Page 1

Айжан АКЫЛБЕКОВА:

«МУХТАРДЫН ТУУЛГАН КЇНЇНДЄ ТЄРЄГЄН КЫЗЫМ ЧАРЧАП КАЛДЫ» 7 Жаратканым жар болсун!

Коомдук–саясий гезит •

aybatkg@mail.ru •

¹ 10 • 14-äåêàáðü, 2012

Кыргыздын мекенчил уулу КАРГАНБЕК САМАКОВ

Бекен Назаралиев Бакиевдерди бийликке алып келїїнї кєздєп жатабы?.. 3

КОРЕЙ ЖИГИТИНЕ ТУРМУШКА ЧЫККАН ЖУРНАЛИСТ АЗИМА АКУНОВАНЫН ТУРМУШУ

9

“СЇЛЇКТЇКЄМЇР” ИШКАНАСЫНЫН БАШКЫ ДИРЕКТОРУНУН ОРДУ ТАЛАШКА ТЇШТЇ 11

3

БОРБОР АЗИЯДАГЫ БАЗАРЛАРДЫН КАРЫМ-КАТНАШЫ

10

МЕЛИС МЫРЗАКМАТОВДУН ЄЗ ВИЦЕМЭРЛЕРИНЕ АЛЫ ЖЕТПЕЙБИ?

5


2

ИШ САПАР

Алмазбек Атамбаев:

“КЫРГЫЗСТАН МЕНЕН ГЕРМАНИЯНЫН ОРТОСУНДАГЫ МАМИЛЕ ЖАЎЫ ДЕЎГЭЭЛГЕ ЧЫКТЫ” “Кыргызстан менен Германиянын ортосундагы мамиле жаўы деўгээлге чыкты”, - деп билдирди єлкє президенти Алмазбек Атамбаев 12-декабрда КР ГФР элчилигиндеги атамекендик журналисттер менен жолугушууда. Єзїнїн Германияга жасалган расмий иш сапарын жыйынтыктап жатып, мамлекет башчы бир катар келишимдер, атап айтканда 8,5 млн. евро каражатты конверсиялоо боюнча документке кол коюлгандыгын белгиледи. Мындан тышкары тємєндєгї пландаштырылбаган чечимдер кабыл алынды: Германиянын Федералдык Президенти Йоахим Гаук Кыргызстанга 2013-жылдын экинчи жарымында, ал эми Канцлер Ангела Меркель эгер єз партиясы келерки жылы шайлоодо жеўсе – 2014-жылы иш сапар менен барууга убада беришти. А. Атамбаевдин айтуусунда, ошондой эле Кыргызстандын экономика тармагында биргелешкен артыкчылыктуу долбоорлорду аныктоо їчїн Канцлер эксперттер тобун тїзїї командасын берди, алар жакында Кыргызстанга кызматташтыктын маанилїї чєйрєсїн изилдєє їчїн келишет. “Биздин єлкєбїздє ресурстар бар, бирок алар буга чейин башкалар тарабынан жеке максатта пайдаланылып келген”, - деди мамлекет башчы. Ал Германия кїчтїї мамлекеттердин бири экендигин жана анын Кыргызстанга мамилеси башкача болуп, эки тарапка теў пайда алып келээрин белгиледи. “ГФР биз менен єтє тыгыз иштешип, жигердїї колдойт. Биз бул европалык єлкєнїн бийлигинен толук тїшїнїїнї таптык”, - деди А. Атамбаев. Кыргызстандын Президенти Алмазбек Атамбаев Германияга

