Page 1

Ишенбай АБДУРАЗАКОВ:

АР БИР АДАМ БИРЄЄНЇН ЭНЧИСИНЕ КОЛ САЛБАЙ, АК ЭМГЕГИ МЕНЕН БАЙЫСЫН 3

Дайынсыз жоголгон Баатырбек 25 жылдан кийин келди...

14

Жаратканым жар болсун!

Коомдук–саясый гезит •

aybatkg@mail.ru •

¹ 22 • 15-ìàðò, 2013

Кусеин ИСАЕВ:

Ушундай митинг кылуу уят да

А. АКАЕВ & Д. САРЫГУЛОВ АКЫЙНЕГИНИН СЫРЫ МЕНЕН ЧЫРЫ

4-5

МАРКУМ ОСМОНОВ “КЫЗТЕКЕ” ДЕСЕ, БЕКНАЗАРОВ “САЙПАНАЛАР” ДЕЙТ 6

9

КЫРГЫЗ КЫЗЫН ЗОРДУКТАГАН ЗЄЄКЇРЛЄР ЄМЇР БОЮ ЭРКИНЕН АЖЫРАТЫЛДЫ

2

13

Жылдыздар канчага чечилишет?

МАЙЫП БАЛДАРДЫН КЄП ТЄРЄЛЇШЇ ЭМНЕГЕ БАЙЛАНЫШТУУ?

12


2

САЙ-СААТ

Кусеин ИСАЕВ, коомдук ишмер:

АБДИЕВДИН АЧУУСУ ЭМИ КЕЛДИ ОКШОЙТ

ИМАНКОЖОЕВА ЭМИ МЄЎГЇ МЫЙЗАМЫ ТОКУП АТАТ

Ала тоолуу аймагыбыз сууларга, мєўгїлєргє бай. Бул болгон байлыгыбызга сырттан кєз арткан їлкєн мамлекеттер да жок эмес. Єткєн кылымдын башында Прежавальский Ысык Кєлдї кєргєндє кєзї кызарып, россиянын падышачылыгына мындай жерге жергиликтїї эл татыксыз деп, кат жазгандай азыр деле жергебизге тымызын сук арткандар жок эмес. Сєздї мындай ыўгайда баштаганыбыздын себеби, кыргыз парламенти «Мєўгїлєр жєнїндєгї» мыйзам долбоорун токуп атышат. Депутат айым Эркингїл Иманкожоеванын маалыматына караганда азыр ал коомдук талкуудан єтїп, андагы камтылган маселелер тийиштїї адистердин кєўїлїн бурууда. Анын айтымында, «Мєўгїлєр жєнїндєгї» мыйзам долбоору Аргентинада бар бирок, ал такыр башкача. Андан кийинки эле бул жагдайга кєўїл бурган єлкє -Кыргызстан болуп калат, эгер аталган мыйзам долбоору кабыл алынып кала турган болсо. Мындай демилгенин тоо кендерибизди жапырт казууга бел байлап жаткан учурунда кєтєрїлїп жатканы жакшы эле кєрїнїш дечи. Андыктан алтын алабыз деп канча мєўгїлєрдї бузулуу коркунучуна алып келїїдєбїз. Мыйзам андайларга жол бербеш їчїн изилдєє иштерин мєўгїлєрдїн алдында жїргїзїї зарылдыгын эскертмекчи. Атаўдын кєрї мыйзам чын эле ошондой болуп єз вазийпасын аткарса кана? Анын ордуна “Мєўгї мыйзамы” тоо кендерин казуу ишин кєзємєлдємєкчї болгон, ага пикирлерин билдиришип жатышкан карапайым элдердин кєзїн бурмалоо максатын аркалабаса эле болду? «Мєўгїлєр жєнїндєгї» мыйзам долбоорунда мєўгїлєрдїн мониторинг кызматын негиздєє, ошондой эле республикада гляциолог жана метеоролог кадрларын даярдоо їчїн єбєлгєлєрдї тїзїї шарттары сунушталууда.

БАБАНОВ ЭЛДЕН КОЛДОО ТАППАСЫН ТЇШЇНДЇБЇ?

Жаздагы пикет-митингдердин арты менен «республикачы» Ємїрбек Бабанов бийликти басып алууну кєздєгєнї кабарланган эле. Бирок, Ємїрбек Токтогулович маалымат каражаттары аркылуу жакшы эле актанды. Мунусун го туура тїшїнєбїз, экс-партиялашы Канатбек Исаев айткандай: «Анан Бабанов тєўкєрїш жасаганы атам демек беле?». Ал эми ишенимдїї булагыбыздан келген маалыматка таянсак, Бабановдун тизгинин тартышына эки нерсе тїрткї болуптур. Биринчиден, бараандуу партиялаштары: «Бийликти алмаштырууга барбайбыз, келечегибизди ойлоп иш кылалы» деп жолбашчысына каршы чыгышкан экен. Экинчиден, эл тарабынан колдоо таппастыгын тїшїнїптїр. Мына ушул жагдай Ємїрбек мырзанын позициясын єзгєртїїгє тїрткї берди дейт. Ошентсе да, анын таптакыр тынчып калайын деген ниети жок. Парламентти ээрден оодарып тїшмєйїнчє жаны тынбастыгын билебиз.

Гезит ээси:

"Айбат Аймак" коомдук фонду Башкы редактор:

Каныбек САПАРОВ 15-март, 2013-жыл

Коомчулукта парламентти таратуу боюнча сєздєр кїчєгєн сайын ЖКнын депутаттарында шектенїїлєр пайда боло баштаган сыяктуу. Мындай шектенїїлєрдї кечээ парламент жыйынында “Ата Журт” фракциясынын депутаты Курмантай Абдиев кєтєрїп чыкты. Адатта саясый маселелерде жарылбаган Курмантай мырзанын бул маселени тайманбай кєтєрїп чыкканы бир жагынан айрымдарды таў калтырбай койбосо керек. Сыягы арт жагында жоон топ депутаттардын деми бардай. “ЖК ны таратуу керек деген саясый кїчтєрдїн катары арбыды. Алардын кандай максаттары бар. Андыктан єлкє башчысынын пикирин да билишибиз керек. Андыктан президент ЖКнын депутаттары менен жолугушуусу зарыл болуп турат”-деди. Мындан сырткары К.Абдиевдин маалыматына караганда ал камактагы депутаттардын иши боюнча сот процесстерине дайыма катышып жїрєт. Себеп дегенде, болбогон маселелерди чече албай жаткан жагдайлар болуп жатыптыр. Сот отурумунда жогору жакта кїч тургандай сезилет экен. Ошондуктан бул маселелер боюнча президенттин оюн угууу керек экенине токтолду. Депутат К. Абдиевдин суроосу боюнча ЖКдагы президенттин єкїлї да єз оюн билдирип, бул боюнча президентке маалымат бергенин ал киши жолугушууга макулдугун бергенин маалымдады.

САЛАМАТТЫКТЫ САКТО МИНИСТРИ САГЫНБАЕВА ЗУЛПУКАРОВДУН КААРЫНА КАБЫЛДЫ

Саламаттыкты Сактоо министри Динара Сагынбаева кайсы жеринен жакпай калганы белгисиз ЖКнын жыйынында ар кайсы маселелерди кєтєрїї учурунда вице-спикер Тєрєбай Зулпукаровдун каарына катуу кабылды. Боюнда бар аялдардын, наристелердин, жїрєк оорулардын єлїмї кєп болуп жаткандыгына токтолуп, депутаттардын алдына келип отчет берїїсїн талап кылып чыкты. Чынында эле аталган тармакта коррупциялык иштер арбын эмеспи. Ал эми Д. Сагынбаева эжебиз тажрыйбалуу хирург С. Жумабековду алмаштырганы эле болбосо, дайыны чыкпай келет.

«УШУНДАЙ МИТИНГ КЫЛУУ УЯТ ДА»

- Мамлекет башчы Алмазбек Атамбаев «Кыргызстанга жаўы саясый элита керек» деген оюн айтты. Бул бизге керекпи? - Кечээки жетекчилер дагы, бїгїнкїлєрї дагы Европалык билим, маданиятка суугарылбаган, улуттун тарыхын, философиясын билбегендер. Бул нерсе алардын кїнєєсї эмес. Ошон їчїн биз єлкєнї алдыга жылдыра албай атабыз. Улам-улам министрлерди алмаштырып атышат, бир жетекчиге жок дегенде їч жыл мїмкїнчїлїк бериш керек. Партиялык система менен шайланат деп эле айрым учурларда базарда отургандар жетекчилик кызматтарга коюлуп калып атат. Мунун баары биздин саясый элитанын замандын талабына жооп бере турган деўгээли жок экенин кєрсєтїп атат. Ошондуктан, кеч болсо дагы президенттин айтканы туптуура. Бирок эми буга карата чечкиндїї чараларды кєрїп, мїмкїн болушунча батыраак аткарууга аракет кылуу керек. 93-94-жылдары биз элиталык мектеп ачууну ошол кездеги президентке айткан элек. Макул болуп Воронцовканын жанынан мектеп ачышкан, бирок кийин ал да жок болуп кетти. Бардык жакта саясый элитанын єкїлдєрїн атайын даярдашат. Азыр деле стратегиялык ой жїгїрткєн, Кыргызстандын тагдырына кайдыгер эмес жаштарыбыз бар. Мына ошолорду бийликке тартуу керек. - Саясый кырдаал боюнча оюўуз кандай? - Саясый кырдаал боюнча оюм – ыўкылаптын максатын коргош керек. Азыркы бийлик аракет кылып атат. Бирок дагы да чечкиндїїрєєк болушса болмок. - Эмне їчїн кайра революция тууралуу кептер чыгып калды. Кырдаал ушуга жеттиби? - Ач кєздєрдїн, тойбостордун, бийликке умтулгандардын сєзї болуп атат. Элибиз чарчап бїттї. Революцияга экономикалык жактан да, саясый-социалдык жактан да негиз жок. - Єтїп аткан митингдерди колдоп атасызбы? - Бул митингдерди колдобойм, колдой турган учур келгенде колдоп эле жїргєм. Азыр єтїп аткандардын баары негизсиз митингдер. Мисалы, кечээки митингди карагыла, уят да ушундай митинг кылуу.

САБИРОВ АЧКАЧЫЛЫК КАРМАДЫ СИЗОдо камакта жаткан мурунку Социалдык єнїктїрїї министри Равшанбек Сабиров Бишкек шаардык сотунун чечимине макул эместигин билдирип, кургак ачкачылык жарыялады. Буга чейин маалы болгондой 12-мартта акыйкатчы Турсунбек Акундун тапшырмасы менен акыйкатчы аппаратынын кызматкерлери УКМКнын СИЗОсунда болуп, камактагы Равшан Сабировдун шарттары менен таанышып чыгышкан болчу. Акыйкатчынын басма сєз кызма-

тынын маалыматына караганда, ушул тапта ал жїрєк оорусу менен жабыр тартып жатат, бара-бара ал врачтын кєзємєлїнє муктаж болот. Камоо шарттары боюнча УКМК кызматкерлерине доомат жок. Бирок, Р.Сабиров Бишкек шаардык сотунун чечимине макул эместигин билдирип, Жогорку сотко арыз менен кайрылмакчы. Анын ою боюнча, сот тарабынан процессуалдык нормаларды бузуулар болгон.

Редактордун орун басары: Тєлєбїбї КАСЫМАЛИВА

Электрондук каттар їчїн дарегибиз: aybatkg@mail.ru

Редакциялык жамаат:

Редакцияга келген материалдар жана сїрєттєр кайтарылбайт.

Улукбек КУТМАНБАЕВ Акинай АЙДАРОВА Мелис АРТЫКОВ Мирбек АСАНАЛИЕВ Самара САЛАМАТОВА

Гезит редакциянын компьютердик басма бєлїмїндє терилип, жасалгаланды. Жарнама бєлїмї: 0555 71 96 78, 0772 14 79 42

Гезитте жарыяланган материалдар редакциянын кєз карашын чагылдырбайт. Макала жана интервьюлардагы чындыкка дал келбеген маалыматтарга макала жазган жана интервью берген инсандар єздєрї жоопкер. Жарнамалардын мазмунуна жарнама берїїчїлєр жооптуу. Жарнамалык материалдар:

Кыргыз Республикасынын Адилет министрлигинде катталган, Каттоо № 1853 Гезит «ММК колдоо боюнча борбор» фондунун басмаканасында басылды Гезит келишим баада.

Буйрутма №654

Нускасы: 5000


3

УЧУР

Ишенбай АБДУРАЗАКОВ, коомдук ишмер:

«АР БИР АДАМ БИРЄЄНЇН ЭНЧИСИНЕ КОЛ САЛБАЙ, АК ЭМГЕГИ МЕНЕН БАЙЫСЫН» - Ишенбай агай, бїгїнкї саясатчылар от менен ойногондой эле иш кылып атышкандай. Жєнєкєй жаран катары, менде єлкєнїн бїтїндїгїнє доо кетип калбайбы деген коркунучтар жаралып атат. Бийлигин да, оппозициясын да бир ынтымакка чакырган, аксакалдык кебиўизди айтарсыз… - Кыргызстан – кичинекей єлкє. Бирок, кичинекей єлкє деп эле алсыз болуп калбашыбыз керек. Кудайга шїгїр, кен-байлыктарыбыз, башкалар суктана турган жаратылышыбыз бар. Анан ушундай Ата-Журтубуз їчїн эмгек кылганга даяр, Мекенин сїйгєн, ал їчїн кам кєргєн адамдар кєп болмоюнча, мамлекетибиз алдыга жылбайт. Мен ушундай оюмду айтып эле келатам. Уккан киши жок, укса да жасаган киши жок. Ошого карабастан, какшап эле айта бериш керек болуп калды, бирєєсї болбосо бирєєсїнїн кулагына кирер. Биринчи президентибизди айдап ийдик, экинчиси келди эле мурункусунан да жаман болуп чыкты. Ошондуктан, эл єзї «муну да кєрдїк, муну да кєрдїк» деп ойлоно турган убакытка келдик. Парламентаризм аркылуу партиялардын ролун кїчєтєбїз деп жатабыз, европалык стандарт менен карасак бул туура жол. Партия деген єлкєдєгї кырдаалды оўдош їчїн єздєрїнїн саясат жїргїзїї їчїн тїзїлєт да. Бирок бул система бизде жаўы курулуп

аткандыктанбы, айтор, бизде партиялар жеке кызыкчылыгын кєбїрєєк ойлоп кетип жатат. Бул туура эмес кєз караш. Азыр кайда барсаў депутаттарды «оюна келгенди оттой беришеби» деп сындап атышат. Парламенттин ишин кєрїп атабыз, курамын кєрїп атабыз. Айрым депутаттар эмнеге келип отурганын да билбейт, билими начар, єзїмчїл. Депутаттардын жарымы такыр жолотпой турган адамдар. Депутаттар десе баары эмес, алардын арасында мекенчил, эли їчїн кїйїп-бышкан, билимдїїлєрї да жок эмес. Бирок, жарымынан кєбї элдин купулуна толбой атат. - Буга ким кїнєєлїї? - Бул суроонун пайда болгону туура. Кєп депутаттар акчасын чачып, жеке кызыкчылыгы їчїн депутат болуп келиптир, бирок, эл деле алардын акчасына алданып, же жердешчиликке, непотизмге алдырып добуш берип коюп атпайбы. Бїгїнкї парламент мына ушундай добуш берїїнїн жыйынтыгы да. Ар бирибиз жашаган жерибизде билим, маданият деўгээли жогору, адеп-ахлактуу кыз-жигиттер бар да, ошолорду колдоого эмнеге болбосун? Азыр, айрыкча, адепахлак маселеси катуу болуп атат. Эл уурулукка, талоончулукка кєнїп алды. Илгери кыргыздарда ууру деген эў жаман адам катары аталып, ата-энесинин аброюна шек келтирчї. Азыр болсо бирєєнїн эмгегин талап, тартып алган нормалдуу кєрїнїшкє айланып

ЖАЙДАК ТЄШ «ПАТРИОТТОР» «КУМТЄРДЇ» ОЮНГА АЙЛАНТЫП, КЫРГЫЗСТАНДЫ ЖАРГА ТАКАБАЙБЫ?

Учурубуздун саясый айдыўында «Кумтєр» маселеси башкы орунду бербей келет. Буга чейинки парламенттик шайлоодо утулгандар дагы, утуп чыгып єздєрї каалаган кызматтарга илинбей калган саясатчылар дагы карапайым элдин кєзїнє «Кыргызстандын чыныгы патриоту» катары кєрїнгїсї келип, мурда-кийин алтын кени тууралуу таптакыр ооз ачпагандар, ал тууралуу таптакыр тїшїнїгї жоктор дагы кєчєдє дагы, парламент триубнасында дагы кыйкырып чыга баштады. Алардын негизги жападан жалгыз максаты эле шайлоочулардын алдында єздєрїнїн атын таанытып, упай топтоп алуу болуп келгени жашыруун деле болбой калды. Бул максаттан алып келгенде «Кумтєр» темасы утулууга алып келбей турган, тоо-кен єндїрїшїнєн тїшїнїгї жок карапайым элдин бїйїрїн кызыта турган маселе. Бїгїнкї кїндє «Кумтєр» маселеси тууралуу дасыккан адистер, эксперттерден бєлєк бир да адам, саясатчы келишимди денонсациялоодон, же аны кайра баштан карап чыгуудан Кыргызстан канчалык деўгээлде чыгымга дуушар болорун айткан жан жок. Болгону «Бардыгы эл їчїн» деген кургак лозунгдары менен кыйкырып чыккандары гана болбосо. Мына ушундай кыйкырыктардан улам єткєн жылы Кыргызстандын «Центеррадагы» акциялары єз баасын їч эсеге жоготуп, натыйжада бюджетибизге тїшє турган бир нече миллиондордон куру калдык. Дагы кыйкырыктар уланып, келишимди денонсациялоого барсак, анда пенсия-пособия дегендердин атын угууга да зар болуп калышыбыз мїмкїн. Ошол эле учурда «Кумтєрдє» иштеп їй-бїлєсїн багып жаткан эки миўден ашуун мекендештерибиз жумушсуз калышат. Мына ушул маселелер биздин жайдак тєш «патриотторубузду» ойлондурбай жатканы кызык. Кыязы алар їчїн бир гана саясый упай топтоо, бийликтин бийик тепкичине жетїї гана негизги максат окшойт. Азырынча кеч боло электе ойлонбойлубу?!

