Page 1

БАБАНОВ КЫРГЫЗСТАНДАН ДА БАЙБЫ?

3

Жаратканым жар болсун!

Коомдук–саясый гезит •

aybatkg@mail.ru •

¹ 15 • 25-ÿíâàðü, 2013

Саид БАЮМИ:

“Жардамга муктаж социалдык тармак менен иш алып барабыз” 8-9 Турсунбай БАКИР уулу:

"ТУКЕ, АКЫЙКАТЧЫ ИНСТИТУТУН ЖОЮП САЛБАЙЛЫБЫ?"" САЛБАЙЛЫБЫ?

4

Бегалы НАРГОЗУЕВ:

"Аўчылыкка чыкканда – фотоаўчымын"

7


2

АЙБАТ ПРЕСС ЖОЛДОШЕВА ЖЫЛАНДЫН БАШЫН КЫЛТЫЙТТЫ

Барган жеринде чуу чыгармайынча жєн жїрє албаган «атажуртчу» Жылдызкан Жолдошева кезектеги жыландын башын кылтыйтканы туру. Ал жакынкы кїндєрї абакта жаткан партиялашы Камчыбек Ташиевдин саламаттыгына байланыштуу маалымат каражаттары аркылуу кайрылуу жасаары кїтїлїїдє. Кайрылууда Камчыбек Кыдыршаевичтин ден-соолугу начарлап баратканын, тез арада анын баш коргоо чарасын єзгєртїї керектиги айтылышы мїмкїн. Эгер эркиндикке чыгарбаса оорусу єтїшїп, «бир нерсе болушу» ыктымалдыгын кыйытканы эмнеси? Мына ушул жерден мыйзам ченемдїї суроо туулат: Жылдызкан Айтибаевна кайсы критерийлерге таянып мындай чечим чыгарган? Биздин билишибизче, анын кесиби медик эмес, инженер-куруучу. Анан медикчесинен Ташиевдин оорусун аныктай койгону акылга сыябы? Бул биринчиси. Экинчиден, Камчыбек мырза учурда улуттук коопсуздук мамлекеттик кызматынын (УКМК) бейтапканасында дарыланып атыр. Андыктан, К.Ташиевдин саламаттыгынын бекем болушу ириде бийликке керек. Анда Ташиевдин «бир нерсе болушуна» кимдер же кайсы кїчтєр кызыкдар болушу ыктымал? Бул ириде оппозиция керек болуп жїрбєсїн? Себеби, отко май тамызгандай кырдаалды курчутууга жол ачылат эмеспи? Анын їстїнє, «бир нерсе болуп» кетсе, буга мыйзам чегинде жаза колдонулушу керектиги кыйытылганы атпайбы. Камчыке капчыгынын калыўдыгы, єз айылындагы кадыр-баркы жагынан оппозициянын кєч башында турары шексиз. Ал эми андай атаандашынан айрылуу айрым саясатчылар їчїн оппозиция лидерине айланууга чоў мїмкїнчїлїк тїзєрї калетсиз. Ушу кезге чейин Жолдошеванын оппозиция лидерлеринин бири Акматбек Келдибековдун буйруктарын «кыўк» этпей аткарары айтылып жїрчї… Мындан улам, «Ж.Жолдошеванын Ташиевдин «бир нерсе болуп» кетиши оппозицияга кєбїрєєк пайдалуубу?» деген суроо туулары мыйзам ченемдїї кєрїнїш…

Креслонун касиети

Токмоктун мэри мэрби же ишкерби? Токмок эли «Дегеле шаар жетекчилигине жарыбай койдук» деп келишет. Тактап айтканда, Бакиев бийлигинин акыркы эки жылынан бери. Эми апрель революциясына чейинки кеп єзїнчє. Кеп оролун бїгїнкї шаар башчысы Анвар Оморкановдун мыйзамсыз иш-аракеттери тууралуу баштайлы деп турабыз.

БЕЗЕЛЕНГЕН БЕШИМБАЕВ КИМ!

Январь айынын этегинде єтїїчї айыл єкмєт башчыларын шайлоодо жергиликтїї депуттарыбыз элине, жерине ак кызмат кылып, айылдарын єнїктїрїп єркїндєтє илимбилимдїї, жергиликтїї уул-кыздарын шайлап алат деген їмїттєбїз. Ошого карабай, кээ бир жерлерде дагы эле болсо мурда жеп-ичип кєнгєн шылуундар талапкерлигин коюп, кайрадан айыл єкмєтї болуп шайланып, мурдагы кєнгєн адаттары боюнча майкєл-сїткєл жашоодо жашасам деген арам тилектерин ишке ашыруу максатында жаўы шайланган депутаттардын башын айландырып жїрїшєт. Буга Сокулук районундагы Ат-Башы айыл округунун башчысы Кабылбек Бешимбаевдин таржымалы мисал. Бул киши ИИМдин пенсионери, Бакиевдин оў колу болуп жїргєн. Чїй облусунун мурдагы губернатору Б.Кумаровдун жердеши. Ал 2008-жылы Кумаровдун колдоосу аркылуу аталган айыл єкмєтїнїн башчылыгына дайындалганы Манас, Раздольное (Акжол) айылдарында 10 гектар жерди трансформациялай коюп, 8 сотыхтан бєлїп, ар бир участокту 3-3,5 миў доллардан сатып жиберїїгє їлгїргєнї айтылууда. Ал эми Бишкек шаарынан чыга бериш жерде айыл округуна тиешелїї 1,5 га жерди 50 миў долларга сатам деп, капчыгы калыўдарга буту їзїлгєнчє жїгїрїп жїргєн чагы. Жергиликтїї эл: «Єзїнїн туулуп єскєн жери болбогондон кийин жерди барктап баалабай, єз чєнтєгїн толтурууну кєздєп, «жей» берет турбайбы» деп нааразы болууда. Мына эми ушундай элдин, жердин эсебинен баюуну кєздєгєн эргул айыл єкмєт башчылыгына шайланам деп чуркап жїргєн кербези. Ошондуктан айыл єкмєт башчылыгына Ат-Башы айыл округунун депуттары ушул жана башка дагы толгон токой былык иштери бар К.Бешимбаевди шайламак турсун, жакын да жолотпойт го деген ойдобуз. Ал эми район, облус жетекчилери ушул округка єзгєчє кєўїл бєлїп койсо болмок.

ТАШБАЕВ ЭСЕНАМАНОВДУН ДА ЭБИН ТАБА ТУРГАНСЫП КАЛДЫ

Республика партиясынын полит советинин мїчєсї, кадимки эле Бабановдун ишенген адамы Эсенаманов Замирбек деген эргул, Ємїкенин дайындоосу менен 2010-11 жылдары Кыргыз Республикасынын Жаратылыш ресурстар министирлигин жетектеп, 200 ашык Мыйзамсыз берилген лицензияларды жокко чыгардым деп, барган жерде жар салып турган кези. Жазаган ишине ишенип чынында жакшы кылган экен деп кубангандар да кєп. Бирок, анын артында кєнїмїш адат калабы, элди алдап алтынды капчыка салабы дегендей жаўыча макал жаткан жокпу деп кооптонгонубуз да бекер эмес экен. Эми минтип акырында ачыкка чыгып отурат. Камакта жаткан Бабановдун дагы бир ишенген кадры Учкунбек Ташбаев учурунда З.Эсенамоновдун ордун тартып алганын, экєєнїн ортосунда чечилгиз кастык барын айтпасаў деле бардыгы билет. Бизге жеткен маалыматка караганда, камакта жаткан Ташбаев, камалсам єзїмє кошо торго алып кетем деп, Эсенамановдун лицензияларды берїїдєгї коррупциялык иш аракеттеринин четин чыгарып баштаганы кабарланууда. Анда, жакында дагы бир экс министирдин камалганына кїбє болушубуз мїмкїн.

Гезит ээси:

"Айбат Аймак" коомдук фонду Башкы редактор:

Каныбек САПАРОВ 25-январь, 2013-жыл

Редакциябызга келип тїшкєн документтерге караганда, мэр Оморканов мамлекеттик жетекчилик кызматта турганына карабастан жеке ишкерлик менен да шугулданат экен. Тактап айтканда, Токмок шаарындагы дарыканалар тїйїнїн кєзємєлгє алат. Андан тышкары, «Народный» дїкєнїнїн директору болуп эсептелет. Ал эми Кыргыз Республикасынын «Муниципиалдык кызмат боюнча» 2004-жылдын 21-августунда кабыл алынган мыйзамында: «Муниципиалдык кызматкерге педагогикалык, илимий жана башка чыгармачылык ишмердїїлїктєрдєн сырткары башка тєлєнїїчї ишмердїїлїк менен алек болгонго, ошондой эле жеке єзї жана ишенимдїї адамы аркылуу ишкерлик жасоого тыюу салынат» деп бакырайта жазылып турат. Бирок, бул мыйзамды уруп ойнобостон Анвар мырза убактысынын кєбїн єзїнїн жеке ишмердїїлїгїнє арнай тургандыгы тууралуу кєбїрєєк айтыла баштады. Анын негизинде бат-баттан командировкаларга чыгып турат. Ошондо да эч кандай мамлекеттик иштин кызыкчылыгы болбосо дагы, мамлекеттин эсебинен жол чыгымдарын жаап турганы єкїнїчтїї. Кабинетине токтобогон шаар башчысы єзїнїн жеке иштеринен бошой калганда кызматтык абалынан кыянаттык менен пайдаланып, шаар тургундарынын нааразычылыгын жараткан иштерди да жасап турат. Маселен, єткєн жылдын 8-июнунда Максим Горький кєчєсїнїн №133 В дарегинде жайгашкан китепкананы кєчїрїї тууралуу буйругун чыгарган. Кылымга жакын убакыт кыймылдабай турган китепкананы кєчїрїїгє эмне тїрткї болгону кийинчерээк билинген. Кєрсє, китепкананын имаратын сатыкка коюуну максат кылган экен. Баа-

Редактордун орун басары: Тєлєбїбї КАСЫМАЛИВА

Электрондук каттар їчїн дарегибиз: aybatkg@mail.ru

Редакциялык жамаат:

Редакцияга келген материалдар жана сїрєттєр кайтарылбайт.

Аида ИШЕНГУЛОВА Акинай АЙДАРОВА Мелис АРТЫКОВ Мирбек АСАНАЛИЕВ Самара САЛАМАТОВА

Гезит редакциянын компьютердик басма бєлїмїндє терилип, жасалгаланды. Жарнама бєлїмї: 0555 71 96 78, 0772 14 79 42

рынан кызыгы китепкананы єз имаратынан кууп чыккандан кийин анын 100 жылдыгына арналган юбилейлик салтанат єткєрїїнї белгилеген. Азыркы кїндє да бул имарат ары же бери болбой орто жолдо турганын айта кетели. «Балык башынан сасып жатса», анын кол алдында иштегендер да бир топ мыйзамсыз аракеттерин иш жїзїнє ашыруу менен алек болуп жїрїшкєнї маалым болууда. «Мэрибиз ишкерлик менен шугулданса, биз кем калат белек» дегенсишип, Токмок шаардык кеўешинин жоопту катчысы В.Исалиева жана Токмок шаарынын мамлекеттик тил боюнча башкы адиси Салтанат Иманкулова да муниципиалдык кызматта турушуп, аны менен катар ишкерлик менен активдїї шугулданып келишкени айтылат. Сєзїбїз куру болбош їчїн бирин-экин мисалдарды айта кетели. Салтанат Иманкулова єзїнїн кызматынан сырткары Токмок шаарында мейманкана комплексин, сауна, кафе, дїкєндєрдї иштетет. Мындайча алганда, бул шаардын алдыўкы байларынын катарында турат. Мындай бизнесинин гїлдєп жатышына анын ємїрлїк жолдошу Р.Таманбаевдин салымы чоў. Себеби, ал Токмок шаардык кеўешинин тєрагалык кызматында отурат. Ошол эле учурда бир эле мезгилде тєрт жерден айлык акы алган кызматкерлерди дагы ушул Токмок шаарынан жолуктурууга болот. Бул жерден баягы эле С.Иманкулова жана анын кесиптеши Р.Кадыркулованы мисалга тартсак болот. Экєє бирдей мамлекеттик тил боюнча адистигенде иштеп турушуп, андан сырткары дагы бир нече мекемелерден айлык маяна алышат. Маселен, ЄКМ, мэриянын финансы башкармалыгынан, муниципиалдык мїлктєрдї башкаруу башкармалыгынан. Бул маалыматтардан тышкары мамлекеттик кызматта иштеп, ага ыраазы болбой жеке ишкерлигин жїргїзїп, ага да ыраазы болбостон колунда жоктор ала турган 7 пайыздык кредитти алган кызматкерлери бар. Мындан улам, Токмок шаарынын мамлекеттик кызмат тепкичтери єтє эле коррупцияланышып кеткенин байкасак болот. Єтє эле чиеленишип, биринен бирин айрып тааный албай кала электе эртерээк укук коргоо органдары чара кєрєєр деген ойдобуз. Ошол мамлекеттик кызматкерлердин єздєрїнїн мїлктєрї тууралуу толтурган деклараияларын кайра баштан карап чыгуу зарылчылыгы дагы бар. Жергиликтїї тургундардын айтымында алардын бала-чакасынан бери ар бири бирден кымбат баадагы автоунааларды айдашып, сїзїп алышса, эртеси эле кайра жаўыртышып, Токмок шаарын єздєрїнїн жеке менчигиндей пайдаланып келишет. Андыктан шаар мэринен тарта мекемелеринен жетекчилерине чейин ишмердїїлїктєрїн тереў иликтеп, мамлекеттин казынасына матырып алган колдорун сууруп чыгып, керектїї чараларды кєрбєсє болбой окшойт.

Гезитте жарыяланган материалдар редакциянын кєз карашын чагылдырбайт. Макала жана интервьюлардагы чындыкка дал келбеген маалыматтарга макала жазган жана интервью берген инсандар єздєрї жоопкер. Жарнамалардын мазмунуна жарнама берїїчїлєр жооптуу. Жарнамалык материалдар:

Айбат пресс

Кыргыз Республикасынын Адилет министрлигинин бєлїмїндє катталган, Каттоо № 1853 Гезит «ММК колдоо боюнча борбор» фондунун басмаканасында басылды Гезит келишим баада.

Буйрутма №147

Нускасы: 2000


3

БАА-БАЎ!

БАБАНОВ

КЫРГЫЗСТАНДАН ДА БАЙБЫ? «Кыргызстан патриоттор» кыймылынын лидери Назарбек Нышанов элге аттын кашкасындай таанымал адамдардын байлыгынын бир бучкагын сїрєтї менен кошо жарыялаганын билебиз. Алардын арасында экс-премьер-министр, «Республика» партиясынын тєрагасы Ємїрбек Бабанов да бар.

Бабановго таандык болгон «Кыргызстан» банкы, жалпы баасы 100 млн. долларга жакын

Ємїр б ек Токтогуловичти «биттин ичегисине кан куйган», «тыйындын артынан кубалап, бир тыйындан бери санаган», «абадан да акча жасаган мыкты «шабашник» деп сїрєттєшєт. Ал чоў саясатка аралашканга чейин бизнес чєйрєсїндє жїрдї. 2005-жылы Жогорку Кеўештин депутаттыгына шайланып, ошондон бери саясаттын казанында кайнап жїрєт. 2006-жылы «Альянс» мунай компаниясын россиялык «Газпром» ишканасына 100 млн. долларга сатып, элдин оозун бир ачырган. Ошондо билермандар Бабановдун ашынган олигархтардын алдыўкы сабына кошуп, байлыгын 100 млн. долларга баалашкан болчу. Андан бери алты жыл єтїптїр. Былтыр Тїркияда єткєн бизнесмендердин чайлашуусунда Є.Бабановдун байлыгы 1,7 млрд. долларга жеткени кабарланганын кыргыз тилдїї интернет-сайттардын бири жазган эле. Алты жылдын ичинде мынча байлыкты кантип чогултту экен? Бул тыкыр иликтєєнї талап кылып, юриди-

овка айылы. Баасы 20-30 млн. то» автоунаа базары, Военно-Антон

«Риом-ав

«Айлендер уан» аргымагы, баасы 30 миў доллар

доллар

иалы,

«Кыргызстан» банкынын жаўы фил баасы 3 млн. доллар

калык баасын алчу суроо. Анткени, бїгїнкї кїндє Кыргызстандын бюджети 2,2 млрд. долларды тїзєт. Экономикасы єнїгє элек мамлекеттен миллиардердин жаралышы табышмактуу эмеспи… Расмий декларациясын толтурганда жада калса баш калкалар батирим жок деп «кембагалданган» Ємїрбек мырзанын кандай имараттарга ээлик кыларын тємєндєгї сїрєттєрдєн кєрїп алыўыз. Бир эле Панфилов-Токтогул кєчєлєрїнїн кесилишинде жайгашкан имараты 100 миўдеген доллардын башын жутат. Кезинде Шарипа Садыбакасовадан тартып алган «АКБ Кыргызстан» банкынан айына эле 2 млн. доллар киреше табарын билермандар эчак эсептеп коюшкан. Ал эми кеминде 10 миў машине батчу «РИОМ» унаа базарынан бир кїндє 1 млн. сом киреше тїшєрї маалым. Н.Нышанов боорукерлик кылганбы же байкабай калганбы, айтор, Бабановдун элге белгилїї байлыктарын тизмектебептир. Мисалы, «РИОМдун» тушундагы 100 гектар жерди Бабанов те-

«Инструментальщик»

кейден арзан баада сатып алганын элдин баары жакшы билет. Мындан сырткары, Панфилов районундагы бука багуучу ферманы (ал жерде 1000 бука багылып, аны «республикачы» депутат Кенжебек Бокоев кєзємєлдєрїн жергиликтїї тургундардан сурасаўар айтып беришет) тїптєп, «Мунай» май куюучу жайларын кєзємєлдєп турат. Такталбаган маалыматтарга караганда, жаўыдан ачылган «Петролеум» май куюучу жайларын кєшєгє артынан башкарат дешет. Ємїр бою таза иштеген бизнесмен деле 1,7 млрд. доллар тїгїл, 100 млн. доллар жыйнашы кїмєн. Ошон їчїн, Ємїрбек Токтогуловичтин баштан ашкан байлыкка кантип эгедер болгону кїмєндїї ойду жаратат. Учурда коррупцияга каршы кїрєш катуу жїрїп, депутат, министр, мартабалуу аткаминерлер камалды. Тийиштїї органдар да Бабановдун байлык таржымалын иликтеп, юридикалык баасын берсе, анын артынан ээрчиген тїркїн тїстїї ушактарга чекит коюлат беле?

