жакка да билдиргенбиз. Андан кийин эки жыл катары менен акча каражатын (былтыр) 50 млн.сом, быйыл 30 млн.сом алдык. Чынын айтканда ал учурда кєзємєл болгон эмес. Бирок, муну менен эле калтырып койгон жокпуз, жогорку тиешелїї органдарга кайрылып жатабыз. - Быйыл Нарын облусунда кандай жаўы жолдор курулат? - Быйыл негизинен БишкекНарын-Торугарт эл аралык жолу бїтїп жатат. Азыркы тапта Долон жана Кызыл-Бел ашуусунун ортосундагы 90 чакырым аралыктан ашуун жол курууга тендер каралып, 72 млн. сом каралган. Июль, август айларын-

да жол башталып калат. Андан сырткары, президент Алмазбек Атамбаевдин жол картасында каралган тїндїк менен тїштїктї бириктире турган жол Кочкор жана Жумгал аркылуу єтєт. Азыр бардык маселелери каралып жатат, бул жол быйыл болбосо да эмдиги жылы башталып калышы мїмкїн. - Чегарадагы заставалар малчыларга ижарага берилип жана ал жерде чегарабызды кайтарып жаткан аскерлердин саны аз экен. Чабандар чегара кызматкерлерине жардам катарында караан болуп жардам берип жаткандыктарынан кабардар болдук? - Туура, ижарага берилип жатат. Анткени, ал жерлерди бош калтырбастан малчылар карап жїрїшї їчїн. Ошону менен катары эле аскерлерди кармап турганга СССР маалындагыдай мїмкїнчїлїк жок болуп жатканына байланыштуу ушундай жолго баруудабыз. Бизде кєптєгєн заставалар бар, андыктан чабандардын карамагына убактылуу єткєрїп берїї болуп саналат. Чегара боюнча бизди Кудай чоў эле сактап атат. Биз Кытай менен чектешкендиктен Ак-Сай, Арпа

- “Нарын ТВ” жергиликтїї телеканалына жакынкы арада сиздердин кызматкерлер мамлекеттик символика болгон желек менен герб тартылган материалга таштанды ташып, тєгїп жаткандыгы боюнча маалымат кетиптир. Аны кєргєн жергиликтїї тургундар нараазычылыктарын айтып жатышат. Балким сиз бул маалыматты кєргєн эместирсиз, бирок, ушуга кандай карайсыз? Кызматкерлериўизге кандай чара кєрєсїз? - Бул маселеге туура эмес эле карайм. Чындыгында бул маалымат менен кабардар эмесмин. Кєргєн да жокмун. Эгер ошондой болсо, кайсы гана мекемеде болбосун сєзсїз тїрдє чара кєрєбїз. Мен єзїм Кыргызстандын жана кыргыздын патриоту катары туу тутуп келген желек менен гербибизди таштанды ташытууга жана кордоого алып келбейм. Мен губернатор болуп келгени тууга кєп кєўїл бурулат. Мисалы, облусттук администрациянын имаратынын кире беришинде да 15 метрлик бийиктикте туубуз турат. Ошондой эле Нарын шаарыбыздын кире бериш эки жагында да желегибиз желбирєєдє. Ал эми шаардын борборуна єзїмдїн жана їйбїлємдїн атынан желекти Нарын шаарына белек катары орнотуп бергем. Б��гїнкї кїндє ай сайын болбосо да квартал сайын бардык мамлекеттик мекемелерде желектер алмашылып турат. Мындай болушу мїмкїн эмес. - Нарын облусу айыл чарбасына багытталган аймак эмеспи. Азыркы учурда малчылар малдан єндїрїлгєн продукцияларын кымбат баада сата албай убара болууда. Малчылар ушул маселени чечип берсе жакшы болот эле деп жатышат. Сиздин ушул багытта кандай программаларыўыз бар? - Эт боюнча Кытай Эл республикасындагы инвесторлор менен єткєндє сїйлєшкєнбїз. Єзїм да барып жеринен эт комбинаттарын кєрїп келдим. Бирок алардын обьему абдан чоў. Арийне, алардыкы бир сутканын ичинде

миў койдун этин єндїрєт экен, биз буга сырье таба албайбыз. Ошондуктан мындан башка варианттарын караштырып жатабыз. Мисалы, Аравия, Индиядан инвесторлор биздин этке кызыгып жатат. Бирок, этти экспорттоо їчїн бизде мїмкїнчїлїк жок. Этти текшере турган лабаротория жок. Былтыр куралы дедик эле элдин бардыгы каршы чыгып курдуртпай койду. Бул биринчиден. Экинчиден, биздики толугу менен эл аралык стандартка жооп бере албайт. Ветеринарлар жетишпейт. Жыл сайын ветеринарларды кыскартып келет. Ал эми жеке менчик ветеринарлар болсо жоопкерчиликти моюнуна ала албайт. Эртеўки кїнї эмне болуп кетет, билбей турабыз. Кандайдыр бир дарттар малдарды каптап кете турган болсо, менчик ветеринарлар буга жооп бербейт да. Мына ушул сыяктуу кесепеттерден улам, сырттка сатууга мїмкїнчїлїгїбїз жок. Буга мамлекет даяр эмес. Ал эми нарындын эти экологиялык жаткан таза экенин бардыгы тїшїнїп жатат. Мындайча айтканда биздин эт “бренд” болуп калган. Азыркы тапта Казакстан ж.б. мамлекеттерге кетип жатат, бирок, эл аралык стандарттарга алып келиш їчїн кєп иштерди жасашыбыз керек. - Єзїбїздїн этибизди єткєрє албай жатсак, сырттан буйвол, тоок ж.б. жандыктардын эттери экспорттолуп жатат. Буга кандай тоскоолдуктарды жазасак болот? - Азыркы тапта кытайдан айына 200-250 тоннадан эттер кирет. Ал эттер бизден єтїп Казакстанга кетїїдє. Кыргызстанга кытай эттеринин калып жатканынан кабардар эмес экенмин. Нарынга єзїбїздїн эттерибиз жетет. Бирок, азыркы маалда мурдагыга салыштырмалуу малдын баасы чыкты. Маселен, мындан 2-3 жыл мурда ЖОЖдордо окуган бир баланын келишимдик акчасын тєгїї їчїн 3-4 малы сатылса, азыр бир мал менен 2-3 баланын контрагын тєгїїгє болот. Андыктан ушул бааны сактап калуу керек. Ушул бааны сактап кала албайбызбы деген чочулоолор бар. Ошол себептен чоў лабароторияны куруп алып анан ишти баштасак туура болот эле. Жок дегенде Нарынга болбосо да Кыргызстанга куруш керек. Анткени, башка мамлекеттерге эттерибизди сунуштаганга мїмкїнчїлїк болмок. Маектешкен Улукбек КУТМАНБАЕВ


7

ЖАЗГЫ АЙДОО

Жылдызбек ШЕРАЛИЕВ Кочкор районунун акими:

“ЖОГОРКУ СОТТУН ЧЕЧИМИН КЇТЇП ЖАТАБЫЗ” їчєє жакшы иштеп жатат. Бул їч техсервис коўшу райондорго чыгып иштеп жатышат.

- Жылдызбек мырза,Кочкор ра йон у жа з г ы та лаачылыкка кандай даярданды? - Учурда даярдыктар кызуу жїрїп жатат. Алды жер айдап баштады. Жалпысынан 3500 гектар жер айдалуусу кїтїлїїдє. Негизинен Кочкордо картошка жакшы єскєндїктєн картошка єстїрєбїз. Єндїрїлїп чыккан картошка чет мамлекеттерге сатылып, дыйкандар їчїн ийгиликтерди жаратууда. Ошол себептен, картошканын аянтын кєбєйтїїгє аракеттерди жїргїзїїдєбїз. 2 миў 688

гектар болсо, быйыл 2 миў 702 га жерге картошка єндїргєнї жатабыз. Техникаларды азыркы тапта кароодон єткєрдїк. Ал эми техникалардын оўдоп-тїзєє иштерин кышы менен жїргїзїп жазга камылганы кєрдїк. Жалпысынан район боюнча 98 комбайын бар. - 98 комбайын єрєєндї толугу менен камсыз кыла алабы? - Ысык-Кєл облусунан жана Жумгал районунан 10 чакты комбайын келип, жардам берип кетип турат. Ошол эле учурда 30-40 комбайын Чїй облусуна барып,

тїшїм жыйноого жардамдашып келишет. - Акыркы учурда дыйкандар арасында кооперативдердин тїзїлїїсї кєбїрєєк айтылып келе жатат. Сиздерде кооперативдерди тїзїї жагы кантїїдє? - Азыркы учурда кооперативдерди тїзїї боюнча кеўештерди айтып, элдерди їндєп жатабыз. Бирок, кооперативдер азырынча тїзїлє элек. Бизде мындан техсервистер тїзїлїп, алгылыктуу иштерди жїргїзїп келет. Жалпысынан 12 техсервис болсо, анын

- Єкмєттїн 10 пайыздык насыясын дыйкандар кандай пайдаланып жатышат? - Быйыл їч банк аркылуу 71 млн. сом келди. Ар бир айыл єкмєт 5 млн. сомдон насыя алып жатышат. Кредиттер боюнча эч кандай кєйгєй жарала элек. Мисалы, былтыр 7 пайыз менен 24 млн. сом каралып, 182 дыйкан насыя алып, толугу менен карыздарынан кутулушту. - Былтыркы насыя алгандар кандай пайда табышты? - 2012-жылы 7 пайыздык кредитти ар бир айыл єкмєтткє 2 млн. сомдон бєлїнїп келген. Чынын айтканда карапайым дыйкандарга жакшы эле пайдасын тийгизип жатат. - Сиздердин аймакта апрель ыўкылабынан соў єн-