болгон иш сапрынын жїрїшїндє Берлинди Кыргызстан аймактык лидер болооруна ишендирип, биргелешкен мегадолбоорлорго ишенимин билдирди. Бул туурасында мамлекет башчы Конрад Аденауэр атындагы германдык саясый фонддо сїйлєгєн сєзїндє билдирди. А. Атамбаев катышуучулар менен кыргыз, орус жана немец тилинде саламдашты. «Менин Европага алгачкы сапарым Кыргызстандын стратегиялык ишенимдїї шериги эсептелген Германияга болушун каалар элем. Жыйырма жыл аралыгында биз ар-дайым сиздердин єлкєнїн кємєгїн сезип келдик”, - деди президент. Ал белгилегендей, эки єлкє кызматташуусунун тарыхы алыска тамырлап кетет. “Тээ 19-кылымда сталиндик репрессия учурунда Таласка кєптєгєн немецтер айдалып келген. Ошол учурдан тарта Кыргызстанда немец тактыгы тууралуу кеп тараган. “Сен немиске окшошсуў”, - дешет бизде адамды мактаганда”, - деди А. Атамбаев. Президент сїрєтчї Теодор Герценди, жазуучу Евгений Радловду, советтик кыргыз партиялык ишмер Андрей Иорданды эске

салды. “Кыргызстан немистер єз мекенине кайтып кеткен соў, кєп нерседен куру жалак калды. Императрица Екатерина, жазуучу Денис Фонвизин Россиянын тарыхында кандай маанилїї роль ойносо, Кыргызстан їчїн да алар маанилїї эсептелет. Бїгїнкї кїндє бизге немис тартиби жетишпей турат», - деди А.Атамбаев. Мамлекет башчы тїшїндїргєндєй, кыргыздарда эч качан хан болгон эмес, ал эми элдер лидерин єздєрї тандап алышкан. «Бул кєчмєн демократия аталган. Адилеттїї, ачык шайлоо аркылуу гана єлкєдєгї туруктуулукка

бир»,-деди А.Атамбаев. Пр е зидент Кыргыз с танд а коомдук-саясый абал татаал бойдон калып жаткандыгын моюнга алды. “Экономикада жана саясатта абал татаал. Мурда бийлик башкача ой жїгїрткєн саясатчыларды, журналисттерди жєн гана єлтїрїп койчу. Мен сиздерди ишендирип кете алам, кыргыз

элинин духу, анын пассионардуулугунун эсебинде биздин єлкє Борбор Азияда биринчилерден болуп алдыўкы єлкє катарына кирет. Мен єз элиме ишенем. Кыргызстан – минтингдер єлкєсї делет, чынында да анда ар кїнї митинг єтєт. Бирок биз араб мамлекеттеринде єтїп жаткан нерселерди басып єттїк. Бизде “араб жазы” артта калды. Ал келерки жылдан тарта Кыргызстанга инвестициялар келе баштаарына ишенет. “Бизге башкача кєз-карашта, башка стандартта мамиле кылуусун каалар элек. Бирок кєбї бирди айтып, башканы жасоодо. Евробиримдик эки жыл илгери бизге 15 млн. евро убадалап, азыркыга дейре бере элек. Ошол эле учурда башка мамлекетке єнїгїї їчїн 670 млн. доллар бєлдї. Бирок биз алдыга карай жыла беребиз жана Германия менен мегадолбоорлорго да ишеним артабыз», - деди А. Атамбаев. Булак Кабар

жетишїїгє болот. Бийлик кїчї – элдин ишениминде. Ошондуктан ар-кандай маселени жарандык коом менен макулдашууга аракет жасайбыз. Мисалга жакында иштелип чыккан Єлкєнїн туруктуу єнїгїї старатегиясын келтирсек болот. Учурда мыйзамдуулук абдан маанилїї. Мыйзам диктатурасы тїрїндєгї демократия болуп, кєчє бийлиги болбоосу тийиш. Биз адамдын дене тїзїлїшї боюнча айырмалабаган, бардыгынын укугу бирдей сакталган жаўы єлкєнї курууну каалайбыз. Анткени бардыгынын каны Редактордун орун басары: Тєлєбїбї КАСЫМАЛИВА Редакциялык жамаат:

Гезит ээси:

"Айбат Аймак" коомдук фонду Башкы редактор:

Каныбек САПАРОВ 14-декабрь, 2012-жыл

Аида ИШЕНГУЛОВА Акинай АЙДАРОВА Мелис АРТЫКОВ Мирбек АСАНАЛИЕВ Самара САЛАМАТОВА

Электрондук каттар їчїн дарегибиз: aybatkg@mail.ru Редакцияга келген материалдар жана сїрєттєр кайтарылбайт.