стадионунун ордунда курулуп жатка баасы 20 млн.доллар н «Риом» жаўы соода борбору,

Бабановдун ордосу, «Республика» партиясынын башкы штабы, баасы 5-7 млн. доллар

дарынын «Республика» партиясынын штаб ар долл миў -500 400 ы бири, баас

Айбат Пресс 25-январь, 2013-жыл


4

КЇН МАЕК

Турсунбай БАКИР уулу, Жогорку Кеўештин депутаты, Акыйкатчылык орунга экс-талапкер:

“АКЫЙКАТЧЫ ИНСТИТУТУН ЖОЮП САЛГАНЫБЫЗ ОЎ” тып кете алдыбы? Деги эле Кыргызстанга кандай Акыйкатчы керек? - 2008-жылы Курманбек Бакиев, Медет Садыркулов, Улукбек Ормонов, Элмира Ибраимова жана “Ак жол” партиясы Турсунбек Акунду бийликке алып келип тааныштырганда ошол кездеги Жогорку Кеўештин вице-спикери Чолпон Баекова айткан эле: “Турсунбай Бакир уулу калыпка алып келген Акыйкатчы институтун, жасаган иштерине тийишпей тур, анын жолун ула, азырынча ушул иштерди жазасаў эле болот”, - деп. Бул Турсунбек мырза Акыйкатчыны талкалаганда айткан элем, жаўы Акыйкатчы келсин, болбосо мага ишеним кєрсєтсєўєр мен эки жылдын ичинде кайрадан калыбына келтирет элем дегем. Мен єтпєсєм дагы Акылбек Сариев же Марат Кайыпов келсе туура болмок. Эгерде беш жылдын ичинде иш жїргїзбєсє анда Акыйкатчы институтун жоюп эле салганыбыз оў.

- Турсунбай мырза, Акыйкатчыны шайлоонун єтїшї боюнча эмне ой айтат элеўиз? - Кечээки шайлоонун жыйынтыгы туура эмес болгондуктан айрым талапкерлер “сотко беребиз”, - деп жїрїшєт. Мен сотко бербейм. Анткени, Жогорку Кеўештин жїзї деп эсептейм. 5 жылга Жогорку Кеўеш шайлаган жаўы акыйкатчы ушул убакыт аралыгында Кыргызстандын жїзїн эл аралык аренада кєрсєтє алат. Кандай болот ошондо байкайбыз. - Акыйкатчыны шайлоо мыйзамдын негизинде єттїбї? - Мыйзамдуу єттї дегенден алысмын. Бирок, депутат катары ал жєнїндє комментарий бербейин деп атам. Башка талапкерлерден алсаўыз болот го дейм. Єзїмдїн коллегаларымдын ишине комментарий берсем туура эмес болот го. - Турсунбек Акун буга чейин кандай иштерди аткара алды? - Анын ишмердїїлїгїнє Жогорку Кеўеш єз убагында баа берген. Эки-їч жолу анын їстїнєн комиссия тїзїлгєн. Ондогон кызматкерлер сотто аны уткан. 25-январь, 2013-жыл

2012-жылдагы Жогорку Кеўештеги баяндамасынан кийин, отчетун парламент канааттандыраалык эмес деп тапкан. Ушул чечимден кийин Акыйкатчы єз каалоосу менен отставкага кетиши керек эле. Бирок, андай болгон жок. Эмне дейбиз, Бакиев кеткени менен анын адамдары калыптыр. Ошол себептен Бакиевдин адамдары шайланып атат. Бїгїнкї кїндє Кыргызстандын абалы мына ушундай. - Кыргыз гезиттеринин бирине Турсунбек Акун “Ак жол” партиясы Акыйкатчылык орунга алып келген, бул жолку шайлоодо “акжолу” жок, єтпєй калат го деп божомолуўузду бериптирсиз? Жакында єткєн шайлоо жыйынтыгы такыр башкача болуп калды го?.. - Ооба, ал тууралуу айткам. Демек, Жогорку Кеўештин ичинде, Ак їйдїн ичинде Курманбек Бакиевдин дагын эле болсо кишилери жана “акжолчулар” бар экен. Ошол негизги жооп. - Турсунбек Акун жакшы акыйкатчы болбой калды деп атасыз, сиз акыйкатчы болуп тургандагы пландарыўызды улан-

- “5 убак намаз окуп, Кудайдан корккон, Жогорку Кеўештин депутаты Турсунбай Бакир уулунун бир тууган карындашы сойку кана иштетет”, - деген маалыматтар тарап жатат. Мунун канчалык деўгээлде чындыгы бар? - Мен билбейт экемин, сиз журналист катарында иликтеп кєрбєйсїзбї? - Тапканым жок. Ошол себептен сизден сурап, маалыматты тактап жатпаймбы? - Мен да таппай жатам. Биринчиден, Кыргызстанда сойку канага мыйзам жол бербейт. Экинчиден жеке мейманкананы сойкукана деп атаса, анда єлкє боюнча канчалаган мейманканалар бар. Анда бардыгы эле сойку канабы?! Їчїнчїдєн, мындан 3 мурун азыркы Акыйкатчы алып чыккан эле. Кайрадан мени шайланбай калсын деп ушундай, балит ушактарды алып чыккан. Бул далилсиз нерсе, Куранда: “ушак тараткан адам єзїнїн бир тууганынын этин жегенге барабар”, деп жазылган. - Демек, бул шайлоонун алдындагы эле саясий боёк экен да? - Ооба, туура айттыўыз... Шайлоого 5-6 кїн калганда эле ушундай каралоолорду баштады. Анткени, шайлоодо Турсунбек Акундун негизги атаандашы мен элем. Муну шайлоодо да кєрдїўїз. Бул їчїн атайын акчаларды берип, каралашты. Акинай АЙДАРОВА

Жерчатак

Мавлян АСКАРБЕКОВ, “Эркин Эл” саясий партиясынын тєрагасы:

“Каныбек Нарбаев мыйзамдын алдында кылмыш жообуна тартылышы керек” - Мавлян мырза, мамлекеттик к урулуш жана региондорду єнїктїрїї агенттигинин жетекчиси Каныбек Нарбаевдин мыйзамсыз жер тилкелерин бергени туурасында нараазычылыктарыўарды билдирип келе жатасыздар? Андан сырткар Жогорку Соттун астына чыктыўыздар, ушул туурасында учкай айтып єтсєўїз? - Биринчиден Жогорку Соттун астындагы акциянын негизги максаты Бишкек шаарынын С. Ибраимов кєчєсїнїн сейил багына мыйзамсыз курулуш иштерин токтотуп, туура чечим чыгарып берїї талабы менен чыктык. Анткени, бул мыйзамсыз куруп жатканына биздин толук далилдерибиз бар. Каныбек Нарбаевдин їстїнєн кылмыш иши козголуп, ал иш белгисиз бир себептер менен жабылып, кайрадан алардан кутулуп алган соў мыйзамсыз курулуш иштерин курдуруунун аракетинде жїрєт. Соттук жараян болуп жаткан жерге ошол курулуш агенттигинин єкїлї келип жогоруда аталган жерди мыйзамсыз сатып жатканбыз, жергиликтїї тургундардын талаптарын колдойбуз деп жарыя кылды. Ошону менен катар эле Бишкек шаардык башкы архитектурасынан єкїл келип, ал дагы бул жерге эч кандай курулуш обьектилери салынбасын айтып, аны мыйзамсыз экенине токтолду. Мына ушундай кєрсєтмєлєргє карабай Мухамеджанов тєрагалык кылган сот, шаардык соттун чечимин жокко чыгарып кайра Бишкек шаардык сотко кароого жєнєттї. Муну менен Жогорку Сот сатылып, ишти обьективдїї карабагандыгын айгинелеп турат. Андыктан сот реформасынын ишке ашпастан, кайрадан эле таз кебетесине тїшкєнї ачыктаначык эле кєрїнїп турат. - Каныбек Нарбаев ушундай мыйзамсыз иштерди жасап жатканын сиздер айтып жатасыздар. Єз ордунда иштеп калууга моралдык укугу барбы? - Нарбаев 2007-жылы эле кылмыш жоопкерчилигине тартылышы керек болчу. Муну ачык эле айтышыбыз керек. “Ар-Намыс” партиясы колдоп кылмыш жоопкерчилигине тарттырган эмес. Бїгїнкї кїндєгї саясий системанын кїнєєсї болуп атат. Тигиниколдомой, муну колдомой болгон єзїнчє “мафия”. - Ибраимов кєчєсїндєгї “Ак-чїй” компаниясынын мыйзамсыз курулуш иштерин кєтєрїп чыкканыўызды атайын бирєєнїн буйрутмасы менен кєтєрїп жатканы айтылууда.

Буга сиз кандай жооп бере алат элеўиз? - Ошол Ибраимов кєчєсїнїн №61 їйдїн тургундары карыкартаў кемпирлер, їйдї башынан алгандар “”Эркин Эл” саясий партиясына 2011-жылы бул мыйзамсыз иштер боюнча жардам сурап кайрылган. Бишкек шаарынын тургундарынын єтїнїчїн орундатуу максатында эки жылдан бери ушул иш менен алпурушуп келатабыз. Ал эми мени бирєєлєрдїн акчасын алып атайын буйрутманы аткарып жатат дегендердин сєзїн четке кагам. Себеби, бизге кайрылган карыя пенсионерлердин бизге бере тургандай акчасы да жок, биринчиден. Экинчиден, бир эле мыйзамсыз иштерге каршы чыгып жаткан жокпуз, 2011-жылдан бери Ата-Тїрк паркындагы мыйзамсыз курулган турак-жайларды бир соттошуп жїрїп, 5 гектар жерди шаарга кайтарып бергенбиз. Карагач сейил багындагы мыйзамсыз берилип кеткен жерлерди аныктап чыкканбыз. 7-кичи райондогу балдар аянтчасын дагы биз коргоп чыкканбыз. Ушул сыяктуу Бишкек шаарынын социалдык маселелерин кєтєрїп жїрєбїз. Ошондуктан бизди айыптап, акча алды, буйрутма алды деген курулай сєз, негизсиз ушак. - Ибраимов кєчєсїндєгї сейил бактагы мыйзамсыз иштер кайрадан Бишкек сотуна кетїїдє. Бул ишти акырына чыгайын деп атасыўарбы? - Буга чейинки кєтєрїп жаткан маселелердин єтєєсїнє чыгып, жабырлануучу тарапка жардамыбызды берип келдик. Албетте, сиз айтып жаткан маселенин аягына эл менен биргеликте чыгабыз. - Каныбек Нарбаевдин єзїнє жолугуп сїйлєшїп кєрдїўїзбї? - Нарбаев менен жолукканга эч кандай кызыкдар эмеспиз. Нарбаев болобу, Бишкек шаардык архитектурасынын башчысы болобу, ким болот шаардын жерлерин мыйзамсыз саткандыгы їчїн мыйзамдын алдында кылмыш жообуна тартылышы керек. Аида ИШЕНГУЛОВА


5

САЙ-САТ

Табылды АКЕРОВ, саясый талдоочу:

«7-АПРЕЛДЕГИ ТРАГЕДИЯНЫН НЕГИЗГИ СЕБЕБИ ЖАРАНДАРГА КАРАТА ТИКЕЛЕЙ ОК АТУУ БОЛГОН» 2010-жылдын 7-апрелиндеги окуя боюнча сот иши эки жылдан ашык убакыт бою созулуп келет. Трагедиянын башкы кїнєєкєрлєрї ошондо эле Кыргызстандан куйрук тїйїшкєн, ал эми азыр айыпталып жаткандар жогору жактын буйругун аткаргандар. Бул узакка созулган сот иши боюнча ошол кїнї окуянын чордонунда болгон саясый серепчи Табылды Акеровду кепке тарттык.

- Азыр айыпталып аткандардын канчалык кїнєєсї бар деп ойлойсуз? - Ошол учурда Акїйдєн, кимдин командасынын негизинде демонстранттарга ок атышканы боюнча сот болуп атат. Мурунку бийлик бул кылган иши їчїн жооп берип, тийиштїї жазасын алышы керек деп ойлойм. Азыр айыпталып аткандардын канчалык деўгээлде кїнєєсї бар экенин биз айта албайбыз, аны сот аныктасын. Сот бул ишти объективдїї карап, акыйкат чечим чыгарат деп ойлойм. - Бирок, жогорку эшолонду эмес єзїнїн милдетин аткарган аскер адамдарын дагы соттоп атышпайбы? - Алар буйрукту аткарбай коюшса болмок. Уставга ылайык, эгерде жетекчинин буйругу офицердин принциптерине карамакаршы келе турган болсо, ал аны аткаруудан баш тартса болот. Аскер адамдары Акїйдїн жанындагы аянтта турган митингчилерди атууга укугу жок болчу. Элдин тобу коргоого алынган Акїйдїн ичине кирип барса атууга мїмкїн. Мындай кадам тїздєн-тїз

кол салуу катары бааланып, президенттин ємїрїнє коркунуч катары бааланат. Ал кїнї бир дагы адам Акїйдїн короосунун ичинде атылган эмес. Мен саат 14.00тєргє жакын аянтка келгенде ок атуу башталды. Биз Киев кєчєсї тарапка качтык, бирок митингчилер бизди артка кайрыды. Кайра келип тєрт жарадарды кєрдїм, алардын бирєєсї єлїп калгандай болчу. Ар бир 15-20 минута сайын элдин тобуна ок атылып атты. - Окту кїзєт кызматынын аскерлери аттыбы же кєзгє атарларбы? - Аныгын билбейм, бирок єз кєзїм менен Акїйдїн башынан тєрт кєзгє атарды кєрдїм. Їчїнчї, бешинчи кабаттардын терезелеринен дагы ок атылып жатты. Баары сот жообуна тартылышы керек, анткени, элди Акїйдїн ичинен гана атып атышты. Кєзгє атарлар тарых музейинин, Илбирс имаратынын, Аргропромдун аянтка карап турган бардык имараттардын башына жайгаштырылганы тууралуу уккам. Ошол окуя болгон кїнї Агропромдун жанынан азиат улутундагы винтовка кармаган бирєєнї кармап алышкан. Бир топ адамдар аны

сабап атса да, ал бир ооз сєз да матчандар тизилип турган. Кєзайткан жок. Кийин ал эмне бол- гє атарлар митингчилерди атып атканда, автоматчандар асмангонун билбейм. га атып турушкан, атайын кєз- Жогорку Кеўештин депугє атарлардын винтовкаларынан таттары 2012-жылдын чыккан їндєрдї угузбаш їчїн жа3-октябрында бийликти салган болушу мїмкїн. Кїзєт кызбасып алууга аракет жаматын Жаныш Бакиев жетектеген, сашты. Алардын бул аракеанын колу таза чыгышы керек да, тин 7-апрель окуясы менен ошондуктан, кїзєт кызматынын салыштырууга болобу? кызматкерлеринин куралдары - Ушул маселе боюнча кєп учур- колдонулган эмес. Менимче, кєзгє да талаш-тартыш жаралып келет. атарлар єздєрї менен чогуу алып Бул эки окуяны салыштырууга та- кеткен винтовкалар болгон. кыр болбойт, анткени, 7-апрель - Митингчилерде дагы кукїнї Акїйдїн тосмосун эч ким ралдары болгон да... ашып єткєн эмес, ал эми 3-ок- Мен куралы бар эч кимди кєртябрда болсо 300дєй адам коргоого алынган аймакка ашып єтїп гєн жокмун. Калкан кармагандар кетпедиби. Сакчылардын артынан болду. Видеокамерадагыга каракууп аткан видеосу да бар. Саясат- ганда, аларда 3-4 автоматы болта Камчыбек Ташиев тажрыйба- гон. Алар Акїй тарапка атышкан. луу оюнчу болчу. Бул жолкусунда Форум жакта бир топ балдар меоюндан от чыгарып алды окшойт. нен УКК кызматкерлери кагышып кетип, митингчилер алардын ку- Бирок, 7-апрелде деле тосралдарын алып коюшкан экен. модон єтїїгє аракеттер Демонстранттарда автоматтары болбоду беле, кийинчерээк болбогондо каза болгондор мынмитингчилер Акїйгє кирип дан да кєп болмок. Укук коргоо барышты да... органдары куралы бар адамдар- Ооба, чынында эле митинг- дын тобун курчай албай калган. чилер машине менен дарбазаны Куралсыз болушканда тоок аткансындырышкан, бирок ал адамдар дай эле атып салышмак. Эгерде сот бул ишти калыс каатып єлтїрїлгєндєн кийин болгон. Трагедиянын эў башкы себе- рап, акыйкат чечим чыгарса, эч би, жарандарга карата тикелей ок ким нааразы болбойт. Албетте, атуу болгон. Эгер милиция элдин альфачыларга ичиў ачышат. Астобун кармап калса, азыраак адам кер кызматкерлери єз милдетин каза болмок. Ок атуу аябай жак- аткарган да. Тилекке каршы, алар шы пландалган. Мисалы, Акїй- окуяны анализдебей Акїйгє кирдїн тепкичтерине эки катар авто- бегендерди атышкан. Аларды тї-

шїнсє болот. Анткени, ошол учурда бийликтен баары коркчу, анын ичинде аскер кызматкерлери да. Бакиевдердин бийлиги ємїр бою єкїм сїрїп, алардын кылмыштуу иштерине эч ким жооп бербейт деген коркунуч бар эле. Бул клан єздєрїнє каршы чыккандарга аеосуз саясат жїргїзгєн. Укук коргоо органдарынын кызматкерлеринин психологиясы да єзгєрїп кеткен. Алар кан менен ошол бийликти коргошкон. Акаевдин учурунда мен президенттик администрацияда иштечїмїн. Акїйдї басып алган учурда мен солдаттардын жанында болчумун. Алар дагы куралданган эле, бирок, атууга буйрук берсе эмне кылабыз деп коркуп отурушкан. Себеби, єз элине ок атууга алар бара албайт болчу. Бакиевдин келиши менен башка учур башталды. Азыр кимдир-бирєє жазага тартылышы керек. Айыпталуучулардын кєпчїлїгїнє сырттан чечим чыгарышат. Бирок, мамлекет дипломатиялык каналдар аркылуу Бакиевдерди экстрадиция кылып келиши абзел. Албетте, бул оўой иш эмес. Соттун чечими чыкканда, юридикалык документ болуп, ошонун жардамы менен алып келсе болот деп ойлойм. Аракет кылыш керек.