калганы єкїнїчтїї. Азыр эл єзїнїн алдында, Кудайдын алдында ушундай жаман нерселерден тазаланыш керек болуп турат. Эл оокаттуу, тыў болгону жакшы, бирок ар бир адам ак эмгеги менен байысын да, бирєєнїн, мамлекеттин энчисине кол салбай. - Бийлик коррупция менен кїрєш жїргїзїп атканын айтып келет, сиз ушуга ишенесизби? - Коррупция деген бир балээ, эл їчїн кырсык. Эгерде биз коррупцияны жеўе албасак, проблема чечилбейт… - Бир катар депутаттар камакка алынды. Бийлик муну коррупция менен кїрєш экенин айтса, айрымдар муну саясый куугунтук катары баалап атат. Сиз кандай дейсиз? Ошол эле Камчыбек Ташиев, Нариман Тїлеев, Садыр Жапаровдорду мисалга алсак… - Мисалы, Нариман Тїлеевдин кылмыш ишинин быкы-чыкысын мен билбейт экенмин. Эми мэр болуп турганда мамлекетке зыян келтиргенин айтып атышат. Ал эми Ташиев болсо, айланайын, єзїн кєрсєтїп койбодубу? Депутат жасай турган ишпи ошол? Тосмону секирип єтїп атканын кєргєн адам кантип куугунтук деп айтат? Айланасындагы жакын адамдары ал эмне иш кылбасын колдоого алып, куугунтук дей берет. Бирок калыс караган адамдар дагы бар да. Азыр баарыбыз мыйзамды сыйлаганды їйрєнїшїбїз керек. Карап отурсаў азыр жаштар деле бузулуп баратат, материалдык кызыкчылыкты карап калышты. Бирок, ошолор менен катар эле мамлекеттин келечегине кайдыгер эмес жаштар бар. - Эки депутатты айтып, Садыр Жапаровду айтпай койдуўуз. Жердешиўизди таарынып калат дедиўизби? - Аны айтпай койгонумдун себеби, бул бала кээде болбогон эле бир нерселерди кыйкырып чыгара берет экен. Мисалы, Кумтєр боюнча жєн эле жулунуп чыга бериштин кереги жок. Кумтєрбї, башка маселеби, талдап, конкреттїї тїрдє далилдеш керек да. Эгерде чет єлкєлїк инвесторлор биздин єлкєгє зыян келтире турган иштерди жасап атса, аны айтып, оўдош керек. Айрым адамдар мындай нерсени опуза кылып, пайда тапкысы келип атпайбы? Анан эле инвесторлор бир нерсе берип, «оозун жаап» койсо, отуруп калып атышат. Мындай болбош керек. - «Кумтєр» тууралуу сєз башталып калды, жакында бул кен боюнча мамлекеттик комиссия жыйынтык чыгарды, аны менен канааттандыўызбы? - Чынын айтайын, мен бул комиссиянын иши менен тааныша элекмин. Бир гана нерсени айтып коеюн, «Кумтєрдї» улутташтырыш керек» дегендер бар, мындан

бизге пайда болбойт, зыян кєп болот. Ошондуктан, айрым кеткен кемчиликтерди ошол инвесторлор менен чогуу отуруп алып, оўдогонго али деле кеч эмес. - Парламентти таратуу їчїн атайын саясый топ тїзїлїп чыкты. Сиз бул аракеттерди колдойсузбу? - Эгерде азыркы парламент тарап, мунун ордуна, башка таза адамдар келсе мен макул болот элем. Бирок, жаўы шайлоолор болсо, кайра эле ушул кїчтєр келет да. Анда эмнеге убара болушубуз керек? Андан кєрє, менимче, ушулардын жасаган жакшы иштерин айтып, элдин кєзїн ачалы да. Эл «кой, мындай шайлоо болбойт экен, иштей тургандарды шайлайлы» деген деўгээлге жетсе бир жєн. Азыр жєн эле элди дїрбєтєбїз. - Жазында кайра революция болот экен деген сєздєр айтыла баштады. - Кєптєр революция менен тєўкєрїштїн айырмасын билбейт экен. Мындай аракет Кыргызстанды жакшы жакка алып барбайт. - Азыркы бийликтин жасап аткан ишине кандай баа бересиз? - Алыбек алына жараша. Бул байкуштарды да тїшїнїш керек. Кыйын кырдаалда иштеп атышат. Кескин кадамдарды жасаса болмок. Мисалы, президент ар бир маселе боюнча элге кайрылып турса жакшы болмок. Чындыкка таянып туруп, элге кайрылса, алар тїшїнєт, колдоого алат. - Азыркы оппозиция бийликке татыктуу оппонент болуп атабы? - Бул оппозиция кызык оппозиция экен. Оппозиция деген коалициянын жасаган иштерин талдап, «бул жасаганы туура эмес болуп калды, биз муну менен макул эмеспиз, бул маселени чечїї їчїн

бизде мындай сунуш бар» деп эл алдында айтып турушу керек да. Кыйкырып эле, тамдан секирип тїшкєн оппозиция эмес. Негизи биз демократия деген эмне экенин жакшылап тїшїнє албай атабыз. Эркиндик менен жоопкерчиликти айкалыштырганда гана биз жакшы демократияга ээ болмокпуз. - Президент жаўы саясый элита керектигин билдирди. Аларды кантип пайда кылууга болот? - Жаўы элита Кыргызстанга сєзсїз тїрдє керек. Элитанын эки мааниси бар. Бирєє парламентпи, єкмєтпї, чечим кабыл алууга катышып аткандар. Андан сырткары, интеллектуалдык элита бар. Алар коомдогу жаўылыктарды, прогрессивдїї идеяларды элге тарата турган, адилет жїргєндєр. Бир шылтоону бетке карманып эле, элибизди артка тартып аткандар элита эмес да. Эгерде президенттин айтканы чын болсо, ошолордун ордуна прогрессивдїї жаштарды колдоп, алып чыгышы керек. Бирок, аларды дагы тыйып кое албайт. Коомубуз жаўыча ойлонгон, дїйнєлїк процесстердин жїрїшїнєн кабардар болуп, єзїбїздїн жїзїбїздї сактоо менен бирге дїйнєлїк процесстерге кантип кошула аларыбызды билген, єлкєнї єстїрє турган жаўы элитага муктаж. Уучубуз кур эмес, андайлар бар. Ошолорго жок дегенде моралдык колдоо кєрсєтїш керек. Кыргызкиргиз болуп, уруу-урууга бєлїнгєн мода болуп кетти. Мунун баары феодалдык калдык. Азыр биз улут болуп жарала элекпиз али. Улут деген эмне? Улут деген мамлекеттин кызыкчылыгын сактап, калган башка єлкєлєрдєн артта калбай, алар менен теў тайлаша турган мамлекетти тїзїї їчїн аракет жасайт, єлкєдє жашаган бардык улуттар ошол мамлекеттин кызыкчылыгы їчїн кїрєшє турган атмосфера тїзїш керек да. Акинай АЙДАРОВА 15-март, 2013-жыл


4

АЛ-ТЫН

Аскар АКАЕВ, мурдагы президент:

ЦЕНТЕРРАДАН ТЇШКЄН 86 МЛН. ДОЛЛАРДЫН ДАЙЫНЫ КАЙДА?

- Аскар мырза, Кумтєр боюнча мамлекеттик комиссия жакында “Кумтєр долбоорун” ишке ашырууда мамлекеттик кызыкчылыкка зыян келген деген тыянак чыгарды. Мыйзам бузууга барган тиешелїї жетекчилерге укуктук баа берїїнї Башкы прокуратурага сунуштады. Аты аталган он чакты кишинин башында сиздин атыўыз жїрєт? - Мен президент болуп турган кезде, 2005-жылга чейин “Кумтєр” долбоорунда эч кандай мамлекеттин, калктын кызыкчылыгына каршы иш болгон эмес. Муну так айта алам: “Кумтєр” республиканын кызыкчылыгына багытталган. 2 0 01 - ж ы л б ол у ш у ке р е к . Ошондой болсо да 2000-жылкы шайлоодон кийинки парламенттик жыйындардын биринде “Кумтєрдїн жарыгы бар, ысыгы жок” деп, алданып калганыўызды белгилегендей болдуўуз эле. Сиз менен маек уюштураардын алдында да ошол учурду жыйынга катышкан кесиптештер менен чогуу эстедик. Эгер чын эле пайдасы аз болуп, катачылык кетирген болсоўуздар, ошону сезип туруп, эмне їчїн 2003-жылкы макулдашууну кайра тїзїїгє жол бердиўиз? Муну азыр эми мамлекеттик комиссия да, коомчулук да мамлекеттин кызыкчылыгы сатылып кетти деп белгилеп атышпайбы. Бардык пайда, киреше дїйнєлїк биржадагы баа менен белгиленет. Бїткїл дїйнє рынок экономикасы менен жашайт. Алтынбы, буудайбы, мунайбы – баарынын пайдасы баадан кєз каранды. 2003-жылга чейин алтындын баасы дїйнєлїк рынокто 400 доллардан ашкан жок. 1998-2002-жылдары 260 долларга тїшїп кеткен. Ошол жылдары баа арзан болгондуктан, Кыргызстан да, "Камеко" да Кумтєр долбоорунан чоў пайда кєрє алган жок. "Камеко" Кумтєрдї жаап кетебиз, киреше жок алтындан

15-март, 2013-жыл

деген. Бирок алтындын баасы кєтєрїлєт деген їмїт менен иштеп калышты. Пайда дегенде ошону айтып атабыз. Акыркы он жылда ал тєрт эсе єстї. 2003-жылдан баа єсє баштады. Экинчи келишимдин арты менен биринчи жолу 2004-жылы бюджетке 1,5 млрд. сом салык тїштї. "Центерра" аркылуу Кыргызстан жєнєкєй акцияларынын аз эле бєлїгїн сатып, биринчи жолу шериктеш мамлекеттер ичинде Социалдык фонд уюштурганбыз. Ошол фонддо 86 миллион доллар бар болчу. Сегиз жылда їч революциялык бийлик алмашты. Бирок ошол фонддун дайыны жок: элдин кызыкчылыгына пайдаланылдыбы же революциялык лидерлер бєлїп алыштыбы єз кызыкчылыгына? Мына ушуну далилдеш керек. Мен дагы бир нерсени айтайын: ошол келишимдин долбоорун Кыргызалтын мекемеси иштеп чыгып, єкмєттє ийне-жибине чейин талкууланып, андан кийин мамлекеттик комиссия тїзїлдї. Андагы єкмєттїн мїчєлєрї, депутаттар ошол Кыргызстандын їлїшї туурабы, калыс бєлїндїбї, же кєбї "Камекого" єтїп кеттиби деп карап, парламентте талкууланып, анан гана ишке ашкан. Бир киши, же бир уюм кабыл алган эмес. - Ошол эле мезгилде Кыргызалтындын мурдагы жетекчиси Дастан Сарыгулов 2003-жылкы макулдашуу Жогорку Кеўештин, эксперттердин толук кароосунан єткєн эмес, коррупциялык аракеттер болгону айкын деп билдирїїдє? - Дастан Сарыгулов бул жерде курулай калп айтып атат. Атайын мамлекеттик комиссияда ошол кездеги депутат Акылбек Жапаров да болгон, эсимде, башка депутаттар да иштеп, Канадага чейин барып келишкен. Комиссиянын жыйынтыгын парламент бекиткен. Ал эмес, кєз карандысыз

эл аралык эксперттер да тартылган. Ал документтердин бардыгы єкмєттє бар да. Ошондуктан бул жерде Сарыгулов жеке кызыкчылыгын бийик коюп сїйлєп атат. - Ошол эле мезгилде Темир Сариев башында турган мамлекеттик комиссия да 2003-жылкы келишим эў эле пайдасыз болгон деген тыянак чыгарып жатат. "Кумтєр" компаниясындагы 67 пайыз акцияны 33 пайызга алмаштыруу аркылуу Кыргызстан “Кумтєр” долбоорун иштетїї укуктарынан ажырап калган деп айтып атат... - Комиссия бир беткей тыянак чыгарып, элге толук маалымат бербей атат. Ошол "Центерра" тїзїлгєндє "Камеко" ишканасы Кумтєрдєгї їлїшї менен эле эмес, Монголиядагы, АКШдагы алтын кендердеги їлїштєрї менен кирген. Анан їлїштєрї "Центеррада" кєбїрєєк болот да. Эл аралык биржалардын єз мыйзамдары болот. Майда-чїйдє компанияларды эл аралык биржада эки чайнап, бир жутуп коюшат. Ошон їчїн ири гана оюнчулар кирип, киреше таба алат. Анын баары эсептелип, такталган. Мамлекеттик комиссиянын да чечими бар. Ал кезде комиссиянын тєрагасы Темир Сариев да депутат болчу. Ал да добушун берип, колдогон. - Сиз Америкадагы, Монголиядагы алтын кендеринин їлїштєрї да кирген деп атасыз. Мамкомиссиясы болсо ал жерде “Кумтєрдє” баары бир негизги їлїш болгон, ал кичирейтилген, ал эми Боро/Гацуур сыяктуулардын їлїштєрї кєбєйтїлгєн, бул жерде да жеке кызыкчылыктар болгон деп тыянак чыгарып атат? - Бул эмоция гана. Эмне їчїн ошол кезде депутаттар каршы чыкпай, колдоп беришти? Ал кездеги эки парламент теў бїгїнкї парламентке караганда кыйла легитимдїї парламент болгон. Ал кездеги эки келишим теў ошол парламенттин элегинен єткєн. Айлап талкуулашкан. Ал бїдємїк чечилген маселе эмес. - Аскар мырза, албетте, сиз президент болчусуз. Бирок бул документке єкмєт башчы Николай Танаев менен Кыргызалтындын ошол кездеги башчысы Камчыбек Кудайбергенов кол койгон. Сиздин ошол жооптуу кызматкерлерге ишенимиўиз канчалык эле? - Ошол мезгилдери Турсунбек Чынгышевге, Дастан Сарыгуловго, 2003-жылдан кийин Николай Танаев менен Камчыбек Кудайбергеновго ишенбегенге эч кандай негиз болгон эмес. Себеби ар бири кесипкєй адамдар болушкан. Туура, эки келишимде теў кемчиликтер болгон. Себеби Кыргызстан андай чоў келишимдерди биринчи даярдап, дїйнєлїк компаниялар менен сїйлєшїїлєрдї жїргїзїп...

- Мына, он жыл єттї, талаш-тартыштар чыгып атат, ошол 2003-жылкы келишимди бузбай, ошол мурдагы 1993-жылкы бойдон калтырсак кандай болот эле деген ой келбейби сизге? Азыр эми ар кыл кєз караштар айтылып атат. Ошол эле Дастан Сарыгулов, эгер 93-жылкы келишим бузулбай калганда 3-4 млрд. доллар алмак, ошондон кол жууп калды деп атат. Сиз башкача жол менен кетсек болмок экен деп ойлонбойсузбу? - Карындашым, дїйнєдє бир гана жол бар: єлкєгє, элге пайда алып келїї їчїн дїйнєлїк рынокко чыгуу керек. Сурап кєрїўїзчї, чийки затты же байлыкты сатып, кирешесин алуунун биржадан башка жол барбы? Андай жол жок. Ошон їчїн "Центерраны" уюштуруу боюнча "Камеконун" сунушуна республика макул болгон. Ошол экинчи келишимден кийин республика пайдасын кєрє баштады деп айтып атпаймынбы. Дастан Сарыгулов иштеген жылдарда бир цент да пайда тїшкєн жок. Биржага чыкпаса, алтындан эл, мамлекет кантип пайда кєрєт? Ошонун негизинде жанагы 86 миллион долларлык Социалдык фонд тїзїлгєн. Бакиевдин да, кийинки революциялык бийликтин убагында да ал жєнїндє сєз жок. Ал эми Дастан Сарыгулов айткан миллиарддар жєнїндє биринчи сєз болгон жери жок. 2005-жылы 24-марттагы тєўкєрїштєн кийин эле Бакиев премьер-министр Данияр Їсєновду башына коюп, башкы прокурор Азимбек Бекназаровду кошуп, чоў комиссия тїзбєдї беле. Эсиўиздерде бардыр, ошол Акаевдер алып кеткен миллиарддардын баарын таап келип, кыргызстандыктарды байытып, жыргатабыз деген. Эсиўиздерден чыга элек болсо, Їсєнов менен Бекназаров эл аралык изкубар Либерманды жарым миллион долларга жалдабады беле. Кийин Конгантиев баш прокурор болуп турганда "Либерман Акаевдин бир да цент байлыгын тапкан жок" деп айтпадыбы. Ошондон кийин да ушу миллиарддарды алып кетиптир дегенге ишенгендерге мен таў калам. Мунун бардыгы – каралоо. Сарыгуловдуку болсо мага тїшїнїктїї. Сарыгуловдун чоў катасы – биринчи келишимге єкмєт менен макулдашпай, єзїнчє чечим чыгарып, "Камекого" салыктардан кєп жеўилдиктерди берип койгон. Мына, ошол єзїнїн колу коюлган документи бар. Комиссия эмне їчїн аны айтып, кєргєзбєйт? Ошону ачып чыккандан кийин Сарыгуловду кызматтан бошотконбуз. Мына он жылдан бери мени жамандап келатат. - Сиз єзїўїз байлыкты козгоп калдыўыз, Аскар мырза, сиздин байлыктарыўыз жєнїндє жоромолдор кєп айтылып келатат. Ошолордун бир-

экєє тууралуу єз оозуўуздан жооп уккум келип жатат. Биринчиси - сизди Тїркияда, Кемер деген жерде салабаттуу отель курдурган дешет. Чынбы? - Жок. Менин эч кандай эч жерде їйїм, мейманканам да жок. Айткан адамдар далилин кєргєзїш керек. Эгер Акаевдин їйї болсо, барып конфискация жасашсын. Акаевдин байлыгын, Кыргызстандан да, Тїркиядан да, Америкадан да издешти. - Женевада Майрам айым Акаева менен кыргыз журналисттеринин бири интервью алды. Уксаўыз керек. - Уккан жокмун.

- Ошондон улам ошол эле жоромолдорго байланыштуу экинчи суроо?.. -Менин улуу кызым Бермет Акаева 90-жылдары мен президент болуп турганда он жыл ошол жерде эл аралык уюмдарда иштеген. Майрам Акаева Женевага байлыгына барып жаткан жок. Кызына, небересине барып атат. Неберени кєрїш керек, кызын колдош керек. Эў негизги байлык - бала-бакыра. Биздин негизги байлыгыбыз – тєрт балабыз, тєрт неберебиз. - Негизги тема боюнча акыркы суроо: Мамлекеттик комиссиянын сунуштарынын негизинде эми Башкы прокуратура териштирип, тергєєчї барса сурак берїїгє даярсызбы? - Билесиздер, мындан сегиз жыл мурда, Бакиевдин убагында эле Башкы прокуратура ондогон кылмыш ишин козгогон. Майрам Акаеваны айтып кеттиўиз, ошол ар бир райондо ачкан балдардын билим борборуна байланыштуу кылмыш ишин ачып, бардыгы негизсиз экен деп кийин жапкан. Кумтєр боюнча да, чек ара боюнча да кылмыш ишин козгошкон. Ал кезде изилденбеген маселе калган эмес. Бул деле эч кандай негизи жок саясий иш. Бїгїн республикада саясий абал татаал. Аны кєрїп турам. Экономика болсо сегиз жылда кыйроодон чыккан жок. Элдин турмушу тємєндєп кетти. Мындайда Акаев акыркы киши болуп чыга келет. Ошондуктан элдин кєўїлїн буруу максатында гана саясий оюндар деп эсептейм. - Кыргыз єкмєтї менен Канада ишканасынын ортосундагы маселе кокус эл аралык сотко чейин жетип калса, анын тыянагы кандай болушу мїмкїн? - Кыргызстандыктар деле жакшы турмушка татыктуу элбиз да. Андай маселелердин бардыгы дипломатиялык жол менен чечилет. Эгер сотко чыкса, Кыргызстан эл аралык сотто эч качан ута албайт. Ошондуктан алар менен сыпайы, дипломатиялык жол менен сїйлєшїп, чечиш керек.