Гезит редакциянын компьютердик басма бєлїмїндє терилип, жасалгаланды.

Гезитте жарыяланган материалдар редакциянын кєз карашын чагылдырбайт. Макала жана интервьюлардагы чындыкка дал келбеген маалыматтарга макала жазган жана интервью берген инсандар єздєрї жоопкер. Жарнамалардын мазмунуна жарнама берїїчїлєр жооптуу. Жарнамалык материалдар:

Кыргыз Республикасынын Адилет министрлигинин бєлїмїндє катталган, Каттоо № 1853 Гезит «ММК колдоо боюнча борбор» фондунун басмаканасында басылды Гезит келишим баада.

Буйрутма №3229

Нускасы: 1300


3

АЙБАТ ПРЕСС КЫРГЫЗ ГЕЗИТТЕРИ СУЛТАН ЖУМАГУЛОВДУН КЄЗЇ МЕНЕН

АЗЫРКЫ КЄЧЄ ОППОЗИЦИЯСЫНЫН КЕБЕТЕСИ МОМУНДАЙ... Кыргызстандагы оппозицияны мансапкор, дїйнєкор, коррупционер адамдар башкарып жатышат, деп билдирди «Кыргызстандын жаўы оппозициялык кыймылынын» лидери Назарбек Нышанов атайын маалымат жыйын єткєрїп бакырып чыкты. Ал “бїгїнкї кїндє бийликти сындап жатышкан Азимбек Бекназаров, Топчубек Тургуналиев, Токтайым Їмєталиева, Ємїрбек Суваналиев жана Эркин Булекбаевдер чыныгы кыргыз оппозициясын башкарууга татыктуу эмес. Алардын артында А.Келдибеков, А.Мадумаров, Є.Бабановдор туруп, материалдык жактан каржылап жатышат” деп кесенип алды. Ошондой эле «буларды кыргыз оппозициясынын лидерлери деп аттоого болбойт. Аткени, алар Бакиевдердин «куйруктары» жана коррупциянын тїптєлїшїнє єзгєчє салым кошушкан адамдар катары элдин ишеничине кире алышпайт. Єздєрї бийликке келген кїндє да бийликти тазалоого, коррупцияны жоюуга жана экономиканы алдыга жылдырууга дарамети жетпейт” дегенин кошумчалады. Муну менен катар ал жакында жаўы оппозициялык кыймыл тїзїп, курултай єткєрїшкєнїн айтып, бийликке жаўы, таза жана жаш адамдардын келишине аракет кылышаарын кошумчалады. “Оп бали” деп кол чапкылап отуруп калдык. Туура айтат Нышанов мырза. Анткени, азыркы учурда кєчє оппозициясына айланган бийликти бизнес кылып келген Азимбек Бекназаров менен Ємїрбек Бабановго окшогон элдин ырыскысын жепжутаарлар уюштуруп жатканы ачыктан-ачык эле бадырайып билинип туру. Буларга дагы “кємїр кєрєлї” атанган Нурлан Мотуев кошулуп алганына кїлкїў келет экен. Будагы Курманбек Бакиевдин кєчїгїн “жалап” жїргєнїн жана молдоке болумуш болуп, Алла Таалага сыйынган мусулман болумуш болуп жїрбїп кыз зордуктап ыплас жолго барып жаткан немелер кыргыз элин жыргатып же болбосо оппозиция болуп азыркы бийликти констркутивдїї кєз карашын кантип айта алат?! Суроо кєп жоопту карайлап издеп таба албай убара тартасыў...