Осунбек ЖАМАНСАРИЕВ, «Мекен шейиттери» уюмунун жетекчиси:

«ООР КЫЛМЫШ ЖАСАГАНДАР БОШОТУЛУП, ЖЕЎИЛ КЫЛМЫШ КЫЛГАНДАР ТЇРМЄДЄ ОТУРУШАТ»

- Апрель окуясы боюнча сот иши кандай жїрїп атат? - Апрель окуясы боюнча сот процессинин башталганына эки жылга чукулдап калды. Сотто сєз бериле элек айыпталуучулардын 12си гана калган эле. Буларды эки-їч кїндє сурап бїтмєк. Андан кийин соттогу материалдарды карап чыгып, эксперттердин пикирлерин угуп, бир-эки айда сот аягына чыкмак. Бирок, сот бїтєйїн деп калган учурда Мамлекеттик кїзєт кызматынын жетекчисинин орун басары, айыпталуучу Данияр Дунгановду оорусуна шылтап, сот їй камагы-

на чыгарып жиберди. Бул эў башкы фигуралардын бири болчу. Жаныш Бакиевдин командасын аткарып, кїзєт кызматкерлерин секта-секталарга бєлїп, кєзємєлгє алган адам. Дунгановдун оорусун ошол УКМКнын убактылуу кармалуучу жайында деле дарылап, чыгарбай койсо болмок. Соттун чечими чыгаарына аз калганда аны бошотуп жибергени туура эмес болуп калды. Практикада деле чоў кылмыш кылгандарды сот жараяны аяктап калган учурларда качып кетпесин деп, боштондукка чыгарбайт. Соттун бул чечими жабырлануучулардын нааразычылыгын туудурду. Эми айыпталуучуларды барын їй камакка чыгарып, бул судья сот процессин создуктурганга ар кандай шарттарды тїзїп берип жатат.

- Демек, соттун жїрїшїнє нааразы экенсиздер да? - Азыр кылмыш кылгандар, тескерисинче, акырындык менен жабырлануучудай болуп калып атат. Айрым маалымат каражаттары аларды сїттєн ак кылып кєрсєтїїгє аракет кылып, тєртїнчї бийлик экенин далилдеп атат. Курман болгон адамдар кыргыз элинин намысын коргоду, Бакиевди кеткенге ошолор мажбурлады.

Анан соттор болсо, биздикин туура эмес деп, айыпталуучуларды колдоп атканы нааразычылык жаратып атат. Азыркы учурда сотторго ишенсе болобу же болбойбу? Бул жєнєкєй сот иши эмес. Курман болгондор єзїнїн кызыкчылыгы їчїн Ак їйгє киребиз деген эмес да. Алар мамлекет їчїн жандарын курман кылышты. Ошондуктан, буга жалпы эл жоопкерчиликте деп ойлойм. Бийлик дагы мыйзамсыз иш жасап аткандарды кой-айга салышы керек. - Анда бийлик сотко кийлигишип калгандай болуп калат да? - Жок, сот ишине ким кїнєєлїї, ким кїнєєлїї эмес деп кийлигишпесин, бирок, сот ишинин батыраак аякташына бийлик кийлигиши керек болчу. Кечээ биз жабырлануучулардын баары менен жолугуп, мындан ары кандай кылабыз деп сїйлєштїк. 24-январдан баштап митингге чыгалы деген чечимге келдик.

- Кандай талаптар менен чыгасыздар? - Айыпталуучулардын баарынын їй камакка чыгып жатышына каршылык иретинде чыгабыз. Оор кылмыш жасагандарды бошотуп жиберип, кичине кылмыш

кылгандар тїрмєдє жатат. Алардын оорусу болсо да эч ким караган жок. Революция болгондон кийинки кадр маселелери боюнча да єз оюбузду айтабыз. Эмне їчїн Бакиев, Ширшовдордун жанында, кызмат кылып жїргєн жакын адамдары кызматтарга коюлуп атат? Ширшовдун досун энергетика министрлигинин орун басары кылып алып барды, Максим Бакиевдин досун ИИМге жооптуу кызматка алып барып атат. Революция болордон мурда электр энергиясына болгон баа боюнча ошол кездеги оппозиция єз оюн айтып, 70 тыйын эмес, керек болсо 30-40 тыйын болушу керек деп чыккан эле. Эми акырындык менен баа кымбатташ керек деп чыгып атышат. Антпей, бул тармактагы коррупциялык схемалар жоюлсун.

- 2010-жылы 7-апрелинде маанай кандай эле? Азыркы учурдагы элдин маанайын ошол убак менен салыштырууга болобу? - 2010-жылда элдин маанайы кандай экени кєз алдымда турат. Ал учурда бїт Кыргызстан боюнча массалык нааразычылык орун алган. Электр энергияга, коммуналдык кызматтарга болгон баанын кымбатташы чынында эле элдин турмушун оорлотуп жиберген. Анын їстїнє їйбїлєлїк бийлик єкїм сїрїп, єкмєттї четке отургузуп коюп эле, Максим Бакиев жетектеген ЦАРИИ баарын чечип калбады беле. Саясый куугунтук кїчєгєн. Биз Башмыйзам менен жашайбызбы, же бизди їйбїлєлїк бийлик башкарабы деп буга элдин кыжыры кайнаган. Азыр андай жагдай жок да.

- Быйыл жазында дагы бийлик алмашат экен деген кїбїр-шыбырлар айтылып атат. Буга негиз барбы? - Бийликти алмаштырууга азыр негиз жок. Азыр бийлик алмаштырабыз дебей, тескерисинче, алардын кемчиликтерин кєзгє сая кєрсєтїп, иштегенге мажбурлашыбыз керек. Жардам беришибиз керек. Ошентип, оўолушубуз керек да.

- Негизи азыр бийликти алмаштырууга моралдык укук барбы оппозицияда? - Алмаштырууга негиз да жок, азыркы оппозициянын ушундай демилге менен чыгууга, дегеле бийликке келишине моралдык укуктары жок деп эсептейм. Бетти Даярдаган Самара САЛАМАТОВА 25-январь, 2013-жыл


6

МАЕК

Атай БЕЙШЕНБЕК уулу, “Ариет” демилгечи уюмунун тєрагасы:

”ПАРТИЯЛЫК СИСТЕМА ЭЧ КАНДАЙ ПАЙДАСЫН АЛЫП КЕЛЕ АЛБАСТЫГЫН ДАЛИЛДЕДИ“ - Атай мырза, Ысык-Кєл жана Кочкор элин кандай максатта кыдырып келдиўиз? - Азыркы маалда Кыргызстанда кєйгєйдєн кєп нерсе жок. Ошолордун ичинен кен байлыктардын сатылышы, андан єлкє пайда таба албай, бир ууч аткаминерлердин кызыкчылыгы менен чет элдик компаниялар гана жемишин кєрїп келатат. Мындан сырткары кичинасыя компаниялардан жабыр тарткан жарандардын массалык кєбєйїшї. Булар караламан калкты алдоо жолу аркылуу эбегейсиз акчаларга туйтунуп жатышат. Себеби, биздин мамлекетте насыянын їстєк пайызы єтє жогору. Мындай кєрсєткїч менен Орто Азия мамлекеттеринин алдыўкы сабында жана ат чабым астыда. Арийне, жылдык їстєк пайызы 50-100-200 пайызды барып чапчыйт. Муну дагы бир ирээт жержерлерди кыдырып жїрїп єз кєздєрїбїз менен кїбє болдук. Мына ушул багыттагы карапайым жарандардын кєйгєйлєрїн угуп жана аталган аймактардагы айыл алдыўкылары менен жолугушууларды уюштуруп, бул туўгуюк жолдон чыгуунун жолдорун талкууладык. Жолугушуулардан кийин бир муштумдай болуп бирдикте гана чечїї бїгїнкї кїндїн талабы экенин эл каалап, тїшїнїп калганын сездик. Андыктан, бир гана митинг-пикет жолу аркылуу кєйгєйлєрдї чечсе болобу? Албетте, бул азыркы маалда биримдиктин ыдырашына, єлкєнїн эгемендигине терс таасирин тийгизе турган маселе. Ошондуктан бийлик єкїлдєрїнє жеринен проблеманы чечїїнїн жолун сунуштап, аларга расмий кайрылууларды жасоо, цивилизация жолу менен аракеттерди кылуу. Кєл жергесин кыдырып

жїрїп эки айыл бирдиктїї иш алып бара албай экиге бєлїнїп жатканына кїбє болдум. Эки айылдын кєйгєйї бир бирок, ал маселени кєтєрїп жаткандар эки башка болуп жатат. Мындай жол менен эч качан кєйгєйлєр чечилбейт. Мындан улам ушинтип эки айыл бирдиктїї иш алып бара албаса бїтїндєй республика жєнїндє кеп кылуунун кажети жок. - Сиздер сыяктуу элдерди кыдыргандардын саны кєп эмеспи... Эл мындайларга деле ишенбей калса керек. Кабыл алуу кандай болду? - Туура, сїткє оозун кїйгїзгєн айранды їйлєп ичет болуп, жамы журт ар кайсы партия, топтон, коомдук уюмдардан жалкып калыптыр. “Кайсы партиядансыў, кайсы партиядансыў” деген эле эл. Андыктан ар тараптуу тїшїндїрїї иштерден улам гана элдер менен пикир алышууга жетиштик. Чынында кєйгєй абдан кєп. Ар бир айылдын єзїнчє кєйгєйї бар. 20 жыл аралыгында бийликтин туура эмес саясатынан, алдамчылык жол менен элди шайлоо алдында “жомокторго” ишендирип, ал эми бийликке келгени анын бири дагы аткарылбай калгандыктан элдин ишеними такыр эле жоголгон. Муну трагедия катары кабыл алуубуз керек. Ошондуктан элдин дагы бир жолу алданып калбашына жол бербєє жана бирдиктїї иш алып баруу системасы менен жеринде маселерди чечїїгє їндєє максатында жержерлерди кыдырып келдик. “Элдик лидер” катары єздєрїн атагандар, же “креслого” башынан отуруп келип, кайрадан аны эўсегендер-бїгїнкї кїндє єздєрїн “оппозициябыз” деп атап жатышат. Оппозициябыз дегендер кєбєйдї. Чынында андай опози-

«БУЛЬДОЗЕР» 1,2 МЛН. ЕВРОНУ КАЙДАН ТАПТЫ?

Гезитибиздин єткєн санында «революциянын бульдозеру» Азимбек Бекназаровго караштуу делген кафелердин, «хансарайлардын» сїрєтї менен кошо жарыяласак, «ушул кезге чейин жїрїп бир жакшы їй салбай жаным жокпу» деп актанган. Андан кєп єтпєй интернет-сайттардын бири Бекназаров апрель революциясынан кийин Швециянын Стокгольм шаарынан 1 миллион 200 миў еврого 5 комнаталуу квартира сатып алганын сїрєтї менен басты. Ал турсун, бул їй Остермальм кєчєсїнїн №127 В, 45 Е-квартирасында жайгашканын, анда учурда Бекназаровдун кичїї уулу жашарын ачык жазыптыр. 1,2 млн. еврону сомго чакканда 74-75 млн. сом болот. Буга чейин Азикенин Швецияда їйї бар экенин билчї эмеспиз, апрель революциясынан кийин сатып алганына караганда, ага карата «революцияны бизнеске айландырып алды» деген сєздєрдїн айтылышы чын єўдєнєт. Болбосо, заматта Швециядан квартира сатып алууга ашынган бизнесмендердин деле чама чаркы чак келбеши аштан бышык. Же ал їчїн, жомоктогу алтын балыкты кармап алышын керек… Жогорудагы маалыматка Азимбек Анаркулович жооп кайтара элек. Анда муну укук коргоо органдары иликтеп, юридикалык баасын бериши керек го, ыя? 25-январь, 2013-жыл

циянын элге кереги жок. Булардын “фантастикалык жомокторунан” эл эбак тажаган. Бїгїнкї кїндє реалдуу ой жїгїрткєн, аны реалдуу тїрдє ишке ашыра турган саясатчылар жокко эсе. Маселен, азыркы оппозицияда жїргєн Ахматбек Келдибеков, Камчыбек Ташиев, Азимбек Бекназаровдор убагында бийликте отурган. Келдибеков спикерлик “креслону” мыкчып отурган кезде биз канчалаган митинг акцияларды єткєздїк. Бир да жолу келип, эмне кєйгєйїўєр бар деп басып келген эмес. Азыр бийлигинен ажыргандан кийин мурунку “жумшак” ордун эўсеп гана оппозицияда жїрєт. Болбосо спикер кезинде эле элдин їнїн угуп, эл менен бирге болсо болмок да. Ошондой эле азыркы бийликте отургандардын катаачылыктарын байкап жатабыз. Мамлекетке єзгєрїї киргизе турган мактанаарлык иштерди аткарууга жетише элек. Булар аз-маз мыйзамдарды иштеп чыгып коюшат же алары аткарылбайт. Айрым мыйзамдары бири-бирине каршы келип, чаташып калган учурлары кездешип жатат. Кудай буюрса, биз кайчылашкан, чаташкан мыйзамдарды жєнгє салуучу, бири-бирин кайталабаган мыйзам долбоорлорун иштеп чыгууга дайынбыз. Ушул сыяктуу кадамдар менен єз салымыбызды кошсокпу деп турабыз. - Бирдиктїї бир багыт менен иш алып баруу жана биримдикке, ынтымакка элди чакырып жатыпсыўар. Бирок, бул ишти жєнгє салып аны аткара турган мамлекет бар эмеспи?.. - Албетте, єлкєнїн ички биримдигин жана эл аралык мамиле, ынтымакты мамлекет камсыз кылышы керек. Тилекке каршы, азыркы тапта канааттандырарлык деўгээлде жїргїзїлбєгєндїктєн, ар кандай жагдайлар чыгууда. Чындыгында бардыгын башын бириктиребиз дегенден алысмын. Бул абдан чоў убакытты талап кылат. Бирок, бїгїнкї кїндє ар бир айылдагы кєйгєйлєрдї райондук, облустук деўгээлде кєтєрсєк, чындыгында реалдуу жыйынтыктарга алып келет. Маселен, чоў социалдык жарылуу эмнеден пайда болот? Ар бир жерде ар кайсы кєйгєйлєрдїн кєбєйїшїнєн башталат. Азыркы тапта ошол эле Президентке, Єкмєт башчыга ачык айкын так маалымат жетпейт. Себеби, алардын єкїлдєрї баары жакшы, баары єнїгїп-єсїп атат деген гана маалыматтар жетип турат. Тилекке каршы андай эмес. Ошондуктан биз кєз боёмочулук, жалган маалыматтарды бербєєгє бєгєт болуп, объективдїї маалыматтарды берїї

їчїн ишибизди баштоодобуз. Анткени, бийлик єкїлдєрї эл менен тыгыз иш алып бара албай жатканын кєрїп жатабыз. Мамлекетке, бийликке болгон элдин ишеними жок. Ар кандай сурамжылоолордун жыйынтыгы буга далил. Алтургай, єлкєнїн єнїгїп кетээрине болгон эртеўки ишеним жок. Жок дегенде бирдиктїї иш алып баруу менен кандайдыр бир реалдуу жыйынтыктарга жетишебиз деген ниет менен ушул кадамды аттадык. - Парламентарийлердин эл менен жолугу мезгили болуп єттї Кєлдє, Кочкорлордо элдер менен жолугушуп, кєйгєйлєрїн угуп кетиптирби, элдин маанайы кандай экен? - Элдин маанайы єтє жаман. Бийликке эмес, мамлекеттин келечегине тїўїлїп калышыптыр. Чет мамлекетке кетип эле иштебесек болбой калды дешет. Бир да жерден бул депутат келип, жолугуп кетти деп укканым жок. Келишсе да бир кафеге кирип, тамак берип ММКга чагылдырып, кетип калышат. Элдер келишсе, тамагын ичип, курсагын тойгузу їчїн эле келишсе керек. Анткени, аларга ишенбей калышкан, ишеништен кетишкен. Балким, шайлоо алдындагы “жомоктору” ишке ашпай калгандыктан эмне болуп кетээр экен деп депутаттар элден коркушаттыр. - Коомдук уюмдар болобу же топтор болобу башында жакшы иш баштап туруп, акырында бир саясатчынын куралы болуп калган жагдайлар кездешет. Силерди ким каржылап турат же артыўарда кимдер бар? - Демократия жакшы гана жагын кєрсєтпєстєн терс таасирин тийгизип жатканын билебиз. Ар бир эле коомдук бирикме же партия болобу бир инсандын саясий кызыкчылыгын колдоп, бир адамдын камчысын чаап, ошол адамдын иштеп чыккан идеяларын эл арасында сиўирїї максатындагы аракеттерин кєрїп жатабыз. Эгерде биз кайсы бир саясий кїчтїн же бийлик бутактарынын кызыкчылыгында иштесек анда биздин айткан сєздєрїбїздєн эле билинип калат. Оппозициянын же мамлекетке бїлїк сала тургандардын адамдары болсок, эгер, анда радикалдуу тїрдє “муну кетириш ке-