дїрїштєр тонолуп кеткен эле азыркы маалда иш кайсы жагына ооп жатат? - 2010-жылкы ыўкылаптан кийин 3 маселебиз бар. Бири Туз. Тузду элдер талкалап тоноп бузуп кеткен. Бул туз шахтасы мурдагы Кочкор акими Байтереков тарабынан иштетилип келген. Ал убакта эс алуучуларды тосуп ала турган жайлар жана дарылана турган жайлар курулуп, алгылыктуу иштерди жасап жаткан. Россиядан Казакстандан эс алуучулар келип, айтор, жакшы иштеп жаткан ишкананы тоноп кетишти. Нарын облусунун 6-ноябрда чыккан сотунун чечими менен Байтерековго чечилип берген. Жакында єткєн жыйында Байтерековго иштетпєєнї талап кылып, Жогорку сотко кайрылып жатат. Азыркы тапта Жогорку соттун чечимин кїтїп жатабыз. Андан сырткары мамлекеттик асыл тукум чарбасы жана тери иштетїїчї ишкана тонолуп кетти. Маектешкен Улукбек КУТМАНБАЕВ

УКМКнын УКУРУГУ УЗАРЫП БАРАТ АКЧАЛАРЫН АЛДАП АЛГАН

Ысык-Кєл ОИИБне келип тїшкєн маалыматка ылайык, Балыкчы шаардык ички иштер бєлїмїнє Бишкек шаарынын К.Р.аттуу тургуну акчасын алдатып жибергендиги боюнча арыз менен кайрылган. Бул тууралуу маалыматты аймактык кабарчы Замир Асаналиев билдирген. Маалыматта, арыздануучу 2013-жылдын 4-февралында Балыкчы шаарынан Тоў районунун Боконбаев айылынын Мамбет кєчєсїнїн тургуну 1957-жылы туулган А.К. аттуу айым «Кумтєргє» жумушка орноштурам деп 1000 долларын алып, ушуга чейин кайтарып бербей жїргєнїн маалымдаган. Ошондой 2013-жылдын 10-январында Бишкек шаарынын Веселая кєчєсїнїн тургуну О.У. ушундай эле мазмундагы арыз тїшкєн. Боконбаев айылынын тургуну А.К. аттуу айым андан «Кумтєргє» орноштурам деген убада менен алдап 300 долларын алып, ушу кїнгє чейин бербей жїргєнї маалымдалган. Учурда бул иш боюнча тергєє амалдары жїрїїдє.

АЙЫЛ ЧАРБА ЖАНА МЕЛИОРАЦИЯ МИНИСТРЛИГИНДЕ КОРРУПЦИЯЛЫК ФАКТЫЛАР АНЫКТАЛДЫ

УКМКнын Коррупцияга каршы кїрєшїї кызматы єткєргєн атайын иш-чаранын жыйынтыгында Айыл чарба жана мелиорация министрликтин жетекчилиги тарабынан бюджеттик каражаттарды максатсыз пайдалануу фактысы аныкталды. Бул тууралуу УКМКнын басма сєз кызматы маалымдады. Маалыматка ылайык, республиканын коллектордук-дренаждык тармактарынданы оўдоо-калыбына келтирїї иштерин єткєрїї їчїн мамлекет тара-

бынан бєлїнгєн 30 млн сомдун 8 млн сомун аталган министрлик мыйзамсыз тїрдє жалданма уюмга карызын тєлєє жана аванс берїї їчїн жумшаган. 1-апрелде бул факт боюнча УКМКнын Тергєє башкармалыгы тарабынан Кылмыш кодексинин 304-беренеси боюнча кызматтык абалынан кыянаттык менен пайдалануу жана 308-беренеси негизинде Бюджеттик каражаттарды мыйзамсыз пайдалануу боюнча кылмыш иши козголгон. Учурда тергєє амалдары жїрїїдє.

ТОЎ РАЙОНУНУН ТУРГУНУ ЭКИ ЖАРАНДЫ «КУМТЄРГЄ» ОРНОШТУРУУ МАКСАТЫНДА

ПАРА АЛЫП ЖАТКАН ЖЕРИНЕН ОКТЯБРЬ РАЙОНДУК СОТУНУН ТЄРАГАСЫНЫН МИЛДЕТИН АТКАРУУЧУ СУДЬЯ КАРМАЛДЫ

Бишкекте пара алып жаткан жеринен Октябрь райондук сотунун тєрагасынын милдетин аткаруучу жана Жогорку соттун кызматкери кармалды. Бул тууралуу Башкы прокуратурадан маалымдашкан. Маалыматка ылайык, 1-апрелде Бишкек шаардык прокуратурасы тарабынан ишин оў тарапка чечип берїї максатында А.Г.дан 5 миў доллар єлчємїндє пара талап кылуу фактысы боюнча Октябрь райондук сотунун тєрагасынын милдетин аткаруучу жана Жогорку соттун аппаратынын Кодификация жана мыйзамдуулук

бєлїмїнїн башкы адиси кармалган. Бул факт боюнча Кылмыш кодексинин 313-беренеси (Опузалап пара талап кылуу), 313-1-беренеси (Пара алуу), 313-2-беренеси (Пара алууда кємєктєшїї) боюнча кылмыш иши козголду. Азыркы убакта иш Бишкек шаардык прокуратурасы тарабынан тергелїїдє.

ЫСЫК-КЄЛ, НАРЫН: МАИЧИЛЕРДИН 30 ПАЙЫЗЫ АТТЕСТАЦИЯДАН ЄТПЄЙ КАЛДЫ

Бул тууралуу сынак комиссиясынын мїчєсї, “Биздин укук” коомдук уюмдун жетекчиси Калича Умуралиева билдирди. Анын айтымында, аттестация маалында МАИчилердин нормативдик укуктукактыларды билбей турганы, дене тарбия даярдыгынан аксаары аныкталган. Ошондой эле теўинен кєбї тапанча ата албай турганы белгилїї болгон. Иргеп алууда кызматында алган мактоо баракчалары, сєгїш алган жагдайлар да эске алынды. Кыргызстанда МАИ кызматкерлерин аттестациядан єткєрїп иргеп алуу ушул айдын этегинде аяктамакчы. Жол коопсуздугун кїзєткєн кызматкерлер паракорчулук боюнча ИИМдин структурасында сап башында турат. (EBM) Айбат пресс 05-апрель, 2013-жыл


8

7-АП

ХАНДАРДЫН "КА

Їй-бїлє бийлик байлыгы, кендирди кескен кыргыздын...

Кыйратып койдуў кїлєм деп, куулуп кеткен элинен “акайчик” менен “бакийчик” айлаларын таппады, жерине ка��ра кайтпады, кайтып келсе канкорлор, абакта орун тапталды...

“Андижан полькасы” айлансын кыргыз бийинен

Атасына балдары окшоштугун карачы, жегендери май чучук...

05-апрель, 2013-жыл


9

РЕЛЬ

АН" ДООРУНАН... Эгемендїїлїгїбїздїн кыска тарыхы ар кандай окуяларга бай болду. Элибиз эчен ирет чабылып чарпылды. 1990-жылдагы союздун таркашы, 2005-жылдын 24-марты, 2010-жылдын 7-апрелиндеги Ала Тоо аянтындагы кандуу окуялар, ондогон саясатчы, бизнесмендерден баштап Баяман, Раатбек сыяктуу эли, жери дегенде эт бетинен кеткен азаматтарыбыздын бей кїнєє бул дїйнє менен кош айтышкандыктары кантип элибиздин эсинен чыксын. Бул кїндєрдїн жаракаты дагы кєпкє созулат тургансып туру. Кандай дебейли эки кїндєн кийин 7-апрель. Бул кїндї эстегенде кадимки эле Ак падышанын 1905-жылдагы кандуу жекшембиси эске тїшєт. Бул окуя 2005 жылдан кийин ала тоодо кайталанды. 86 эр азамматтардын ємїрїн алып кетти. Болгондо да єўчєй жаштар, їйлєнє элек боз балдар мекени, эли, жери їчїн жан беришти. Окко жалтанбай тїз карап, бул дїйнє менен кош айтышып кете беришти. 86-ата эне, бир нече жаш аял заты кара жамынып кала беришти. Балдар жетим калышты. Бийлик менен байлыкка азгырылган мурдагы эки президенттер сайран доорлорунун азабын тартышып эли, жеринен куубулушуп, каргышка кабылышканын бир айтабызбы эки айтабызбы?.. Алар єлїп кетсин... Бул кандуу тарыхыбыздан азыркы жана келечектеги бийлик билермандары сабак алышса эле болду дечи. Теўирим эми келечегибизди тїз кылсын дей туралы!..

Кыргызым кыйын турмушта, бийликке башын кєтєргєн Курманбектин огунан, курмандыкка кептелген...

Калпагын кийген кыргызым, канкорго каршы аттанып, баатырча кетти даўктанып...

Суусу болсо свети жок, куураган кыргыз турмушу...

Кайыр сурап ак їйдє турган экен байкушум

Кир жуугуч машине эмес, таштеги болсо сїйїнгєн, карапайым калкымдын кубанычын карачы...

Кєксємдї эўсеп эл їчїн, жанын берди жер їчїн!

Жєнєкєй элдин баласы ойнойт го талаа четинде, министрлер баласы жїрєт го байлык, бийлик бетинде..

05-апрель, 2013-жыл


10

АР БИР КЕСИП АРДАКТУУ

АБАРЧЫЛАРДЫН АРАЖАТТАРЫ АНТИП ПАЙДА БОЛГОН? «Журнал и бийлик» стика – тєртїнчї деп бекер айтылба инен са Журнали керек. стт маалыма ер берген т улам, эл тардан дїйнєдєг ї акыркы менен ка жаўылыктар тураары мсыз болуп а Андыкта йтпаса да айкын. н, басмаг а тиешел буюмдар її д тарыхын ын жаралуу а кайрыл ууну туура кє рд дал ошол їк. Анткени, б маалыма уюмдар менен ттар тарк журнали алып, ст башталга иканын башаты н.