КОЖОБЕК РЫСПАЕВ ЭМНЕДЕН КООПТОНУУДА? Єкмєт башчы Жантєрє Сатыбалдиев кечээ жакында “хан сарайларда” чардап жаткандардын турак-жайларына болгон салыктын кєлємїн жогорулатуу боюнча демилге кєтєрїп биртоп байлардын кыжырына тийди єўдєнєт. Себеби, мыйзам боюнча атайын турак-жайдын квадрат метрине жана абалына жараша салыктын тїрї кєрсєтїлгєн. Бирок, ага карабастан “байлар мамлекет кедей болуп, итке минип жаткан кезеўде байлар жардам бериши керек. Кантип жомоктогудай їйлєрдє жашап жатып салык тєлєгєнгє акчасы жок калсын” деп айтып чыкты. Бул идеяны кедейлер колдогону менен албетте байлар карамайынча каршы чыгаары турган иш дечи. Акїйдїн ичинен депутат Кожобек Рыспаевге кабарчыбыз жолугуп калып ушул теманы козгосо: “мыйзам чегинде болгону оў, байлар кедейлер деп Жантєрє Жолдошеичтин айтканы туура эмес” деп ийинин куушуруптур. Балким Кожобек мырза єзїнїн хансарайына кє-єп акча тєлєп калам деп кооптонуп жаткан го деп ойлоп калдык.

“Кыргыз тилдїї басылмалар маалыматты бурмалап берет” деп Азаттык радиосунун Кыргызстандагы кабарчысы Султан Жумагулов гезиттерге мониторинг жїргїзгєндєн кийинки жыйынтыгын чыгарып жатып безеленди. Ал «Биз кыргыз тилдїї гезиттерди 4 багытта иликтедик: этикалык ченемдердин кармалышы, улут аралык жаўжал чыгаруучу маалымат, гезиттин тышкы жасалгасы жана жанрлардын тїрдїїлїгї. 700дєн ашуун гезит нускасын окуп чыктык. Мисалы, «Кыргыз Туусу» маморгандардагы жемкорлук схемалардын жїзїн ачат. Буга карабай биз чектен чыгып, адамдын кабыр-баркын да каралай баштадык. Кемсинтїї, мазактоого чейин жетет, бул кєнїмїш адатка айланды. Журналисттер бир адамга асылып, редакция пикирин таўуулайт. Оппозиция менен бийликтин кїрєшї гезит барактарында ушунчалык ыплас формада берилет. Адамдын тагдырына кєўїл бєлбєй, акча артынан куучу болдук. Ал эми этикалык кодексти кыргыз тилдїї гезиттер аткарбайт. Этика негизинен: кырдаалды шыкап сїрєттєє (22 пайыз), маалыматты бурмалоо (21,1 пайыз), бири биринен бєлїп, жиктелбеген фактылар, пикирлер, жоромолдор (12,5 пайыз), журналисттин жеке кызыкчылыгы (9 пайыз), єч алуу (3,5 пайыз), трайбализм, жердештик (9,5 пайыз)” деп їшкїрїндї. Бу мырзанын айтканынын жєнї бар. Анткени, ар бир саясий кїчтєрдїн артында бирден же экиден, андан кєп гезиттери бар эмеспи. Ошол себептен саясий “лєктєр”, акчасы чєнтєгїнє батпай гезитке чачып саясий упай топтоочулар журналистиканын этикалык эрежелерин уруп ойношпой, єз кызыкчылыктарына колдонушуп келгени жашыруун эмес. Ошондуктан Султан мырза мониторинг жургїзїп убара болбой эле койгонуўуз оў.

КАРГАНБЕК САМАКОВ ЭМИ ЧЫМЫРКАНАБЫ?.. Кыргыздардын улуттук кийизден жасалган ала кийизи жана шырдагы ЮНЕСКОнун материалдык эмес маданият мурасынын тизмесине киргизилгенине абдан кубанчыта болдук. Кол чаптык. Бул чечим Парижде 3-декабрдан 7-декабрга чейин ЮНЕСКОнун штаб-квартирасында єткєн материалдык эмес маданий мурасынын мамлекеттер аралык комитетинин жетинчи сессиясында кабыл алынган. Мындай жыйынтык кєптєгєн чет мамлекеттеги єнєктєштєрдїн аракетине байланыштуу болгон. Алардын кээ бири кийизден жасалган кыргыздын улуттук маданиятын сактоого жана калыбына келтирїїгє чоў салымдарын кошушса, башкалары техникалык жактан жардам кєрсєтїшкєн, андан кийинкилери инвестиция тартышса, тєртїнчїсї кийизден жасалган шырдактардын маркетинги менен алектенишкен. Буга “атамекенчи” депутат Карганбек Самаковдун дагы опол тоодой салымы бар экенин кошумчалабасак Кудайга жакпас. Болбосо казак баурдастарыбыз кыргыздын улуттук маданий мурастарын оздорунє менчиктештирип алганы жанды кейитерлик иш болууда. Эми Карганбек мырза калган маданий мурастарыбызды мыйзамлдуу турдє “менчиктештирип” койсоўуз кыргыз элине зор салым кошкон болот элеўиз.