рек, єрттєш керек, жок кылыш керек” деп ачуу айкырык салмакпыз. Негизги биздин максат мамлекеттин эгемендигин, ынтымагын сактап калуу максаты эў орчундуу кєйгєй болуп турат. Ал эми майда кєйгєйлєрдї чечип алабыз, анткени, сырткы факторлор коркунучтуу жаратып жатат. Сырткы кїчтєрдїн “куралы” болуп келаткан саясатчылардын максаты, биздин максат эмес. Ошол эле учурда Президент, Премьер элдик талапты аткарбаса, анда ар дайым аларга каршы чыгууга даярбыз. Бїгїнкї кїндє кылынган иштерине калыс баабызды берип келебиз. - Канткенде єнїгєбїз? - “Єнїгїї этабына мына тїштїк, ана тїштїк” деп эле келатабыз, илгери “коммунизм келатат” дегендей эле... Тилекке каршы андай єзгєрїїлєргє кїбє боло албай жатабыз. Канткенде єнїгєбїз деген суроону коюуудабыз, башыбызды мыкчып... Реалдуу кєз караш менен караган адам тїшїнєт. Анткени, Кыргызстандын кен-байлыктарын каспай койсок, деле єнїгїп кетебиз. Чындыгында, саясий интриганттар, саясий оюндар кєптєгєн убакыттарды алып койду. Андыктан, бир позициядагы, бир ойдогу саясатчылар бийликке келгенде гана єнїгєбїз. Учурда бир бийлик келип жаўыдан єзгєрїїлєдї жасай турган маалда ал кетип, ордуна бир фракция же башкасы келип, баштаган иштер аткарылбай калууда. Азыркы кезеўдеги партиялык система эч кандай натыйжасын алып келе албастыгын далилдеди. Мисалы, бир министр бир фракциядан болсо, анын орун-басары бєлєк фракциядан шайланат. Ушул жерден ойлонуп кєрсєўїз, министр сєзїн анын орун басары угабы, себеби, аны министр эмес фракция шайлаган. Бул сыяктуу башаламандыктар баардык жерде байкалып жатат. Эгерде ушундай башаламандык менен кете берсек, анда жакынкы аралыкта єнїкпєйбїз. Бир чоў саясий кїч келиши керек. Анын башына саясий эрктїї лидер келгенде гана толугу менен єзгєрїїлєр башталат. Ары-бери тегеренип, элди ирээнжитип жїргєн саясатчылар бийликтен єздєрїн таанып туруп кетип калышса, балким, єзгєрїїлєр болот. Ошондой эле жаўы идея, жаўы багытта иштеп кете алгандар бийликке келмейин єнїгїї оор. Акинай АЙДАРОВА


7

БЕК-ААЛЫ

Бегалы НАРГОЗУЕВ, ЖКнын экс-депутаты:

«АК ЖОЛ» АЗЫРКЫ ПАРТИЯЛАРДАЙ МАРОДЁЛОРДУН, «РАСПИЛШИКТЕРДИН» ПАРТИЯСЫ БОЛГОН ЭМЕС» ЖКнын экс-депутаты Бегалы Наргозуев менен маек.

- Учурунда «Акжол» партиясынан депутат болгон элеўиз. Азыр сиздин артыўыздан «Акжолчу» деген ат жїрєт. Ал партияга киргениўизге азыр єкїнбєйсїзбї? - Жок, єкїнбєйм. Азыркыларга салыштырмалуу «Ак жол» партиясы алда канча мыкты иштегенин элдин баары айта баштады. Бїт нерсе салыштыруудан улам єз баасын алат. «Ак жол» партиясы бийликте турганда Ички дїў продукция єндїрїї эч качан азыркыдай кескин кулаган эмес. «Ак жол» партиясы бийликте турганда мамлекеттик бюджет 3 эсеге єсїп, 1,5 миллиард долларга жеткен. Бїгїнкї бийликтеги партиялар їч эмес, бюджетти эки эсеге єстїрє албай жатат. Азыркыдай бюджеттин тартыштыгы астрономиялык суммага – 32 миллиардга жеткен эмес. «Ак жол» азыркы партиялардай мародёрлордун, «распильщиктердин» партиясы болгон эмес. Жанталашып бийлик жана байлык ресурстарын бєлїп алып, уурдаган эмес. Бир кыргыз элин тїндїк-тїштїккє бєлгєн эмес. «Ак жолдун» учурунда улут аралык араздашуу болуп, 500 дєн ашык бечара тирїїлєй муздалган эмес. Ал эми «Ак жолго» жабылган жалаалар саясый оппоненттердин бийликке жетиш їчїн кылган жандалбасы болгон. «Ак жолдун» мїчєлєрї азыр кайрадан бїт бийлик бутактарында олтурат. Партиялардын бардыгынын составына «Ак жолдун» мїчєлєрїн чакырып кошуп алышты. Атамбаев эле канча «Ак жолчуну» аткаруу бийлигине чакырып, чоў кызматтарга дайындады. Санап берсем гезитиўерге батпай кетет. Бїгїн ийгиликтїї бизнес жїргїзїп жаткандар да мурунку «акжолчулар». - Бегалы мырза, 2010-жылы «Учур» гезитине Максим Бакиевди мактаган маек бергениўиз эсиниздеби? Келечекте Максим Курманбековичти эл шайлап, президент болсо, мен мындан туура эмес жагдайды кєрбєйм, - деген экенсиз. Азыр Максим Бакиевдин уюштуруучулук, башкаруучулугу тууралуу кандай ойдосуз? - Ооба, эл шайласа деп айткам. Эл шайласа ким президент болбойт. Бийликтин булагы бул эл. Силер ушул жерин бурмалабай бергениўер їчїн ракмат. Трайбалисттер «эл шайласа» деген сєзїмдї алып салып айтышат. Кемчилиги жок адам болбойт, анын сыўарындай Максимдин да кем-

чилиги кєп болчу, бирок кечээ президент Алмаз Атамбаевдин Єнїгїї стратегиясын карап олтуруп кїлдїм. «Камбар-Ата-1» ГЭСин, башка ГЭСтерди, «Датка-Кемин» долбоорун, Бишкек-Торугарт жолун, Кыргыз-Кытай-Єзбек темир жолдорун Максим деле кєтєрїп чыгып, єзїнїн Єнїгїї стратегиясына киргизип, Кытайга барып келишимдерге кол коюп келип, баштабады беле? Анан да Максимди кыргыз экономикасына чет єлкєлїктєрдї аралаштырды дешет, анда эмнеге Максим чет єлкєлїктєргє 50% їлїшїн берген долбоорлорду бїгїнкїлєр 75 % га чейин чет єлкєлїктєргє берип жатышат? Максимди «ууру , 1 миллиард доллар уурдап кетти» дешет анда эмне їчїн їч жылдан бери ошол уурулуктарын документалдуу тїрдє элге кєрсєтїп, эч ким далилдеп бербейт? «Мына, Максим бул коррупциялык схема менен жылына мынча миллион доллар уурдап жаткан экен, биз таптык, биз уурдаган жокпуз, биз казынага салдык. Мындан ары жылына мынча миллион доллар казынага тїшїп, элдин керегине жарайт» деп эч ким айта албайт? Демек, Максим ууру болсо анын уурулук схемаларына бїгїнкї бийлик олтуруп алды да! Ошон їчїн ал коррупциялык схемаларды ачыкка чыгарбай, тымпыйып олтурушпайбы! Максимди идеалдаштыргым келбейт, бирок анын оппонеттери уурулук жагынан ашса ашат, бирок кем калбайт! Булар куру сєздєн башка эмнеси менен айрымаланды? «Ооз менен орок оруп», айтканда баарын кыйратышат, їч жылга жакын убакытта эмнени жасап кыйратты? Карапайым элдин кайсы турмушун оўдоду? - Бир учурда «Агым» гезитин сатып алган элеўиз, ал гезитти кайра сатууга эмне тїрткї болгон. Негизи эле ал гезитти эмне максатта сатып алгансыз? -2007-жылы досум Мелис Эшимканов Кыргызстандын Швейцариядагы элчиси болуп дайындалып кете турган болуп калгандыктан «Бегалы, жакшы мал жатка кетпесин» деген сєз бар «Агымды» сен эле алып калчы, башка эч кимге ыраа кєрбєй жатам», - деп мени кєндїрдї. Мен макул болдум. «Агымда» Мелис Эшимкановдон башка да 15 тей журналисттин ар кандай єлчємдєгї їлїштєрї бар экен. Барын бир-бирден чакырып нотариуста кол койдуруп, їлїшїнє жараша акчасын тєлєп бердим. Мелис мага «Агымды» єткєрїп берип, мен «Агымды» акырын

кєзємєлгє ала баштадым. Бирок Швейцариянын бийлигинен Мелиске элчиликке макулдук агреман келгенден кийин Мелис баргысы келбей калып, КТРди сурады эле бийлик ага да макул болду. Жыйырма жыл «Асаба», «Агымга» кєнїп калган Мелис «Агымдан» такыр чыккысы келген жок. Экєєбїз бир келип-кетип, бир чогулуш єткєрїп жїрдїк. Мага караганда Мелис кєп олтурчу. Сатарын сатып алып, гезитин кыя албай жатканын тїшїнїп мен деле кызганганым жок. Эгер Мелис Швейцарияга кетип калса жаўы иш менен алек болуп, унутуп коёт беле, кетпегенден кийин унута албады. Гезитте билинбеген кош бийлик орноп калганынан мен ага «Сен Швейцарияга кетпей калбадыўбы, гезитиўди кайра алгын…», - деп айттым. Ал ар тїрдїї варианттарды сунуштап жїрїп, акыры 60 пайызын саттырды. Болгон эле сыры ушул. - Кайсы жерге барбайлы сиздин эки самолётуўуз жєнїндє айтып жїрїшєт. Самолетту кантип алып калгансыз? - Самолётторду ошол тармакта иштеп жїрїп, «Эсен эйр» деген авиакомпания ачып, инвестиция таап, сатып келгенбиз. Мен саясатка келгиче эки жыл «Эсен эйр» авиакомпаниясы дїркїрєп єсїп, Кыргызстандагы 100 ири ишкананын тизмесинде 35 позицияда турчу. Мен депутат болгондон кийин ошол кездеги транспорт министри Нурлан Сулаймановду, президенттин кеўешчиси Їсєн Сыдыковду, «Манас» аэропортунун президенти Бакыт Сыдыковду коррупциялык иштери боюнча сындап жїрїп, алар президент Бакиевге жамандап кирип жатып, акыры «Эсен эйрдин» лицензияларын алып тынышты. Айта берсе бул жерде сєз кєп, кыскачасы ушул. - Сиздин сайт «Kyrg yztoday» маалыматтарга бирдей кєз караштасыздарбы? - Негизинен калыс болууга аракеттенебиз. Бирок баарына бирдей жакпайсын. Ар кимиси эле бизди кєбїрєєк сындайсыўар деп нааразы боло берет. Эми бул адам психологиясынын аспектиси. Биз мындай нааразычылыктарга тїшїнїї менен философиялык мамиле кылабыз. - Сох анклавы жана Куршабдагы болгон окуяга сиздин саясий баамыўыз? Кээ бирлер бийлик кїнєєлїї дешсе кай бирлер жергиликтїї эл дешїїдє, сиз бул окуяларга кимди кїнєє-

лєйсїз? - Сох анклавында жашаган бир ууч эл єздєрїн курчап турган чоў мамлекеттен коркпой, мыйзамды бузуп, кыргыз чек арасын басып кирип, милицияларыбызды, аскерлерибизди сабап, биздин 40 жаранды барымтага алып айдап кетиши, ага биздин бийликтин «кыўк» дей албаганы єтє єкїнїчтїї. Эми ушуну тескерисинче элестетип кєрїўїзчї, Єзбекстандын ичиндеги кыргыз анклавынын жарандары ушуну жасаса Єзбек бийлиги кандай реакция жасарын. Куршабда деле бир кытай жараны жазаланбайт. Ал эми Кытайда бир кыргыз жараны бир мыйзамды бузуп кєрсїнчї, эмне болор экен? Булардын баары, коўшу єлкєлєрдїн жарандары да биздин бийликтин чабалдыгын сезип, ошого жараша мамиле кылып жаткандыгында. Кыргыз элинде «Кыргыз кыргызга гана кыргыйдай тийет» деген учкул сєз бар. Анын сыўарындай биздин кыргыз бийлиги кыргызга гана кыялын кєрсєтє алат. Кыскасы «Їйдє баатыр, жоодо жок». - Материалдык жактан да, руханий жактан да бай адамдардын катарына киресиз. Єзїўїз кайсы байлыкты жогору коёсуз? - Руханий байлыктын да, материалдык байлыктын да тїбїнє эч ким жеткен эмес. Ошондуктан руханий байлыкты табууга болгон умтулуу ар бир адамда болуш керек. Эгер мамлекетибизди адилеттїї башкаруучулар башкарып, коррупция минимумга чейин азайып, элибиз материалдык жактан баары байып кетишсе анда элдин баары руханий байлыгын єстїрїїгє жанталашмак. - Саясат, маданияттан тышкары аўчылыкка да кызыгып жїргєнїўїздї билебиз, ууга чыкканда кайсы учурдан рахат аласыз? - Мен аўчылыкка чыкканда кєбїнчє фотоаўчымын. Кайберен тукумун кєргєндє мылтык кєтєрбєйм, фотоаппаратым менен гана «чыкылдатып» аткылайм. Карышкырга буктурма жасаганда же астыбыздан кашабаў карпакурпа чыга калганда гана мылтыгымды кєтєрїп чуркайм. Жыл сайын аўчылык сезону 15-августтан башталып ар бир айбанаттын єз мєєнєттєрї бар болгондуктан биз дээрлик 9 ай аўчылыкка чыгабыз. Айына бир-эки жолу чыгууга їлгїрєбїз. Анан да аўчылыктын дагы бир жакшы жери тоолордо кєп

басасыў, кєп ат минесиў. Ушулардын баарынан рахат аласыў. - Экс-депутат катары азыркы депутаттардын ишине кандай баа бересиз? - «Сынчынын сыўар єтїгї майрык» дегендей, бир кезде бизди сындап жїргєн партиялардан барган депутаттар єздєрїнїн деўгээлин тез эле кєрсєтїп коюшту. Азыр алар парламентти президенттин чєнтєк парламентине айлантып беришти. Мамлекет азыр парламенттик єлкє экенине карабай, єздєрїнїн жаўы конституциядагы укуктарын пайдалана алышпай элге уят болушууда. Биз конституцияда бїгїнкїдєй укуктар жок экенине карабай єз ойлорубузду айтканга аракет кылчубуз. А булар бар болгон укуктарын да пайдалана албай жатышпайбы? Алар жаўы конституцияда каралган жаўы укуктарынан бир гана жагын – єкмєттї тїзїїгє катышу укугун пайдаланып, аны да тескери жагына буруп алышты. Эми ар бир фракция «майлуу-сїттїї» министрликтерди, ишканаларды бєлїп алып, єз кишилерин, агатуугандарын дайындап, уялбай эле акча жасаганды гана єздєштїрїштї. - А президенттинчи? - Президент президент болгонго чейин президенттердин ыйгарым укуктарын чектейли, єлкєгє парламенттик система орнотолу деп чакырып жїрдї. Президенттикке жеткенден кийин эми єлкєнї кайрадан президенттик башкарууга алып келди. Ал тургай конституцияда каралбаган тышкы саясатты да, экономиканы да мен башкарам деп жатат. Чечїїчї участоктордогу кадрларды да, ал тургай премьер-министрди мен дайындайм деп жатат. - Жазында Парламент тарап, бийлик алмашат деген пикирлер болууда. Сиздин оюўузча Парламент тарашы мїмкїнбї? - Биздин єлкєдє баары мїмкїн. Бийлик алмашуу дайымкыдай кїтїїсїз болушу мїмкїн. Бїгїнкї бийликтегилер эки жолу бийликти басып алуу жолу менен бийликке келип, ошондой салтты традицияга айлантып коюшту. «Бирєєгє ор казсаў єзїў тїшєсїў» дегендей, эми бул традиция оўой менен бизден кетпейт. Булардын жолун жолдогусу келгендер улам чыга берет. Биз эмне булардан кембизби дегендер болбой койбойт. Тєлєбїбї КАСЫМАЛИЕВА 25-январь, 2013-жыл


8

КАЙРЫМ

Саид Б БАЮМИ:

“ЖАРДАМГА МУ МЕНЕН

Бїткїл дїйнєлїк жаштар ассамблеясынын Кыргызстандагы кеўсесинин жетекчиси Саид Баюми мырза менен маек.

- Сиздердин уюм кайсы жылдан баштап иштеп келе жатат, эмне тармак боюнча иш алып барып жатасыздар? - Бул уюм 2000-жылдын август айынан баштап кайрымдуулук шартында иш жїргїзїп келет.