90-жылдардан баштап азыркы санарип диктофондор чыкты. Мындай диктофондорго кассетанын да микрофондун да кереги жок. Їндї да тунук жаздырат. Буюрса жакында санариптик диктофон жазылган їндї компьютерге терип отурбай эле, элекрондук даяр вариантын киргизген программа иштелип жатат. Эми гезит журналисттерине бир топ жеўилдиктер болсо керек деген їмїттєбїз. Бирок, биздин єлкєгє ал программа качан келээри азырынча белгисиз.

СЇРЄТЧЇЛЄРДЇ ТЕРДЕТКЕН АЛГАЧКЫ ФОТОАППАРАТТАР

Эў биринчи фотоаппарат «камера-обскура» деп аталган. Ал фотоаппарат менен бєлмєнїн ичине кирип алып, сырттагы кєрїнїштї тарткан. Камера-обскура, Леонардо да Винчинин убагында эле колдонулуп баштаган. Ал учурдагы сїрєтчїлєр чекесинен тер чыккыча сїрєткє тартышкан. Анткени фотоаппаратттын сїрєттї кабыл алуусу єтє жай болгондуктан, кєп

ПАПИРУСТАН САНАРИП ЖАЗУУГА ЧЕЙИНКИ ДИКТОФОНДУН ТАРЫХЫ

Диктофон кайсы убакта чыгарылганы талаш-тартыштарды туудуруп келет. Эгерде, диктофонду адамдын сїйлєгєн сєзїн жаздырып алуучу аппарат катары карай турган болсок, анда эў биринчи диктофондор мындан 5 миў жыл мурда, жазуу пайда болгондон баштап эле пайда болгон десек болот. Чындыгында, ошол учурдун элдери падышага болгон сєзїн жаздырып, падышанын сарайына барып угузуп турушкан. Диктофонду їн жаздыруучу аппарат катары карай турган болсок, анда диктофон 1877-жылдын 21-ноябрында жаралган. Ушул кїнї Тоас Алва Эдисон элге їн жаздырып, жазылган їндї кайра угузган аппаратын кєрсєткєн. Андан кийин їн аппараты єзгєрїп отуруп, азыркы санарип диктофонуна чейин жетти. 05-апрель, 2013-жыл

МЫНА САГА! 25 КИЛЛОГРАММДЫК ДИКТОФОН

XX кылымдын башталышында америкалык Dictaphone фирмасы, алгачкы жаўы диктофондорду чыгара баштайт. Аталган фирманын атына заты жарашып, їн жаздыруу деген маанини берет. Алгач диктофондун салмагы 25-30 киллограммды тїзїп, їндї чоў аудиокассетага жаздырган. Диктофондор 10-15 метрлик микрофону менен болуп, сїйлєй турган адам микрофонго сїйлєгєн. 1969-жылдан тарта Япониянын «Олимпус» фирмасы кєлємї кичинекей, жеўил салмактагы диктофондорду чыгара баштаган.

ЭМИ ЭЛЕКТРОНДУК ВАРИАНТТАГЫ ДАЯР ЖАЗУУЛАР

Азыркы биз колдонгон калемсапты ойлоп тапкан ким болду экен? – деген суроого жооп таба албай жїргєндєр аз эмес болсо керек. Калемсапты биринчилерден болуп ойлоп тапкан адам жєнїндє да сєз кыла кетпесек болбойт. Анткени, журналистикада, айрыкча гезит багытындагы журналисттердин эў биринчи куралы – анын калемсабы. ХХ жїз жылдыктын 40-жылдарында Ласло жана Георг Биро аттуу ага-ини азыркы биз жазып жїргєн сыя калемсапты ойлоп табышкан. 1943-жылы калемсаптар атайын єнєр-жайларда чыгарыла баштаган. Экинчи Дїйнєлїк Согуш мезгилинде, аталган калемсап менен аскер кызматынын башында тургандар гана жазышкан. 1945-жылы Нью-Йорктун соода борборлорунда азыркы калемсаптар сатыкка чыккан.

ЭМИ АЛГАЧКЫ ГЕЗИТ ТУУРАЛУУ

Дїйнєдєгї эў биринчи гезит Француздардын “La Gazette” аттуу гезити. Аталган гезит, 1631-жылы басылып чыккан. Буга чейин байыркы Римде «Рим элинин иштери» деген ат менен Римде кандай жаўылык болгондугун жыгачтарга жазып, кєрїнїктїї жерлерге илип коюп турушкан. Ал эми гезит деген сєздїн єзї италиялыктардын «gazette» (тыйын) деген сєзїнєн алынган. Людовик XIII нин убагында, маалыматтарды газеттерге сатып алышкан. Андан кийин папирустарга жазылып, кєлємї азыркы гезиттин кєлємїнєн эки эсе чоў болгон. Петр Iнин указы менен 1702-жылы «Ведомости» деген гезит басылып чыккан.

«ЭРКИН - ТОО» - АЛГАЧКЫ КЫРГЫЗ ГЕЗИТИ

убакыт талап кылчу. Анан байдын аялдары сїрєтчїлєрдї атайын їйїнє ээрчитип барып, жакшы кийимдеимдерин кийип, бир кїнїн їн жалаў гана сїрєткє є тїшїїгє арнашчу. Убакыттын єтїшї менен кєлємї чоў камера-обскура кичинекей ящике айланат. Яшиктин ичине кїзгї салып коюп, кїзгїгє чагылган сїрєттї рєттї кагазга тїшїрїшкєн. 1916-жылдын ылдын 27-октябрында орус ойлоп п табуучусу Е.Е. Горин "Электрофотографиялык ографиялык аппарат" чыгарууга арыз ыз жазат. Ошентип биз азыркы кїндє дє колдонуп жїргєн фотоаппараттар чыккан.

КАБАРЧЫЛАРДЫН ЛАРДЫН КАЛЕМСАБЫ КАЧАН ЧАН ЧЫККАН?

Быйыл кыргыз журналистикасына 86 жыл толуп отурат. 1924-жылдын 7-ноябрында Ташкент шаарында кыргыз тилиндеги эў алгачкы «Эркин-Тоо» гезитти жарыкка чыккан. чыккан Гезиттин биринчи редакторуу Э.Алиев, катчысы С.Карачев болгон. Биринчи санында А. Токомбаевсан дин «Октябрдын келген кези» аттуу ыры кел жарык кєргєн. кєргєн Реджамаат: М.СМалихов, К. К.Карасаев, М.Акмаболгон. тов, С. Тїлєбергеновдор Тїлє 1935-жылы гезит Пишпек шааБишкек) чыга рында (азыркы (аз ( баштайт. 1927-жылы баш «Кызылкыргызстан», «К андан кийин «Советтик Кыргызстан», 1991-жылдан баштап «Кыргыз Туусу» деген ат менен чыгып келе жатат. Самара САЛАМАТОВА


11

СПОРТ

ЖУМГАЛ РАЙОНУНДА МЕКТЕП ОКУУЧУЛАР АРАСЫНДА СПОРТТУК МЕЛДЕШТЕР ЄТКЄРЇЛДЇ

25-марттан башталган Жумгал районундагы мектеп окуучулар арасындагы спартакиада 1-апрелге чейин созулуп спорттун кєп тїрїн камтып бул жылдын тарых беттерине жазылды, бул жылы Жумгал жергесинде кубанычтуу саамалыктын жїрїшї ден-соолукту чыўдоо менен башталды. Райондун дене-тарбия жана спорт бєлїмї менен орто мектептеринин окуучулар жана “Чаек”, “Миў-Куш”, “Байзак-Дордо” спорт мектептери тарабынан мектеп окуучуларынын ортосундагы достук мамилени бекемдєє, аларды спортту сїйїїгє їндєє, терс кєрїнїштєрдєн, мектеп рекетчилигинен арылтуу, дене-тарбия аркылуу ден-соолугун чыўдоо, сергек жашоого тарбиялоо максатында уюштурулган Жумгал райондук мектеп окуучулары арасында єткєзїлгєн спартакиада бир жума боюу окуучулардын маанайын кєтєрїп, спортту сїйїїгє їндєлдї. Спартакиаданы уюштурууда болгон кїч аракеттерин жумшаган Жумгал районундагы спорт мектептеринин эмгектерин баса белгилей кетїїбїз абзел. Окуучулар да, мугалимдер да бул мелдешти сагынып, спортко суусап калгандыгы мелдештин жїрїшїндє байкалып турду. Спартакиаданын жалпы командалык эсеп боюнча биринчиликти Чаек айылындагы Таттыбїбї Турсунбаева атындагы мектеп-гимназиясы алса экинчи орунду Байзак айылындагы Асылбек Молдокеев атындагы орто мектеби жеўип алды, ал эми їчїнчї орунга АкТатыр айылындагы Отунчу Ногойбаев атындагы орто мектеби келди.