АНАРБЕК КАЛМАТОВ “ГИННЕСТИН” КИТЕБИНЕ КИРЕБИ?.. Президент Алмазбек Атамбаев 5 жылдык єнїктїрїї программасын сунуштаганга, талкууга койгонуна биртоп болуп калганы менен Жогорку Кеўештин депутаттары бир сыйра карап чыкканга да жарабаптыр. Мисалы, “атамекенчи” депутат Туратбек Мадылбеков окуп чыга элекмин, окуганда эмне баягы эле ишке ашпаган популисттик программа. Єнїктїрє албайт, жылыш болсо болгондур” деп ишенбєєчїлїк менен сїр кєрсєттї. Ал эми “арнамысчы” депутат Анарбек Калматов болсо “азыр окуганы баратам” деп кабинетине кире качты. Таў калыштуусу єнїктїрїї программаны пленардык жыйын учурунда беш мїнєттє окуганга жетише алаарында. Эгерде беш мїнєт убакыт аралыгында колтойгон программаларды окуганга жетише алса, Анарбек Баратовичти Гиннестин китебине киргизсе болчудай. Айтайын дегеним азыркы учурда Президенттин єнїктїрїї программасы абдан маанилїї болушу керек эле. Анткени, буга чейинки ажолордон айырмаланып коомчулуктун талкуусуна чыгып жатат жана ага депутаттар кайдыгер карабашы керек эле.

БЕКЕН НАЗАРАЛИЕВ КУРМАНБЕК БАКИЕВДИ БИЙЛИККЕ АЛЫП КЕЛЇЇНЇ КЄЗДЄП ЖАТАБЫ?.. Бекен Назарлиев деген Курманбек Бакиевдин “кєчїгїн” жалап жїрїп бир топ байлыкка эгедер болгон журналист агабыз бар. Ал Жаныш Бакиевге ымала болуп жїрїп,”Жаўы Ордо” деген гезитин чыгарып жїрєт. Бу агабыз “Алиби” гезитине “Мас капитан... же Атамбаев "Кыргызстан" деген кемени чайпалтып кайда алып баратат?” деген аталыштагы макаласын жазыптыр. Окуп алып кїлкїў келет... Анткени, Президент Атамбаевди ушундай бир жамандаптыр дейсиў... Мейли эми фактылар же айткандары дал келсе “ооба ушундай, балли” деп кол чаап турат элек. Кєз жїгїртсєў ирээнжийсиў! “Атамбаевге таандык “Форумдан” чыккан биздин кырчындай жаштарыбыздын кєпчїлїгїнє этил спиртин ичирип, колдоруна курал карматып, “тынчтык митингисине”-деп АлаТоо аянтына єлїмгє алып келишкендердин артында Атамбаев, Отунбаева, Текебаев, Бекназаров, Сариев, Каптагаев, Дїйшебаев ж. б. турганы анык” деген цитатасына кєўїл бурууга туура келди. Єзї пайдаланып бир топ акчага туйтунган Бекен мырзанын сїйїктїїсї Курманбек Бакиев кырчындай жаштарыбызды аттырганын ким тана алат!!! Же ал ошол кезде кєзїн жумуп жїрдї беле?! Же ошондой эле Курманбек Бакиевдин ишенимдїї адамына айланып алганбы, абдан ажырагыс дос болуп... Этил спиртин ичип алып Акїйдїн астына чыкканын кыйын болсо далилдеп туруп айтса жакшы эле болмок экен!!! Кыргызстандан пенсиясын доолап жїргєн Курманбек Бакиевдин жанына барып жан баксын анда! Башка кеп айтпай эле койсок болчудай... Акїй алдына чындык їчїн, эл їчїн жанын берген эр-азаматтарды алкаш катары кєрсєтїп бїтмєй болду Адахан Мадумаров экєє. Адахан мырза да басса-турса апрель баатырларын каралагандан тажабайт. Бул макаланын маанисине сїўгїсєў Курманбек Бакиевди бийликке алып келїї максаты тургансыйт. Ушундай эле кошоматтангысы келсе, жанына барып кошоматтанбайбы?! 14-декабрь, 2012-жыл