«БЇТКЇЛ ДЇЙНЄЛЇК ЖАШТАР АССАМБЛЕЯСЫ» КООМДУК БИРИКМЕСИНИН ТАРЫХЫНАН

«Бїткїл дїйнєлїк жаштар ассамблея-

- Андан башка дагы кайсы долбоорлордун їстїндє иш алып барып жатасыздар? - Бїгїнкї кїндє жетим балдар менен да иш алып баруудабыз. Кыргызстан боюнча 1147 жетим бала бар. Алар ай сайын миў сомдон пособие алышат жана кышкы, жайкы кийимдер менен камсыздандырылышат. Келечекте мыкты жигиттер болсун деп аларга финансылык колдоо кєрсєтєбїз. Таза суу долбоору боюнча да иш алып барабыз. Элди таза суу менен камсыз кылуу максатында эскирген суу тїтїктєрїн алмаштырып, качалкаларды орноштуруп беребиз. Негизи эле биздин коомдун жардамга муктаж социалдык тармагы менен иш алып барабыз. 25-январь, 2013-жыл

«БЇТКЇЛ ДЇЙНЄЛЇК ЖАШТАР АССАМБЛЕЯСЫ» КООМДУК БИРИКМЕСИНИН АЛЫП БАРГАН ИШТЕРИ: ТАЗА СУУ МЕНЕН КАМСЫЗ КЫЛУУ

Суу жашоонун булагы демекчи, карапайым калкты таза суу менен камсыз кылуу иштери уюмдун негизги пландарынан. Бишкек шаарынын чет жакаларында жайгашкан жаны конуштардан тартып, эн алыскы айыл-кыштактарга чейин суу насостору орнотулуп, ага кеткен чыгым кайтарылгыс тїрдє жумшалды. Жалпысынан алсак буга чейин 350 скважина казылып, тереўдикте 230 насос орнотулду.

- Келечектеги иш пландарыўыз менен бєлїшє кетсеўиз? - Эми буюрса келечекте Кыргызстандын алыс жерлеринде, Борборубуздун да кээ бир жерлеринде мектеп жок, ошол жерлерге балдардын билим алуусун жакшыртыш їчїн ал жактарга барып мектеп салууну пландаштыруудабыз. - Кайсы облустарга жардам бере алдыўар? - Негизинен Кыргызстандындын алыскы жана жакынкы облустары биз їчїн бирдей. Єзгєчє алыскы жерлер бар. Алсак, тїндїктїн Ат-Башы, Нарын, тїштїктєн Исфана, Алай, Кара-Кулжа деген жерлерге мектептерди салып бердик. Бїгїнкї кїнї медициналык кербен массалык саны кєп Нооокат, Кадамжай сыяктуу жерлерди кыдырып, ал жактын элдеринин саламаттыгын текшерип, эў мыкты врачтар элди медициналык кароодон єткєрїп жатат. Бїгїнкї кїндє ал долбоор башталып єзїнїн ишин жакшы алып баруунун їстїндє.

жактан кємєк кєргєзїп, єзгєчє жетим, кароосуз калган балдарга камкордук кылып, ошондой эле элди агартуу иштерине, алардын саламаттыгын сактоого кєўїл буруп келет. Аталган кызматтарды иш жїзїнє ашырууда “Бїткїл дїйнєлїк жаштар ассамблеясы” коомдук бирикмеси Кыргыз Республикасынын министрликтери, жергиликтїї мамлекеттик жана муниципалдык органдары, ошондой эле ар кандай коомдук бирикмелер, жогорку окуу жайлар, мїмкїнчїлїгї чектелген жараандарды кайра калыбына келтирїї борборлору жана мектеп–интернаттары менен биргеликте иш алып барат. Жалпысынан алганда, аталган бирикме Кыргыз мамлекетине 9 миллион АКШ доллары єлчємїндє инвестиция алып келди. “Бїткїл дїйнєлїк жаштар ассамблеясы” коомдук бирикмеси жыл сайын єзїнїн башкы кеўсеси тарабынан уюштурулган ар кандай конкурстарды кєп жолу женип алган. Ошондой эле башкы кенсе, ар мамлекетте жайгашкан филиалдарынын жылдык иштерин жыйынтыктап, «Дїйнєнїн Мыкты офиси» деген наамды ыйгарып турат. Мына ушул сыйлыкка коомдук бирикменин Кыргызстандагы эмгек жамааты 2009-2010-жылдары татыктуу болуп, алкыш сыйлыкка арзыган. 2011 – жылы да алдыга эч кимди чыгарбастан, учунчу ирет женип, “Дїйнєнїн мыкты офиси” деген наамга татыктуу болду.

МЕДИЦИНАЛЫК ЖАРДАМ

Медицина тармагы боюнча коомдук уюм кайтарылгыс тїрдє материалдык жана финансылык жардамдарды кєрсєтє алды. Єз кезегинде шаардык жана райондук ооруканаларга медициналык жабдыктар таратылып, компьютерлер берилди. Буга кошумча балдар бейтапканалары жана тєрєт їйлєрї дагы мындай жардамдардан кур калышкан жок. Ал эми медициналык окуу жайларында, окуу сапатын кєтєрїїгє кємєк кєрсєтїї максатында компьютерлер берилди. сы» коомдук бирикмеси 1972-жылы Сауд Аравияда Файсал ибн Абдул Азиз альСауд аттуу королдун демилгеси менен негизделген. Бул уюмдун негизги максаты жардамга муктаж болгон дїйнє элдеринин карапайым катмарына социалдык жактан жардам кєрсєтїї жана єсїїгє умтулган жалпы жаштарга колдоого багытталган. Кийинчирээк аталган уюм єзїнїн ишмердигин кеўейтип, дїйнєнїн 75 мамлекетинде єз филиалдарын ачкан. Ал эми “Бїткїл дїйнєлїк жаштар ассамблеясы” коомдук бирикмесинин Кыргызстандагы филиалы 2000-жылдын ноябрь айынан баштап кайрымдуулук иштерин жїргїзїї максатында эмгектенет. Єзїнїн тїптєлгєн кїнїнєн бери “Бїткїл дїйнєлїк жаштар ассамблеясы» коомдук бирикмесинин єкїлчїлїгї бирин–экин гана багытта эмес, кєп тармактуу кайрымдуулук иштери менен алектенет. Тактап айтканда, кыргыз элинин турмуш талабын жакшыртуу максатында, социалдык


9

МДУУ БОЛ

УКТАЖ СОЦИАЛДЫК ТАРМАГЫ ИШ АЛЫП БАРАБЫЗ”

Мындан сырткары саламаттыкты сактоо министрлиги менен бирдикте, єлкєнїн баардык облустарында тогуз жолу медициналык кайрымдуулук акциясы єткєрїлїп, калктын саламаттыгы текшерилди. Ал эми

Алгач коомдук бирикменин карамагында Бишкектен гана 35 бала болсо, кийинки жылдары Кыргызстандын башка облустарынан да балдар тизмеге кошулуп, бїгїнкї кїндє алардын саны 1100 балага жетти. Камкордукка алынган балдарды ата-энеси бар балдардан кем кылбастан, «Бїткїл дїйнєлїк жаштар ассамблеясы» ай сайын ар бир балага таттуу белектерди жана 1000 сом єлчємїндє жєлєк тыйын берип келет. Кыргыз элинде «Билеги кїчтїї бирди жыгат, билими кїчтїї миўди жыгат» демекчи коомдук бирикменин карамагындагы мектеп окуучулары мыкты жана сапаттуу билимге ээ болуу їчїн жыл башында толук окуу куралдары менен камсыз болот жана ар жыл сайын єспїрїмдєргє кышкы жана жайкы кийимдер бекер таркатылат. Мындан сырткары коомдук бирикме тарабынан єлкєбїздїн шаарларынан тартып алыскы райондорундагы айылдарга чейин кєчмє тейлєє жїргїзїлїп, элет жеринде жашаган балдардын ден-соолугун ар бир квартал сайын мыкты дарыгерлерге акысыз медициналык кароодон єткєрїп турушат. Арийне, келечеги алдында болгон єспїрїмдєрдїн ден-соолугунун чыў болуусу кыргыз коомчулугунун келечеги жакшы болорунан кабар берет. Камкордуктагы єспїрїмдєргє стимул болуу їчїн жыл аягында жалпы окуу жылын ийгиликтїї аяктап жалаў 5 деген баалар менен бїткєн окуучуларга кызык-

сыздоо мамлекеттик агенттиктин берген тизмеги боюнча єтє муктаж болгон майыптарга 232 дана майып коляскалар таркатылды. Мындан сырткары апрель окуясынан каза тапкандардын балдарын кабыл

СТУДЕНТТЕРГЕ КОЛДОО КЄРСЄТЇЇ

Кыргыз Республикасынын Билим берїї жана илим министрлиги менен биргеликте, мыкты деп эсептелген 20 студент компьютер менен сыйланды. Учурда 35 студентке ай сайын стипендия берилсе, анын ичинде магистратура жана аспирантурада билим алган 10нун контрактык тєлємїн 2006-жылдан бери тєлєп келїїдє.

МЕЧИТТЕРДИ КУРУУ

алуу боюнча даярдыктар жарыяланып, кээ бир балдар уюмдун карамагына алынды. Ал эми жыл сайын эў таланттуу деген балдар тандалып алынып, Ысык-Кєлдїн жээгине жайкы эс алууга барышат.

МЕКТЕПТЕРДИ КУРУУ

Азыркы тапта мектептерди куруу иштери Республикабыздын стратегиялуу аймактарында жїргїзїлїп, башталгыч жана орто мектептердин имараттары толугу менен бїткєрїлдї. Алсак, Чїй облусунун Сокулук районундагы Арал аыйлында, Баткен облусунун Кадамжай районундагы Какыр, Достук, Акимбек, Жолдош, Кара – Кечит айылдарында мектептер курулуп, эл кызматында иштєєдє. Мындан сырткары Ош облусунун Ноокат районунун Тоолос жана Талас районунун Кеў–Арал айылдарында окуу мектептери бїткєрїлсє, азыркы тапта дагы 2 мектептин курулушу ишке ашырылып жатат.

ОШ ЖАНА ЖАЛАЛ-АБАДДЫ КАЛЫБЫНА КЕЛТИРЇЇ

2010-жылдын июнь айында болуп єткєн Ош жана Жалал–Абад окуяларынан акциянын алкагында, областын тургундарына кошумча даары дармектер таратылып берилди.

ЖЕТИМ ЖЕСИРЛЕРГЕ ЖАРДАМ КЄРСЄТЇЇ

Жетимдин башынан сылаган сооп табат демекчи, тагдырдын буйругу менен атаэнесинен айрылган єспїрїмдєргє камкордук кылуу «Бїткїл дїйнєлїк жаштар ассамблеясы» коомдук бирикмесинин эў негизги максаттарынан. Коомдук уюм Ыйык Курандын аятын («…аларга (мээрим) канатыўды жайгын!» («Хижр:88»)) жана пайгамбарыбыз Мухаммад (САВ) айтып кеткен хадисин ( «Мен Бейиште жетимдерди баккан адамдарга ушунчалык жакын боломун» деп, єзїнїн сєємєйї менен ортонун эки жакка ачып кєргєздї») бекем карманып, эне мээримине, ата камкордугуна муктаж болгон наристе-єспїрїмдєрдїн жогун толуктап, єзїнїн тїптєлгєн кїнїнєн бери жардамын берип келїїдє.

кийин, «Ар дайым сиздер менен» аттуу кайрымдуулук акциянын алкагында, Кыргызстандын тїштїк аймагындагы жабырлангандарга 4 камазга жїктєлгєн 60 тонна тамак аш, азык-тїлїк жана жылуу тєшєк, жууркандар берилди. Мындан сырткары їй–жайсыз калган 14 їй-бїлєгє їй куруп, тиричилик шаймандары менен кошо белек катары берилди.

Кыргызстандын дин башкармалыгынын єтїнїчїнїн негизинде, Бїткїл дїйнєлїк жаштар ассамблеясынын каржылоосунда мечиттер курулуп келет. Бїгїнкї кїндє жалпы Республика боюнча 100дєн ашык мечит курулуп бїттї. Кыргызстанда Бїткїл дїйнєлїк жаштар ассамблеясы єзїнїн тарыхында анын башында турган президенти Саид Баюми мырза менен биргеликте, жалпысынан єлкєгє 9 миллион АКШ долларынан турган инвестиция алып келди. Бул каражаттар жалпысынан Кыргыз республикасынын єнїгїшїнє кошкон эбегейсиз жардамы болуп отурат. Негизгиси болуп Саид Баюми кыргыз элинин социалдык жагын жакшыртууну єзїнїн милдети катары эсептеп келет. Эў кєбїнчє ал калктын корголбой калган катмарына, тагдырдын каалоосу менен ата-энесинен калган жетимдерге жазаган жардамы менен єзгєчєлєнїп, чыныгы сыйга, мактоого татып турат. Кыргызстандагы иштеген кыргыз кыз жигиттер менен биргеликте 10 жылда кєптєгєн ийгиликтерге жете алды. Кыргызстанда болуп єткєн ар кандай саясий окуяларга карабай, туруштук берип иштеп келген болсо, мындан ары да Республиканын єнїгїїсїнє инвестицияларды тартып келїїнї кєздєєдє. Алдыдагы иштерди ишке ашырууда жана кайрымдуулук иштерин жасоодо, кєп улуттуу Кыргызстандын эли колдоо кєрсєтєт деп ишенет. Каныбек САПАРОВ

тыруучу сыйлыктар тапшырылат жана Ысык-Кєлгє барып эс алып келишет. Ошондой эле Кыргыз элинде “Жигитке жетимиш єнєр аздык кылат” демекчи аталган уюм карамагындагы балдарын келечекте коомдон єз ордун таап чоў ийгиликтерге жана бакубат жашоого жетїїсї їчїн єспїрїмдєрдїн шыгына карап тїрдїї багытта (компьютердик курстар, компьютерди оўдоо, тикмечилик, кол єнєрчїлїк, тил єркїндєтїї, спорт менен машыгуу) шарттарды тїзїп берїїдє. Албетте, «Бїткїл дїйнєлїк жаштар ассамблеясы» коомдук бирикмеси балдарды камкордукка алууда ар-бир єспїрїмдїн келечекте жалпы Кыргызстан эли їчїн кызмат кылуусу менен бирге жалпы эле адамзатка жакшылык тартуулаган мыкты инсан болуусун максат кылат.

МАЙЫПТАРГА ЖАРДАМ

Кыргыз Республикасынын єкмєтїнїн алдындагы элди социалдык жактан кам25-январь, 2013-жыл


10

БАШКАНЫ КОЮП «МАНАСТЫ» АЙТ

Токтобек ИСМАИЛОВ:

«ШАПАК ЧОЎ АТАМДЫН АЙТКАНЫН ЖАЗЫП АЛГАНДА САГЫМБАЙ ОРОЗБАКОВДОЙ ЭЛЕ УЛУУ МАНАСЧЫ АТЫ КАЛМАК»

Быйыл 2013-жылы Кочкор єрєєнїнєн чыккан чоў манасчы Шапак Ырысменде уулунун 150 жылдык мааракесин неберелери єткєрїїнї кєздєп, катуу даярданууда. Шапак манасчынын калыў журт билбеген жактарын анын небереси 76 жаштагы Токтобек Исмаилов мырзанын єз оозунан уктук.

“ШАПАК ЧОЎ АТАМДЫН МАНАСЧЫ БОЛУШУНА БАЛЫКТЫН ТААСИРИ ТИЙГЕН”

Мен 76дамын. Шапак Рысменде уулу (1863–1956, Кочкор шамшы айылында єрєєнї) – манасчы. Шапак бала кезинен ырга, кєркєм сєзгє кызыгып, аны жатка айтып берїїгє абдан шыктуу болгон. Шапактын «Манас» айтып калуусуна Кочкорго кєчїп келип Рысмендеге айылдаш конгон залкар манасчы Балыктын таасири тийген. Шапак атабыз 9 жашар кезинде Балык атабыз Шапакты Ырысменде аксакалдан сураптыр: Ысыке, ушул уулуўдан бир нерсе чыгат, менин дааратыма суу куюп берип мени менен чогуу жїрсїнчї дептир. Кєрсє а киши Шапактын чоў манасчы болоорун ошондоле билиптир. 3 жыл Балык чоў атаны ээрчип, дааратына суу куюп жїрїп, анын айткандары кєкїрєгїнє сиўип калса керек. Кийин 14кє чыкканда бу кишинин тїшїнє Манас атабыз кирген. Тїшїнє киргенде їйїнєн качып делєєрїп, кєз алдына элестеп, ооруп калат. Бирок элге айткандан уялып жїрєт. 17ге караганда бу кишини їйлєнтїп коёт. Бир кїнї Манас дагы тїшїнє кирет. Кадимкидей кырк чоросу менен келип, ачууланып «айт, айт» деп кыйнайт экен. Кыскасын айтканда, тїн ичинде уктап жатып таўга маал тєшєктєн эле Манасты айта баштаптыр. Таўга жуук жууркан кадимкидей тердеп атып суу болуп калыптыр дейт. Келинчеги ойготсо, ары-бери басып токтоно албай, таш короодон атын алып келип токунуп таекелери Чїйлїк солтолордон экен, ошол жактан ун алып келем деп келинчегине 25-январь, 2013-жыл

калп айтып їйїнєн качып кетиптир. Келинчеги кайнатасына, туугандарына айтып, алар туш-тушка ат чаптырып, кабар жиберип, Шапак деген жигитти ким кєрсє кармагыла деген сєздєр айтылат. А киши Чїй бооруна тїшєт. Ал сєз угулуп калат дагы, ошол жактан бир бай ар кайсы жерден жол тостурат, ал байга Шапак чоў ата кабылат. Ошондо «Ай, айланайын сени ушундай дейт, касиеттїї бала экенсиў, Манас атанын арбагы колдосун, билгениўди айт тартынба» - деп їйїнє алып келип алып Манас айттырган. Эти бышкыча Манасты айта албайт. Тєрдє отурган бир чал кайдагы бир баланы Манасчы дейсиўер, чыгар бышкан этиўди жеп алып кетели дегенде кєєп турган ичим бєксєрє тїштї дейт. Балык ырчыны ээрчип жїргєндє айткандары эсине тїшїп, Манасты баштаганымды бир билем, андан кийин айта эле бериптирмин дейт. Їч кїнї Манас айтыптырмын дейт. Баягы бай кабына ун артып берип, жанына киши кошуп кайра атасыныкына Шамшыга жеткирет. Ошондон баштап а киши Манасчы болуп, чакырыктар кєбєйїп калат.