Àçàìàò ÍÓÐÃÀÇÈÅÂ, Æóìãàë ðàéîíäóê äåíå-òàðáèÿ æàíà ñïîðò áºë¿ì¿í¿í áàø÷ûñû:

- Жумгал районунун окуучулар арасындагы спартакиадасын єткєрїїдє башкы демєєрчї болуп зор салымын кошкон жеке ишкер Тургунбаев Саламат Жусупбековичке чоў ыраазычылык билди-

рем, андан тышкары Чаек айылынын патриот жаштары Токтоналив Сыргак, Замир уулу Аман, Арунбеков Азат, Сыдыков Эркин, жана “Мин-Куш”, “Байзак-Дордо”, “Чаек” балдар спорт мектептеринин эмгек жамааттары єз салымдарын кошушту. - Канча мектептен, канча сандагы окуучулар катышты? - Спартакиада Жумгал районунун дене-тарбия жана спорт бєлїмїнїн кєзємєлїндє єткєрїлїп, жаш муундарга жакшы маанай тартууланды. Спартакиадага жалпысынан 20дан ашык орто мектептердин 1200дєн ашык куучулары катышып, спартакиада спорттун 10 тїрїн камтыды. Жумгал районунун окуучулар арасындагы спартакиадасынын єзїнїн логотипи тїшїрїлгєн жарнак тактасы жазатылып, спорттун бардык тїрї боюнча медаль, дипломдор тапшырылып, спорт инвентарлары аз да болсо жаўыртылды. Жыйынтыгында облустук спартакиадага катышууга райондун курама командалары топтолуп ага катышып келїїгє жолдонмо алышты. - Спартакиада кандай деўгээлде єттї деп айта аласыз, буга чейин єтчї беле? - Негизинен мектеп окуучулары арасында спартакиаданы єткєрїї жана уюштуруу жагы спорт бєлїмїнє тиешелїї эмес. Бирок, мага тиешеси жок деп жата берсек окуучуларыбызга колдоо жок боло турган. Ошондуктан биз биргелешип, иш алып барууга аракет кылдык. Жыйынтыгы жаман болгон жок. Бизди жана спортту колдогон демєєрчїлєрїбїзгє ыраазычылык билдирем, алардын колдоосу болбосо спартакиадабыз мындай деўгээлде єткєзїлмєк эмес. Буга чейин 5-6 жыл Кулбараков Абтандил байкебиздин демєєрчїлїгї астында єтїп келген, тамак-аш жатаканасы тєлєнчї, биз жол кире тамак ашын тєлєєгє кїчїбїз жеткен жок. Эки жылдан бери такыр єткєрїлбєй калганга жаштарыбыз спорт мелдештерин абдан сагынып калышыптыр. Колдон келсе дагы кєптєгєн аракеттерди кєрїп, окуучулар арасында 3 топко бєлїї менен єткєрсєк болот, бул учурдун талабы 1-4-класс, 5-8-класс жана 9-11-класс арасында. - Спорт жаатында кандай кєйгєйлєр бар? - Кыргызда жакшы сєз бар

эмеспи: «тарбияны башынан - баланы жашынан» - деген . анысыўары, жаштарды массалык спортко кичинесинен тарта албасак анда кыргыз жергесинде спортту кєтєрїї кыйынга турат. Спортту бир багытта єнїктїрїї їчїн мага тиешеси жок деп спорт бєлїмї башка тармакка, спорт мектептери, дене тарбия мугалимдери башка ведомстволорго карабастан бир гана спорт агенттиктин алдында болуп, бир багыттуу иш алып барууга биз ишенип шайлаган депутаттарыбыз салым кошуп чечип беришсе абдан жакшы болоор эле. Мамлекеттин желегин президент жана спортчу гана кєтєрєт эмеспи. Баары бир багытта болуп бир пландын негизинде иштесе кыргыздын желеги биздин спортчулар аркылуу кєптєгєн жерлерде желбиреп, жеўишке жетишин тїптєп берїїгє райондун спорт бєлїмдєрїнїн салымы чоў болот эле.

Çàìèð ÐÀÕÌÎËÄÎÅÂ, ×àåê-áàëäàð óëàíäàð ñïîðò ìåêòåáèíèí ì¿ä¿ð¿, êàëûñ: - Спартакиаданы сиз кандай баалайсыз, жїрїшї кандай аяктады? - «25-марттан баштап, бир жумага созулган спартакиада єз жїрїшїн ийгиликтїї аяктады. Бул спартакиада каржы маселесине такалып бир топ жылдан бери уюшулбай калган эле. - Бул ирет жанданбай калган спартакиаданы єткєрїї кимдин демилгеси болду?

гєчєлїгї катары спорттун бардык тїрлєрї боюнча медалдар атайын жазалып жеўїїчїлєргє єзгєчє маанай тартуулаганы кєрїнїп турду. Бирок бир єкїндїрє турган жери кээ бир мектеп мугалимдеринин кайдыгерлиги, кєўїл коштугу кєўїл кейитет. Ар кимибиз єз ишибизге так жана чебер болсок деген тилектемин, анан дагы маселебиз спартакиада єтїлє турган атайын спорт аянтчаларынын жоктугу. Кантсе да колдо бар нерселерге таянып иш алып бара берсек чоў ийгиликтер жарала берет деген ишеничтемин.

Ëàðèñà ÆÀÍÑÀÐÈÅÂÀ, Òàòòûá¿á¿ Òóðñóíáàåâà àòûíäàãû ìåêòåï – ãèìíàçèÿñûíûí äèðåêòîðó: - Спартакиадада сиздин мектеп биринчини алыптыр, буга кандай дейсиз? - Бул спартакиаданын єтїшї мектеп окуучулары арасында єзгєчє бир кубаныч жаратып, бир чоў майрамга айланды. Бир жума убакыт кєпкє созулат деген ойдо элек , бирок эў сонун тартипте, ар бир спорттун тїрї ар бир кїнгє коюлуп , єз эрежеси менен єттї. Биздин гимназиянын окуучулары жалпы командалык мелдеште биринчиликти алгандыгы да мектеп жамааты їчїн чоў жетишкендиктердин бири болду. Биз албетте биринчиликти алабыз деген їмїттє болчубуз. Бул ийгиликке жетїїбїзгє тїздєнтїз Чаек балдар-уландар спорт мектебинин жалпы машыктыруучуларынын тиешеси бар жана аларга чоў ыраазычылыгыбызды билдирмекчибиз.

сы жеўиш эмес катышуу экенин баары тїшїнїштї. Ушундай спартакиаданы уюштуруп, жаш муунду спортко їндєп жаткан райондун спорт бєлїмїнє рахмат. Мындан ары да бул ишти улап, жыл сайын ушундай уюшкандыкта спорт мелдештерин єткєрїп туруусун колдомокчубуз. Бир гана маселе демєєрчїлєрдїн аздыгы болуп жатат. Алыскы айылдардан келген окуучулар жол кире жана тамак-аш маселесинен кыйынчылыктарга учурашты єўдєнєт. Жумгал жергесинин патриот инсандары келечек ээлери їчїн, Жумгал жеринин эли їчїн ушундай калкка пайда алып келе турган иш-чараларды колдоп беришсе деген єтїнїчтєбїз.

Ñüåçäáåê ÊÎÆÅÊÅÅÂ, Î.Íîãîéáàåâ àòûíäàãû îðòî ìåêòåáèíèí äåíå-òàðáèÿ ìóãàëèìè:

- Канча жылдан бери бул спартакиада єткєзїлбєй унутта калып бара жаткандай туюлган. Спартакиада мыкты уюшкандыкта єттї деп ойлойм. Биздин мектепте їч дене-тарбия мугалими бар. Ар кимибиз спорттун тїрлєрї боюнча бєлїшїп алып, окуучуларыбызды даярдаганбыз. Ишибиздин акыбети кайтып їчїнчї орунду багындырганга жетиштик. Менин токтоло кетейин деген нерсем, кээ бир мектептердин мугалимдеринин кайдыгерлиги, кагаз иштеринин такталбагандыгы зээнди кейитти.

Àçèçà ÑÒÀÌÎÂÀ, À.Ñóëàéìàíîâ àòûíäàãû îðòî ìåêòåáèíèí äåíå-òàðáèÿ ìóãàëèìè:

- Бул спартакиаданын єтїшї мектеп окуучулары їчїн чоў кубаныч жаратты. Мурда спорттун їч гана тїрї камтылса , мында спорттун 10 тїрї камтылып, кеўири кучак жайыптыр. Мыкты деўгээлде уюшулуп, кїн мурун атайын тегерек їстєл єткєзїлїп, даярдыктар да жогорку деўгээлде экени спартакиаданын жїрїшїндє байкалды.

Àéæàí įÉتÍÁÅÊ êûçû, ñïàðòàêèàäàíûí êàòûøóó÷óñó:

- Районубузда єтїлїп жїргєн бул спартакиаданы кайрадан жандандыруу, жаўыча жаўылыктарды киргизїї, окуучулардын спорттогу чеберчилигин жогорулатуу максатында райондук дене- тарбия жана спорт бєлїмїнїн башчысы Нургазиев Азаматтын демилгеси менен райондогу баардык мектептердин дене-тарбия мугалимдери жана їч спорт мектептеринин жамааттары чакырылып атайын спартакиаданы єткєрїї жана уюштуруу максатында тегерек їстєл єткєргєнбїз. Бул спартакиадага спорт мектептери тарабынан 12000 сомдон каражат бєлїнїп берилди. Єз чєнтєгїбїздєн акча чыгарып, спортту єнїктїрїїгє, жаштарды спортко їндєєгє ушундай кадамдарды жасаганыбыз туура го деп ойлойм. Бул да болсо келечек їчїн жасалган аракеттердин бири. Бул спартакиаданын єз-

Алардын эмгегинин аркасында балдарыбыз алдыўкы кєрсєткїчтєрдї жаратып олтурат. Себеби биздин окуучулар спорт мектептеринен машыгышат. Эми бул спартакиада єз кадамын улап, жыл сайын єткєзїп берилип турса абдан жакшы болор эле. Ар бир нерсенин єз кемчилиги болбой койбойт да. Бул спартакиадага жетишпеген бир гана нерсе атайын спорт аянтчасынын жоктугу болду. Ар бир оюн ар башка залдарда болуп, окуучуларга бир аз кыйынчылык жаратты. Чаек айылына ФОК керек экендигин дагы бир ирээт баамдай кетейин.

Àíàðáåê ÝÑÒÅÁÅÑÎÂ, À.Ìîëäîêååâ àòûíäàãû îðòî ìåêòåáèíèí äåíå-òàðáèÿ ìóãàëèìè :

- Бул спартакиаданы жалпы окуучулар да, мугалимдер да сагынып калышыптыр. Эў башкы-

- Бул спартакиаданын болорун угуп биз абдан кїттїк, даярдандык. Спартакиаданын болуусуокуучуларды жакшы жакка їндєп, ден-соолугун чыўдап, башка мектептердин окуучулары менен достук мамлелерибизди бекемдєєгє кємєк кєрсєттї. Биздин тилегибиз ушундай мектеп окуучулары арасында спорт мелдештери кєп-кєп болуп турса.