4

АЙБАТ ПРЕСС РЕСПУБЛИКАЛЫК БЮДЖЕТТИН ЧЫГЫМЫ ДАГЫ 3 МЛРД 300 МЛН СОМГО КЫСКАРТЫЛЫП ЖАТАТ 13-декабрда єткєн Жогорку Кеўеш жыйынында єкмєттїн демилгеси менен киргизилген «Кыргыз Республикасынын 2012-жылга республикалык бюджети жана 2013-2014-жылдарга болжолу жєнїндє» мыйзамына єзгєртїїлєрдї киргизїї тууралуу» мыйзамдын долбоору экинчи жана їчїнчї окууда каралды. Бул тууралуу Жогорку Кеўештин басма сєз кызматы билдирди. Республиканын башкы каржы

ТОГОЛОК АЛТЫН КЕНИ АУКЦИОНГО БИРИНЧИ КОЮЛАТ Мамлекеттик геология агенттиги чалгындоо жана алтын кенин иштетїї укугуна ээ болуучу лицензия берїї аукционуна биринчи Тоголок алтын кенин коет. Эскертсек, бир жылдан бери бир да лицензия бериле элек болчу. Бул тууралуу бїгїн Монголиядан келген делегациялар менен болгон жолугушууда Геология жана минералдык ресурстар боюнча мамлекеттик агенттиктин директору Ишимбай Чунуев билдирди. Жолугушууга Улуттук стратегиялык изилдєєлєр институтутунун жана Геология жана минералдык ресурстар боюнча мамлекеттик агенттиктин єкїлдєрї да катышты. Анын айтымында, аукцион жаўы жана ачык процедуралар менен єтєт. Маалымдалгандай бул маселеге Дїйнєлїк банк колдоо кєргєзєт.

КЕЛДИБЕКОВ МЕКЕМЕСИНИН КАРЫЗЫ ЇЧЇН МИНИСТРЛЕРДИ ЖАЗАЛООНУ СУНУШТАДЫ “Билим берїї министрлиги мектеп окуучуларынын тамагы їчїн карыз”, - деп Жогорку Кеўештин бїгїнкї жыйынында “Ата-Журт” фракциясынын депутаты, бюджет жана финансы комитетинин тєрагасы Ахматбек Келдибеков билдирди. Анын айтымында, 2012-жылдын бюджетине киргизилген тїзєтїїдє Коргоо министрлигине 140 млн сом калтырган, ал кандай болгонда да коргоого алынган ведомствонун чыгымдар статьясын да толугу менен жаппайт. “Айлык акы боюнча 78 млн сом єлчємїндє карызы бар. Ал эми тамак їчїн 30 млн сом. Андан сырткары камсыздоо боюнча 5 млн сомдой карызы бар. Коммуналдык кызмат їчїн 15 млн. Транспорт министрлигине карыздарын тєлєє їчїн 60 млн сом калтырылды. Ушундай эле себеп менен Єзгєчє кырдаалдар министрлигине да 45 млн сом калтырылды”, - дейт Келдибеков. Ал ошондой эле Билим берїї министрлигинин мектеп окуучуларынын тамагы їчїн карызы бар экенин белгиледи. “Бїгїнкї кїнї ведомствонун окуучулардын тамагы їчїн їч айлык карызы турат. Бул бир гана шаардык мектептер їчїн. Айылдык мектептерди кошпой эле коелу. Бир мектеп їчїн балдардын тамагына 180 миў сомдой кетет. Айлык акы тууралуу айтып кереги жок. Алгач мугалимдердин айлыгын 14 миўге чейин кєтєрїштї, азыр алар 4 миў сомдон алууда. Анда айлыкты жогорулатуунан кандай кажети бар эле?”, -деп суроо салды Келдибеков. Депутат ошондой эле аткарылбаган ушул сыяктуу иштерге ведомствонун жетекчилери жооп бериши керек деп белгиледи. “2012-жылдын бюджетин кабыл алып атканда биз чатырларда окуган балдар барбы деп сураганбыз. Жок деп жооп беришкен. Азыр болсо андай мектептерден 14є бар экени ортого чыкты. 4-5 министрликтердин жетекчилери мындай абалга жооп бериши керек”, - деп кошумчалады эл єкїлї. 14-декабрь, 2012-жыл