«САГЫМБАЙ ОРОЗБАКОВ МЕНЕН ТЕЎТУШ ЭКЕН»

Кийин жыйырма жаш курагында Балыктын уулу Найманбай менен жакшы жолдош болуп, «Манас» айтууну їйрєнє баштаган. 26 жашынан «Манас» айта баштаганда Сагымбай Орозбак уулуна жолугуп, аны менен кєп жылдар бирге жїрїп таалим алган. Айтуучулук чеберчилиги жана чыгармачылыгы тєшєлє баштаган кезде Нарында жїрїп, Акылбек манасчыга жолугуп, «Манастын» негизги эпизоддо-

рунан болгон «Чоў казатты», ошондой эле їчилтиктин акыркы бєлїмї «Сейтекти» їйрєнгєн. 1916-жылкы їркїндє Шапак эл менен кошо качып Турпанга барып бир жыл чамасындай туруп калат. Бул жерде да «Манас» айтууну Шапак уланта берген. 1917-ж. эл менен кайра єз жерине кайтып келгенден кийин гана Шапак белгилїї манасчылардын бири катары эл арасында кадырбаркка ээ болгон. Шапак «Манас» айтууну Балык, Найманбай, Акылбек, Сагымбай сыяктуу чоў манасчылардан їйрєнгєндїгїн эскерсе да, жалпы салт катары айтылып келе жаткан тїш кєрїї салты бул манасчынын чыгармалыгына да мїнєздїї. Шапактын кєргєн тїшї башка манасчылардыкынан анча деле айырмаланып єзгєчєлєнбєйт. Айрым гана айтуу композициясы жана деталдык жагынан айырмаланбаса, бардыгы теў эле бирдей мазмунда айтылган кєрїнїштєрдєн. 1935–48-ж. андан «Манас» эпосунун їч бєлїмї жазылып алынган. Анын варианты композиция жактан чеберчилик менен тыкан иштелген варианттардын бири болуп эсептелет. «Манас бєлїмїнєн: «Манастын тєрєлїшї жана балалык чагы», «Манастын єспїрїм чагы», «Кєкєтєйдїн ашы», «Чоў казат» эпизоду жана їчилтиктин экинчи бєлїмї «Семетей» менен їчїнчї бєлїмї болгон «Сейтек» жазылган. Шапак салттык эпизоддорду кыскача кылып берїїгє аракеттенгендиги байкалат. Мунун єзї Шапак «Манас» їчилтигинин кыскача гана схемасын тїзїп койгон дегендикке жатпайт. Бул вариантта да окуялардын єєрчїї процесси, образдардын ачылышы, сїрєттєє ыкмалары, эпостун композициялык курулушу эпостордун мыйзам ченемдїїлїгїнє баш иет. Шапактын айтуусунда Манастын дїйнєгє келишине чейин эпостун салттык эрежеси бузулбастан тїпкї аталары жєнїндє кеўири планда айтылган «Манастын аталары» деген эпизод менен ачылат. Аталган эпизоддо Манастын тїп аталарынын баатырдыгы эскерилип, кимден кимиси тарагандыгы саналат.

БЕШ УУЛ, ЭКИ КЫЗЫ БАР

Шапак атанын беш уулу бар. Исмаил деген уулу сабаттуу экен. Аны молдоке дечї экен. Ыймаш деген экинчи уулу Шапак Рысмендеев атындагы бир мектепте мугалим болчу экен. Исакеев болуп иштеп турган кезинде Ыбырай Абдрахманов, Кыштобаев деген манас изилдєєчїлєр Манасты жаздырабыз деп Шапакты алып барып, жаўыдан жаздырып баштаганда менин билишимче 1938-39-жылдары Исакеев камалып кетет. Исакеевдин куйругу деп Исмаил уулун камап, 7 сутка абакка отургузуп 32 тишин талкалайт экен. Ал эми Ыймаш деген уулу жан айласы кылып Алайга качып кетиптир. Шапак-

тын манасы жазылмак турсун жанына киши жолбой калыптыр ошол мезгилде. Кийин кайра согуш басылганда 1947-48-жж. эл тынчып калган кезде Ы.Абдрахманов Манасын жазып алабыз деп Кыштобаевдер тыным менен саптан жазып, кайра сапты ордуна келтирип отуруп, «Чоў казаттан» баштап манасты айттырып, Семетейди толук айттырып, Сейтекке келгенде жарымын айтыптыр. Азыр Кыргыз илимдер академиясынын алтын фондунда Шапак Рысмендеевдин айтуусунда 19 миў сап ыр Манастан, 47 миў сап ыр Семетейден, 17 миў сап ыр Сейтектен жазылган. «Мендирман» деген кенже эпос жазылган. Анысы китепче болуп чыккан.

ШАПАК РЫСМЕНДЕЕВ АТЫНДАГЫ МЕКТЕП БАР

Ак кишини тааныган эл, урматтап, сыйлаган эл, Шапактын чоў манасчы экенин билген эл мындан он жыл мурда Кара-Суу орто мектебин Шапак Рысмендеев атындагы мектеп кылып берели дер жергиликтїї элдин сунушун кабыл алып жогору жактан бекиткен мектеп бар. Шапак чоў атамдын беш эркеги эки кызы болгон. Исмаил, Ыймаш, Ысак, момуш молдокул, Алымбїбї Айымбїбї. алардын урпактары кєп эле.

БАЛДАРЫ РЕПРЕССИЯГА КАБЫЛБАГАНДА КИТЕБИ ЧЫГЫП КАЛАТ ЭЛЕ

деев атындагы мектептин жакшы окуган окуучуларына, колунда жокторго неберелеринин атынан стипендия берели деген тилегибиз бар. Районго эстелигин эски муундардын катарына эстелигин койсок деген планыбыз бар. Акылдаша турган, сурана турган жерибиз арбыныраак.

ШАПАК ЫРЫСМЕНДЕ УУЛУНУН "МАНАСЫ"

Анын варианты композициялык жактан чеберчилик менен тыкан иштелген варианттардын бири болуп эсептелет. «Манас» бєлїмїнєн: «Манастын тєрєлїшї жана балалык чагы», «Манастын єспїрїм чагы», «Кєкєтєйдїн ашы», «Чоў казат» эпизоддору жана їчилтиктин экинчи бєлїмї «Семетей» менен їчїнчї бєлїмї болгон «Сейтек» жазылган. Майда тематикалык бєлїнїштєрїнє карабастан салттык тїрдє айтылган эпизоддор кєлємїнє жараша бири узак баяндалса, айрымдары кыска айтылып кєлємї жагынан аз болгон. Эпикалык баян кєлємдї узартып же кыскартып айтууну шарттайт. Мунун бардыгы манасчынын талантына, анын алган таалимине байланыштуу, ошондуктан Шапактын айтуусунда «Манас» їчилтигинин ичинен кєлємдїїрєгї «Семетей» бєлїмї. Башка бєлїмдєрї єзїнїн кєлємїнїн чакандыгы, окуянын кыскалыгы жана тактыгы менен айырмаланат. Башка манасчыларга караганда Шапактын салт-

Токтобек ата балдары жана неберелери менен

Эми ушу кишинин балдары репрессияга кабылбаганда Манасы жазылып калат эле дагы Сагымбай Орозбаков сыяктуу эле Улуу Манасчы деп айтылып, китеби чыгып калат эле. Репрессиянын саатынан китеби чыкпай алтын фонддо жатат. Жогору жактарга китебин чыгаралы деп кайрылдым, эч кимисинен жооп болгон жок. Быйыл 150 жылдыгына деп кат жєнєттїм. 150 жылдык мааракесин жаўыдан кєтєрдїк. 2013-жылы болот. Биринчи максатыбыз китебин чыгартууну кєздєп атабыз. Китеби чыгып калса жакшы болмок. Теледен, гезитерден коомдук пикир жаралып демилге кєтєрїлсє, анан кудай буюрса Шапак Рысмен-

тык эпизоддорду кыскача кылып берїїгє аракеттенгендиги байкалат. Мунун єзї Шапак «Манас» їчилтигинин кыскача гана схемасын тїзїп койгон дегендикке жатпайт. Бул вариантта да окуялардын єрчїї процесси, образдардын ачылышы, сїрєттєє ыкмалары, эпостун композициялык курулушу эпостордун мыйзам ченемдїїлїгїнє баш иет. Шапактынтын айтуусунда Манастын дїйнєгє келишине чейин эпостун салттык эрежеси бузулбастан тїпкї аталары жєнїндє кеўири планда айтылган «Манастын аталары» деген эпизод менен ачылат. Аталган эпизоддо Манастын тїп аталарынын баатырдыгы эскерилип, кимден кимиси тарагандыгы саналат. Тєлєбїбї КАСЫМАЛИЕВА


11

ЭЛЕТ МАЕК

91 ЖАШКА ЧЫКСА ДА КАР КЇРЄГЄН КАРАЛДЫ АТА МЕНЕН 85 ЖАШТАГЫ АСЫЛ АПА Нарын облусунун Жумгал районунун Кызыл-Жылдыз айылында жарык дїйнєгє келип 91 жашка чыгып эшикте кар кїрєгєн Каралды ата менен 85 жаш курака келип абышкасына бозону єкїртє сїзїп берген Асыл апа менен маек курдум. Пайгамбар жаштан єтїп ємїрдїн доорун сїрїп карыдым деп кабак бїркпєй чарчадым деп, чалыкпастан 5 баланы багып, єстїрїп эрежеге жеткирип, 24 небере жытын жыттап, 25 чєбєрє жетелеп уул кыздардын кашында ємїр сїрїп келатышат. Эх чиркин ушул адамдар, СССР доорун сїрїп, согуш учурун кєрїп, жашоонун ысыгына кїйїп, суугуна чыдап, колхоздо эмгектенип, жокчулук-ачарчылык дегенди баштарынан єткєргєн эски заман менен жаўы доордун жашоосун кєргєн адамдарыбыз арабыздан суюлуп келет. - Каралды ата єзїўїз тууралуу айтсаўыз? - Мен 1922-жылы андагы Карабаткак азыркы Кызыл-Жылдыз айылында дыйкандын їйбїлєсїндє тєрєлгєм. Бала болуп балтырым катый элегинде атам Ємїрзак каза болуп жетим болуп, апамдын колунда жалгыз чоўойдум. Мен кєрбєгєн кордук жок. Жашыбыздан соко айдап, чалгы чаап, орок оруп суу сугардык, арпа, машак тердик ал кезде бир ууч арпа-даны курсакты тойгузушу кыйын болчу. Ал кезде колхозчу Садыкбай деген болоор эле, Бекмат деген туўтушу ушул ымыркай баланы тим эле койбойсуўбу деп, айтканга болбой «ой бул кыйын, отун терет, машак терет, суу сугарат» деп болбой жанына кошуп алчу. Ошол кезде эле бир ууч буудай менен жан сактаган кїндєрїбїз болгон.

да баш коштук, Апам ошондон 3 жылдан кийин каза болуп калды.

- Ата анан качан баш коштуўуздар? - Мен 19 жашка чыкканда апам ооруп жїрдї. Анан уулум сени їйлєнтєйїн деди. Анда Асыл 16 жашта эле, уруш басылган маал-

- Асыл апа сиз эмне менен алек болдуўуз? - Ал убакта бош отуруу деген жок, талаага айдап ийчї. Аял башыбыз мене норок ордук, чалгы чаптык, жол каздык. Ачка калбаш їчїн бир ууч буудайга зар

- Асыл апа сиз кандай келин болуп келдиўиз? - Мен келин болуп келдим. Келгенде мунун колунда жок жетим. Їч, тєрт чийдин башын бууп, їстїнє кєрпєчє жаап коюп, ошонун астында отурдум. Азыркы катындар балээни токтойбу – мен кудай алгыр ошол жерде отура берипмин». (кїлїп). - Каралды ата, апа менен баш кошуп їй бїлє кїтїп калдыўыз, эмне иш кылдыўыздар? - Биз баш кошуп їй-бїлє кїтїп калган соў башкарма колхоздун малын беришти. 39 жыл колхоздун малын бактык. Чалгы чаап, орок ордук, Миў-Теке, Ой-Кайыўды жайлоосун байырлап мал бактык, кой –эчки кайтардык.

болуп иштеп келчїбїз эртели кеч, тїндє айдын жарыгына карап суу сугарчубуз. - Ата эсте калган кїлкїлїї окуяларыўыздан айтып бербейсизби? - Колхоздо эчкилерге кошуп 4 кочкорду багып жїрїп эле бир кїнї таппай калдым. Кєрсє иче карыны менен баштарын калтырып эттерин алып кетишиптир. Анан ошол 4 кочкорду уурдатып ийип кемпирим экєєбїздїн ыйлаганыбызды айтпа, ошол кезде Качканакова деген башкарма аял, (атын унутуп калдым) силерди кантип таштап коёлу, жетим чойўойсоўор- деп, ошол киши алып калган. - Асыл апа канча балага тарбия берип єстїрїп, чоўойттуўуз? - Кудайга шїгїр, 5 балам, 24 небере, 25 чєбєрєм бар. Нурипа 1952, Союзбек 1954, Кедейбек 1985, Доктурбек 1960, айра 1963 -жылы туулушкан. Азыр балдарымдын ысык чайын ичип, сый урматтарын кєрїп келебиз, эч нерседен кем кылбай багып жатышат.

Кыты-кыты Жоокер Кашкулаковду чалгынга жєнєтїшєт. Бир сааттан кийин келип, командирге ал-жайды тїшїндїрєт: - Жєє аскерлер айылды аралап єтє албайт. Танк менен гана єтїш керек. - Эмне їчїн? - Айылда килейген эки дєбєт шимшилеп жїрєт.

Кызыл кулак ооруканага келет. - Эмне дартыўыз бар? - дейт врач. - Єлгєндєн кийин єз денемди илим їчїн сатсам болобу? - Кудай жалгасын, болот. - Бєлєк денелерди да сатсам болобу?..

Эки жинди банан жеп атат. Бири айтат: - Сен эмнеге кабыгын аачыбай жеп атасыў? Экинчиси жооп берет: - Кереги эмне. Ансыз деле ичинде эмне бар экени белгилїї да...

Майрамдык жасалгалуу їстєл. Ашкана жактан аялынын їнї угулат: - Алтыным, сага винобу же аракпы? Кїйєєсї: - Вино алып кел! - Кызылыбы? Агыбы? - Кызылынан. - Италияныкыбы же Грузияныкыбы? - Италияныкы. - Таттуубу же орто таттуубу? - Ту-у, иттики! Алып келчи аракты!.. р

Ресторанда: - Официант, эмне їчїн вазадагы гїлдєр жасалма, ыя? - Биздин ресторан вегетарияндык болгондуктан, клиенттерибиз тирїї гїлдєрдї арактын артынан жыттап туруп, чайнап жеп коюп атышат...

Тїрмєдє: - Эмне кылмыш кылдыў эле? - Уурданып... карта карачумун. - Тїшїнєм. Казинодо бирєєнїн картасын карагандарды 5 эле мїнєттє иликтеп

- Каралды ата сизди азыр да эшикке чыгып, кар кїрєп жїргєнїўїздї кєрєм? - Кар кїрєйм, оокат кылам, апаў али да болсо бозо сїзїп берет, ємїр бою мал менен жїрдїм. Жайында жайлоого чыгып ат минем. - Асыл апа абышкаўызга канча жыл бозо салып бердиўиз? - Ошол турмушка чыкканымдан бери эле бозо салып келатам, Эми келин-кыздар, кол кабыш кылышат. Жайы кымыз кылып абышкамды багып эле келатам (кїлїп). - Пенсия аласыздарбы? - Абышкам 5 миў, мен 4 миў сом алам. - Урууўуз ким? Кайсы уруудан болосуз? - Мен єзїм Беш-Терек айылындагы «Карагул» уруусунан болом, атаў «Шайбек» уруусунун аксакалы болуп отурат. - Асыл апа башыўыздан єткєн кызыктуу окуя айтып бербейсизби? - Чоў кыштоодо субай кой багып жїргєн кезибиз. Бир кїнї эле Сырдыбаев Тоотеке бир эшектей болгон ат минип алып келип «муну эмне менен багып атасыўар же жыйып койгон чєбїўєр жок»-дейт. Чєптї ким жыйат? Силерге окшогондор жыйдырып бериш керек болчу, анан

коюшат... - Генштабда болсо 10 жыл бою билишкен жок...

Мугалим башталгыч класстын балдарын курулушка экскурсияга алып барат. Экскурсия маалында бир курулушчу жогорку кабаттан кулап кетип, колу-буту сынат. Эртеси эжейи окуучулардан сурап атат: - Кечээки курулушчу эмне себептен кулап кетти деп ойлойсуўар? - Техника коопсуздугун сактабаганы їчїн! - Мас болсо керек! Жїлїн деген окуучу партадан тура калып: - Менин энемди сєккєн їчїн! Эжейи таўгалып: - Сенин энеўди качан сєгїп жїрєт? Жїлїн: - Энеўдурайындын баласы!.. Шатыны кыймылдатпа дейм! - деп сєккєн болчу...

Реанимацияга телефон чалып атышат: - Кечээ кїнї келип тїшкєн Лактырбаев тирїї элеби?