Êàíàò ÍÀÑÈÐÄÈÍÎÂ, ñïàðòàêèàäàíûí êàòûøóó÷óñó:

- Абдан жакшы деўгээлде єткєрїлдї, мектептер аралык мелдеш єтїї бул абдан жакшы маанай жаратар айрыкча спорт сїйїїчїлєрїнє, биз кызыгып болгон кїчїбїз менен даярданып келген элек, жыйынтыгы жакшы болуп жеўїїчїлєр аныкталып медал, дипломдор менен сыйландык. Эмки жылы да єтїшїн кїтєбїз уюштуруучуларга абдан рахмат. Мирбек АСАНАЛИЕВ Жумгал-Спорт-Жумгал 05-апрель, 2013-жыл


12

УЗ

Êûðãûç ýëèí êºðêºì ºíºð÷¿ë¿ã¿

Кыргыз элинин кєркєм кол єнєрчїлїгї Кыргыз элдик уздары жыгачтан, чийден, кийизден, булгаарыдан, металлдан жасалган кооз буюмдарын, єрмє жана сайма жагынан чоў мурастарын калтырышкан. Кыргыз эли єзїнїн жашоо- тиричилигинде кийизден жасалган буюмдарды кеўири колдонгон. Кийизден ар кандай кийим- кечектерди, тєшєнчїлєрдї, ала кийиз, шырдактарды жана башка буюмдарды жасашкан. Ала кийиз, шырдактарды зор чеберчиликте оймо- чиймелер менен кєркємдєп, кооздоп жасашкан. Їй єндїрїшїнїн эзелки бир тїрї – килем токучулук болуп эсептелет. Килемдерди боз їйгє илишкен, жерге салышкан, жїк жыйган такталардын, сандыктардын їстїн жаап коюшкон. Кол єнєрчїлїктїн кайсы гана тїрїн албайлы, бардыгына теў таланттуулук, укмуштуудай кєп тїрдїїлїк мїнєздїї. Алар элдин ой-тилегинин, тарыхынын жана маданиятынын їлгїсї.

ТУШ КИЙИЗ ЖАСОО

Туш кийиз жасоодо – негизги кєўїл четине бурулат. Чети баркыт, чий баркыт макмал ж.б. ылайыктуу материалдан бычылып (башы, эки жаны, капкалдырыгы),

кергичке керилип, бетине сїт же самын менен кєчєт тїшїрїлєт. Кєчєткє «жарым бадам», «жарым кыял», «барман боочу» єўдїї оюндар кирет. Алар илме шибеге менен бутактанта сайылат. Сайылып бїткєндєн кийин башы, эки жагы менен «П» формасында бириктирилип, капкалдырыгы, ортолугу салынып, жээктелет. Туш кийиздин ортосу четинин єўїнє карата тандалат. Чети кандай материалдан болсо, ошол эле материалдан аны дал

рєттєрдї тїшїрїї їчїн боёкко салуу керек. Алгач жїндї таразага тартып алабыз. Болжол менен бир килограмм жїнгє 100 грамм боёк сарпталат. Казанга сууну кайнатып, ага биринчи боёкту салабыз да, ал толугу менен сууга аралашканча кїтє турабыз. Эми боёк сууга туз, соода, уксус кошуп, жїндї казанга салып, аны жарым сааттай кайнатабыз. Казан кайнап жаткан учурда жїндї таяк менен 5-6 жолу которуу керек. Жїн боёлгон соў аны чыгарып, жайып кургатабыз.

КИЙИЗ ЖАСООГО КИРИШЇЇ

Эми кїнєс жерге алдына таарды таштап, токулган чийди жайып, анын їстїнє акырындык менен жїндї кабаттап, тегиздеп сала баштайбыз. Астына бир кабат жїн тегиз тєшєлгєн соў їстїнє боёлгон жїн менен сиз каалаган оюуларды, сїрєттєрдї тїшїрє берїїгє болот. Айта кетїїчї нерсе, чоўдугу орточо кийизге болжол менен 8-10 килограмм жїн кетет.

ортосуна тумарча орнотулат. Жээги саймаланбай ийректелип, чети кара, кызыл, кєк, жашыл тїстєгї калыў жердик менен 5-7 см. жээктелип, ал ийрек же ромб тїрїндє кош тигиш менен шырылат. Четинин ичи ичтелет. Туш кийиз сайууда башына эки курдай кызыл жиптен жол жїгїртїп, анын ортосуна жарым бадам оюм толтура сайылат. Ага бир кат эле жип тїшєт да кайрадан бир катар сары менен кызыл жиптер «аламончок» єўдєнїп кетет. Туш кийиздин ортолугуна тїшкєн кєркєм кєчєттєргє эки элидей тєє єркєчтїї жарыш «суу» жїргїзїлїп, анын араларына сайма берилет. Туш кийизде кызылга сары єўдї же кызылга ак єўдї айкалыштыра берсе жарашыктуу кєрїнєт. Кєчєттєргє карата жиптердин тїрї тїшєт. Кєчєт чийиндерине кызыл жана кєк жип тандалса, анын ичи сары менен кызыл, ак-кызыл менен чаар «аламончоктолот». Ала кийизди ата-бабаларыбыз биздин заманга чейин эле колдонуп келишкен. Анын жасалуу ыкмасы атадан балага єтїп отуруп, бїгїнкї кїнгє чейин жетти. Ал тургай азыркы учурда заманбап килемдерге караганда кылдаттык менен сапаттуу тигилген туш кийиздер кєбїрєєк баалана баштаса, кєпчїлїк ала кийиз, шырдактарды да кеўири колдонушууда. Демек, учурда кийиздерге болгон сурооталап жогору.

Дїйнє жїзїндє кандай гана адамдар жаралбайт. Эў кызыктуусу адамдан адам єсїп чыкканы кєпчїлїккїн кєўїлїн бурат. Аларды медицинада «паразитные близнецы» деп аташат.

Тєрт буттуу Жезефин Миртл Корбин 1868- жылы Теннеси штатында тєрєлгєн. Ал белинен ылдый эки адам болчу. Тактап айтканда биригишкен эки денеге ээ болгон. Эки кичинекей бел, чоў буттарынын белдерине жабышылган. Кичинекей буттарын кыймылдата алганы менен алар менен баса алчу эмес. Басканда чоў эки буттарынын жардамы менен басчу. Ал 19 жашында Клайтон Бикнелл аттуу дарыгерге турмушка чыгып, беш бала тєрєгєн, анын тєртєє кыз болсо бирєє эркек бала болгон. Анын їчєє бир органынан тєрєлсє, эки бала эгиз органынан тєрєлгєнїн дарыгерлер айтышкан. 05-апрель, 2013-жыл

ЖЇНДЇ ТАЗАЛАЙБЫЗ

Алгачкы кадам жїндї тандоодон башталат. Кийиз койдун кїзїндє кыркылып алынган жїнїнєн жасалат. Ал эми жазгы жїн кийиз жасоого жарабайт. Жїндї тикенектеринен тазалап алган соў жагымсыз жыттардан арылтуу їчїн аны жууйбуз. Айта кетїїчї нерсе, жїндї ысык сууга жуубайт. Себеби ал кургаганда бири-бирине жабышып, тоголоктошуп, кийиз сымал кирип калат. Андыктан жылуураак сууга айна кошуп жууп, алгач жылуу суу менен, акырында муздак суу менен чайкайбыз. Жїндї кїнєс жерге кургатып алгандан кийин аны їлпїлдєтє тытып алабыз.

БОЁККО САЛАБЫЗ

Боёкко салынуучу жїн ак койдун жїнї болууга тийиш. Жуулган жїн кургатылган соў ала кийиздин бетине оймо-чийме, сї-

ТЕБЕБИЗ

Чийге жїндї толук жаткызып, сиз каалагандай формадагы жана тїстєгї кийиздин болжолдуу кєрїнїшїнє ээ болгондо анын бетине майда тешиктери бар идиш менен самындуу кайнак суу куюп, чийге оройбуз. Чийге оролгон кийизди арчындалган аркан менен бекем байлап, маалмаалы менен ысык суу куюп, 1 сааттай кїч менен ары-бери тепкилєє кажет. Бул учурда жїн кирип, бири-биринен ажырагыс абалга келет. Андан соў кийизди чийден ажыратып, анын четтери тегиз тартып, андан да бекемирээк болушу їчїн айымдар жарым сааттан кем эмес убакыт улам кайнак суу куюп, самын сїртїп, билектери менен басышат. Ошондон кийин гана кийиз даяр болуп, аны муздак суу менен чайкап, жайып кургатууга болот. Самара САЛАМАТОВА

ШУМДУГУЎ КУР 1931 жылы тєрєлгєн Бетти Лу Вильямс єзгєчє дене менен тєрєлгєн. Анын курсагынын сол жагында эгиз сиўдиси єсїп жаткан. Анын эки колу эки буту жана бир колу бар болчу ал бир денеге чапталып турган. Ал эми Бетти Лунун табити абдан кїчтїї болгон. Себеби эки адам їчїн тамактанчу. Бетти чоўойгон сайын анын экинчи эжеси да ошончолук чоўоюп турган. Жаратылыштын катачылыгына карабай, Бетти Луи жагымдуу аял болуп кєпчїлїктїн кєўїл борборунда болгонду жактырчу. Акыркы кїндєрї да эл арасында популярдуу болгон го да жетишкен. Кийинчерээк єз кол тамгасы менен сїрєттєрїн сатып олтуруп, жумасына 500 доллар жыйнап алчу. Бетти берешен болгондуктан жакын туугандарына 40 миў долларга їй салдырып берген , дагы башка туугандарын окууга