5

АЛ-ТЫН

Дастан САРЫГУЛОВ, коомдук ишмер:

“АКАЕВ КАЛП АЙТЫП ЖАТАТ” - Сиз Кумтєр боюнча президентке жана парламентке кайрылуу жолдодуўуз. Кайрылуунун єзєгї туурасында айтып берсеўиз? -Кыргызстан албай калган 2003-2012-жылдардагы 3 млрд. долларды кыргыз элине кайтаруу аракетин кєрбєйсїўєрбї деген сунуш менен кайрылгам. Бул элге єтє маанилїї да. Анда мен “Центерра” менен тїзїлгєн документ коррупциялык, акылга сыйбаган келишим болгон деп кєрсєтїп бердим. 1993-1994-жылдары Кумтєр боюнча келишим беш жолу Жогорку Кеўеште, сегиз жолу єкмєттїн жыйындарында талкууланган. Ал эми “Центерра” боюнча келишим єкмєттїн жыйынында бир да жолу талкууланган эмес. Ага ошол кездеги премьер-министр жалгыз єзї кол коюп койгон. Коррупция оркоюп кєрїнїп турбайбы. Эў негизгиси, эгер “Центерра” болбосо, Кумтєр єзїнїн ишин 1994-жылдагы келишимдин негизинде уланта берсе, 67% пайдадан Кыргызстандын їлїшї катары анда 2,8 млрд. доллар кыргыз элине тиймек. Мен ошого кїйїп атам. - Аны кантип кайтарып алыш керек? -Мен бїгїн президент Алмазбек Атамбаевге ачык кат жаздым. Ошондо бул акчаны кайтарып алуу жолдору бар экенин айттым. “Коомдук шартта, эксперттер тобу сиз колдосоўуз ошонун аракетин кылалы. Канада болобу, Нью-Йорк болобу, Евроби-

римдик болобу, сотко доо арыз даярдайлы” дедим. Ал жерде биз эки єтїнїч менен кайрылабыз. Биринчиден, 2004-жылдагы “Центерра” менен кол коюлган келишим коррупциялык, демек кылмыштуу деп табылсын. Экинчиден, “Центеррадагы” мурдагы єнєктєш “Камеко” Кыргызстанга 3 млрд. доллар єзїнїн 67 пайдадан тїшкєн їлїшїн тєлєп берсин деп кайрылыш керек. Єздєрї салыкты тєлєбєгєндї айоосуз жазага тартат, анан коррупцияга каршы чыгышат. Ошону негиздеп бериши керек. Эгер 2003-жылдагы келишим болбосо, Кыргызстан 3 млрд. долларды алмак. “Центеррага” берип койгон їчїн албай калды. - Ушул маселе боюнча так маалыматыўыз барбы? Негиздеп бере аласызбы? - Баарын жєнєтїлгєн катта негиздеп, эсебин айтып бердим да. - Ушул каражаттарды албай калганы їчїн сиз мурдагы президент Аскар Акаевди кїнєєлєп жатасызбы? - Жалаў эле Акаев эмес, ошол “Центеррага” тиешеси бар министрлер, ал келишимди тїзїп, аны колдогон депутаттар, адистердин баары кїнєєлїї Акаев баш болуп. 20 жылдан бери биз сырттан карыз акча сурап келатабыз. Эми карыз сурабай эле єзїбїзгє тиешелїї 1994-жылкы келишимдин негизинде Кумтєрдїн биз ала турган 67 пайдасынан 3 миллиардды эмнеге биз карматып чыгарып жиберишибиз керек?

Ал їчїн кїрєшїш керек. Жогорку Кеўеш да талкууда, министр Сариев да комиссиясында бул маселени койгон жок. Келишимди оўдойбуз дейт. Оўдосо оўдосун, бирок акчаны алып келсин да. - Сиз айрым маектериўизде “Центерра” боюнча келишимге бир да талкуу болбой туруп кол коюлган деп айтып жїрєсїз? - Атїгїл єкмєттїн жыйыны болбоптур да. Бир да жыйыны болбоптур. Мен иштеген келишим 1993-1994-жылдардагы сегиз жолу єкмєттїн жыйынында каралган. - Акаев єзї бул боюнча бир катар талкуулар болгонун айтып жатат? - Мен Садыр Жапаров жетектеген комиссиянын материалына таянып айтып жатам. Анткени 2003-жылы менин Кыргызалтындан кеткениме беш жыл болгон. Эгер адистердин катышуусу менен талкууланса, анда мындай жыйынтык болбойт эле, “Центеррага” єтїп кетпейт эле да. - Сиздин ошол кезде кызматтан кетишиўиз да Кумтєргє байланыштуу болгон деп айтылып жїрєт. Маалыматтарга ылайык, биринчи келишимге сиз эч ким менен макулдашпай туруп эле кол коюп койгон экенсиз. Анда “Камекого” бир катар салык жагынан жеўилдиктер берилип калган экен. Ушул чынбы? - Акаев калп айтып атат, 1998-жылы “Камекого” жеўил-

диктерди бериптир деп. Бул акылга сыйбаган иш да. Себеби 1994-жылкы келишим 29 министрлердин колу менен токтом аркылуу кабыл алынган. Мен ага толуктоолорду киргизе алмак эмесмин. Мен толуктоолорду киргизген учурда да Салык кызматы тоготмок беле!? Бул жєн эле бет тырмалык да, мага

жалаа жабуу да. Мени ал їчїн эмес, Акаевди тынбай сындаганым їчїн алган. - Башкы прокуратура Кумтєр келишими боюнча кылмыш ишин козгоду. Мамлекеттин кызыкчылыгына каршы келген келишим тїздї дегендердин катарында сиздин атыўыз да аталып жїрєт. Буга кандай карайсыз? - Ошону Сариев жетектеген мамлекеттик комиссия калыс карабай койду. Кумтєрдїн биринчи кадамы 1997-жылдан 2002-жылга чейин єзїн толук актады. Кумтєрдї курду, насыяны алды, долбоордогу белгиленген кєрсєткїчтєрдїн бардыгына жетти, насыянын їстєгїнєн кутулду. Мен бул ийгиликтїї этап деп эсептейм. Ал эми 2003-жылы, андан ары кылмыштуулук, коррупциялык, мамлекетти жана кыргыз элин пайдадан кур калтырган келишим деп ачык айтпай, кїнєєнїн баарын мага жїктєп койбодубу. Бул саясий оюн, саясий каралоо, калыстык, адилеттїїлїк эмес. - Анда бул дооматтарды четке кагасызбы? - Жакын жолотпойм. Аны далилдеп берсин да. Мен келесоо эмесмин да, ал убакта Акаев менин артымдан катуу куугунтукту баштаган. Аны билип туруп мен кантип жеўилдиктерди киргизем? - Эми бул боюнча териштирїїлєр жїрє турганы айтылууда. Андай болсо сиз жооп берїїгє даярсызбы? - Эгер менин кїнєєм болсо, жооп берїїгє даярмын. Azattyk.kg 15-март, 2013-жыл


6

БИР БЇРКЇМ МАРКУМ ОСМОНОВ “КЫЗТЕКЕ” ДЕСЕ, БЕКНАЗАРОВ “САЙПАНАЛАР” ДЕЙТ

Маркум, бир кездеги белгилїї саясатчы Бекмамат Осмонов саясаттагы эки жїздїїлїктї, тымызын кєрє албастыкты, ичтен сатмайды “кызтеке саясатчылар” деп койчу. Эми мындайлардын азабы А. Бекназаровдун намысына катуу тийгенби? Оппозицияда саналуу гана адамдар калганын маалымдап “ Кызматка барсын, иштесин. Буга ичи тардык жок. Болгону, 2-3 айдан кийин кызматтан алынып, оппозицияга да, бийликке да кошула албай орто жолдо калаары кейитет. Анткени, саясий абал курчуган мезгилде саясатчылар артты кылчайып карап, бїгїн министр болом, эртеў мени кандай тагдыр кїтєт, жєн эле жаманатты болуп калбаймбы деп ойлонушу шарт. Ээрден шыпырылаары менен беттерин тултуйтуп, оппозицияга кошулуп алуу, саясий сайпаначылык кєнїмїш адатка айланып бара жатат. Мындай сайпаначылыктан депутаттар да куру эмес. Кыргыз саясаты мына ушундай саясий сайпаначылыктан арылбасак, саясий сайпаналардын бийлиги жїрїп, соттор менен да, камактагы депутаттар менен да соодалашып жатышат. Мындай сайпана саясаттын жыйынтыгы жакшылыкка алып барбайт», - дейт Бекназаров.

ШАГЫ “СЫНБАГАН” ШАМИЛ ЖАНА ИСАКОВ

КСДП фракциясынын депутаты тактык жагынан такыр бир тажабаган Исмаил Исаков Кыргызстанда вице-премьер-министрлердин баарын кыскартуу керектигин Жогорку Кеўештин жыйынында сунуштап чыкты. Болгондо да жаўы эле шайланган вице премер министр Ш Атахановдун ЖКда ант берїї аземинин алдында айтып чыкканы кызык болду. Буга чейин бул эки инсандын ортосунда айрым бир кайым айтышуулар болуп келе жатканы коомчулугубузга маалым болсо керек. Ошентсе да Ш. Атахановдун адресине карата жеке пикир келишпестиктерден улам айтылып жатса керек деген пикирлер жаралган менен буга чейин кїч тїзїмдєрї боюнча вице-премьерлик кызматтын киргизилгени боюнча саясатчылар тарабынан бир топ сындар айтылганы да маалым. Исаковдун айтымында, кичи мамлекет болгон Кыргызстан їчїн мынча кєп вице-премьер-министрлик кызматтарды ачып алуу керек эмес болчу. «Єнїккєн чоў мамлекет Америкада бир президент, бир вице-президент, калганы бїт министрлер. Ал эми бизде болсо президент бїтїндєй аппараты, єкмєт аппараты, ошондой эле Жогорку Кеўеш аппараты менен отурганы аз келгенсип, дагы бир вице-премьерликти ачып алышты. Кызматтын кєптїгї маселенин чечилишин мындан да кечеўдетїїдє. Бир кат келсе, ал кат ар бир вицеден єтїп, анан премьерге жетет экен. Ошондой эле ашыкча чыгымдардын пайда болушуна алып келїїдє. Ошондуктан, бул кызматтарды кыскартыш керек», - деп, маселени кабыргасынан койду.

БАТКЕНДЕ КУТУРМА ООРУСУ КАТТАЛГАН

Баткен облусунун Кадамжай районундагы Айдаркен шаардык башкармалыгында 2013-жылдын 11-мартында С.Абаев кєчєсїнїн тургуну И.Якубованын музоосунда кутурманын белгилери пайда болгон. Бул тууралуу Чукул кырдаалдар министрлигинин маалымат кызматы билдирет. Музоо атып єлтїрїлїп, денеси атайын даярдалган жерде єрттєлїп, талапка ылайык кємїлгєн. Музоонун башы кесилип, лабораторияга жєнєтїлгєн эмес. Музоо менен И.Якубованын їйбїлєсїнєн 4 адам байланышта болгон. Азыркы мезгилде кутурма оорусуна каршы эмдєє алып жатышат. Абалдары жакшы.

ТЇЗЄТЇЇ

Гезитибиздин єткєн (2013-жыл. 8-март. №21) санында “Чолпонбаев жєнїндє икая” деген маалыматыбыз жарык кєргєн. Анда кеткен “Жаўы жер” деген партияны “Жаўы мезгил” деп, ал эми анын тєрагасы Аскар Базаркулов дегенди “Жаўы мезгил” партиясынын айрым мїчєлєрї деп окуп коюўуздар! Кетирген катаачылыктар їчїн Аскар Базаркуловдун їй-бїлєсїнєн жана туугандарынан кечирим сурайбыз!

А. СУРАНЧИЕВ ООЗ АЧСА БОЛО

Президент А. Атамбаев жакында телемаегинде коррупциялык иш аракеттерге каршы кїрєштїн экинчи этабы башталаарын маалымдаган эле. Президенттин айткан сєзїнїн ысыгы кете электе УКМКнын аындагы коррупцияга каршы кызмат ИИМдеги пара алууларга карата аесуз иш чабуул баштагандыктары маалым болууда. ИИМ министри Суранчиевди кызматка киришкени тууралуу ЖКнын депутаттарынын алдында ант бергенге жеткирбей Бишкеке –Торугарт машине жолунда кїзєттє турушкан Чїй облусунун МАИ кызматкерлери пара алып жаткан жерлеринен колго тїшїрїлдї. Ал иштердин аркасында бир топ жогорку катмардагы чиновниктер бар экендиги да айтылууда. Бир МАи кызматкери бир кїндїк шабашкасынын 700 сомун жогор жакка берери белгилїї болуптур. Бул иштерге удаа эле Ички иштер министрлигинин Академиясынын жетекчиси Алмаз Базарбаев жана анын орун басары Рахматилло Амираев паракорчулукка шектелип кармалды. Бул тууралуу Улуттук коопсуздук комитетинин басма сєз кызматы билдирди. Маалыматка ылайык, Рахматилло Амираев окуу жайда иштеген бир айымдан кызматтык маселесин оўунан чечип берем деп 100 миў сом алып жатканда кармалган. УКМК алдындагы Коррупцияга каршы кызмат Амираевдин иш бєлмєсїн тинтїї учурунда башка валютадагы ири єлчємдєгї акча табышкан. Академиянын жетекчиси Алмаз Базарбаев пара алууга катыштыгы болгон деп шектелїїдє. Азырынча, кармалган жетекчилердин кєз караштары белгисиз. Бул окуя боюнча Кылмыш кодексинин “кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу”, “пара талап кылуу” беренелери боюнча кылмыш иши козголду. Академия жетекчилери Улуттук коопсуздук комитетинин тергєє абагына камакка алынды. Ал эми ИИМ министрлигине жаўыдан шайланып келген А. Суранчиев бул маселе боюнча ооз ача элек. Же болбосо, ИИМге бир аз убакыт жетекчиликке келип, жамаат менен жакшы келише албай кеткен кїч тїзїмдєрї боюнча вице- премьер-министр Ш. Атахановдун аталган тармактын кызматкерлерине карата чабуулу болуп жатабы дегендер да жок эмес.

ЧУНУЕВДИ ЧУКУП БАШТАШТЫ

МАМЛЕКЕТТИК АЙЫПТООЧУ К.ТАШИЕВ МЕНЕН С.ЖАПАРОВДУ 10 ЖЫЛГА, Т.МАМЫТОВДУ 9 ЖЫЛГА ЭРКИНЕН АЖЫРАТУУНУ СУРАНЫП ЖАТАТ

«Ата Журт» фракциясынын депутаттары Камчыбек Ташиев, Садыр Жапаров жана Талант Мамытовдун кылмыш иши боюнча мамлекеттик айыптоочулар аларды 9 жылдан 13 жылга чейин эркинен ажыратууну суранып жатат. 14-мартта сутто прокурор билдиргендей, депутаттар «Бийликти кїч менен басып алуу» беренеси боюнча айыпталууда. «Садыр Жапаровду жана Камчыбек Ташиевду 10 жылга, ал эми Талант Мамытовго 9 жылга кїчєтїлгєн тартип менен эркинен ажыратууну суранып жатабыз», - деди прокурор. Кубат Кожоналиевди болсо, кїчєтїлгєн тартипте 8 жылга эркинен ажыратууну суранышты. Ошондой эле прокурор К.Ташиевдин їч денесакчысына 3-4 жылдан жаза єтєєнї соттон суранды. 15-март, 2013-жыл

Тоо кен єндїрїшї боюнча агенттиктин директору Чунуев учурда эмне кылаарын билбей башы катып жаткан кези. Эптеп эле алтын кен єндїрїшїнє каршы чыгышкан элеттиктердин эбин таап, ызы чууун бассам дегенде эки кєз тєрт. Бийлик, айрым чиновниктер менен элдин ортосунда сыгылып, турган кези. Ошентсе да айрым бир ЖКнын депутаттарына жакпай же болбос айткандарын аткарбай койгонбу анын иштеген таржымалына токтолушуп, боктоп башташты. Чунуев мырзанын кумтєр алтын кенинде бир топ жыл иштегенин, анын кеўешчисине карата Башкы прокуратура коррупциялык иштери боюнча кылмыш козгонуна карабастан иштеп жатканын айтып чыгышты.

ОШ ШААРЫНДА КЫЗДАРГА СЕКСУАЛДЫК КЫЗМАТ КЄРСЄТЇЇГЄ ШАРТ ТЇЗЇП БЕРГЕН 5 САУНАНЫН АДМИНИСТРАТОРЛОРУ КОЛГО ТЇШЇРЇЛДЇ

Ош шаарында Ош шаардык ИИБнын кызматкерлери тарабынан єткєрїлїп жаткан «Розыск» аталышындагы операциянын жїрїшїндє «Ак шоола», «Жылуу суу», «Этас» сауналарынын администраторлору сексуалдык кызмат кєрсєтїїчї кыздарга аталган жайларда шарт тїзїп бергендиги їчїн колго тїшїрїлдї. Бул тууралуу Ош ШИИБнын басма сєз кызматы билдирди. Маалыматка ылайык, кармалган жарандар Ош ШИИБнын Убактылуу кармоочу жайында кармалууда. Бир жума аралыгында жалпы 5 администратор кармалды. «Розыск» операциясы улантылууда.