жыйылбагандан кийин тигине шайтандын шапкесиндей чєбїў турат, ошону карап отурабыз дедим. Анан шайтанды кайдан кєрдїў эле –дейт. Ай кїнїгє эле кєрєм, шайтан кєп эле келип жїрєт, кїнїгє келип эле кїнїгє кетет десем, аркаман ээрчип алыптыр жїрєгї тїшїп. - Апа мурункулар ыр жазып же чыгарып ырдап калышчу эле сизде мындай таланттар барбы? Арпанын ташын терейин, Арманымды айтып берейин, Арманымды айтсам бир сабакта, Арпанын ташы бир табак. Буудайдын ташын терейин, Муўумду айтып берейин, Буудайдын ташы бир табак да, Муўумдун башы бир сабак. - Каралды ата, Асыл апа кыргыз элине каалооўуздар? - Єлкєбїздє тынчтык, ынтымак болсун, каарыларыбызды сыйлаган урматтаган, баалаган силер аман болгула. Жаштар єнїгїп єскїлє, кыргыз элиме береке, молчулук болсун, элдин пейли оўолуп, жолу ачык болсун! Биздин ал абалыбызды сураган силерге рахмат. Оомийин…. Маек курган Мирбек АСАНАЛИЕВ Жумгал/Кызыл-Жылдыз/ Жумгал

- Азырынча тирилелек...

Пивоканадан ылжыган бирєє чыгып, такси токтотот: - Багажнигиўе бир жашик пиво, бир кил балык батабы? Таксист: - Батат, батат, - деп багажнигин ача баштайт. Мас киши багажникке келип, эки манжасын оозуна жакындатып: "Є-є-є-ак!" деп окшуйт...

Журналисттер элеттиктен сурап атышат: - Апрель ыўкылабына чейин жашоо кандай эле? - Кандай болмок эле курсак ач, їй суук... - Апрель ыўкылабынан кийин жашооўор кандай? - Курсак ач, їй суук жана тереў ыраазычылык менен жашап атабыз...

25-январь, 2013-жыл


12

ТАРЫХ БАРАКТАРЫНАН

КЫРГЫЗ ТАРЫХЫНДА БИРИНЧИ ЭЛЧИ АЯЛ КИМ БОЛГОН? ганды — Атилла дешет. Балким, Айым эне деле башкача аталышы мїмкїн.

УЛАМЫШТАГЫ ЭЛЧИ АЯЛ — АЙЫМ ЭНЕ

Фергананы Искендер басып киргенде алга жылуусу жай баракат болгон. Анын їстїнє чабуул жайкы мезгилге туш келип,жоокерлердин арасында ич єткєк ылаўы жайылып кеткендиктен єргїїгє аргасыз болот. Кыргыз уруулары чогулуп, Искендердин алдын тосуп элчиликке киши жибермек болушат. Бирок эч ким даабай,батына албай коюшат. Ошондо сол уруу-

элчи келе жатат» — деп, айтканына таў калган окшойт. - Менин алдыма элчиликке аял киши келген эмес эле. Аял болсоў да,элчи катары кабыл алайын!- деп келип: -Кандай талабыўар, канча жоокериўер бар? — сыяктуу суроо узатат. - Элим мени: «Сиз менен урушпай эле багынып берели» дешкенинен жиберди. Дїйнєнїн кєп жерин багынткан атагыўыз, бизге ушундай чечимге келишибизге алып келди. Канча жоокериўер бар?»- дегениўизге «жети тєєгє жїктєлгєн жаўгакты санасаўыз, жоокерлерибиздин саны чыгат?»- деп жооп берет.

Кыргыздан чыккан биринчи элчи аял Роза Отунбаева деп айтылып келет. Элибизден мурда аял кишиден элчи чыкты беле? Чыкса анда анын тарыхта орду барбы? Кыргыз санжырасында бар! — деген жоопту айтат. Бирок, азырынча анын илимий тїрдє такталган тарыхы жок. Бул боюнча Жакып Тєлєгєнов буларды жазат.

Санжырачылар негизинен кыргыз урууларын їчкє бєлїп жїрєт. Оў, сол жана ичкилик дешет. Биз азыр колдонуп жїргєн кыргыз санжырасы — Чыўгыз хандын тушунан берки айтылып келе жаткан оозеки тарых. Ырас, Хам, Зам деген жер каймактаган замандагы элдин уруу-урууга тарап,улутка айланышы жєнїндєгї гипотезалар да кездешет. Бул улуттардын бири-бирине тектеш экенин илимий тїрдє аныктоого мїмкїнчїлїк ачкан. Кыргыз санжырачыларынын айрымдары Александр Македонскийдин Фергана єрєєнїндєгї чабуулу агрессивдїї болгон эмес — деп жазма тарыхта жазылып калган булактарда кездешет. Деги эле,анын Борбордук Азиядагы баскынчылыгы єтє жемиштїї болбой жай баракат болгон. Себеби,ошол кезде перс бийлигине кєз каранды болгон сак уруулары укмуштуудай чоў каршылык кєрсєткєн. Перстердин коомдук — саясий чєйрєсїнє сак элинин таасири болгонун, аны менен эсептешээрин гректин тарыхчылары биздин заманга чейинки тарыхына жазып калты25-январь, 2013-жыл

рып кеткен. Айталы, тємєндєгїдєй: сактардын аялдары эркекче кийинип жоо менен чабышат. Аттары кууса жетет,качса кутулат деген баасын берген. Борбордук Азияда ат їстїндє ойноо жагынан кыргызга эч бир улут жетпейт. Демек «сак» деген — бул кыргыз. Качканда тоо ташты аралап,таптырбай кеткенин да моюндарына алышкан. Себеби,капчыгайга качып киргенде эле,гректер чабуулун токтотушкан. Анткени жер удулун билбегендиктен алда кандай кїтїлбєгєн кокустуктан чоочулашкан. Жер чалып,аярлап иш жасоого аргасыз болушкан. Кыргыздар Александр Македонскийди — Искендер Зулкарнайн — деп аташкан. Мындан ары, анын кыргызча берилген энчилїї атын айтабыз. Жогоруда Фергана єрєєнїндєгї чабуулу жєнїндє айттык. Дал ушуга байланыштуу кыргыз санжырасында бир легенда айтылган. Бирок илимий тїрдє аныктоону талап кылат. Минтип айтып жаткан себебибиз, тарыхтан ордун табуу їчїн атайын изилдєєнї талап кылат. Мисалы, Барсбек ка-

ларынын бири мундуз уруусунан Акман аттуу кишинин аялы — Айым Искендерге элчиликке бармай болот. Жети тєєгє Кєкжаўгактын жаўгагын жїктєтїп, тартуу-табылга менен чакан элчилик жолго чыгат. Жоо жайгашкан жерге чукулдап барганда,душмандын жоокери алдын тосот. - Биз Искендерге келе жаткан элчибиз. Элчиликти Айым аттуу аял жетектеп келе жатат? — дешет кыргыз элчилери.

ДУШМАНДЫН ЖООКЕРЛЕРИ ЭЛЧИЛЕРДИ:

- Искендерден жооп болгончо кїтє тургула,-деп чабарман жиберишет. Искендер: «-Элчилерди,мага алып келгиле «, — деген сєз оозунан чыгат.Сыягы «аял кишиден

Аял киши элчиликке келсе, аны сыйлабаганым болбос! Тар-

туу-табылганы алгыла да, тєєдєгї жїктї тїшїрїп санагыла — дейт Искендер. Айымды элчи катары єргїтїп, сый -сыпаатын кєрсєттїрєт. Кечке эки тєєнїн жїгїн араў санап бїтєт. Санаган жаўгактарды жоокерлерине тараттырып берет. Жаўгакты жеген жоокерлердин ич єткєгї кан буугандай басылат. Чамасы Искендер жаўгакты жеп кєргєндє эле дарылык касиетин байкаган окшойт. Эртеси беш тєєдєгї жаўгакты жїктєтїп, єз єлкєсїнє жєнєттїрєт. Айымды єз чатырына чакырттырып, кабыл алат. «Элиўердин талабын канааттандырдым. Тынчтык жолу менен багынды деп эсептеймин», — деп Искендер чабуулун токтотуп, согуштук багытын башка жакка буруп кетет. Айым элчиликтен келе жатып Ферганадан каза табат. Анткени анын боюнда болгон. Искендерге элчиликке бара жатканда: «Аял киши» — деп мени кандай кабыл алар болду экен» — деген чочулоо болсо,аны кєргєндє сїрїнєн боюнан козголуп калат. Бирок анысын байкатпай, єзїн токтоо кармаган аракетинен анысын туйдурбайт. Бирок «ооруну жашырсаў єлїм ашкере кылат», — демекчи, жолдо кан кетип, каза табат. Кыргыздар тїп кєтєрїлє келип каза тапкан жерине сєєгїн ак кепиндеп, жол боюндагы дєбєгє, кєрїнє жерге коюшат. Ушундан соў «Айым» атына «эне» деген сєз кошулуп айтылып, бїгїн да «Айым эне» дешет, ошол дєбєнї. «Айым эне дєбєсїнїн» легендасы эл оозунда дал ушундай айтылса, «грек жаўгагы» бїткїл дїйнєгє тараган жаўгак легендасы «беш тєєнїн жїгї» — дешет кыргыздар. Ошентип, гректин жаўгагы кыргыздын Кєк жаўгагынын эле жаўгагы — деп айтышат. Эмнеси болсо да, «Айым эне дєбєсї» жана грек жаўгагынын легендаларынын ортосунда бири-бири менен логикалык байланышы бар. Тарых изилдєєчїлєрїбїз биздин заманга чейинки тарыхты казып, анын орду тарыхтан табыларына ишенсе болот. Булак: neweurasia.net


13

ДЇЙНЄ ЖЫЛДЫЗДАРЫ

АЛЛА ПУГАЧЕВА ФИЛИП КИРКОРОВГО КЕЛЕТ ЭКЕН

НТВ каналындагы «Сен ишенбейсиў!» кєрсєтїїсїндє кєз ачыктар чогулушуп Россиянын примадоннасы Алла Пугачева менен Максим Галкиндин мамилесин текшерїїгє єтїштї. Бул жолу кєзї ачыктардын тєртєє тїгєйлєр бирге тєрт жыл болуп, андан кийин эки жакка кетишет деген пикирлерин айтышты. Максим Галкин башка аял таап алат. Ал эми Алла баягыле Филипке кайра барышат дейт алар. Кєзї ачыктардын баары Галкин Алланын акчасына карап гана їйлєнгєндїгїн айтышты.

ШАКИРА ЭРКЕК ТЄРЄДЇ

Колумбиялык белгилїї ырчы Шакиранын жанан «Барселонанын» коргоочусу Жерар Пиктин їй-бїлєсїндє толуктоо болду. Жакында эле эркек уулдуу болуп экєєнїн теў кубанычтары койнуна батпай, сїйїнчїлєп аткан чактары. Поп-жылдызынын єзїнїн айтуусу боюнча Барселонанын бир тєрєтканасында тєрєп, уулуна Милан деген атты ыйгарышты. Доктурлардын айтуусу боюнча учурда Шакира да, анын уулу Миландын да ден соолугу абдан жакшы.

АКШДА БИРИНЧИ БЭТМОБИЛДИ 4,6 МИЛЛИОН ДОЛЛАРГА САТТЫ

Культтук баатыр Бэтмен їчїн атайын жасалган автомобилди аукциондо 4,6 Милион долларга сатышты. Аукциондо сатыкка 1966-1968-жылдардагы сериалдардагы Бэтмобилдер коюлган. Каракєк жана четтери кызыл болгон унаа Бэтмен жана Робиндин негизги унаасы болгон. Аталган Бэтмобиль белгилїї автодизайнер Жорж Барриске тиешелїї. Муну атайын Италиядан колго жасашкан. Атайын эки чакадан кыймылдаткыч жасап жана эки парашют кошуп жасашкан.

АЛЛАНЫН НЕБЕРЕСИ ЇЙЛЄНЄТ

Алла Пугачеванын небереси Никита Пресняков їйлєнє тургандыгы тууалуу кабарлады. Никитанын тандаган кызы Аида Калиева. Аида менен їчїнчї жыл чогуу жашап жатышат. «Їйлєнгєн аткан соў кандайдыр бир толкундоолор болуп жатат» - деп интервью да берди. Бирок ал маегинде їйлєнїї їлпєтїнїн убакытын айткан жок. Никита Пресняков Кристина Орбакайте менен Владимир Пресняковдун уулу. Учурда Никита АКШда жашайт. Болочоктогу жубайы менен ошол жактан таанышкан. «Неберемдин бул жаўылыгы мени абдан кубантып турат. Мен їйлєнїї їлпєтїн гана эмес їй-бїлєєбїздє дагы бир наристе пайда болуп эми чєбєрємдїн жытын эртерээк жыттасам экен» дейт Пугачёва.

ТАТЬЯНА БУЛАНОВА КЇЙЄЄСЇНЄН КЕТИП КАЛДЫ

Ырчы Татьяна Буланова менен футболчу Владислав Радимов 7 жыл чогуу жашап ажырашышты. Жакында эле шаардагы клубдардын биринде Буланова менен Поповдун «Вбил себе в голову» аттуу ырынын бетачары болуп єттї. Келген коноктордун кєптїгїнє карабай Попов Татьянаны абдан сыйлап турду. Ал жакта болгон Татьянанын достору буга анча деле таў калбастыгын билдирип, «Татьяна мындан эки ай мурун кїйєєсїнєн кетип калган» - дешти. Буланова болсо: «Мен гастролго кеткенде Владислав футболу менен кетет. Мен келгенде ал жок. Ал келгенде мен башка шаарга кетем. Ошентип 7 жылдан бери жашап келе жатып абдан тажап кеттим» - дейт. Татьяна менен Владиславдын 5 жаштагы Никита аттуу бир уулу бар. Ал эми Татьянанын биринчи кїйєєсї Николай Тагринден 19 жаштагы Саша аттуу уулу бар.

УМА ТУРМАН КЫЗЫНА АЛТЫ ЫСЫМ ЫЙГАРДЫ

Ума Турман менен Арпад Буссондун кызына алты ысым ыйгарганы абдан таў калтырууда. Жарым жаштагы кыздын аты Розалинд Аруша Аркадина Алталун Флоренс Луна. Эфирде белгилїї эне Жимми Фалуна бул идея анын 14 жаштагы Майя атттуу кызына таандык экенин билдирди. Ал єзї балалуу боло албай тургандыгын билип Турманга єзї канча ат кааласа ошончо ат коё ала турганын айткан. Ошондуктан Ума жана Арпад бир ойго келе албай кызына эки фамилия бермей болушту. Кызынын фамилиясы да єзгєчє болуп Турман-Буссон болмой болду.

ЛЕОНАРДО ДИ КАПРИО КИНОДОН КЕТЕТ

Акыркы жылдары белгилїї актёр Ди Каприо болгону 3 киного тартылган. Анын жакында эле берген маегинде кинодон бир топ убакытка алыстап, эс ала турганы тууралуу айткан. «Титаник» жылдызынын айтуусунда ал акыркы жылдары абдан катуу иштеп, аябай чарчаганын айтты. Бирок анын кїйєрмандары капа болбой турганы жакшы. Себеби, жакында ал катышкан эки кино жарыкка чыгат. Фрэнсис Скоттун романы боюнча «Улуу Гэтсби» жана Мартин Скорсезенин «Волк с Уоллстрит» романы боюнча киного тартылган. Леонардо бир топ жылдан бери экологияны коргоочулардын катарында. Єзї электромобилдерде жїрєт, їйї болсо кїн чырактар коштолгон. Самара САЛАМАТОВА 25-январь, 2013-жыл


14

СЕРИАЛ

- Ой ошонун аялын... Алмаш деген сїйрєлгєн аялы бар экен. Сенин Кубаныў уул тєрєбєйсїў деп мас болуп алып сєгєт экен, урат экен. Мына, уулду болсо сен тєрєдїў. Тартып ал, їй-бїлєє кїт сен дагы. “Сенин Кубаныў”, андай болоор кїн кайда. Аял їчїн эркегинин койнунда жатса, жакшы эмей анан” деп ойлогонун Марал сыртына чыгарбады. - Ой, эжем ай, балакет элесиў. Анда Кубандын келиш амалын кантип табабыз? Бирок Кубан эже-сиўдиге амалын таптырбай эле экєєнї айран таў калтырып кирип келди. Келгенде дагы машинасын айдап, кийим кечесин кєтєрїп Марал менен жашаймын деп биротоло келиптир. Алмаштын алтымышка жакындап калган бир тууган эжеси Салика келген. Эжесинин келгенине Алмаш аябай сїйїндї. Сїйїнбєгєндєчї, жан дїйнєсї жанчылып турганда келгени ырас болбодубу. Чай ичкенче сїйлєшїп отурушту. Жїдєє кебетесине, жупуну дасторконуна, эскилиги жеткен буюм-тайымына карап эжеси сиўдисин аяп кетти. Ичкен эркектин турмушу ушундай гана болот. Байкуш сиўдиси ооруканада пол жуугуч болуп тапкан айлыгын їч кызына жумшап келет. - Аселиў барган экен. Ыйлайт эле ыйлайт. Кызын барганга чейин бир ушак уктум, анан єзїўдєн кабар алайын деп келбедимби. Салика эткелинен келген толук аял. Быртыйган колдорунун манжалары кыска. Кєздєрї мээрим менен карап, балпайган бетинде бир бырышы жок. Баарын акылга салып салмактуу сїйлєгєн аял. Сиўдисинин улам ыйлап коюп башаламан сїйлєсє дагы баарын тїшїндї. Акыл насаатын айтты. - Бой жетип бараткан Аселге боорум ооруйт. Мага жєнєтїп коюп жакшы кылыптырсыў. Кєўїлї назик кыз атасынын кылыгы їчїн єзїн аябай алдырып коюптур. - Алаксып келсинчи деп жєнєттїм эле. Теўтуштарынан уялып жїрєт. Берки экєє го кичине экен. Эч нерсеге деле акылдары жете беришпейт. Эмне кылышымды деле билбей калдым. Кубан болсо кїндє мас, - деп токтоно албай дагы ыйлады. - Ыйлабачы эми, эл журтта Кубандай болгон эч ким жок бекен. Ага эмне анчалып кїйїп бышасыў. Илгертен боло келген. - Уялат экенсиў. - Сен эмнеге уяласыў? Аялга жакасын айрытканы їчїн уялса Кубан уялсын. Бирок эркектики билинбейт. Ошону їчїн эркек. - Эркек деп эле Кубандай болуш керекпи. Жаш экемин, баталашкан жерден єзїм качып кеткеним їчїн канча кордугуна чыдадым, эже. Ошентсе деле баары бир жїрєгїмдєн ага деген жылуулукту єчїрє албай жашай бергениме єзїмє-єзїм таўмын. - Бул жашоонун нугу. Пешенеўе ушундай эркек буйруса эмне арга. Кєп эле кадырыўды биле бербесин сезбейт дейсиўби. - Ошонусун билип туруп кєўїлїн оорута албай койдум, эже. Баарына чыдап жїрєм. - Аял кєтєрїмдїї болуш керек. Ошол кєтєрїмдїїлїгїўдєн чыдап келе жатасыў. Їч кызыў менен кайда барат элеў. Кыраакы эжеси сиўдиси эч нерсе айтпаса деле баарын