жиберїїгє да даяр болчу. 22 жашында, бир жаш жигитти абдан жакшы кєрїп калат. Ал жигит анын акчасы менен колдонуп туруп таштап кеткен. Кыз менен їй бїлє куруудан баш тартып, аны таштап кеткен. Мындай жаман мамилени кєтєрє албай Бетти каза болгон деп айтышат жакын достору. Бирок кээ бир маалымат булактары анын жїрєк приступунан єлгєнїн айтышат. Аида ИШЕНГУЛОВА


13

ТО-ОЙ

Ї Ї Н Є Л ЇЙ

Ы Р А Т К Ы Д Л Ы Ж ЫГАЧ ТОЙ

5 ЖЫЛ – Ж

нына б еш рге жашага ышат. Бул и б сї є є й ї ал нк Аялы мене Жыгач тоюн белгилейтары белекке к о у д р н -у го н л о га б у ту екке жыл олдоштору, же эмеректерин бел те-ж о р о ж ї н ш ет кї асалган иди опа мамлек жыгачтан жыгач тою кєбїнчє Евр беришет. Ж ленип келет. ринде белги

ЫТ ТОЙ

1 ЖЫЛ – Ч

жу б а й л а р болгон жаш той кєбїнл ы ж р и б єрїнє ат. Бул Їйлєнгєнд тоюн белгилей алыш елет. Ошол кїнї к е) п и ем д ен л деген Чыт (кез лкєлєрїндє белги ем болсун ериек б є з а и п б о е р л в и б м е а к чє Е м ек сї ел кїйє є есин б аялы менен и – бирине чыт кездемє болсо, сїйїїсїнїн р мааниде би деме ак же кызыл тїст . Кездеменин тїсї ет ез к р ге Э . лебизди шет гын билдир ана тазалы , мындан аркы мами ж н гы ты к а тїстє болсо дїрєт. тунук эмес деген маанини тїшїн бекемдейли

10 ЖЫЛ –

РОЗА ТОЙ

болгонна 10 жыл да бул ы р а д н га а ш караган рге жа Роза той би Ырым – жырымдарга ча роза гїлїн ет. кан до белгилен туугандары, достору шончо кєп жыл н о ы к сї а є ж є кїй тойго , аялы менен алып келсе сїрєєрїн тїшїндїрєт. бирге ємїр

Й

ЇМЇШ ТО

К 25 ЖЫЛ –

убайжашаган ж анн и р и б н є кача айтк дын тєртт Бир кылым н белгилей алышат. Башбелгиленїїчї ю до лар кїмїш тоарына 25 жыл болгон аты жок бармад сї н є да жашага до аялы менен кїйє л. й той. Бул то шакегин тагуусу зары ш ї м ї к а н гы

50 ЖЫЛ –

Й

АЛТЫН ТО

їїчї той. ин белгилен ти бири й и к н а д л н шакек – 50 жы Алтын той ы менен кїйєєсї алты н жаўы їйлєнїп и л ер ая л Бул тойдо екке беришет. Эски белекке калтырат. ел а – бирине б елерине, балдарын н алтын шакек туер б го е л н о б н а си ги ын белжатк лымдын бел улуктун жана бакытт ы к м ы р а Ж н, бактылу руктуулукту рет. и гисин билд

АЛ ТОЙ

7 ЖЫЛ – Б

енїїчї йин б елгил ай шии к н а д л ы же т и ж уз балд Бал тою – ындан аркы жашооб дан жасалган м р а ї н ул ї у к же татт той. Бул ирине деп, балдан р бири – б рин болсун кєп жасап, жубайла тамак-аштыек беришет. акчалай бел

15 ЖЫЛ –

ХРУСТАЛЬ

ФАРФОР

ТОЙ

о ф ар фор ыл болгонд арфордон ж 0 2 а н ы окторду ф н булаткан Бирге тїтї ет. Тойго келген кон лтуруп сыйлашат. то еш л тоюн белги иштерге тамак – аштыди биринчи болуп єзд р и ип, анидиште жасалган е берилген амдарына белекке бер к ек ел б и н ад Ал эм нбой, жакы дєрї колдо олдоно алышат. к дан кийин

20 ЖЫЛ –

ТОЙ

ленїїчї кийин белгиль идишн а д л ы ж 5 ю 1 руста Хрусталь тойго келген коноктор х дан аркы жан то ы зи М и . зарыл деген той. Нег кке берїїсї нук болсун терин беле талдай таза жана ту тою болуп жать ус шооўор хр дирет. Бирок Хрустал айт. Себеби, єкїл б и б ал и е н белекк маани илдирет. ай сыйлык канда акчал андыктын белгисин б м а нїчтїн, ж

35 ЖЫЛ –

Й

РУБИН ТО

. Жолленїїчї той ке беги ел б н и й и ек к акекти бел 35 жылдан Рубин тою убин кєздїї алтын ш се, анда жолдошу р бер на дошу аялы бин кєзї жок шакек жашагандын белгиз у р сы р ге ты Т к Е Э а б М т. ре БЕР менен ы л ая ю о б 30 ЖЫЛ – 35 жыл ТОЙ ген. син билдир н є тк є л ы ж АЗ ТОЙ з Арадан бешмет тою белЫЛ – АЛМ Ж 0 6 енет. Алма ер б тою белгил ин бекемз а дєн кийин лдошу ушул кїм л А н и кий икен о 60 жылдан дын эў катуусу. Бул н рылыкка жегиленет. Ж ермет кєзї бар а р к б у та а у ш н л ы та л ты ак ыїїсї нї ая баалуу син берет. Б ыбыздын сый -урмат у елекке бер ол ги б ел у т б к н о и ч н н у р о ги а ш ал м и д о д н у ал ы б ш р о н а д и атал жол кий п, мындан їрєлї деп элден ак б керек. Эгер а б ашка нер се ти н єж кїнї аялы се, анда ошоннын їстїнд белгиленет. ер а б д н е к ты а ек н са ел к ы б н ма єтєрє алрге жашага н кєптєрї к з керек. чо жыл би дигин тїшїны м гы ы ч к ен ы ро нааразы эк л албашыб жакшы, би уп турганы нерсени тескери кабы мамлекеттин єзїнїн л о б н у д й дїрєт. о рок ар бир из мындай п эмеспи. Т батыштын бдан эле кє алты болгондуктан, б жок деп эсептейм. Би ыбыз керек. Себеби, узбайбыз а р у п о -т й б Кыргызда толкєнїн єзїнїн каада-с нїн эч кандай кажети тескери кабыл албаш кыргыздын салтын лтын той, н ї и є А и ї н , р р зд байт. Ар би рду жыл сайын єткє ндуктан биз бул нерсе обузга дал келет. Би олот экен. Кїмїш той ийин белгиы болго аштан к кы жашо дуушар б Бул тойло , їрп – адат н кєз караштар азыр салт дагы єзгєрїїгє кала тургандай орто ж аткан адамды кєрїп ты л са – а ге пж ын не каад ой не туура кел шол єткєрї згєргєн сай дамдын эси її керек. Т менталитетиенен жашоо, заман є ек. Себеби, ар бир а болчудай. Анткени о гыдай кылып єткєр Бїгїн карыз ал к м ер дегенибиз орду єткєрїп туруу к жаш муундарга саба жетсек деп ойлонуп к болот” деген сєз бар. н алдын ала н л а а го й д к й то ат си то з ж а те е шондукта эр шул ел Алм теги єсїп к менен карап, биз да у “Той болот, тойдун эле койгон жакшы. О ек еч ел к е т. ес у й а у л є талап кыл бир суктан єрє єткєрб кандайдыр анчалаган каражатты карызга баткандан к ойлойм. к еп єткєрїї да акчасын тєлєй албай асын алган жакшы д алып, эртеў ык кєрїп, элдин ак бат д тойго даяр Самара САЛАМАТОВА 05-апрель, 2013-жыл


14

ЧЫРКЫРАГАН ЧЫНДЫК

КЕСАРЕВО-1,

же “Биз кїйдїк, бирок башкалар кїйбєсїн” Бир-эки жылдан бери маал-маалы менен коомубуздагы кєйгєйлїї маселелерди талкуулап жїргєн тобубузга, Бишкекте жайгашкан телекомпаниянын кызматкери Таирбек байкебиз “кесарево сечение” деп аталган кєрїнїш тууралу даярдалган телеберїїнї сунду. Чындыгында бул тема ар бирибиз тарабынан белгилїї бир деўгээлде талкууланып келе жаткандыгы ортого чыкты. Ошол жерде отурган бала-чакасы бар байкелердин жарымынын балдары “кесарево” хирургиялык ыкмасы аркылуу жарык дїйнєгє келгендиги маалым болду. Бул темага байланыштуу алгачкы макалабызда талкууга катышкан адамдардын їй-бїлєлєрїндє болуп єткєн окуяларды берїїнї туура кєрдїк. Этикалык себептерге байланыштуу байкелерибиздин аттарын єзгєрттїк. Телерадиокомпанияда кызмат кылган Таирбек байкебиздин келинчеги Бишкектеги тєрєт їйлєрїнїн бирине келгенде кадимкидей эле жол менен тєрєй ала тургандыгын айтышкан, бирок башкы дарыгердин жїз ишараты (мимикасы) менен токтотулуп, кесарево кылуу керек деген сєз айтылган. Бир аз убакыт єткєндєн кийин байкебизге кесарево кылууга уруксат берген кагазга кол коюуну сунушташкан, ал баш тарткан соў тїшїнїксїз ызы-чуу иштер, жемелєєлєр болуп жатып, кырдаал курчутулуп, бир топ убакыт єткєн. Ал убактын ичинде тєрєткє келген келиндин суусу агып баштап, акыры кол коюлбаганына карабастан кесарево кылынган. Таирбек байкебиз тасмага тїшїрїї тобун чакырып, фактыларды ортого коюп бергенден кийин, кабардын жайылышын алдын алуу максатында, дарыгерлер тарабынан ири суммадагы акча сунушталган. Таирбек байке бул сунуштардан баш тартып, телеберїї даярдаган. Акыр аягы бул тєрєт їйїнїн дарыгерлеринин жоон тобу єз кызматтарынан четтетилген. Ал жерде жаткан энелер башында нааразылыктарын билдиришип “акчасыз адамды сєзсїз кесарево кылы-