7

МАЕК ТЄР

Жалын ЖЭЭНАЛИЕВ, «Акшумкар» саясий партиясынын жаштар канатынын тєрагасы:

“ЕВРОПА, АКШ ЖАНА КЄПТЄГЄН МАМЛЕКЕТТЕР МЕНЕН ИШТЕШЇЇДЄБЇЗ” - Жалын мырза, сиз жетектеген жаштар канаты эмне иштерди аткарып жатат? - Бїгїнкї кїндє партиянын жаштар канаты 3 эў негизги багытта иш алып барууда. Биринчиден жаштарга, студенттерге жана мектеп окуучуларына дїйнє жїзїндє болуп жаткан жаштар саммиттери, конференцияларга, форумдарга жана чет мамлекеттерде болуп жаткан бекер окуу боюнча маалыматты таратууга кємєк кєрсєтїїдє. Экинчиден болсо студенттердин кєйгєйлїї маселелери болгон студенттик жатаканалардын акыбалы, жатаканалардын жетишсиздиги эмнеден болууда деген суроолорго жооп таап, жатаканалардын абалын жєнгє салуу боюнча иш аракеттерди пландаштырып жатабыз. Андыктан бул сыяктуу кєйгєйлєрдїн келип чыгуу себептерин аныктоо максатында азырынча жатаканаларда атайын сурамжылоо иштерин жїргїзїп жатабыз. Анткени, бул кєйгєйлєрдїн бул багытын быйылкы жылдын алгачкыларынан ушул жатакана маселесин кєтєрїп жатканыбыздын себеби, ЖОЖдордун кєпчїлїгї Бишкек шаарында жайгашып, окуй тургандардын кыялындагы ЖОЖдор дал ушул борбор калаада. Андыктан окуш їчїн алгачкы жата турган жай эў маанилїї. Муну менен катар эле окуп жаткан студенттер їчїн атайын кеўеш берїїчї борбор ачууну жайга жылдырып ачууну демилгелеп, пландаштыруудабыз. - Бул борбордун єзгєчєлїгї эмнеде? - Єзгєчєлїгї ар бир студент єзїнє тиешелїї маалыматты алуу

менен бирге эле айрым бир чечилбей жаткан маселелерин чечилишине кємєк кєрсєтїї болуп саналат. Андан сырткары, мектеп окуучулары менен иш алып бару󬬬. Азыркы тапта жаштардын башын бириктирїї боюнча системанын жоктугунан кєптєгєн кєйгєйлєр пайда болууда. Кємїлїп жаткан кєйгєйлєрдєн арылуу їчїн мектеп окуучулардын башын бириктире турган бирдиктїї система керек. Ошондо гана мектептеги кєйгєйлєр чечиле баштайт. Тилекке каршы мектептерде рэкетчилик єтє гїлдєп-єсїп, кулачын кенен жайып, жаштарга оор абалды жаратууда. Ал маселени мамлекет биртоптон бери чечейин деп жакшы эле аракет кылууда. Бирок менин пикирим боюнча, бул маселени - жаштар єздєрї чечпесе болбойт. Ошондуктан жакында биз бир жакшы демилге менен чыкканы жатабыз. Азырынча муну айтпай турайын, бул сыр боюнча кала турсун... - Жакшы иштерди жасап жатыптырсыўар... Дїйнє жїзїндє болуп жаткан жаштар самиттерине жаштарды алып барууга аракеттерди кєрїп жаткан экенсиўер, мында кайсы мамлекеттер менен тыгыз иштешели деген оюўар бар? - Кєбїнчє Европа мамлекеттеринен жана АКШдан келет. Жакында эле Борбор Азиядагы Америка университетинин студенттери Италияда боло турган саммитке жолдомо алып, даярданып жатышат. Ошондой эле Тїштїк Кореяга бир жылдык бекер окууга жолдомо ал-

КИРГИЗДЕР ЖАНА Д. БЕКЕШОВ

ЖКнын жыйынында мамлекеттик тил кыргыз тили боюнча мыйзам экинчи окуудан єткєрїлїп, їчїнчї окууга жєнєтїлдї. Буюрса, кабыл алынып калчудай болуп турат. Бирок, ушул турушунда кабыл алынабы же болбосо дагы бир комитеттердин талкуусунда шылынып сєєгї эле калабы азырынча так айтуу кыйын. Аталган мыйзам депутат К. Абдиев тарабынан жаўыдан даярдалып, биринчи окууга алынып келгенде оўдон, солдон чабуулга кабылганы маалым. Тилчи, бизнесмен Ч. Акуновдун кєўїлїнє туура келбей , И. Исаков тарабынан сынга кабылганда тил кїйєрмандары таў калышкан эле. Жана башка тил буруу депутаттардын каршы чыгууларын айтпай эле коелу. Кудум эле буга чейинки Акаев, Бакиев бийлиги тушундагыдай каршылыктарга тушукканына таў калбай кое албайсыў. Ошон їчїн “Тил мыйзамынын” кабыл алынганына 24 жыл болсо да иштебей келет.Бул мыйзамды талкуулоодо баягы эле жеке, тар кызыкчылыктар ойноп жаткандыгы байкалбай койбойт. Менин балдарым киргиз, мен єзїм кыргыз тилин билбейм, андыктан мамлекеттик бийлик кызматтарында иштей албай калат деген кєр пенделик. Буларга караганда кєзї азис депутат Дастан Бекешов “менин компюьтердеги программам Є, Ї. Ў тамгаларын окуй албайт. Эгерде “Тил мыйзамы” кабыл алынса, менин укугум тебеленип, мен мамлекеттик кызматта иштей албай калат экем, мен орусча гана окуй алам, дегени бир топ жїйєєлїдєй сезилди. Ошентсе да бир аргасы табылаар. Мамлекеттин кызыкчылыгы жогору эмеспи.

ган кыз їй - бїлєлїк шарттарга байланыштуу бара албай калды. “Акшумкар” саясий партиясынын жаштар канаты жакынкы арада Казакстандын Алмата шаарында єтє турган эл аралык форумга даярданып жатат. Муну менен катар май айында Астана шаарында боло турган дїйнє жїзїндєгї эў мыктыларды чогулткан жаштар форумуна катышууга белсенїїдє. Биздин эў негизги єнєктєшїбїз Казахстандык алдыўкы студенттик жана жаштар уюмдары болуп эсептелинет. - Самиттерге катышып келгендердин тажрыйбаларын колдонуу боюнча кандай пландарыўар бар? - Биз бул иш боюнча жакында эле иштеп баштаганыбызга байланыштуу азырынча бир топ ой максаттарды кєздєп жатабыз. Албетте, башка мамлекеттердин тажрыйбасын Кыргызстанга киргизїїгє кантип болбосун! Ошол себептен оў таасир эте турган тажрыйбаларды єзїбїзгє камтууга аракеттерди кєрмєкчїбїз. - Силердин жаштар канатынын мїчєлєрїнїн курамын кимдер тїзєт? - Чынын айтканда азыркы тапта биздин партиянын жаштары єтє биримдиктїї десем жанылышпайм. Бизде ар кайсы жогорку окуу жайлардын мыкты, чыгаан жаштар чогулуп иш алып барууда. Толук ишеним менен айтала турганым, Кыргызстанда биздин жаштар канаты алдыўкы сапта турат. - Жакында президент Алмазбек Атамбаев саясий элитаны жаштар менен толукташ керек деп чык-

“АЛЬФА ТЕЛЕКОМДУН” МУРДАГЫ ЖЕТЕКЧИСИ ЇЙ КАМАГЫНА ЧЫКТЫ

падыбы? Буга кандай кєз карашта болуп жатасынар? Дегеним саясий партиянын жаштар канаттары кандайдыр бир курал болуп бийликке бара албай калганын 20 жылдагы тарых тастыктайт. Силерде андай коркунучтар жокпу? - Эми тилекке каршы бийлик тарабынан андай сєздєр бир канча жолу айтылып келген. Бирок, конкреттїї тїрдє жаштардын бийликке келїїсїн акыркы 3 жылдын ичинде кєрє алган жокмун. Анткени менен Алмазбек Атамбаевдин бул демилгесин ажо катары биринчи жолу айтып жаткандан кийин, толугу менен колдойм, кантсе дагы жаштардын тажрыйбасы аз болсо дагы, алардын ой жїгїртїїсї жаўыча. Ал эми жаштар саясатчылардын

“Мегаком” байланыш операторуна ээлик кылган “Альфа Телеком” ишканасынын мурдагы жетекчиси Азамат Мурзалиев їй камагына чыкты. Мындай чечимди Бишкектин Биринчи май райондук соту чыгарганын анын адвокаты Виктория Каргабаева маалымдап чыкты. Адвокаттын айтымында, жактоочу тарап Мурзалиевдин ооруп жатканын жїйєє кармап, сотко єтїнїч келтирген. «Альфа Телекомдун» мурдагы башкы директору Азамат Мурзалиев жана анын кеўешчиси Алмазбек Абеков, ошондой эле “Новострой сервис” ишканасынын башчысы Аман уулу Кенжебек ишканага ири єлчємдє акчалай зыян келтирди деген айып менен былтыр январь айында камалган болчу. Айыпталуучулар єздєрїнє коюлган дооматтарды четке кагып келишет.

колунда курал болуп калууда дегенге мен толугу менен каршымын, башка партияларды жаштардын ролу кандай билбейм, бирок биздин партияда жаштардын сєзї биринчи орунда турат. 25-ноябрда болгон шайлоодо кайсы партияда биринчи катарда 21 жаштагы студент болду? Биздин лидер Темир Аргембаевич мага тууган эмес же мен акчалуу эмесмин, мени алдыга умтулган жаш катары алдыўкы катарга койду. Андан соў биздин партиянын алдыўкы адамдарынын бир Тынчтык Конушбаев жаштарды колдоп алдыга сїйрєп кетти бул шайлоодон. Ошол себептен биздип партияда мындай терс кєрїнїштєр эч качан орундалган эмес. Маектешкен Улукбек КУТМАНБАЕВ

М.ЧОЛПОНБАЕВ АБЛОМ БОЛУП, ЭМИ М.НИЯЗОВ КАНТЭЭР ЭКЕН?

Мукар Шалтаковичти кимдер билбейт. «Кыргызстанды сактоо» деген кыймылынын кєзїрї болуп жїрєт. Аны жандагандардын алдыўкы сабында ырчы Момбеков бар. Гитарасынан башка эч бир кишиси жок. Буга чейин деле бул топ бир топ митинг, пикеттерге катышып келишет. Бирок, 5-10 миў киши чыгарабыз деп, чамынганын кулагыбыз чалбаптыр. Анан эле 13-мартта тїмєн элди Ала Тоо аянтына чогултабыз дешип, опурулуп калышыптыр. Чынында ага деле бийликтин бир аз билармандары чоочушпаса, кыйратып жиберишери башынан эле кїмєн болчу. Кайдан жайдан каражат тапканы белгисиз 30 миў нуска менен гезитин да таратып жиберїїгє їлгїргєн. Ал эми Чолпонбавдин митинги баягы-баягы єзїнїн айланасындагы беш алты киши жана башкалар болуп баш аягы 200 киши менен чектелип кїткєндєй эле болду. Сыягы бир жактардан каражат келип, анысын да жеп-ичип алышса керек. Болбосо, анча мынча тыйын коротушса арбыныраак киши чогултат эле да. Эми алган каражаттарынын ээлерине кантип отчет беришет болду экент десеў? Эми болсо генерал Мирослав Ниязов эки кїндєн кийинки «чабуулуна» катуу даярданып жаткандыгы тууралуу “жаздын жели” согуп туру. Ниязов мырза буга чейин єз алдынча митинг, пикет кылып жиберем дегенин уккан жок элек. Кыязы бийлик тарапка катуу нааразычылыгы бар окшойт. Бирок, оппозиция болобу айтор, саясат ичинде жїргєнї тууралуу маалыматыбыз бар. "Айбат пресс" 15-март, 2013-жыл


8

МАЙ-ЭК

Канатбек ИСАЕВ, Жогорку Кеўештин депутаты:

20 ЖЫЛДАН БЕРИ КАЛЫПТАНЫП КАЛГАН БЮРОКРАТИЯ, КОРРУПЦИЯДАН ДАГЫ ДЕЛЕ ТОЛУК КУТУЛА ЭЛЕКПИЗ - Акыркы мезгилде єлкєбїздє жаздын келиши менен митинг-пикеттердин єткєрїлїшї адатка айланып калды. Быйыл дагы ошол адат унутта калбастан, бир нече митингдердин боло тургандыгы алдын ала айтылып келет. Алардын негизги талаптары – парламентти мєєнєтїнєн мурда таркатуу, єкмєттї кетирїї, «Кумтєрдї» улутташтыруу єўдїї маселелер болууда. Сиз ушул талаптардын канчалык деўгээлде жєндїї деп эсептейсиз? - Кандай талапты коюп чыксаў дагы, ага негиз барбы же жокпу деген суроону коюш керек. Быйыл дагы єткєрїлє турган митингдерде парламент, єкмєт таркасын, бийликти алмаштырабыз деген талаптарды коебуз деп жатышат. Бирок, эмне їчїн, кандай негиз менен деген суроону ойлонушкан жок. Мисалы, 2005-жылкы жана 2010-жылдагы революциялар ошол учурдагы бийликке болгон элдин чыныгы нааразычылыктарынан улам келип чыккан. Ал учурдагы бийлик элдин їнїн укпай калган. Буйрутма киши єлтїрїїлєр кєбєйгєн, бийлик бир їй-бїлєнїн колуна єтїп кеткен. Кылмыштуу топтор ачыкайкын эле жїрїп калган. Анан эл ал учурдагы бийлик башындагылар менен мамлекетибиз эч убакта єсїп-єнїгїп кете албай тургандыгын тїшїнгєн. Натыйжада эки жолу революция болду. Бїгїнкї кїндє андай негиздер жок. Муну мурунку бийликтин єкїлдєрї деле ачык эле моюндарына алып жатышат. Азыр эч кандай кылмыштуу топтун мїчєлєрї бизнеске кийлигишпейт. Мурун Бакиевдин убагында кылмыштуу топтун мїчєлєрї бизнесмендерге ачык эле келип «салык» салып турушчу. Бїгїн андай кєрїнїш жок. Бул бїгїнкї бийликтин жетишкендиги деп айтса болот. Мындан тышкары, коррупцияга каршы кїрєш дагы катуу жїрїїдє. Бир нече министр, бир нече депутаттар, жогорку кызматтагы адамдарга кылмыш иши козголуп, айрымдары жоопкерчиликке тартыла баштады. Мисалы, кен-байлыктар боюнча министр абакта отурат, социалдык єнїктїрїї министри, дагы бир нече депутаттар азыр абакта. Мунун бардыгы коррупция менен кїрєшїїнїн буга чейин болуп кєрбєгєндєй деўгээлде болуп жатканынын белгиси. Дагы башка кєптєгєн тармактарда жакшы иштер жїрїп келет. Ошондуктан азыркы кїндє бийликти алмаштырууга эч кандай негиз жок. Эми парламентке келели. Туура парламентте деле кєп кемчиликтер бар. Бирок, «Кумтєр» маселесин биринчилерден болуп парламент кєтєрїп чыкты. 20 жылдан берки тарыхын иликтеп, кандай катачылыктар кеткендигин белгиледи. Бул парламенттин чоў жетишкендиги болду. Андан кийин мамлекеттик комиссия да15-март, 2013-жыл

гы иликтєєгє алды. Буга чейин карапайым эл билбей келген сырлардын бардыгын билдик. - Эгерде кандайдыр бир кїчтєрдїн таасири менен Жогорк у Кеўеш таркап кетсе эмне болот? - Эгемендїїлїктї алган 20 жылдан ашуун убакыттан берки Кыргызстандын чоў жетишпегендиги – стабилдїїлїктїн жоктугу болууда. Парламент шайлангандан кийин бир ай єтпєй парламент кетсин, президент шайлангандан кийин їч ай єтпєй президент кетсин дегендер чыгат. Ал эми єкмєт шайлангандан кийин бир жума болбой эле: «Бул єкмєт иштей албай калды, кетсин» деп чыгышат. Ушундай кырдаалда инвесторлор дагы коркуп келбей жатышат. Улам бир шайлоону кїтїшїп: «Ушул шайлоо бїткєндєн кийин баралы» дешет, бирок андан кийин деле стабилдїїлїк болбойт. Анан бизге кандай жїрєгї ток инвестор келмек эле? Парламент беш жылга шайландыбы. Иштесин беш жыл. Президент алты жылга шайландыбы? Мєєнєтїнїн аягына чейин иштесин. Эл дагы ушуга кєнїшї керек. Ошого жараша инвесторлор дагы ишенимдїї келе баштайт. Ошондуктан экономикалык жактан дагы, саясый стабилдїїлїк жагынан дагы алып караганда бул парламенттин тарашынын кереги жок. - Айрым саясатчылар: «Биз таза парламенттик башкарууга же таза президенттик башкарууга єтїшїбїз керек» деп айтып жатышат. Буга кандай пикирдесиз? - Бул пикирге мен тїп-тамыры менен кошула албайм. Анткени теў салмактуулук болушу керек. Кїчтїї президент, кїчтїї парламент, кїчтїї єкмєт болушу керек. Бийликтин ар бир бутагынын єзїнїн деўгээлиндеги укуктары бар. Мына ушундай бийлик бутактарынын ортосунда теў салмактуулук болгондо гана мамлекетте єнїгїї болот. Эки жолу кїчтїї президенттик башкаруу системасын кєрдїк, башыбыздан єттї. Алардын натыйжасы кандай болорун билдик. Ал эми бїгїнкї кїндєгї парламенттик-президенттик башкаруу системасынын бизге ылайыктуу экендигин байкадык. Парламенттин ичинде фракциялар ортосунда гана эмес, фракциянын ичинде дагы атаандаштыктар пайда боло баштады. Мунун бардыгы туура эле кєрїнїш. «Кєч бара-бара тїзєлєт» дегендей, акырындык менен учурда болуп жаткан катачылыктар дагы жоюлат. - Кечээ жакында эле Медет Садыркуловдун єлїмїнє байланыштуу сот Курманбек Бакиевди 24 жылга, Жаныш Бакиевди ємїр бою эркинен ажыраткан єкїмїн сырттан чыгарды. Мындан улам Бакиевдер Кыргызстандагы абалды олку-солку кылууга, керек болсо бийликти кїч менен