ЭЛМИРА АЖЫКАНОВА

БУРУЛ БАЯН (Сандан санга)

ДЇЙНЄ ЄМЇР

ПОВЕСТЬ

байкачу. Бир боорунун тїйтєйгєн кебетесин аяды. Кубандын кылык-жоругун билсе дагы кїйєє баласы катары сый мамиледе болчу. Жїдєгєн сиўдисин кєрїп аяса, дагы бирге ємїр сїрїп атышкан соў айткан менен эмне майнап чыкмак эле. Тилин тишине катып унчукчу эмес. Кїйєє баланын эми бул кылыгын кара. Ушунча кордугун кєрсєм дагы жек кєрє албай койдум деп сиўдиси кургур єзї дагы мойнуна алып жатпайбы. Турмушуў тїшкїр ай деп Салика їшкїрїнїп алды. Эже-сиўди бак тїбїндєгї чарпаяда сїйлєшїп отурушту. Ошол кезде короонун эшиги кыйчылдап ачылып, єлєєрчє мас Кубан чалыштап кирди. Абдан мастыгынан чарпаяда отурган аялы менен кайнежесин элес албады. Алмаш шашып жетип эле сїйємєлєп їйгє киргизгиче, уктатышка аракеттенди. Муну эптеп алдап-соолап уктатуу, жинине тийбєє, айтканын аткарып бїжїрєп туруу керек. Жинине тийди – балээсине калат. Чаў салып жиндилик кылганын эжеси кєрбєсє экен деп тыбырчылайт. Кубан мас болгондо арстан болуп чамынып, Алмаш мышык болуп бїжїрєйт. - Эй, энеўди..., Алмаш. Сен мага уул тєрєп бербей койдуў. Мен болсо уулума баргым, кєргїм келет, - деп булдуруктады. Мас соо кезиндеги жїрєгїндєгїсїн айтат. Ушундай экен да. Алмаштын денеси жыйрыла, кєўїлї муздай тїштї. Сиўдисинин алаўдаганын кєргєн эжесинин боору ооруду. Кубан болсо кайнежесин байкай турган абалда эмес. Ада-

(Сандан санга)

АЙ-ТАЛААДАГЫ АЯЛ

АЎГЕМЕ 25-январь, 2013-жыл

Баары бир жибербейт. Андан кєрє биротоло кол їзгїсї келди. Устаты камкор, мээрман жакшы аял. Зейнеп ага чынын айтты. Биротоло кетээрин айтты. Баласы менен кошо жєнєтїїгє ал жардам бермей болду. Устатынын баардык ой-тилеги эле Зейнепти дагы окутуу. Андан чоў скрипкачы чыгаарына беш колундай ишенет. Ошон їчїн жанталашып самолетко билетин алып, Зейнептин документтерин даярдап жатты. Їч кїндєн кийин Зейнеп кызын жетелеп, жїктєрїн алып таксиге олтурду да аэропортту кєздєй жол тартты. Ал жерде аны узатуу їчїн устаты кїтїп жаткан. Зейнеп кїйєєсїнє жазган кыскача катын їстєлдїн їстїнє кєрїнєє калтырды. “Досумбек, мени издебе. Алыска кеттим. Кайрылып келбейм. Ачкычты кошунага калтырдым. Экєєбїз мындан ары бирге жашай албайбыз. Кош бол. Зейнеп”. Зейнеп самолеттун тегерек алкактуу айнегинен сырттагы боз мунарыкка тигилип, жїрєгї ачышып, кєздєрї каканактады. Кубанычы менен єкїнїчї аралашып, бир чети єзїнїн чечкиндїїлїк кылганын ойлоп, кайра сарсанаа болуп, Сабирдинге дайынын айтпай кетип баратканына єзї кыжаалат болду. Їч кїндєн бери Сабирдин Зейнептин кол телефонуна чалып убара. “Єчїрїлгєн” деген гана жоопту

тынча Алмашка кыжына сєгїнїп жатты. - Эй, сїйрєлгєн Алмаш, чеч бутумду. Бол тез, темселебей, энеўди десе, - деген Кубан талтая отура эки бутун сулайта сунду. Алмаш болсо тырмалаўдап чече албай жатты. Эмне кыбырайсыў, бол деп жатам сага. - Чие байланып калыптыр. Сїйлєнбєй турчу эми. - Энеўди сїйрєлгєн. Сен эмне мага каяша сїйлєп жатасыў, ыя! – деп байкуш аялын жыга тепти. Алмаш чалкасынан кетип, Салика чырылдап ортого тїшє калды: - Ой, Кубан, кантесиў? Алмащ сага эмне кылды? – деп Салика маска теўелбейин деп ачуусун жутуп сабырлуу турду. - А сени ким чакырды? Сен эмне менин їйїмдє отурасыў? Сен кимсиў? – деп кайнежеси экенин деле элес албай, кошуна аялдын бири го деп корс этти. Корсулдаганы катуу тийип кєўїлїн оорутса дагы маска теўелбейинчи деп Салика дагы эле сабыр этет. Эгерде Алмаш єзї жалгыз болгондо адатынча бїжїрєп унчукпай кутулуп, же кыздарын жетелей качып кутулмак. Бирок азыр эжесине катуу тийип сенсирешине чыдай албады. - Сен эмне эжеме корсулдап атасыў? Ичсеў алыўа карап ичпейсиўби, - деп эжеси жанында турганына баатырсынып айтты. Болду – балээсине калды. Башталды. Кубандын мээсине мастык менен туура эмес сїйлєп алдымбы деген ой да келбеди. Бул мага каяша сїйлєп калган го деген арам ойго жетеленди. Шылтоо табылды, кєздєрї чакыраўдап атырылып кетти. Масында эмне болоорун билген Алмаш эжесинин барында тие койбос деген ой менен эжесинин артына тура калды. “Эжеси турат го. Акылына келип айбыгып жиндилик кыла койбос” деп ойлоду Алмаш. Салика болсо сиўдисинин бїжїрєйгєў кебетесине зээни кейиди. Сыртынан билдирбегени менен ичи от болуп кїйїп жатпайбы. Аны эжеси тїшїнїп эле турат. Байкушту мас болгондо балта кєтєрїп алып їймє-їй кубалайт деп укса дагы киришкен эмес. Їч кызы бар, бирге жашап жатышкандан кийин киришип жаман кєрїнбєйїн дейт эле. Анын їстїнє Кубан канчалык мас болсо дагы соо кезинде эже деген сыйынан жазчу эмес. Тике карап сїйлєбєй, ыйбаа кылып урматтаганы їчїн кїйєє баласына ою тїз болчу. Ошентип жакшы ойдо жїргєн кїйєє баласы маймыл болуп курган сиўдисин кажып жатат. Кубандын тармал чачтары саксая кєзїн жаап, акшыўдаган боюнча бирдемени кайсалап издейт. Колуна эмне тийсе ошону менен урууга камданганын сезген кайнеже сиўдисин ээрчитип, короодон сыртка чыккыча шашты. Ач кулактан тынч кулак. Азыр муну менен чырылдашкан болбойт. Маўдайында кайнежеси турабы, коўшу аялбы баамдай турган абалда эмес, єзї эмне деп атканын сезбей турган кези азыр. Кубан аларды кубалайм деп баратып чалыштай берип кїп эте оонап жыгылды. Аялы тїртїп ийгенсип аны ашата сєгїп алды. Эже-сиўди короонун эшигин сыртынан дароо иле салышты. Жылчыгынан карашса Кубан ордунан турам деп туралбай, жєрмєлєп келип эшикти ачам деп тырмалап жатты. - Єлгїрдї карасаў, мастын акылы соо. Биздин чыга качканыбызды кєрїп келип алганын, - деди аялы кыжынып. Алмаш кїйєєсїнїн бул кылыгы їчїн эжесинен уялды. Бирок уялса айласы канча.

угат. Ооруп калганбы же телефонун жоготконбу? Кєргєн тїшї кайра-кайра эсине келип, бир нерсе болгонун туюп жатты. Баягы єзї тарткан сїрєттєгї ээн талаада Зейнеп башын тємєн салып муўайып ыйлап турат. Ийинине артынган бир таўылчак жїгї бар. Аны улам оўдоп кєтєрїнєт. Кимгедир катуу таарынгандай. Сабирдин алдынан утурлап чыкса кєзїн ала качып, терс бурулуп карабайт. Жїрї кетели десе жок дегенсип башын чайкайт. Ары жакта дал ошол єзї тарткан жайкы талаа алыскы тоолордун этегине чейин созулуп жатат. Ушул тїш Сабирдиндин оюнан кетпей койду. Телефону такыр албагандан кийин бир нерсе болгонун купуя сезди. Тїз эле театрга барып, арткы эшиктен кирди. Зеригип олтурган эшик тоскуч аял Зейнеп Бакированын алыс жакка бир жылга окууга кеткенин, єзї менен кошо кызын ала кеткенин, жол акысын, жашоо-шартын бїт бойдон ошол єлкє тєлєп берээрин бежиреп айтып берди. Анан да чет єлкє жагып калса ошол жакта кала берет го дейм деп єзїнїн божомолун кошуп койду. Сабирдинди эмне дейсиў дегендей жообун кїттї. - Кайсы єлкєгє кеткенин биле албайсызбы? - Уктум эле, эсимден чыгып жатпайбы, - деди аял чынын айтып. Сабирдин рахмат айтып сырт-

ка чыгып кетти. Шаарды аралап єнєрканасын кєздєй жєє кетип баратты. Кєкїрєгї аўылдап бош калгандай. Эми кайда барса баары бир болгондой бет алдын карай кете берди. Зейнептин айтпай кетип калганына жїрєгї тїпєйїлдєнїп, анын да кєкїрєгї тынч эместигин сезип, кабатырланып баратты. Кантип эле мага айтпай кетип калды? Же мага капа болдубу? Балким кїйєєсї менен таарынышып кеткендир. Ошентсе да бир ооз айтат эле го... Жо-ок. Кайра єз ойлоруна каршы чыкты. Мен ага ким элем? Эмнем єтїп кетти эле? Кайда бараарын єзї чечет да, мага акылдашмак беле? Мен да кызыкмын... Дал ушул маалда анын чєнтєк телефонуна билдирїї келип тїштї. Ойлору чар учкандай чачылды. Токтой калып ачып окуй баштады. “Сабирдин, мен Санкт-Петербургдамын. Окууга келдим. Коштошууга шарт болгон жок. Баары шашылыш болду. Мен сени жакшы кєрєм! Зейнеп”. Зейнептен келген ушул маалыматты кайра-кайра окуп, Сабирдин кубанаарын же кайгыраарын билбей тратуарда дал болуп турду. Жакшы кєрєм деп жазганы аны эс-мас кылды. Демек, жакшы кєрєт турбайбы? “А мен сени сїйєм. Сага мен учуп жетем. Кайда болсоў да учуп жетем. Сенсиз мага мїмкїн эмес” деген ички ойлорун кєчє жаўырта кыйкырып жибербей карманып турду. Соўу


СКАНВОРД

15

АКЫЛЫЎДАН АДАШСАЎ — ЭМГЕК МЕНЕН ДАРЫЛАН.

25-январь, 2013-жыл


16

ШОУ ЖАЎЫЛЫКТАР

«ТАМАШОУ» ЖАНА «АЗИЯ МИКС» СОЧИДЕГИ ФЕСТИВАЛДА 2-ТУРГА ЄТТЇ

Кыргызстандык «Тамашоу» менен «Азия Микс» курама командалары Сочи шаарында єтїп жаткан КиВиН-2013 фестивалынын экинчи туруна єтїштї. Бул тууралуу КВН эл аралык союзунун сайты маалымдады. Тандоонун биринчи туру 17-21-январь кїндєрї болду. КВНдин эл аралык биримдигинин жогорку лигасы аркылуу биринчи турга 498 команда єткєн, концерттин жыйынтыгы менен экинчи турга болгону 97 команда єттї. Алардын арасында «Азия Микс» жана «Тамашоу» командалары да бар. Экинчи турда «Азия Микс» тизменин 32-катары, ал эми « Тамашоу» 79-катары боюнча чыгышат. Фестивалдын бул туру 23-24-январда болуп, жыйынтыгында гала-концерттин катышуучулары аныкталат

ЭРНИСТ СЫДЫКОВ УУЛУНА ЗАМИР ДЕГЕН ЫСЫМ ЫЙГАРДЫ

АЯЛДАРДЫН ОБРАЗЫН МЫКТЫ ЖАРАТКАН А.БЕРДИБАЕВ

Учурда Кореяда иштеп жїргєн андроген модель Асан Бердибаев бир гезитке интервью берип, ийгиликтери тууралуу айтты. Анын айтымында, аялдардын да, эркектердин образын жаратуу бир адамга оор жумуш. «Аялдын образын жаратууда бирєєнїн жашоосуна уурданып кирип алгандай болосуў. Кээ бирєєлєр кыз экен деп дааратканага да киргизбей койгон учурлар болот», - деди ал. Ошондой эле, ал аялдардын кийимин кийгенде тєш маселеси оўой эле чечилерин айтат. «Табият берген турпатым бар. Эмчектин ордуна чїпєрєк-чапырак салбай эле кичине єлчємдєгї эмчек таккыч кийп алам. Ал эми туфлий тандоодо 42-єлчємдєгї бут кийим кием. Европа моделдеринин єлчємї орто эсеп менен 46. Аларга караганда мага туфли табуу оўой», деп айтты модель. Ал кошумчалагандай, «Дїйнєлїк мыкты модель» конкурсунун 2-сезонуна катышып ийгилик жаратып, Таиландда модель болуп иштєєгє мїмкїнчїлїк алды. «Мыкты подиум модели» наамына ээ болуп, Москвадагы алдыўкы моделдик агенттиктердин бири аны менен келишим тїзїїнї сунуштаган. «Дїйнєлїк сынак Софиядагы мода жумалыгын кєрсєтїїчї залда болду. Мактанбайм, бирок баарынан менин подиумга чыкканым жакты деп айтсам болот», - деп билдирет Бердибаев.

ОШ ШААРЫНДА «МИСС ОШ - 2013» СЫНАГЫ ЄТЄТ

Жакында Ош шаарында «Мисс Ош - 2013» сынагы єткєрїлєт. Бул тууралуу аталган сынактын уюштуруучусу «IDOL» моделдик агенттигинин директору Усен Бердибаев билдирди. У.Бердиевадин айтымында, учурда сынакка катышууну каалаган кыздарды тандап алуу жїрїп жатат. Маалыматка ылайык, сынакка тандап алуу 20-25-январь кїндєрї жїргїзїлєт жана сынактын шарты боюнча 1625 жаштагы 35 кыз тандалып алынат. «Мисс Ош - 2013» сынагында финалга єткєн кыздар «IDOL» моделдик агенттигинде иштєє мїмкїнчїлїгїнє ээ болушат. «Ал эми жеўїїчї деп табылган кызга 1,5 миў доллардык алтын таажы тапшырылып, ал «Мисс Кыргызстан - 2013» сынагына жолдомо алат. Сынак 2013-жылы апрель-май айларында Бишкек шаарында єткєрїлєт.

КЫРГЫЗСТАНДЫКТАР БИЙ БОЮНЧА ЭЛ АРАЛЫК ТУРНИРДЕ 3 АЛТЫН УТУШТУ

Бий спорту боюнча «Best Open-2013» эл аралык турниринде кыргызстандыктар 3 алтын медалга ээ болушту. Бул тууралуу КРнын Бий спорту боюнча федерациясынан кабарлашты. Маалыматка ылайык, кыргызстандык бийчилер 15 категорияга катышып, 3 алтын, 3 кїмїш жана 5 коло сыйлыгын утуп алышты. Жогорку тепкичтеги категорияны Максим Сусликов - Кристина Беликова, Владислав Пашин - Тамара Мун, Фарух Мамаджанов - Рамина Бикбаева дуэттери багындырышты. Ал эми экинчи орунду Алишер Сейдалиев - Адель Жээренчиева, Фарух Мамаджанов - Рамина Бикбаева, Давид Саламау - Ксения Тетерева тїгєйлєрї жеўди. Коло сыйлыктарын Есентур Джанизаков жана Ясмина Ибрагимова, Алибек Чолпонбаев жана Эвелина Михайленко, Алексей Чебаков жана Ирина Лысенко, Рустам Резванов жана Айша Абдувалиева, Адилет Джоробеков жана Александра Новикова утуп алды. 25-январь, 2013-жыл

Мындан бир канча кїн мурун Кыргызстанга белгилїї клипмейкер Эрнист Сыдыков жана актриса Кымбат Азисовалар да баланын жытын жыттап, ымыркайын эркелетип жатышат. Эрнист баласына Замир Мырзанын атынан Замир деген ысым ыйгарды. «Менин балам да Замир Мырзага окшогон чынчыл бала болсо экен дейм» - дейт Эрнист мырза.

Айбат - коомдук-саясий гезити  

Айбат, Кыргызстан, Бишкек, газета, аймак, саясат, коом, экономика, маданият, шоубизнес, маек, bekturb