шат, анткени ал їчїн батыштын уюмдары акча тєлєп беришет, тыйын бербесеў карашпайт” деген сыяктуу тїрдїї окуяларды айтып беребиз дешкен, бирок кийин “єзїбїздї же балдарыбызды єлтїрїп салбасын” дешип баш тартышкан. Бул нерсе дарыгерлердин мерездигинин канчалык ашкере болуп кеткендигин далилдеп турат. Социология жана политология боюнча жогорку окуу жайларда сабак берген, расмий маалыматтарга шексиз ишенген Баатыр байкебиз єз турмушунан тємєнкї фактыларды келтирди: “Менин їч балам бар, їчєє теў кесарево жолу менен тєрєлїштї. 2002-жылы биринчисин тєрєєрдє каршы чыкканга аракет кылдым, бирок дарыгерлер менен кайындарым тарабынан чоў баскы болуп, аргасыздан кол коюп бергем. Тєрєттєн кийин келинчегимдин кеминде їч жыл тєрєбєшї керектигин айтышты. Кийинки балдарымды да Таир байкеникиндей эле “жамбашы кууш, бала болсо чоў” дешип кесарево кылып алышты. Анан акча жагын айтсам, биринчи баламды кесарево кылган їчїн 5 миў сом алышкан, экинчимдики 10 миў, їчїнчїсїнїкї 16 миў болду. Дарыгерлердин оройлугун кєрїп туруп акчаны алгандыктары тууралуу квитанция же башка тастыктоочу документтерди сурагандан да коркосуў, бир нерсе кылып жибербесин деп. Ошондуктан кесарево кылыш дарыгерлер їчїн эки тараптан киреше алып келет экен, анан да алар їчїн кооптуулугу азыраак, анткени бала тирїї калып майып болуп калса да, чарчап калса да тїрдїї шылтоолорду айтып кутулуп кетїї оўойураак”. Курулуш компаниясында иштеген Зарлык байке “кесарево окуяларын” улай: “Менин эки уулум бар, экєєнї теў кесарево кылып алышты. Келинчегим толгоосу келип, улам кїчєп барган убакта жеткирдим. Тєрєтканада болсо, тескерисинче “успокаивающий” укол сайып, бир тоголок шарикке мингизип коюшту. Бул толгоону жандырат экен. Толгоосу токтоп калган соў бала кыйналат дешип кесаревону сунушташты. Каршы чыктым, саламаттык

- Андай дебечи, Талант. Мен ошол белгилїї ырчы болуштан їй-бїлєєлїк бакытты жогору койгон элем. Мен сени эч качан кїнєєлєбєйм. Сенин мага болгон сїйїїў бакыттын бакыты болчу. Ошол бакытты єз атам талкалады. Ата-энеўди бир аялга алмашпагын. Аялды тандап жїрїп алсаў болот. Ата-энени тандай албайсыў. Мага болгон сїйїїў їчїн кайын энемдин бардык кордугуна чыдагамын. Сен жокто мени кандай кемсинтип, шылдыўдаарын сага айтпайт элем. Сенин мамилеў баарын жууп кетчї. Сенин сїйїїўдї, тагдырымды, ырыскымды атам кыйып кетти. Бала ата-энени эч качан нааразы кылбашы керек. Келинди єзїлєрї жактырган жерден алышып, мага сен бактылуу болсоў болду. Сенин сїйїїў жїрєгїмдє жашайт. - Аселим, тармал чачым, Аселим, - деген Таланттын жан кейитип айтканы жїрєгїн кєзєп єттї. Арманын, айласы кеткен, сел каптап келе жаткандай, ошол селден єзїн коргоп калалбагандай, селге биротоло агызып жибергендей сыздап, «Аселим» деп бир башкача айтканына селт эте, жїрєгїнє сактаган Асел аны аянычтуу карап алды да уктап жаткан баласын кєтєрїп алып чыгып кетти. Жїрєгї боздоп, ушул їйдєн агарып-кєгєрєм деген їмїтї кыйрап, экинчи бул эшикти аттабас болуп чыгып кетти. - Аселим, уулум, - дей берген Талант шалдырап отуруп калды. Колу менен жерди муштагылап єзєгї єрттєнєт. Жаны кейип дили кїйєт. Ата-энесине каршы туралбады. Алардын кєўїлї деп єз бактысынан кол жууду. Єз бактысынан ата-энесинин кєўїлїн жогору койду. Алардын сєзїн таштабады. Эми єзїнє барибир. Кимге їйлєнтїшсє ошого їйлєнтїшсїн. Ата-энеси єзїлєрїнє жаккан жерден келин алышып, нааразы болушпасынчы деги. Асел кетип калгандан кийин Талант їйдєгїлєрдїн кєзїнчє эч нерсе болбогондой калп кїлгєнї менен жан дїйнєсї аўгырап бопбош калды. Жан дїйнєсї гана эмес бїткїл аалам бош калгандай, жашоо кызыгы Асели менен кошо кеткендей шалдырады. Баласынын бул бошошконун атасы байкабай койгон жок. Ачуусу келип кїпїлдєдї: - Эй, бала, сен эмне бир алкаштын кызы їчїн кїйїт тартып жатасыў ыя? Катын жолдо, бала белде. Чекесинен 05-апрель, 2013-жыл

сактоо министирлигинде агам бар деп да айттым, бирок жардам берген жок. Биринчи балам майып болуп калды. Жыл сайын тїрдїї диагноздорду коюп жатып, акыры аутизм деген диагноз коюп беришти. Бул менин билишимче дарыгерлердин суктугуна, айлыктарынын тємєндїгїнє жана сырт тараптан таўууланган программаларга байланыштуу болуш керек. Анткени сырт жактан акушердик аспаптар деп, жалаў гана кесарево кылчуу нерселер келет экен”. Диний кызматты аркалаган жашы кырк бештен ашып калган Эдил байке: “Батыш тарабынан таўууланган “Їй-бїлєнї пландоо” программасынын ичиндеги негизги бєлїктї тїзгєн кесарево ыкмасы 2000-жылдардан кийин ишке аша баштаган болушу керек, анткени биздин балдар тєрєлїп жаткан кезде бул тууралуу сєз да болчу эмес. Мен Москвада командировкада жїргєн кезимде келинчегимдин биринчи тєрєтї болгон. Їйдє эч ким жок, суусу толугу менен агып тїшїп калган кезде, бейтапканага кайнежем менен барышкан. Тєрєттї кїчєткєн уколдорду сайып баланы кабыл алышкан. Кесарево кылганда аял киши психологиялык трамва алат, кесилген жерлери калыбына келгенче тєрєт аралыктары алыстатылып, “фертильный” делген жеўил тєрєй алчу убагынан єтїп кетип аз бала тєрєйт. Алла Таала тарабынан коюлган жолдо баланын дїйнєгє келиши эне їчїн да, ымыркай їчїн єтє пайдалуу экендиги илим жана турмуш менен далилденген. Кээ бир жеке менчик тєрєт каналарда физикалык машыгуулар жана тєрєєрїнє їч-тєрт ай калганда ундан жасалган жана майлуу тамактарды жебеши керектиги сунушталат. Себеби бала ошол акыркы айларда салмак алып баштайт экен. Негизинен кесаревосуз тєрєш їчїн кеўеш берїї аначыайымдарга тыюу салынган сыяктуу”. Бул жыйында тєрагалык кылган Жаркынбек агабыз бул кїнкї отурушту жыйынтыктап: “Кесарево ыкмасы байыркы Римде, ак сєєктєрдїн аялдарына колдо-

БУРУЛ БАЯН

ДЇЙНЄ ЄМЇР

(Сандан санга)

ПОВЕСТЬ

чертип туруп энеси єппєгєн кыз алып беремин. Дїўгїрєтїп айылга айта жїргїдєй, эч кимге теў келбегидей той єткєрємїн. Єзїмє теў жерден куда кїтємїн. Уулу каяша айтпастан, унчукпастан эшикке чыгып кетти. Казыбек менен Турганбї акылдашып жатышты. Алар

нулган ыкма катары биринчи ирет эскерилет. Бирок аны тєрєттє альтернатива катары эмес, тєрєттїн ордуна пайдаланылган делет. Биринчиден – кесарево кылуу дарыгерлер їчїн киреше алып келет. Алар бул ыкманы колдонуу їчїн: суусу кетип калды, кууш жамбаш жана баланын чоўоюп кетїїсїн шылтоо кылышат. Балким алар менен коомдук келишим кылыш керек, силерге канча акча берилсе кесаревону эў акыркы, ай��асыздан болгон чара катары карайсыздар деп. Экинчиден – бул маселени кесипкєйлєр менен кеўири карап чыгыш керек экен. Анткени кесаревого каршы болгон дарыгерлер да аз эмес болуш керек. Їчїнчїдєн – бул проблема ар тараптуу талкууга алынышы керек. Себеби анын глобалдык, саясий-экономикалык, коомдук, кесиптик, їй-бїлєлїк жана жеке инсандык тараптары кєп экен. Тєртїнчїдєн – статистикалык маалыматтар да каралышы керек, мисалы тєрєттєрдїн 6 ы гана кесарево ыкмасы менен кылынат деген сан єтє тємєндєтїлгєн сан окшойт. Андан кийин бул ыкманы колдонбой жаткан региондор, дарыгерлер жана клиникалар болсо алардын да статистикасын алыш керек”, – деди. Чыныгы мусулман бир балээге кабылган болсо башкалардын ошондой балээге кабылышын каалабайт. Ошондуктан биз бул кєйгєйдї коомчулукка алып чыгууну туура кєрдїк жана колдон келишинче бул теманы кесипкєйлєр менен бирге изилдеп, тиешелїї чаралардын кєрїлїшїнє тїрткї болууга бел байладык. Сиздерден да саламаттык сактоо тармагын таш боорлук жана мерестик уйкусунан ойготууга жардам берїїўїздєрдї суранабыз. Бул тема кийинки жумада, азыркы кезде кесаревосуз балалуу болгон адамдардын окуялары менен улантылмакчы. Макаланы даярдаган Эсен ЫРЫСКЕЛДИ