басып алууга айрым саясый топторду акча менен каржылашы мїмкїн деген пикирлерин айрым саясат таануучулар билдирди. Буга кандай пикирдесиз? - Болушу мїмкїн. Бирок, бїгїнкї кїндє мамлекетибизде андай шарт тїзїлбєйт. Анткени революция боло тургандай кырдаал тїзїлгєн жок. Бийлик тарабынан олуттуу калпыс кадамдар жасалбады. Ошондуктан мїмкїн Бакиевдердин ошондой арам ойлору болгон кїндє дагы, ал эч убакта ишке ашпайт. Бїгїнкї кїндє элдин басымдуу бєлїгї бийликти колдоп турат. Эл колдоого алып турган бийлик эч качан алмаштырылууга мажбур болбойт. - Єткєн жылдын 3-октябрында «Ата-Журт» фракциясынын їч депутаты баштаган топ Ак їйдї басып алууга аракет жасашты эле. Азыр эми ошол абакта жаткан їч депутат соттон акталып чыкпаса, єлкєбїздє абал оор болот дегендер бар? - Ал їч депутат теў саясатта ордулары бар адамдар. Андыктан алардын тарапкерлери ар тїрдїї аракеттерди кылышы мїмкїн. Саясый кадамдарга да барышы мїмкїн. Алардын туугандары, жек-жааттары, достору ошондой кадамдарга барбашы їчїн эў негизгиси сот акыйкат чечим чыгарышы керек. Мурдагы бийликтегилердин учурундагыдай буйрутма чечимдерди чыгарбастан акыйкат чечим чыгарса, алардын тарапкерлери дагы эч качан андай кадамдарга барышпайт. Кандай болгон кїндє дагы акыйкат чыгарып, аны элге тїшїндїрїї керек. Алардын кїнєєсї бар болуп турса да: «Кой алардын туугандары чыгат экен, антет экен, минтет экен» деп коркуп туура эмес чечим чыгарып койгондо дагы болбойт. Андай болсо, эртеў дагы башка бирєєлєр чыга баштайт. Ошондуктан сот калыс иликтеп, адилет, акыйкат чечим чыгарышы керек. - Сиз убагында «Республика» партиясынын катарында болуп, шайлоого катышып, депутат болуп келгенсиз. Анан кийин эркин депутат болдуўуз. Ал эми акыркы учурларда ММКлардан жаз айларында болуучу митингдердин башында Бабанов турат экен, каржы тарабын дагы єзї таап жатыптыр деген мааламаттар чыга баштаган. Бирок, аны кечээ жакында эле Бабанов єзї тєгїнгє чыгарды. Мына ушул киши менен саясатта чогуу жїргєн киши катары мындай кеп-сєздєргє кандай пикир айтат элеўиз? - Туура, андай мааламаттарды биз деле угуп жаттык. Массалык маалымат каражаттары дагы жазып жатты. Бирок, аны єзї расмий тїрдє калп деп айтып чыкты. Бирок, ким эле єзїнїн кїнєєсїн єзї моюнга алмак эле? Андыктан аны укук коргоо органдары иликтеш керек го. Акыркы учурларда болуп єткєн митингдерге жакшылап баам са-

лып карап кєрєлїчї. Кара-Колдо «Кумтєр» маселеси менен Садыр Жапаровду бошотуу талабы менен чыгышты. Нарында Нариман Тїлеев менен «Кумтєр» маселеси, Жалал-Абадда Ташиев менен Мамытовду бошотуу жана «Кумтєр» маселеси негизги талап болду. Ал эми ошол учурда Бишкек шаарында мэр Иса Ємїркуловдун ишине нааразычылык билдирип чыгышты. Мунун бардыгын атайын бирєє бир сценарий менен жасап жаткандай. Ар бир региондун єзїнє тиешелїї кєйгєйї менен кєтєрїп чыгышууда. Таласта «Жер їй» маселеси менен чыгышты. Булардын башында ким турса дагы, адегенде региондордун маселелерин кєтєрїп, анан аягында алардын башын бириктирип алабыз деп жатышса керек. Болбосо бул тапта Бишкек мэринин иши эмнеге кєтєрїлмєк эле? Мунун артында бир чоў саясый оюн жатат... - Ємїрбек Бабанов ММКга берген маектеринин биринде сиз тууралуу: «Канатбек Исаев жаш саясатчы, ал єз тамырына балта чаап алды» дегендей оюн билдириптир... - Єз тагдырыма балта чаптымбы, же тескерисинче туура кадам жасадымбы, аны убакыт кєрсєтєт. Ал эми жаш саясатчы дегени туура. Жаш экендигимди билем. Бирок, саясатта дагы, жашоодо дагы єзїмдїн карманган позициям бар. Аны ар дайым бекем кармаганга аракет кылам. Эгерде мен єзїмдїн жеке кызыкчылыктарымды кєздєсєм Бабановдун партиясында жїрє бермекмин. Ал єкмєт башчылыкка бара жатканда эле каршы пикиримди билдиргем. Себеби, анын деўгээли єкмєт башчылыкка татыктуу эмес болчу. Бизнесмендердин табияты кандай болот? Алардын эў негизги єзгєчєлїгї – киреше гана табуу. Бул кєзкараш аларда калыптанып калган. Мисалы, Данияр Їсєнов єкмєт башына келгенде деле, мамлекеттин кызык-

чылыгы менен єзїнїн кызыкчылыгын алмаштырып алган. Бабанов деле єкмєт башына келгенде ошол эле кєрїнїш кайталанды. Аны шайлап жатканда дагы бардык оппозициялык фракциялар колдоп жатканда, «Республика» фракциясы каршы чыккан. Аягында компромисске келгенде дагы мен Бабановду шайлабай тургандыгымды ачык айткам. Шайлаган эмесмин. Анан ал єкмєт башында турганда дагы жетишкендиктерин дагы, кемчилдиктерин дагы ачык эле айтып тургам. Албетте, мындай ачыкайкын сын-пикирлер кєбїнє эле жага бербейт. - Азыркы учурда бийлик менен оппозициянын тиреши кїчєп турат. Кечээ эле «Замандаш-Современник» партиясы башында турган 7 партия бийлик менен оппозицияны ынтымакка чакырган билдирїїсїн таратты. Сиз бул жаатта эмне дейт элеўиз? - Кандай гана саясый кїч болсо дагы, алардын максаты Кыргызстандын єнїгїїсї, стабилдїїлїгї болсо керек. Бардык саясый кїчтєр биригип, бир багытта, бир максатта иштешсе жакшы эле болмок. Бирок, муну реалдуу турмушта ишке ашыруу оўойго турбайт. Ар бир саясый кїчтїн єзїнїн кєздєгєн максаттары, амбициялары бар. Ошол нерселер бир багытта иш алып барууга жолтоолук жаратат. Ошондуктан парламенттен сырткары калган саясый кїчтєр болбосо дагы, президент, єкмєт башчы жана парламент бир багытта болуп, бири-бирине болгон саясый атаандаштыкты токтотуп, биргелешип иш алып барганы оў. 20 жылдан бери калыптанып калган бюрократия, коррупция єўдїї кєрїнїштєрдєн дагы деле толук кутула элекпиз. Ошол тамырлап кеткен схемаларды биргелешсек гана жок кыла алабыз. Интернет булактарынан алынды


ЖАШТАР СЇЙЛЄСЇН

9

КЄПТЇ ЇМЇТТЄНДЇРГЄН КЫРГЫЗСТАН ЖАШТАР КЕЎЕШИ Март айынын ортосунда Бишкектеги Тарых музейинин залы маанилїї маселелер менен кыргыздын ак калпагын аздектеген Кыргызстан Жаштар Кеўешинин курултайы болуп єттї. Ушинтип айтканымдын дагы жєнї бар. Анткени, залдын ичи жалаў ак калпакчандарга толуп, жалындуу кептер айтылды. Алгач 3 багытта маселени козгоордун астында жергиликтїї кеўештерде шайланып келген 200дєн ашык депутаттарын, жаўыдан ишке кириши менен куттукташты. Андан соў єлкєдєгї саясий кырдаалды талкуулап, бийликке да эмес оппозицияга да тартпастан элдин таламын талашаарын айтып чыгышты. Алардын баамдоолорунда, єлкєдє болуп жаткан кырдаалдарга эл тарабынан митинг-пикет эмес тынчтык керектигин белгилешти. Анын себебин, апрель ыўкылабында Курманбек Бакиевдин ыраймсыздыгынан кан жутуп, кырчындай жаштардын ємїрї кыйылганын жана ал револьюциянын максаты толугу менен ишке ашпай жатканы менен байланыштырышты. Азыр да жаштарыбыз апрель окуясындагыдай жєн жерден ємїрїнєн айрылганга акысы жок. Эгерде кан тєгїлїп, бир нерсе болуп кетсе оппозиция дагы бийлик дагы ушуга жооп бериши керектигин ырасташты. Бул сыяктуу єздєрїнїн керт башынын кызыкчылыгын коргогон кадамдардан баш тартпаса, анда жаштар чыгып єлкєнї башкарууга барууга аргасыз болоорун эскертишти. Андан сырткары ушул жазгы митингдерди уюштуруп жаткандар деле оўтойлуу ойлорду айта албай, туура эмес учурда чыгып жаткандарын, алар бийликке келсе деле эч нерсе кыла албастыгын баса белгилешти. Ошентип, жазгы жїрїштєргє карата митингдерди каршы резолюция кабыл алышты. Андан сырткары ар кайсы аймактардан келген КЖКнын депутаттары єз аймактарындагы кєйгєйлєрїн ортого салып, аларды чечїїнїн жолдорун талкуулашты.

63 ЖОЛУ СОТ БОЛУП, ЗЄЄКЇРЛЄР ЄМЇР БОЮ ЭРКИНЕН АЖЫРАТЫЛДЫ

Ысык-Кєл областынын Жети-Єгїз районунун Кызыл-Суу айылынын Манас кєчєсїнїн №51 їйїнїн жашоочусу 1983-жылы туулган Ибраева Мээрим Жумабековнаны 2010-жылдын 11-февраль кїнї зордуктап, ур-токмокко алып, андан соў бензин чачып, єрттєп кеткен кылмышкерлер єзбек тектїї Нуржанов Махмуд Махамадович, 1988-жылы Єзбекстан Республикасында туулган, Сокулук районунун Манас айылынын тургуну жана Кыргызстандын жараны 1986 –жылы туулган тїрк улутундагы Арипов Риза Усенович ємїр бою эркинен ажыратылды. Мындай чечимди 63-жолку сот отуру-

мунан кийин гана 2013-жылдын 12-мартында Сокулук райондук соту чыгарды. Ушунча убакыттан бери чечилбей келген соттук маселелерден чарчаган Ибраева Мээримдин апасы Калбїбї Ибраева “Кыргызстан Жаштар Кеўешине” кайрылган. Кайрылган кїндєн тартып “Кыргызстан Жаштар Кеўеши” кєзємєлгє алып, Соттук отурумдарга байкоо салып, соттордун туура чечим чыгаруусун талап кылып келишкен. “Кыргызстан Жаштар Кеўешинин” теў-тєрагасы Жеўиш Молдокматовдун айтуусунда, мындай чечим Кыргызстандын жаранын укугун жана намысын коргоо болду. Муну менен катары Кыргызстанда ачыкка чыгып билинип калган далилдер ушул гана болуп калганын, бардык бул сыяктуу иштерге кєзємєл кылууга “Кыргызстан Жаштар Кеўеши” жетишпей жатканын, дагы да болсо бул сыяктуу маселелерге кєзємєл кылууга даяр экендигин кошумчалады. Ал эми маркум Ибраева Мээримдин апасы Ибраева Калбїбї “Кыргызстан Жаштар Кеўешинин” жалпы єкїлїнє тереў ыраазычылыгын билдирди.

ТЄМЄНДЄ КАЎЫРЫКТЫ ТЇТЄТКЄН ОКУЯДАН КЫСКАЧА ТЇШЇНДЇРМЄ:

11.04.2010 саат 11:00 чамасында Со-

кулук районундагы Комсомол айылынан алыс эмес жердеги, "Ракун" кафесине жакын Сокулук-Дордой токойунан 20-25 жаштардагы аялдын кїйїп кеткен денеси табылган. Бул факт боюнча Сокулук районунун Ички иштер органынын тергєє органы тарабынан №9-10-298 Кылмыш иши боюнча КРнын Кылмыш кодексинин 97-статьясынын 1-бєлїмї боюнча кылмыш иши козголгон. Бирок, сєєктїн ким экендиги 3 айдан ашык белгисиз бойдон кала берген. Ким экендигин аныктоо жана кылмышкерди табуу їчїн Сокулук райондук ички иштер органына Москва жана Жайыл райондук ички иштер органы, Чїй областынын Ички иштер башкармалыгы, ИИМдин кылмыш иликтєє башкармалыгы кошулган. Бул ИИМдин дайынсыз жоголгондор тууралуу маалыматтык борборунун тизмеси дагы текшерилип, кєўїл ачуучу жайлар, мончо-сауналар дагы иликтєєдєн єткєн. Иликтєєнїн натыйжасында зордукталып, ур-токмокко алынып, андан кийин бензин чачылып, єрттєлїп кеткен дене Ысык-Кєл облусунун Жети-Єгїз районунун Кызыл-Суу айылынын Манас кєчєсїнїн №51 їйїнїн жашоочусу, кїйєсїнєн ажырашып кеткен, бир кыз, бир уулдун энеси 1983-жылы туулган Ибраева Мээрим Жумабековнанын денеси болуп чыккан. Иликтєєдє 2010-жылдын 10-апрелинде 29 жаштагы Мээрим Максат ат-

туу жигитке 3-жолу жолугуу їчїн болжол менен тїнкї саат 22:40та чыгып кеткенин Мээримдин курбулары Гуля жана Назгїл билдиришкен. Мээримдин курбулары Максат тууралуу єтє тереў билбестигин, сырткы келбетин сїрєттєє менен, болжолу Манас айылында жашаарын, бирок, так жашаган жерин билбегендиктерин айтышкан. Манас айылындагы 2025 жаштардагы жигиттердин баары суралып, акырында Мээримдин достору "баягыл Максат" деп Махмудду кєргєзїшкєн. Максат Мээримди тааный тургандыгын мойнуна алган. Максат - Нуржанов Махмуд Махамадович, 03.11.1988-жылы Єзбекстан Республикасында туулган, Манас айылында, Северная кєчєсїнїн №23 їйїнїн тургуну, аялы бар, орто билимдїї, мурда соттолгон эмес. М.Нуржанов 24.06.2010-жылы 18:00 КРнын Кылмыш, жаза кодексинин 94-статьясына ылайык кармалган. М.Нуржановдун айтымында, ал Мээримди жалгыз єлтїргєн эмес, жанында досу Арипов Риза Усенович болгон. Арипов Риза Усенович, 05.08.1986жылы Чїй областында туулган, Манас айылынын Дружба кєчєсїнїн №2 їйїнїн тургуну, улуту тїрк, аялы бар, жогорку билимдїї, мурда соттолгон эмес. Улукбек КУТМАНБАЕВ 15-март, 2013-жыл


10

ЫЙМАН

АТА-ЭНЕЎДИ СЄКПЄ!

Алардын кєўїлдєрїн оорута турган ар тїрдї жаман сєз айтуудан жана кыймыл-аракеттен алыс болуш керек. Бул жаман иштердин ата-энеге каршы тїздєн-тїз кылынуусу арам болгон сыяктуу эле аларга каршы жаман сєз сїйлєнїшїнє себепчи болуу да арам. Аллахтын “аларга “уф-ф!” деген сєздї дагы айтпагын” деген тыюусунун жанында пайгамбарыбыздын (САВ) тємєнкї хадиси да єтє маанилїї: “Пайгамбарыбыз (САВ): “Бир адамдын ата-энесин сєгїшї – эў чоў кїнєєлєрдїн” деп айтты. Жанындагы сахабалар таў калып сурашты: -Ээ, Аллахтын элчиси! Адам ата-энесин кандайча сєгєт? Пайгамбарыбыз (САВ): - Кимдир бирєє башка бирєєнїн ата-энесин сєгєт, ал анын ата-энесин сєксє бул экєє теў єз ата-энелерине сєккєн болуп эсептелет, – деди”. (Бухарий, Адаб-4). Сїйлєп жаткан сєзїбїзгє кєўїл буралы, туугандар! Айрыкча кыргыз эркектери їчїн башка бирєєнїн энесин сєгїї тєл сєз-

дї бири болуп калган. “Атаўдын башы!”, “Энеўди урайын!”, “Энеўдин башы!” жана башка “энеўдилеп” ары улантып кетишет. Ансыз сєзїнїн кєркї чыкпай калат сыягы. Кээ бирлери ар бир сїйлємїнє кошуп сїйлєшєт. Оозунан “ак ит кирип кара ит чыгып атканын” эч элес алышпайт. Жогоруда пайгамбарыбыз (САВ) эў чоў кїнєєлєрдїн катарына кошкон кїнєє ишти сїйлєбє. Ата-энеўди башка бирєє сєгїшїнє єзїў себепчи болбо!

АТА-ЭНЕЎЕ КЄЗЇ ЄТСЄ ДА ЖАКШЫЛЫК КЫЛ!

Уул же кыз ата-энесине жакшылык кылып, урмат-сый мамиледе болуусу ал экєєнїн кєзї тирїїсїндє гана эмес, кєзї єтїп кеткенден кийин да улана берет. Кантип дешиўиз мїмкїн. Аларды жакшылыгын гана эскерип, дайым дуба кылып турушуў аркылуу болот. Бул да болсо укумдан-тукумга жакшы єрнєк болуп кала турган жєрєлгє. Сен кєзї єткєн ата-энеўдин жакшылыгын гана эскерип, дайым дуба кылып жїргєн болсоў, албетте аны кєргєн балдар-кыздарыў да сен дїйнєдєн кайткандан кийин да сага да чоў аталарына да ушул иштерди кылышат. Ошондон чоў ата-чоў энелер менен небере, чєбєрєлєрдїн арасында сїйїї сезими ого бетер курчуйт. Алардын жакшылыгын гана эскерїї, кїнєєлєрїнїн кечириїїсї їчїн дуба кылуу Аллахтын Куран аркылуу бизге їйрєткєн дубаларынан. Куранда Ибрахим сїрєсїнїн 41-аятында мындайча келет ал дуба: «Оо, Жараткан! Адамдардын эсепке тартыла турган

кыямат кїнїндє мени, энемди, атамды жана бардык момун-мусулмандарды кечир!». Бир сахаба пайгамбарыбыздан (САВ): «Ата-энем дїйнєдєн кайтышкандан кийин да аларга кыла турган жакшы иш барбы»», – деп сурайт. Пайгамбарыбыз (САВ) ага мындай деп айтты: - Ооба, тєрт нерсе бар; 1) Аларга жакшы дубаларды кылып, Аллахтан кїнєєлєрїн кечирїїсїн суранууў; 2) Осуяттарын аткарууў, эгер калтырып кеткен болсо; 3) Достору менен жакшы мамиледе болуп, аларды сыйлооў. 4) Туугандары, жакындары менен мамилени їзбєєў. Себеби, сенин бардык туугандарыў жалгыз гана ал экєє аркылуу болгон да. (Бухарий, Ал-Адабул-муфрад, 19). Кєзї єткєндєн кийин кылына турган дубалардын пайдасы тууралуу пайгамбарыбыз (САВ) мындай деген: «Адам єлгєндєн кийин бардык амал дептерлери жабылат. Бирок ушул їч нерсе аркылуу сооптор жете берет; эл пайдалана турган садакалар, илим жана аркасынан дуба кыла турган ыймандуу перзент калтырган болсо». (Бухарий, АлАдабул-муфрад, 19). Ошон їчїн биздин бул жарык дїйнєгє келишибизге себепчи болгон, мусулман кылып тарбиялаган жана мусулманчылыгыбыз аркылуу бейишке тїбєлїктїї болушубузга себепчи болгон атаэнебизге, биз кєзїбїз тирїїсїндє дайым жакшылыгыбызды, дубаларыбызды аябайлы. Ансыз деле ємїр кыска эмеспи…

СМС АРКЫЛУУ ТАЛАК ТЇШЄБЇ? мустабийна болуп эсептелет. Эгер талак гайру мустабийна болгон болсо, анда аны жазган адам ажырашууну ниет кылган болсо да аны менен талак тїшпєйт. Эгер мустабийна болуп, бирок гайру марсуума болгон болсо анда бул ниетке байлануштуу болот. Эгерде аялы менен ажырашууну ниет кылган болсо анда аны менен аялына талак тїшєт. Бирок ажырашууну ниет кылбаган болсо анда талак тїшпєйт. А эгерде мустабийна жана марсуума болгон болсоанда аны жазган адамдын ажырашуу ниети бар же жок экендигине карабай анын аялына талак тїшєт.