баласынын жан дїйнєсї эмне болуп жатканы менен иштери болгон жок. - Буга дароо аял алып бериш керек. - Келинди єзїбїзгє теў келе турган жерден, шашылбай сїрїштїрїп, баарын байкап кєрїп алабыз. - Той баардыгыныкынан ашып тїшсїн. - Туура айтасыў, айта жїргєнгє жакшы. - Уулуўдун тїрїн карачы, бизге билгизбегени менен жаман аялын унуталбай, уулуна куса болуп жїрєт. - Їйлєнгїчє уулун алып келип берели. Алаксып калат. - Апасы бербейт го. - Бербейт имиш. Курсагын тойгуза албаган немелер неберемди бага алышабы. Ал жагын мага кой. Бербесе тартып алып келем. Бала биздики. Казыбек менен Турганбї ошол эле кїнї жєнєп кетишти. Баласын кєтєрїп ыйлап кирип келген кызын кєрїп Алмаш шалдырап эле отуруп калды. Болоору болуптур. Талаада кошо арак ичишкен сугатчылар эмне болгонун аялдарына айтышып, аялдары айылга жайып ийишиптир. Бирєє укту, баары укту. Кубандын эмнеге тїн жарымында келгенинин Алмаш ошондо билген. Масы таркагыча талаада уктап анан келген да деп сураган эмес. Баягысы деп тим болгон. Мунара суу алганы барса ал жердеги аялдар ушундай, ушундай болуптур дешип бирге экини кошуп, шарактап жатышыптыр. Муну Мунарадан укканда Алмаш шуу їшкїрїп алган. - Чаўга оонабай жїргєн Кубан беле. Кесири кызыма тийбесе болду эле, - деп кабатырланган. Мына эми, баласын кєтєрїп буркурап кирип келген кызын кєрїп баарын тїшїндї. Атасынын араккорлугунун таасири кызына тийди. Жашап жаткан кызынын турмушун бузду. Кадырлуу адамдар алар. Кєчєдє оонап ичип калган араккор менен кантип куда болууну каалашсын, кантип єзїлєрїнє теў кєрїшсїн. Намыстанышат алар. Казыбек менен Турганбї Кубандын їйїнє келген кезде ал адатынча мас болуп жаўжал салып жаткан. Анын мастыгын кєргєн экєєнїн чырагына май таамды. Баланы бир кызы кєтєрїп четте ыйлап турат. Асел болсо апасына жулунуп аткан атасын жеткирбєєгє тырышып тарталбай тырбалаўдап аткан экен.


15

СКАНВОРД

АКЫЛДУУ БАЛА — ЭЛПЕК, АКЫЛСЫЗ БАЛА — ТЕНТЕК.

1

2

05-апрель, 2013-жыл


16

АТАКТУУГА АРЗУУ

«ОМАР, ЄМЇРЇМ ЄТКЇЧЄ СИЗДИ СЇЙЇП ЄТЄМ!» Саламатсыздарбы «Айбат» гезитинин жамааты? Сиздердин «Атактууга арзуу» рубрикаўыздар аркылуу єзїмдїн жїрєгїмдєгї айта албай жїргєн бугумду, сїйїїмдї окурмандар менен бєлїшкїм келди. Мен жєнєкєй эмес, белгилїї ырчы жигиттердин бири Омарды сїйєм. Омар, сиз башкалардан єзїўїздїн стилиўиз, жїзїўїз, їнїўїз менен айырмаланып, адамды арбап турасыз. Ооба, мен сиздин катардагы эле кїйєрман кызыўыз болсом керек. Бирок сиз мен їчїн катардагы эмес, жїрєгїмдїн тїбїндєгї, менин алгачкы аруу сїйїїмсїз. Сизди жаныўыздан эмес, телевизордон кєрїї мен їчїн чексиз бакыт. Бєлмєм жалаў гана сиздин сїрєттєрїўїз, диск, кассеталарыўыз менен кооздолгон. Бир жолу курбу кызым меникине конокко келип калып, бєлмємє баш багып калды. Кирип эле єўї кумсара тїшкєнїн

байкадым. Ал куну «Сеникине жатып кетейинчи», - деп меникине тїнєп калды. Кєрсє ал да сизди сїйїп жїргєн экен. Бир кїнї їйдєн чыгып баратсам сиз досуўуз менен кетип баратыпсыз Омар байке. Єўїмбї же тїшїмбї деп турган жеримде катып калдым. Бир маалда жанымдан єтїп кеткениўизде артыўыздан чуркайын деп, бирок уялдым. Уялганымдын айынан канча жолу концерттерге барып, жоолугууга убакыт таптым, бирок даай албай кайра келдим. Билем сиз мени теўиўизге албайсыз, сиздин табитиўиздеги кыз эмесмин. Кээде туруп єзїмдєн да кызганып, сизди єзїмє да ыраа кєрбєй кетем. Омар байке, кандай болгон кїндє да ємїрїм єткїчє, кашык каным калгыча сизди сїйїп жїрїп єтєм. Салима, Бишкек шаары.

“БЇТКЇЛ ДЇЙНЄЛЇК МУСУЛМАН ЖАШТАРЫНЫН АССАМБЛЕЯСЫ” КООМДУК БИРИКМЕСИ 2013 – ЖЫЛДЫН ИЮНЬ АЙЫНДА, ЖАШТАРДЫ ЖАКЫНДАН КОЛДОП, ЭЛЇЇ ЖУПТАН ТУРГАН ЖАШТАРДЫ ЇЙЛЄНДЇРЇЇ МАКСАТЫНДА “МАМЛЕКЕТ ЄЗЄГЇ – ЇЙ БЇЛЄ” АТТУУ ДОЛБООР ЖАРЫЯЛАЙТ. ДОЛБООРГО КАТЫШУУНУ КААЛАГАНДАР ЇЧЇН КОЮЛГАН НЕГИЗГИ ТАЛАПТАР:

КУТТУКТОО

1. Катышуучулар биринчи жолу никеге туруп жаткандардан болуусу. 2. Турмуш курууга каражаты жок, социалдык жактан аз камсыз болгон жакыр їй-бїлєдєн болуп, бирок мектепти же университетти артыкчылык аттестат же диплом менен бїтїргєн жигиттер жана кыздар. 3. Долбоорго катышып жаткан жубайлардын биринин мїмкїнчїлїгї чектелген болуусу. 4. Эрте жашында томолой же атасынан айрылып, балдар їйїндє чоўойгон жигиттер жана кыздар. 5. Ошондой эле 2010 - жылдын 7 - апрелинде курман болгон азаматтардын уулдары же кыздары катыша алышат.

БЇТКЇЛ ДЇЙНЄЛЇК ЖАШТАР АССАМБЛЕЯСЫ ТАРАБЫНАН, ЖАЎЫ ЇЙЛЄНГЄН ЖАШТАРГА БЕРИЛЕ ТУРГАН БЕЛЕКТЕР: 1 – Мейманкана бєлмєсїнїн эмеректери 2 – Уктоо бєлмєсїнїн эмеректери 3 – Тамактануучу бєлмєнїн эмеректери 4 – кїнїмдїк тиричиликке колдонулуучу буюмдар: муздаткыч, кир жуучу машина, кичи толкундуу мэш, чаў соргуч жана їтїк.

МЫНДАН СЫРТКАРЫ ЖАЎЫДАН НИКЕГЕ ТУРУП ЖАТКАН ЖАШТАРДЫН ЇЙЛЄНЇЇ ЇЛПЄТ КИЙИМИН ЖАНА КЫРГЫЗДЫН САЛТЫ МЕНЕН ЄТЄ ТУРГАН ТОЙДУН БААРДЫК ЧЫГЫМДАРЫН, “БЇТКЇЛ ДЇЙНЄЛЇК ЖАШТАР АССАМБЛЕЯСЫ” КООМДУК БИРИКМЕСИ КАРЖЫЛАЙТ.

Документтерди кабыл алуу 2013–жылдын 5-апрелинен 20-апрелине чейин жїргїзїлєт. Долбоорго кабыл алынган жуптардын тизмеси 7-майда жарыяланат.

БАЙЛАНЫШ ЇЧЇН ТЕЛЕФОНДОР: 0555 83 18 89, 0771 19 21 00, 0779 00 07 57 05-апрель, 2013-жыл

Сїйїктїїлєрїбїз

САЛТАНАТ менен ЭРБОЛДУ

удаа келген туулган кїнї менен куттуктайбыз! Ар дайым биздин маўдайыбызда жїзїўєрдє кїлкїўєр кетпей, жаркылдап кїлїп жїрє бергиле. Биздин жашообузду жарык кылып нурга бєлєп турган силерсиўер. Эрбол, ыймандуу, ата-энеге кайрылуу-кайрымдуу уулдардан бол! Келечекте кыргыздын керегине жараган мыкты, чыгаан жигити болушуўа тилектешпиз. Салтанат, сага болсо аялзатына тиешелїї баардык бакытты каалайбыз! Ємїрлїк жолдошуў менен бирге узак ємїр сїрїшїўє тилектешпиз! Биз силерди ємїр бою жакшы кєрєбїз жана сыйлайбыз! Апаў Жумабїбї, Махабат, Жеўиш, Максат, Сайкал, Мелис.


Айбат - коомдук-саясий гезити