Ислам шариатында кїйєє аялына ооз эки тїрдє талак бергенге акылуу болгондой эле жазуу тїрїндє да талак бергенге акылуу. Жазуу тїрїндє талак берїї марсуума жана гайру марсуума болуп экиге бєлїнєт. Марсуума бул даректелген (кимден кимге карата айтылгандыгы жазылган) кат. Тактап айтканда єзїнїн жана аялы15-март, 2013-жыл

нын аты жєнї жазылган кат. Ал эми гайру марсуума бул дарактелбеген кат. Ал да єз кезегинде мустабийна жана гайру мустабийна болуп экиге бєлїнєт. Кагазга, дубалга, жерге ж.б. аны окуп, тїшїнїї мїмкїн болгон жерге жазылган талак мустабийна деп аталат. Ал эми абага, сууга ж.б. аны окууга жана тїшїнїїгє мїмкїн болбогон жерге жазылган талак гайру

Мустабийна жана марсуума эки тїрдє жазылышы мїмкїн. 1. Эгер кїйєєсї катты (аялынын атыжєнїн жазып) “СЕН ТАЛАКСЫЎ” деп баштаган болсо, анда ошол кат жазылган убакта эле аялына талак тїшєт. Ал кат аялына жетип келгендиги же келбегенди мааниге ээ эмес. 2. Эгер кїйєєсї талакты каттын жетип келїїсїнє байлаган болсо, б.а., катты“ЭГЕР БУЛ КАТ САГА ЖЕТИП БАРГАН БОЛСО, АНДА СЕН ТАЛАКСЫЎ” деп жазган болсо анда кат аялына жеткен убакта талак тїшєт. Эгер жетпей калган болсо анда талак тїшпєйт. Жогоруда айтылгандардын негизинде мынтип айтабыз: Телефон аркылуу жазылган талак мустабийна болуп эсептелет. Ал эми анын

марсуума же гайру марсуума болуусу ошол талакты жазган адамга байланыштуу болот. Эгер ал марсуума болгон болсо анда жогорудагы эки тїрдїн бириндей болот. Эгер гайру марсуума болсо анда жазган адамдын ниетине жараша болот. Эгер ажырашууну ниет кылган болсо анда бул талак деп эсептелет. Эгер ажырашууну ниет кылбаса бул талак ордуна єтпєйт. Валлаху аъалам! Кыргызстан мусулмандарынын Азирети Муфтийи Рахматулла ажы ЭГЕМБЕРДИЕВ


11

ЭСКЕРЇЇ ЭМЕС, ЭСКЕ КЕЛЕЛИ

САЙ СЄЄКТЇ СЫЗДАТКАН ОШОЛ КЇНДЄР

ЖЕ БОЛБОСО АКСЫ ОКУЯСЫНА ОН БИР ЖЫЛ

- Эй, ыймандуулар! Аллахтын алдында калыс кїбє болуу менен, адилеттїїлїктї бекем коргогула, (эгер ошол) кїбєлїгїўєр єзїўєргє, ата – энеўерге жэ бир туугандарынарга каршы болсо да... Ыйык Куран. 4-сїрє, 135-айат. Керегем сага айтам, келиним сен ук! Элдик макал.

(Башталышы єткєн санда) Бул «Чыкыйлар» биринчи «пробага» жєнєткєнгє адам таппай жатканда сен баатыр єзїў эле жєнєп кетипсиў да. Кєрсє оўой эле турбайбы, ал жакка баргандар эч нерсе сурабайт экен да. Жок дегенде бирєє жарымынын тїшїнє кирип, тумчуктуруп, коколоп койбодуў да, Шеке. Балким ойлонушат беле дейм да. Анан эле сразу артыўдан Аксыдан алтоону айдашты. Ал аз болду окшойт, андан кийин Ала-Тоо айантынан тоодой кылып, токсонун айдашты. Июнда Оштун ойронун чыгарып оптом айдалгандардын санын алиге тактай албай жїрєбїз. Ошентип айдалып эле келатабыз…

ПОРТРЕТ

Аксылык Асан акем бар го, сїрєтчї. Ошого эле иш табылды, атаўдын кєрї. Жайнатып сенин жана сенин артыўдан кеткендердин баарынын портреттерин эринбей бирден єз колу менен тартып «Чыкыйларга» кєрсєтїп жїрєт, - «жок дегенде бирден сатып алышса кеткен бойогумдун карызынан кутулат элем» - деп. Же алар сатып албайт дейт кашайып. Асан акени кєргєндє жаа бойу качышат дейт, жан алгыч кууп келаткансып. Анан качпай кантишсин бечаралар. Силердин сїрєттєрїўєрдї сатып алып, їйїнє илип алышса элестетчи, кантип укташат. Ошондо «Чыкыйлар» чындап Чым – Коргондон чыкпай калышпайбы. Асан акем аны кайдан тїшїнсїн. Болбой эле кууп жїрєт, жыл сайын жаз келээри менен сїрєтїўєрдї жайнатып илип алып. Же, тигилер оптом сатып алып бир музейге берип коюшпады. «Чыкыйлардын» тїбїнє ушул Асан акем жетет окшойт. Жаз жакындаган сайын, силерден мурда ошол Асан акем алардын тїшїнє кирип жатат дейт, сїрєтїўєрдї кєтєрїп алып. Айтор кызыктар кєп. Баса Мелис досуўдан далайын уккан чыгаарсын. Ал баатыр айдатпай, нетпей эле єзї кетип калыптыр

да. Дагы далай сценарийлер жазылбай калбадыбы... Себеби ал ошол «Чыкыйлардын» арасында жїрїп жазчу да. Чыўыртып туруп… Же кыбыр эткен кат кабардын баарын ошол билчу эле, кєптєн бери кабар жок деп силер эле чакырып алдыўарбы, билбейм. Кашайып биз билбей калыптырбыз да. Атаўдын кєрї. Кетээрин билсе бизге деле айтып берет беле дейм да, анча мынча секреттерди. Оо, ал кєптї билчї… Айтор ал окуй турган китеп бул жакта калбай калып, акыркы кїндєрї жаман жїдєп кетти эле дешет. «Бир жамандан кат келиптир»- де. Куловдун «фронтунда» Опера балетте бирге «бийледик» эле, унута электир. Роза апчемди баш кылып айда кол чаптырып жыргаттык эле…

ОРДЕН

Былтыр жазында бир революционер акем айтат. Чїйдїн Ак – Башатынан. Саруу да. - «Быйыл мага орден беришет экен» - деп - «эмнеге быйыл» - десем - «былтыр бир революцияга катышкандарга бериптир, быйыл эки революцияга катышкандарга берет экен, между прочим эки революцияда теў тїрмєдє олтурганым їчїн. А сен орден алдыў беле?» - дейт. - «Аа, кокуй анда мага эмки жылы берет» - дедим. - «Эмнеге?» - дейт» - « Мен їч революцияга катышкам да» - дедим. Баса Азикеге беришти эле, кашайып албай койбодубу. Аны биринчисинде тїрмєдє олтурганы їчїн эки эле революцияга катышкан деп чечишкен го. Ошондон бери настроением жок болчу. «Азике албай койду, эми эртеў мага берип калышса андан мурда кантип алам, орденди», - деп. Дегеле єлбєй тирїї калган революционерлерди сыйлоо боюнча ушул вариант туптуура болмок экен да. Ошондо таптакыр революция болмок эмес,

Кыргызстанда. Воот, маселе кайда жатат! Єткєн жазда эки революциянын баатырларынын баарын сыйлап турушса, быйыл жазда бизди, Аксы революциясындагыларды эптеп сыйлап коюшса, баары бїтмєк экен да. Тїїй атаўдыкы десе! Жок дегенде орден алгыча революцияны коргоп туралы деп, эч ким нааразы болмок эмес. Анан ким революция жасамак эле. Жыргап жата беришмек да. Эми ошол орденди тагынгандан уялгандар Ак Їйгє кайтарып бере баштады дейт. Кашайып Азикенин да албай койгонун карабайсыўарбы… Узун кулактардан укканыма караганда, какаганга муштаган болуп ажобуз Алмаз мырза Акаевдин «ак катчысы» Адил Сегизбаевдин «аппак» муштуму менен «Айбат» кылып, Азикеўди аласалдыралбай айласы кетїїдє имиш. Мындай «Айбатка» Адил мырзадан башка киши табылбаганына караганда кыргыздар чындап эле оўолуу жолуна тїшкєн окшойбуз деп кудуўдап кубанып турам. Чын айтам Шеке. Ылайым эле андан башка киши жок болуп калса экен. Ачкачылык кармаган Аксылыктарга «казы карта жэдиртип», сексенин сегиз, тєєсїн бээ кылып ырдаганын угуп калдыў эле. Айтор Акайчиктин алдында сайраган акыяларын кайрадан хитке айланта албай айласы кетип, кара пиардын казанына сєєк єчтїсї бар эргул Азикени кайната албай, тїтєп жатат дешет. Баса ал баатыр Ак їйдєн кеткенден кийин, Аксыдагы їйїнїн алдына музей куруу менен алек болду. Силер жєнїндєгї, биринчи, экинчи революциялардагы бардык чындыкты чогултуп, жок дегенде єлєр єлгїчє їйїмдїн жанында єзїм сактап турайын, акыры бирєє аягына чыгараар дептир… Анан кантсин. Революция бїткєндєн кийин эле кууп чыгып жатышса. «Шеке, кетип калганыў деле жакшы болгон экен» - дейм кээде. Сен баатыр ошондо батпаган бул жалганга, азыр мумуялап эле денеўди сактап калбасак, баары бир батмак эмес экенсиў дейм да. Мындайга биз гана чыдайбыз. Баса, былтыр жазда ушул катты жазып баштаганымда ажонун буйругу чыкты. «Кыргызстан боюнча Аксы окуясында курман болгондор бир мїнєт эскерилсин» - деп.

ООБА, БИР МЇНЄТ!

Кылымга тете, кыл чайнашкан кїрєштїн бир мїнєтї! Ошентип эстеп коюп эле, эртеси кайра унутабызбы деп коркуп кеттим. Кашайып ошондон бери катым да уланбай токтоп

калды. Їзїлбєгєн їмїтїм; «койо турчу, кэчээ кадимки Азимбекти баш кылып айбатын кєрсєттї эле балким чын эле бир деме кылаар!» -деп. Бирок какаганга муштаган болуп айланасында, арстандын олжосун аўдыган чєєлєргє окшогон, эски эргулдардын їйїрї кєбєйїп баратат. Кудум Акаев менен Бакиевдин тарпын тазалагандай, Алмакеўдин да кемигин калтырбай,кемирип кетишпегей эле деп чоочуп турам. Бирок ошол мїнєт али деле бїтпєй келет. Ал ортодо айланып жыл єтїп кетиптир. Календарды карасам кашайып кайрадан 7-январь, дїйшємбї деп турат. Анда да дїйшємбї эле. Кайрадан Ак уйдун алды, ачкачылык, агропром, милиция, Їзєўгї-Кууш, митинг пикеттер… Жоок, жок! Болду токтойун. Эми кош болгула Кєк жалдар, кылымды бузган Кєй Кашкалар! Аз да болсо айтаарымды айттым. Жараткан Теўирим Алла силердин билип, билбей кылган кїнєєлєрїўєрдї кечирсин! Топурагыўар торко болсун! Аксы окуясына адилет баа берип, чекит коймойунча акыйкаттык, чындык деп ооз ачып, адам укугун сыйлаган єлкєдє жашайбыз деп мактанууга укугубуз деле калган жок. Акыл эстїї, эл башы, улут каймактары биригип чечїїчї мезгил эбак келгени менен андайлар калбай калгандай. Бирок тирїїлїк єз єкїмїн баары бир айтаарында шек жок. Келечектин «замбиреги» бир кїнї бизди атмайынча, акырына жетпечїдєй. Оо Жараткан! Ал кїндєн бизди єзїў сактай кєр! Акыйкаттыктын андан мурда жеўишине єзїў жар бол! Бизди кечиргиле! Эми сєз силерде, эй, Тирїїлєр!

КАРГЫШ.

Акыркы кїндєрї каргыш тууралуу кєп сєз кылган кєзї ачык, бїбї – бакшылардын армиясы пайда болду. Бири бїтїндєй кыргыз журтуна кайдагы бир илгерки калмак кемпирдин каргышы тийген десе, бири дайын дареги белгисиз дагы бир жомокту айтышып элдин мээсин эзип келатышат. Балким жалпы Кыргыз элине эмес (анда кыргыз кырылып жок болуп кетмек), кыргыздын бийлигине, Ак Їйгє, Кан ичкич кан ордого дал ошол бей кїнєє кан жутуп, какшап калган Аксылык энелер менен аталардын, бийликтин зордугу менен чечинбей заара ушаткан аксакалдардын, атасын таппай айрылып, зарлап, калган наристелердин, сабалган, кордолгон, кескиленген, тепкиленген,

акыйкаттык деп Аксы менен Бишкектин ортосунда тамандары тешилип, кээде жылаўайлак калып, ач калганына карабай, миўдеген чакырым жєє жїрїш жасап бийликтен бир ооз жооп ала албай кыйналган, ыйлаган, миўдеген элдин каргышы тийген жокпу? Ошол їчїн биринин артынан бири токтобой канга чыланып, тирїї єлїккє айланып качып жїрбєсїн, Кан сєєрєйлєр! Ошол учурда атылган ок, оўбогондой куралданган бийликтин кїчїнє каршы абийири менен ар-намысты, чындык менен акыйкаттыкты кармап бетмебет келип, Улуу Жеўишке жеткен он миўдеген элдин талабы, татыктуу аткарылбай, алиге чейин бийликти каргап, сєгїп келатканын кантип танабыз. Ал Акаевдикиби, Бакиевдикиби же Атамбаевдикиби айырмасы жок эмеспи. Эгер ошол шейит кеткен жетєєнїн артындагы каргыш ушунча болсо, Апрель окуясынын шейиттеринин ата – эне, бала – чакаларынын каргышы канчага бааланат! Эсеби жок Ош окуясынын мекенчил азаматтарыныкычы… Тєбє чачыў тик турат бекен, замандашым! Баардык каргыш бир гана жерге багытталган ал - Кыргыз бийлиги, Ак Їй, сая сатчулар… Мухаммед (с.а.в) пайгамбардын бир осуятын (хадис) эстедим. Каргыш ооздон чыкканда жети кабат асманды айланып каргыш тийїїчїнї издейт экен. Демек таппай койбойт экен да. Эгер ошол каргалган киши каргышка татыктуу болсо сєзсїз тийет экен. Татыктуу болбосо кайрылып келип, ошо каргагандын єзїнє тийет дейт. Акыл – эстїїлєргє чечмелєєнїн кажети жок. Эгер Теўирим - Алладан коркушса! .Бай Аалы Саркул, Жаныке тегин, Аксы. Макала автордун єз стилин сактоо менен жарыяланды

15-март, 2013-жыл


12

ДЕН СООЛУК

МАЙЫП БАЛДАРДЫН КЄП ТЄРЄЛЇШЇ ЭМНЕГЕ БАЙЛАНЫШТУУ? Учурда тєрєлгєн балдардын кєбї эле тубаса майып же болбосо ырайы суук болуп тєрєлїп жатат. Мунун себеби эмнеде? Кандай чара кєрїш керек? Ушул сыяктуу суроолор жїрєктї єйїп келет. Гезиттин бул санында, келечекте эне болом дегендерге, бул оорулар тууралуу маалымат берип, канткенде ден соолугу чыў бала тєрєлєєрї тууралуу кыскача кеўеш бермекчибиз.

БАЛДАРДЫН ТУБАСА ООРУЛАРЫ

Мындай оорунун тїрлєрїнє кулагы жок болуп тєрєлїї, кабыргалардын жетишпестиги, кыздарда жыныс кыны жок тєрєлїї, ичегилердин тїйїлгєн тїрїндє болушу, кєтєн чучугу туюк тєрєлїї, кєкїрєк сєєгїнїн чыгып же кирип кетиши, кол-буттун манжаларынын биригип калуусу, ашыкча манжалуулук же тескерисинче кол-буттун манжаларынын биринин же бир нечесинин жетилбей калуусу, жатыны жок тєрєлїї, ички органдардын шишиги менен тєрєлїї кирет. Мындан тышкары, бир буту кыска туулуу, май тамандык жана башкаларды кошууга болот.

ЭМНЕ СЕБЕПТЕН МАЙЫП БОЛОТ?

Майып тєрєлгєн балдардын энеси боюнда болгон алгачкы 3 ай ичинде коюлган талаптарды аткарбагандыгы буга башкы себеп десек болот. Анткени, алгачкы 3 айдын ичине жатында тїйїлдїктїн пайда болушу, баланын мїчєлєрїнїн тїзїлїп, калыптана башташы кирет. Ушул мезгилде болочок эне спирт ичимдигин жана тамеки колдонсо, їйбїлєлїк чыр-чатактан катуу кайгырууларга туш келсе, сапатсыз тамак-аштарды колдонсо, єз алдынча дарыгердин уруксатысыз дары-дармекти ичсе ичиндеги тїйїлдїккє доо кетип, бала майып болуп тєрєлїшї мїмкїн. Мындан тышкары, ысык кїндєрї кїн нуру алдында ачык жерлерде узакка иштесе кїн нурлары денесине єтїп, натыйжада, бала майып тєрєлєт. Кєл аймагында экологиянын бузулуусу кєкїрєк сєєгї ичке ки-

ден тышкары кєчє бойлорунда, їйлєрїндє бензин, солярка саткан аялдар кєбєйїп, тубаса майып балдардын тєрєлїшїнє тїздєн –тїз таасир берип жатат. Абада радиациялык нурлардын жогорулоосу датубаса онкологиялык оорулар менен тєрєлїїгє алып келет. Майып балдардын тєрєлїїсїнє аталган себептерден башка себептер да бар экендигин айта кетели. Тєрєт їйлєрїндє наристе тєрєлєєрї менен денсоолугунун абалы текшерїїдєн єтєт. Эгер организминдеги кемчилик билинсе, дароо адистештирилген ооруканаларга которулат. Диагнозду тактоо їчїн наристе рентгенден же компьютердик томографиядан єткєрїлїїсї ыктымал. Дарылап айыктыруу комплекстїї тїрдє жїргїзїлєт. Операциядан тышкары ийне саюу, дары-дармек жана физиотерапия менен дарылап айыктыруу колдонулат. Операциялардын кээси бала тєрєлгєн¬дє эле жасала турган болсо, кээси кийинки жылдарда деле жасала берет.

БАЛА ТЄРЄЛЄЄРЇ МЕНЕН ЖАСАЛУУЧУ ОПЕРАЦИЯЛАР

Ымыркай кєтєн чучугу туюк же ички органдары сыртка чы-

гып тєрєлсє, ал тєрєлгєндєн кийинки 2 сааттан соў операция жасалат. Ичегилери тїйїлїп тєрєлгєндєргє да операция жасалып, тїйїлгєн жерди кесип, ичегилер улантылып тигилет. Кєтєн чучугу

туюк тїрдє туулгандарга операция жасалып, арткы каналы ачылып коюлат. рип же сыртка чыгып тєрєлгєн балдардын тєрєлї¬шїнє алып келїїдє. Кийинки кездерде май куюуучу жайларда иштегендер15-март, 2013-жыл

КИЙИН ЖАСАЛА ТУРГАН ОПЕРАЦИЯЛАР

Жатын кыны жок туулган кыздарга операция жасоодо хирург-

дар кыздын єзїнїн жоон ичегисинен кесип алып, ошондон жатын моюнчасын жасашат. Тубаса кыйшык колдуулукта наристе кол сєєгїнїн кемчилиги менен тєрєлєт. Мисалы, бир сєєктїн єспєй калгандыгынын негизинде колу кыйшык болуп калат. Эгер наристе ушундай абалда туулса, колу гипс таўуу менен акырындап оўдолуп барып, анан ортопедиялык аппарат менен оўдолууга єтєт. Мындай дарылоо натыйжасын бербесе, пластикалык операция жасалат. Кол-бутунун манжалары жабышып туулгандарга операция жасалып, манжа аралары ачылып коюлат. Тубаса кулагы жок тєрєлгєндєргє 5ке толгондон тартып операция сунушталат. Операция 2-3

КОШ БОЙЛУУЛАРГА КЕЎЕШ

Майып балдардын тєрєлїшїнє кош бойлуу аялдардын єз убагында аймактык дарыгерлерге катталбай, кезек-кезеги менен

керектїї дарыгерлердин текшерїїсїнєн єтпєй жїргєндїгї да себеп болууда. Кээлери венерикалык ооруларды жугузуп алса да, толук дарыланып айыкпай, акырында майып баланы жарык дїйнєгє алып келишїїдє.

ДЕН СООЛУГУ ЧЫЎ БАЛА ТЄРЄШ ЇЧЇН ЭМНЕ КЫЛЫШ КЕРЕК?

этапта жїргїзїлєт. Жыйынтыггында, баланын кабыргассы операциялык жол менен аалынып, андан хирургдар кулак жасашат. Ошентип, к бала єз кабыргасынан жаб ссалган кулактуу болот. Кєкїрєк сєєктєрїнїн кирип же сыртка чыгып тєрєр лїшїндє баланын 4-6 жал шында кєкїрєгїнє пластинш ка орнотулуп, ал сєєктєргє к бекитилип коюлат. Сєєктєр б калыбына келген кезде, тактап калы айтканда, 6 айдан соў пластинка айтка алынып салынат. алын Манжасы кєп тєрєлгєндєрМа дїн аашыкча манжасы кесилип салынат. салын Операциялар башка айтылОп бай калган оорулардын тїрлєрїнє карап заманбап ыкмаларда жїргїзїлєт.

Балалуу болууну пландоодо кыргыздар маани бербейт. Орустар алдын ала дарыланышат. Балалуу болууну каалаган аялзаты дарыгердин кєзємєлїндє текшерилїїдєн єтїшї керек. Энеде инфекция болсо тїйїлдїк єлїшї, же бир органынан порок (кем-

чил) болуп тєрєлїшї мїмкїн. Же ара тєрєлїшї мїмкїн. Наристе жакшынакай тєрєлсє да кийинчерээк итий ж.б. ооруларына кабылышы ыктымал. Демек, инфекция наристелердин коркунучтуу ооруларынын башаты. Аялзаты 35-36 жашка чейин тєрєгєнї жакшы. Анткени, ушул куракта кєпчїлїк кыз-келиндердин ден соолугу чыў болот. Бойго бїткєн биринчи кїндєн баштап аялдар єздєрїнє єзгєчє кєўїл бєлїш керек. Кош бойлуу убак баланын ден соолугу їчїн єтє маанилїї мезгил болуп эсептелет. Бул маалда зат алмашуу бир кыйла кїчєп, тїйїлдїк ургаалдуурак єєрчїйт жана ал башка маалдагыга караганда ооруларга оўой жана бат чалдыгат. Биринчи мезгил- бойго бїткєн соў 7-14-кїндєргє туура келет. Бул маалда тышкы чєйрєнїн бїлїндїргїч таасиринен мисалы, ысып кетїї же кислороддун жетишсиздиги єз таасирин тийгизиши мїмкїн. Экинчи мезгил - кош бойлуулуктун 3-6- жумаларына туура келет. Бул маалда тїйїлдїк ооруга чалдыкса ал єлїп калат же ар кандай тубаса оорулардын пайда болушуна алып келет. Бул маалда УЗИден кєп єтсє тїйїлдїккє зыян келиши мїмкїн. P.S. Маалымат интернет булактарынан алынды Самара САЛАМАТОВА


13

АТАКТУУЛАР ТУРМУШУНАН АТ

а г а ч н а к р а д з ы д Жыл ? т е ш и л и чеч жы жылдыздарга тиешелїї кєрсєтїїлєрїн кєрїп, кє «Эмне їчн кээ бир «Э таанымал инсандар та камерага атайын «позада» к даярданып тїшїп берсе, кээ бири берилген суроолорго жооп да бербей кетип калышат?» - деген суроого жооп алгым келди. Алгач, аларга журналист жакпай калып, берген суроосуна суро р жооп бербейт го деп да ойлоп ой кеттим. Кєрсє, мен жаўылышыптырмын. Шоу бизнесте жаўылышып бардык нерсе майда-чїйдєсїнє м чейин так жана толук толу у дыкаттык менен ойлонулуп, канткенде ка алардын капчыгына «жашыл» « акчалар кєп тїшєєрїн, анан ан тапкан акчасына кетип жаткан жатка тепкичтен атак-даўкка ээ болооруна болоорунан бери ойлонулган нерсе

Эгерде сиз кєптєн бери бир таанымал инсанды телевизордон же болбосо, гезит беттеринен кєрбєй калсаўыз, таанымал инсандын убактысынын жоктугунан у у кабар бербейт. Болгону, у кээ бирде «жылдыздар» интервью бериш їчїн ойго келбеген сумманы айтып коюшат. Андай сумма у ар бир редакция, телевидение же радионун колунан келе бербейт. Интернетти тиктеп отуруп, кээ бир таанымал ырчы актрисалардан интервью алыш їчїн алардын капчыгына канча акча салыш керек экенин сиздер менен теў бєлїшкїм келди.

ТАТЬЯНА НАВКА 3000 ДОЛЛАРГА ИНТЕРВЬЮ БЕРЕТ

Белгилїї теле алыпбаруучу жана актриса Мария Шукшина менен баарлашып, бир нече сїрєткє тартып алыш їчїн бери дегенде эле 5000 Америка долларын беришиўиз керек болот. Ушундай эле сумманы орустардын фигуристкасы Татьяна Навка сурайт. Анастасия Заворотнюк болсо кыска интервью жана бир сїрєткє 3000 доллар алат. Ал эми бир сааттык интервьюга сїрєтї жок эле 1000 доллар алат экен.

АНАСТАСИЯ ВОЛОЧКОВАНЫН АЖЫРАШКАНЫ ТУУРАЛУУ ИНТЕРВЬЮ 3500 ДОЛЛАР

Белгилїїлєрдїн дїкєнгє барганы да кызык болот эмеспи. Анастасия Волочкова журналисттерге ажырашкандыгы тууралуу сїйлєй турган болсо 3500 долларды чєнтєгїнє сал-

майынча ыраазы болбойт экен. Орустардын эў таланттуу актрисасы Ирина Муравьевага мїнєтїнє 850 рубль тєлєп, анан сизди журналистти кызыктырган бардык суроону у у бере берсе болот экен. Батышта кандай?

АНЖЕЛИНА ЖОЛЛИНИН БАЛАСЫНЫН СЇРЄТЇ ЭЛЕ 14 МИЛЛИОНДУ ЧАПЧЫЙТ

Кудайга тобоо, батышта єздєрї гана эмес, тєрєгєн балдарын да сїрєткє тартып алыш їчїн ири суммадагы акчаны тєлєп коюп памперсин чечип, кайра кийгизип каалагандай тартып алса болот экен. Голливуддун белгилїї актрисасы Жениффер Лопез жана Энтонинин эгиз балдарын сїрєткє тартып алыш їчїн журналисттер 7 миллион доллар тєлєшїптїр. Манастан Чубак кем бекен, Анжелина Жолли менен Бред Питт дагы эгиз балдарын элге кєрсєтїїгє журналисттерден Лопездикинен эки эсе кєп алышыптыр. Тактап айтканда Бреддин балдарынын сїрєтї эле 14 миллион доллар экен. Жолли эмнеге эле балдарды багып алып, быжыратып тєрєп жатат десе, мунун да єзїнїн саясаты бар экен да. Эл оозуна алынып, атак-даўкка ээ болгондон кийин, ишти токтотуп эле журналисттерге интервью берип жашаса да болчудай…

ПЭРИС ХИЛТОНДУ ТЕЛЕШОУГО ЧАКЫРЫШ Т ЇЧЇН 300 000 ДОЛЛАРДЫ КАМДАЙ БЕРСЕЎИЗ БОЛОТ

Батыштын кээ бир жылдыздары сїйлємєк турсун оозун д ачымыш а болгонуна эле тїшк кирбеген сумманы сурашат кє э экен. Николь Кидман эў кымбат б жылдыздардын катарына кирет. Анын оозун ачырыш к їчїн журналист 500 евро тєї лєш керек имиш. Бек ер оозун л ачмак турсун, бир тамга да а айтпайт дейт. Ал эми Пэрис а Хилтонду телешоуго чакырыш Х їчїн 300 000 долларды камї дай берсеўиз болот, урматтуу журналист. P.S. Алыбай алына жараша дегендей, биздин кыргыздын атактуулары да алдарына жараша иш кылышат. Ушул жерден бир кыстырма кылып кетпесем болбочудай болуп турат. Биздин саясатчылар бирин кетирип, экинчисин алып калышпадыбы. Ошондой бирин кетирген «саясатчы мырза» жаш ырчы кыздардын бирине їйлєнгєндє, «саясатчы мырзага» єзїм телефон чалып, «сиздерден їй-бїлєлїк интервью алалы дедим эле», десем, оозу-мурду кыйшайбай, «100 миў сом берип, сурооўорду бере бергиле, же болбосо бербейбиз» деп жооп берген. Ушундан улам ал мырза чет єлкєдє кєп болот окшойт деп калдым. Єлкєбїз карызга белчесинен батып, ар кайсы мамлекеттен жардам сурап жїргєндє, журналисттердин колунда кайдагы миллиондогон долларлар болсун? Миллион долларды тєлєш їчїн атактуулар да миллионго тете болуш керек деп ойлойм. Кєрє кєрє кєсєн болот дегендей, биздин шоу бизнес, башка бизнес єнїгїп кетсе, биздикилер да доллар менен ооз ачып калышаар. Жакшылыктан эле їмїт кылып туралычы, баарын убакыт кєрсєтєєр.

А АКЧАГА ЧЕЧИНЕТ?

ГОЛЛИВУД АКТРИСАСЫ КАНЧ

нда рисасы болбосун, карьерасы Голливуддун кайсы гана акт сєткєр н еси ден ач лаў жы нїн єзї єсїї трамплинин жасаш їчїн є ышкан. Кээ бири кєрїїїчїлєрг кєн порно тасмаларга тартыл кээ , шсе ини чеч н їчї ы талыш карьерасынын ийгиликтїї баш шет. ини чеч їп сїй ин иш ган кыл бири í äîëëàðãà êûìáàò • Ñàíäðà Áàëëîê – 10-15 ìèëëèî íåðñåñèí êºðñºòº àëàò. ëàðãà æûëà¢à÷òàíàò. • Ýíí Õýòýóýé – 5 ìèëëèîí äîë ëàðãà ÷å÷èíåò. • Õîëëè Áåððè - 14 ìèëëèîí äîë ¿÷¿í áåðè äåãåíäå ýëå 7 • Íèêîëü Êèäìàíäû ÷å÷èíòèø ìèëëèîí äîëëàð êåðåê. Óèíñëåò ý¢ áèðèí÷è æîëó • Àêòðèñàëàðäûí è÷èíåí Êåéò òêå ºç¿í¿í àòêàðà òóðãàí Êåé ð áåêåð ýëå ÷å÷èíèï áåðãåí. Ýãå ñóììàäàãû ãîíîðàðäàí áàø ðîëó æàãûï êàëãàí áîëñî, èðè æ¿ðãºí. Àë ýìè «Òèòàíèê» òàðòûï, æºí ýëå ÷å÷èíèï áåðèï í 5 ìèëëèîí äîëëàð àëãàí. ¿÷¿ ûãû ôèëìèíäå æûëà¢à÷òàíãàíä îïàñåí») ôèëüìèíäå • «ªòº êîðêóíó÷òóó» («Îñîáî ëàðãà ÷å÷èíãåí. äîë í ëèî ìèë Àíæåëèíà Æîëëè 15 üìè ¿÷¿í, Äåìè Ìóð «Àëòûí • 1996-æûëäàãû «Ñòðèïòèç» ôèë ó÷óðäà ýëå 12,5 ìèëëèîí îë ìàëèíà» ñûéëûãíà ýý áîëãîí. Îø . ãîí áîë ýý ðãà îðà ãîí äîëëàð

Самара САЛАМАТОВА 15-март, 2013-жыл


14

ТАГДЫР

АРМИЯГА КЕТИП ДАЙЫНСЫЗ БОЛУП КЕТКЕН БААТЫРБЕК 25 ЖЫЛДАН КИЙИН КАЙТЫП КЕЛДИ Алгач Баатырбек башынан єткєн окуяны айткысы келбей маек берїїдєн баш тартты. Бирок уулунун ушунча жыл дайынсыз жоголуп кайрадан кайтып келгенине сїйїнїчї койнуна батпаган Турдубїбї апа макул кылганга аракет кылды. Баатырбек акыры кыскы-кыска суроолорума жооп берип жатты.

Нарын облусунун Жумгал районунун Кызыл-Жылдыз айылынын тургуну 1970-жылы туулган Мусакожоев Баатырбек 1988-жылы декабрь айында Азербайджанга армияга кеткен бойдон дайынсыз болуп кеткен болчу. Анын апасы Турдубїбї издеген жери, кайрылбаган єкмєтї, каккылабаган эшиги калган эмес. Баатырбек їйїнє 25-февралда кайтып келген. Азербайджанча, Грузинче, Тїркчє жана Орус тилдеринче катыра сїйлєп тилкке каршы кыргыз тилин унутуп калган. Алгач Баатырбек кабарчыларды эшиктен тосуп алып таў калгансып їйгє киргизди. - Баатырбек байке сиз кандай жол менен Азербайджанга барып калдыўыз? Кандай себептерден улам дайынсыз болуп кеттиўиз? (Биздин суроолорго ар тилче аралаштырып жооп берип жатты) - Мен 18ден 19 жашка караганымда Азербайджанга армияга кеттим. Ал жакта аскер кызматын єтєп жїрїп Азербайджан менен Армениянын ортосунда массалык кагылышуу болуп биз ага учурап калдык. Биздин мєєнєтїбїз бїтєєрдє чыр токтогон жок. Биздин топ кызмат єтєп бїтїп аскер бєлїгїнєн чыкканда менин документим аскер кїбєлїк, паспорт жок болуп чыкты. Андыктан анан аскер бєлїгїнєн чыгып, єз єлкєбїзгє кайталбай калдым. Ошол жакта калып боорукер бир абышка багып алып, ошонукунда иштеп жан багып жїрдїм. - Анан кандайча Грузияга барып калдыўыз? - Абышканыкында жїрїп Грузиядагы туугандары мени алып кетишти. Ал жакта 2-3 миўдей

кой багып жїрдїм, болгон жаштыгым ошол жакта єттї. Ар кыл жумуштарды аткарып жїрдїм. Адамга туура мамиле кылган адамдардын колуна тїшїптїрмїн. Кыйынчылыктар кєп эле болду аны айтып отуруштун кажети жок, єз элиў, єз жериўе жетпейт экен. - Анан кантип, ким аркылуу Кыргызстанга келїїнї ойлондуўуз? - Грузияга товар ташып да иштеп калдым, Анан биздин Жумгалдык эжемдин уулу Москвада базарда товар ташып иштечї экен. Ал Москвадан Грузияга товар тартып жїрїптїр. Анан ушундай бизде иштеген кыргыз бар деп, ошол аркылуу байланышып, ал биздин їй менен кабарлашып, кат кабар алыштым.

- Бєтєн эл, бєтєн жер кандай болду сизге? - Туулган жерди сагынып куса болдум, чыдадым бирок, башка эмне арга табам, кєндїм, келем эле дедим, шарт башка болду. 23 жыл болду армиядагыны кошкондо 25 жыл болот. - Кыргызстанга келерге жардам бергендер болдубу? - Жок жардам бергендер болбоду, Грузияга товар тїшїрїп иштеп калып, Жумгалдыктарга жолугуп калып кат кабар алыштым, єткєн жылдарда ага чейин эч кимге жолуккан эмесмин. Кой кайтарып жїрдїм, мен туш келген їй ээлери абдан жакшы адамдар болду. Бирок алар кетиргиси келбедиби же малды жакшы карап иштегендигимденби айтор, документтериў бїтпєй жатат- деп, жатышты.

- Турдубїбї апа сиз балаўызды издедиўизби, буга чейин кайда кайрылдыўыз? - Мен кайрылбаган жерим, барбаган жетекчим менен каккылабаган эшигим калбады. Айлам кетип кайра кайра военкомго барсам эле аскер бєлїмїнєн чыгыптыр, бирок єзї дайынсыз, кайда экени билинбейт, издеп атабыз- деп эле тим болушкан. Ыйладым, сыздадым бирок балам кайра кайрылып келерине ишенгем.

- Турдубїбї апа сиз уулуўузду эстеп жїрдїўїзбї? - Эстебей анан, эне деген бала їчїн баардык ємїрїн таштоого даяр эмесби, ушунчалык кыйналдык, издебеген жерим калбады, кирбеген эшигим калбады, жанагы бир бала болбосо ким билет балам табылбай калат беле,? Эми єз їй, єлєў тєшєгїў, таап келгенине рахмат, канча ыйладым, баламдын бар экенин, ал ушул сыртта жїргєнїн сезип жїрчїмїн, Кудайдын кєзї тїз экен, Кудайым баламды кайра кайрып берди.

- Баатырбек байке кыргыз тилин унутуп калдыўызбы, канча тил билесиз? - Сїйлєй албай калдым, аралаштыра берем. Бирок кыргызча тїшїнєм, сїйлєй бер, мен орусча жооп берейин. 4 тил билем Азербайджанча, Грузинче, Тїркчє жана Орусча. Ал эми єзїбїздїн тил кыргызча тилди эми їйрєнєрбїз, кайда ал жакта кыргыздар жок

- Уулуўуз качан келди анан? - 5-февралда їйгє келди, шаарда бир тууганым бар эле Москвада каттап иштечї ал аркылуу байланышып анан табышып алып келишти. Ошол кездеги Саламат деген военком эле андан кийин канча жыл болду, андан кийин канча военком келип атты кайрылсак эле чыгып кетиптир, издеп атабыз деп келишкен, єк-

- Баламдын кєзїнє аялынан башка эч нерсе кєрїнбєйт. Уул тєрєп бергенден бери ого бетер кєзїн карайт. Келин деле тыкылдаган тыў неме. Кошбай Казыбек берген акчаны жымыўдай алып, бул сырды экєєнєн башка эч ким билбеске убадалашып, жолуна тїшїштї. Алмаш дайыма айтчу болду. Сен єлгїр бекер арак дегенде тигил дїйнєгє чейин барасыў деп какшайт. Кубан намыстаныштын ордуна кайра арсалаўдап кїлєт. Кїлгєнї менен жїрєгї уулум деп куса болуп ыйлайт. Ошо кусасын басыш їчїн, кекиртегине куйуп алганда аалам гїлстан болуп, кєўїлї кєтєрїлїп, жїрєгїн каната тырмап аткан азапты азга болсо дагы унутат. Ошентип арактын сормо сазына батып, биротоло берилип кетти. Бир стакандык эле алы бар. Тез мас болот. Жїрєгїндєгї уулуна болгон куса менен кымындай иши болбогон Алмаш болсо эмнеге эле ичип атасыў деп быдылдап кулак-мээсин жейт. Бїгїн Кубан котур ташы койнундагы Кошбайдын максатынан шектенбестен бекер аракты шимирип, бекер тамакты аймап тантый берди. Кошбай атайылап айыл четинен агып єткєн канал боюндагы тыт катардын кєлєкєсїн тандаган. Казыбектердин айылына кетчї жол ушул жерден єтєт. Карарып бышкан тыт мємєсї кичине желге дабырап кїбїлїп, алар жайган гезит бетиндеги тамак-аштарга кїбїлєт. Экєє тыт мємєсїн терип таштайт, кайрадан тїшєт. Жїгєрї сугарышып, ары жакта їч айылдашы жїрїшєт. Чабыктан єткєн жїгєрї талаа бетин бербей жапжашыл болуп кєйкєлєт. Кїн чакчая тийип, саратан чегиртке чырылдайт. Кошбай суу сугарып жаткан айылдаштарын чакырды. - Ээй, суучулар, келгиле... Тїштєнгїлє... Кубан алардан аракты кызганды. - Эгин сугарып атабыз. Бош эмеспиз.., - деп кыйкырышты алар. 15-март, 2013-жыл

болуп сїйлєгєндї деле унутуп калдык да.

мєттїн кїчїнїн жоктугу да, эми буларга да тїшїнсє болот. - Баатырбек байке Армияда сиз менен чогуу дагы кыргыздар бар беле? - Бар болчу биздин Чаектен, Бишкектен, Миўкуштан бар эле. Алар кетишти, мен калып калдым. - Жумгалга келгенде кандай абалда болдуўуз, бирге окуган теў-туштарыўызды тааныдыўызбы? - Башкача сезим пайда болду, жїрєгїм башкача болду. Балалыгымды эстедим, мен менен окуган теў туштарымды тааныдым, бир партада окуган балдарды тааныдым, эстедим, №26 кесиптик лицейде окугам, ошончо жылдан бери эстеп туулган жеримди, ата энемди кантип унутайын. - Турдубїбї апа уулуўуз канча жашыўызда кетти? - Азыр 63 жаштамын, менин балам армияга 18-19 жашында эле кетти, бул мына 43 чыкты мен 63 чыктым ошондо 20 жашымда болуп калат экен. Армияга ушу баламды жиберген элек да, анда жаш балдардын баарын эле айдап ийчї эмес беле. Баккан абышка жакшы адам экен, болбосо эмне дегенди кєрєт эле. Алар дагы дээринде бар, бей-бечара аламдар экен, 2-3 миў кой бактырып тамак ашын, кийим кечесин бе-

БУРУЛ БАЯН

ПОВЕСТЬ

ДЇЙНЄ ЄМЇР

(Сандан санга)

рип дегендей, баламдын айтымында элдери абдан жакшы экен. Адамга кылган мамилелери жакшы адамдар экен, бирок кыйынчылыктар болбой койгон жок да анысын айткысы келбей койду. - Турдубїбї апа канча бала багып чоўойттуўуз? - 4 эркек, 2 кызым бар, Кудайга шїгїр небе жытын жыттап отурабыз абышкам экєєбїз, кїнїмдїк тиричилик мал багып жашап келебиз. - Рахмат маегиўиздерге. - Мына ушинтип берилген суроолордун айрымына жооп берсе айрымына жооп берген жок.Бул жактагы теўтуштары сїйлєшїп отуруп, быйыл їй-бїлєє кїтїп їйлєнє тургандыгын жана багып алган ата-энеси жакшы адамдар экенин, “байкем-эжем”- деп ал жактагы багып алган їйдїн балдар кыздарын айтып, алар мени быйыл їйлєнтїшмєк, мїмкїн айра кайтып барамбы ким билет?деп, жооп бергендигине гезитибиз басылмага кетип жатканда кїбє болдук, бирок гезитибиздин эмки сандарында Баатырбек тууралуу толук маалыматты дагы бир ирет чыгарууга аракет кылабыз. Мирбек АСАНАЛИЕВ Жумгал району Кызыл-Жылдыз айылы

- Жєєктєргє сууну буруп койгула... Ага берет... Даяр тамактан качпагыла... Їчєє ылай болгон буттары менен жылаўайлак чєп аралап келе жатышты. Аракты кызганган Кубан бир бєтєлкєнї чєп арасына беките салды. - Койсоўчу ошолорду. Суусун сугара беришсинчи. - Теў жегенди Теўирим сїйїптїр. Баарыбызга жетет, жетпесе Канышайдын комогу тигине кєрїнїп турбайбы, Куке. - Ой, Кокебай, бул эмне деген майрамыўар? Алардан аракты кызганган Кубандын жини келди. - Энеўди урайын десе, дайыма битир Кошбай деген неме даяр оокатты кєргєндє Кокебайлап калганын, - деп кїўкїлдєдї. - Казахстанда иштеп жїргєн уулум акча салыптыр. Ошону майлап атам, - деди Кошбай шыпырылып. Ал саатын караса Казыбектин келээрине дагы кєп бар экен. Єзїнїн чєнтєгїнєн кетип жатпагандан кийин убадага бек туруп, Кубанды ичире берди. Эгин сугаргандар дагы бекер аракка, бекер тамакка курсактары кампайып, сугатты эстен чыгарышты. Суу болсо тоскон эч ким жок болгондуктан, жєєктєрдї жыра агып талаада туш келди жайылды. Убадалашкан саатта Казыбектин машинасы айыл четинен кєрїндї. Машина дєўгєлєгїнєн чыкка коюу чаў талаадагы эгинди бозорто каптады. Кошбай калп эле мас болумуш болуп машинанын жолуна туруп алды. Єткєрбємїш эте жолдон качпады. - Кошоке, єтїп кетели эми. Жол акысын деле берейин силерге, - деген Казыбек калп жасакерленимиш болгону менен кете койоор тїрї жок. - Биз менен отуруп арак ичесиўби, - деп кєзїн кыса Кошбай арсалаўдады.


15

СКАНВОРД

АКЫЛДУУЛАР СЄЗ АЛЫШАТ, АКЫЛСЫЗДАР ЄЧ АЛЫШАТ

1

2

3

15-март, 2013-жыл


16

БИЛГИЎ КЕЛСЕ…

КОСТЮМУНА КАРАП СТАТУСУН АНЫКТА Костюм дегенде эле кычыраган, шымынын кыры чыгып, галстугу чыкыйган эркекти кєз алдыга элестетээрибиз бышык. Бирок, костюмдун баары эле бирдей тигиле бербейт. Эркектер єзїнїн жумушуна, чєйрєсїнє, статусуна жараша, єздєрїнє ыўгайлуу костюмдарды тандашат.

гын Кичине болсо да жашырып-жаба алат. Кєйнєктїчї? Эгерде сиздин бетиўиз тоголок болсо, сизге жакасы тик жакалуу кєйнєк жарашат. Бетти узун эркектерге, жакасы єтє тик эмес кєйнєк жарашат. Мындай кєйнєкє, галстук да жакшы жарашат.

КОСТЮМДУН ТАРЫХЫНАН

ТУУРА КИЙИНЕСИЗБИ?

Б.з.ч. VI-XII кылымдардан баштап костюм тигиле башталган. Костюмдун кездемелери кєбїнчє византиянын жибегинен, мехтен, териден ж.б. ушуга окшогон кездемелерден тигилген. Андан кийин парча, бархат, кадимки жибектен тигиле баштаган. Убакыт єткєн сайын, адамдардын кийимге болгон табити да єзгєрїп, эркектин костюму ачык єўдєрдєн тигиле баштаган. Дизайнер-модельерлер костюмдарга ар кандай сїрєттєрдї тїшїрїп, чєнтєктєрїн да ар кандай формада тиккенге єтєт. Бирок, орто кылымдарда эле статусу жогорулар, же болбосо мамлекеттик иште иштеген адамдар олуттуу костюмдарды кийшикен.

ТАНДОО ЖОЛУ

Эў биринчи эле костюмдун силуэтин тїзїп алуу керек. Анткени, анын тигилиши, єўї сиздин статусуўузду далилдеп турат. Канчалык ачык же болбосо, тигилиши да єзгєчєрєєк болсо, статустун тємєн экенинен кабар берет. Ошондуктан, єзїўїздїн статусуўузга жараша олттуу костюм тандап, анын тигилишине да кєз жїгїртжїргєнїўїз жакшы.

Иш костюму – мындай костюмдарды олуттуу иштеги эркектер кийишет. Иш костюмдары негизинен бозомук, же болбосо кара-кєк єўдє тигилип, сызыкчалардын болуусуна да мїмкїнчїлїк берилет. Бирок, сызыкчалар кєзгє дана кєрїнбєшї шарт. Иштен сырткаркы костюм - casual, эс алуу кїндєрї паркка сейилдєєгє, же болбосо машина айдоого ыўгайлуу. Мындай костюм жеўил жана жумшак кездемеден тигилет жана єўдєрї да ар кандай болушу мїмкїн. Классикалык костюмду – кєпчїлїк учурларда кийгенге болот. Мисалы, бизнес жолугушууларга, сїйлєшїїлєргє, конференция, банкет ж.б. Бул стилдин образын єзгєртїї їчїн, аксессуарларды колдонсоўуз болот. Мисалы, галстуктун єўїн башкача тандап алсаўыз болот. Иш боюнча жолугушууларга барганда, олуттуу єўдєгї галстук тагынып, ал эми майрамдык салтанаттарга бара жатканда ачык єўдєгї галстук тагынып алсаўыз жакшы. Америка стилиндеги костюм – мындай костюм абдан ыўгайлуу. Бою узун арык эркектерге куп жарашып калат. Блейзер же спорттук костюм – мындай костюмдар башында «клуб костюмдары» болуп, Англиянын аристократтык клубдарынын униформасына айланган. Убакыт єткєн сайын саякаттоо, сейилдєє, сорттук мелдештерге катышуу кийимине айланган. Блейзер костюму кашемирден тигилип, «кардиган» же «пиджак-свитер» деп аталат. Моданын артынан кууган эркектерге - «fashion item» бир мезгилге гана ылайыкталган. Атайын жумшак, жылмакай кездемелерден тигилет. Бул костюмдарда кєбїнчє бир Гана топчу болуп, кєбїнчє шоу-бизнестин єкїлдєрїнє тиешелїї. Костюм негизинен жыргал жашоонун белгиси катары каралат. 15-март, 2013-жыл

СЇЙЛЄШЇЇЛЄРГЄ КИЙЧЇ КИЙИМДЕРДИ ТАНДОО

Мындай иш-чараларга бир єўдєгї костюмдарды кийиш керек. Мисалы, боз, карабоз, кара-кєк же болбосо кара тїстєгї болот. Мындай єўдєгї костюмга, кызгылт, кызгыл-кєк болгону дурус. Ачык тїстєгї кєйнєктї жабык єўдєгї галстук сиздин єнїгўїздїн кыжырына тийши мїмкїн. Ошондуктан, галстукта билинээр-билинбеген сїрєттїн болгону жакшы. Психологияда да ачык тїстєгї сїрєт тартылган галстук єнктєшкє психологиялык басым кылат экен. Ал эми, маанилїї иш чараларды єткєрїїдє костюмдун ичинен ак тїстєгї кєйнєк кийиш керек. Калган учурларда кєйнєктїн єўї костюмдун єўїнє тїспєлдєшїп кетиши керек.

ДЕНЕ ТЇЗЇЛЇШКЄ КАРАП КОСТЮМ ТАНДОО

Эркектердин 3 костюму болушу шарт – жумушка, сейилдегенге жана маанилїї жолугушууларга барганга. Толуктарга… Костюм тандоодо єзїўїздїн дене тїзїлїшїўїздї да эске ала жїргєнїўїз оў. Мисалы, толук экркетерге англиянын костюмдары жарашпайт. Анткени, ал денеге жабышып турат. Толук эркектер, єтє кєлєктєгєндєй чоў эмес, бирок, кээ бир кемчиликтерди кєрсєтпєй тургандай болгон, жеўил сызыктуу костюмдарды кийшиши керек. Ал эми шымдын, тїз жана бошун тандаганы дурус. Курсагы чыккандар жазы галстук байланып, галстук курсактын їстїўкї жагынан болушу керек. Костюм, шым бир кездемеден тигилиши керек. Єтє арык жана узун бойлууларга Єтє арык жана узун бойлуулар денеге чыпталган костюм кийсе ого бетер узунык кєрсєтїп коёт. Ошондуктан, костюмду бош бирок, єтє балбырак тандабаш керек. Мындай дене тїзїлїштєгї эркектерге костюм менен шым эки башка кездемеден тигилиши керек. Ошондо Гана, арыкты-

1. Кєйнєктїн билеги костюмдун жеўинен чыгып туруш керекпи? А) 1,5-2 см чыгып турушу керек; Б) 0,5 см чыгышы керек; В) Кєйнєктїн билеги такыр эле кєрїнбєшї керек. 2. Галстуктун учу каякта болушу керек? А) Кєйнєктїн ортосунан; Б) Курдун їстїнє чейин; В) Кєйнєктїн бешинчи топчусунда. 3. Эки топчулуу костюмдун кантип топчулайт? А) Астыўкы топчуну гана; Б) Экєєнї теў; В) Топчулабай эле коюш керек. 4. Костюмдун тєш чєнтєгїгїндєгї жїз аарчы галстуктун єўїнє жараша болуш керек деген туурабы? А) Туура; Б) Туура эмес; В) Эгер галстук чаарала болсо гана. 5. Шымдын бїгїшї кандай болушу керек? А) Эркектин бутунун узундугуна жараша; Б) 1-2 см; В) 3-4 см. 6. Курду кандай таккан туура? А) Биринчи жыртыкчага таккан туура; Б) їчїнчї жыртыкчага тагыш керек; В) Шыпырылбагандай кылып тага берсе болот. Туура жооптор: 1. 1,5-2 см чыгып турушу керек; 2. Курдун їстїнє чейин; 3. Астыўкы топчуну гана; 4. Туура эмес; 5. 3-4 см. 6. Їчїнчї жыртыкчага тагыш керек; кер рек;

ÏÐÅÇÈÄÅÍÒÒÅÐ ÊÀÍÄÀÉ ÊÎÑÒÞÌ ÊÈÉÈØÅÒ?

è êîñòþìóí 9- Íèêîëÿ Ñàðêîç ºñ¿íº àòàéûí çàêàç ¿ë -á ¿é ûí ðä êòà ðäûí Ñòàð Àíòêåíè, Ñòàðêòà êåëåò, ìåíåí òèêòèðåò. ûï àë èê èë éûìà èé òèêå êîñòþìó äà îíäîé áîëñî äà, - äåï èøåíåò. Îø äà Brioni ôèðìàñûíûí óí àíûí ãàðäåðîá áàð. êîñòþìäàðû äà åð, Ãåíðè Êèññèíäæ éíåðè í, òî Áèëë Êëèí ðá äèçà ñå ð êòà ðà Øè Ñàðêîçè Æàê ûí ãàíà ãàëñòóãóí Íåâåíà Âðîãî÷àí òàãûíûøàò. èäåíòè Ðîññèÿíûí ïðåç Êèéèì òàíäîîäî Brioni ôèðìàñûíûí èí Âëàäèìèð Ïóòèíä ï æ¿ðºò. Àòàëãàí éè êîñòþìäàðûí êè ºëêº áàø÷ûëàðûíûí í ìàðêà Ðîññèÿíû ñû äåñåê äà áîëîò. âèçèòòèê êàðòî÷êà Brioni êîñòþìó Äæåéìñ í Áàñà, áóãà ÷åéè ìàñû áîë÷ó. Áîíääóí óíèôîð ûíûí Nina Ricci ôèðìàñ í ðû Âëàäèìèð Ïóòèí êòà òó ëñ ãà À êèéåò. êîñòþìäàðûí äà schino, Valentino áîëñî, Lacroix, Moãûíàò. Ðîññèÿíûí ôèðìàñûíûêûí òà Ïóòèí ãàíà ñàðêå÷ í ñàÿñàò÷ûëàðûíà ò. Ãàëñòóãóíàí, íå éè êè à óð òó íà æà éèí º¢äºð¿í ÷å å èí åñ íê òè áî áîëñî, éíåò. Ìåäâåäåâ àéêàëûøòûðà êè å, îøîíó êèéèï, ðñ àÿëû ýìíåíè áå éèìäåðèí ýëå òóóðàé êè Ïóòèíäèí êèéãåí áåðãåíè êûçûê… òèáèç Àëìàçáåê Áèçäèí Ïðåçèäåí àëàðûíûí ðì ôè ðê ò¿ ãåäèð Àòàìáàåâ ï êèéåò. Áèðîê, íå êîñòþìäàðûí êº äà àë êèøèãå ìû øû êîñòþìó äà ð¿íºò. ÷î¢óðààêòàé êº

Самара САЛАМАТОВА

Айбат - коомдук-саясий гезити  

Айбат, Кыргызстан, Бишкек, газета, аймак, саясат, коом, экономика, маданият, шоубизнес, маек, bekturb