документинин долбооруна тїзєтїїлєрдї киргизїї маселеси буга чейин Жогорку Кеўештин Бюджет жана финансы боюнча комитетинин парламенттик азчылык коалициясы менен биргелешип єткєргєн жыйынында талкууланып, ал экинчи окууда жактырылган. Каржы министри Ольга Лаврованын берген маалыматына караганда, бул жолу республикалык бюджеттин киреше жана чыгаша бєлїгїнє бир катар тїзєтїїлєрдї киргизїї зарылчылыгы келип чыккан. Ошондуктан, мурда бекитилген кєрсєткїчтєр кайрадан каралып чыгып, республикалык бюджеттин чыгымын дагы 3 млрд 300 млн сомго кыскартылып жатат. Ошол эле учурда, бюджеттин киреше бєлїгї 1 млрд 200 млн сомго кєбєйтїлїїдє.Негизинен бюджеттин корголбогон статьялары боюнча чыгымдар кыскартылды. Ал эми корголгон статьялар боюнча каралган чыгымдардын баары толугу менен аткарылат. Министр быйыл «Кумтєр» алтын кени толук кїчїндє иштебей калгандыгы, ошондой эле, ал бюджетти аткарууга техникалык жагдайларга байланыштуу Дїйнєлїк банк, Азия єнїктїрїї банкы сындуу эл аралык каржы уюмдарынан 50 млн доллар каражаттын алынбай калышы терс таасирин тийгизгенин айтат. Макроэкономикалык єсїї жыл аягында 1,5 ды, инфляция 8,4 ды тїзїшї мїмкїн экендигин билдирди. Ал эми бюджеттин таўсыктыгы чыгымдарды кыскартуу натыйжасында 21 млрд 721 млн сомго чейин тїшїрїлдї. Ошентип, бюджеттин киреше бєлїгї 79 млрд 598,5 млн сомду, чыгаша бєлїгї 101 млрд 317,6 млн сомду тїзєт. Быйыл бюджеттин киреше бєлїгїнє 99 млрд сом каражат топтолот.

ТЄРТ ОКУУЧУ АДАМ ЄЛТЇРГЄНЇ ЇЧЇН СОТТОЛДУ Жалал-Абадда мектептин тєрт окуучусу адам єлтїргєнї їчїн соттолду. Бул тууралуу "Азаттыкка" облустук соттун кызматкери Амангелди Молдобаев билдирди. Анын айтымында, соттолгондордун бирєєнє он жыл, калган тєртєєнє їч жылдан берилди. Алар жазасын Чїйдїн Вознесеновка айылындагы єспїрїмдєр колониясында єтєшї керек болот. Мындай чечим Базар-Коргон райондук сотунда 11-декабрда чыгарылды. Быйыл сентябр айында Жалал-Абаддын тоолуу КызылЇўкїр айылында 11-класстын окуучулары 10-класстын бир окуучусун єлтїрїп койгону кабарланган.

А.АКАЕВ ОКУМУШТУУ БОЛСО ДАГЫ, К.БАКИЕВ ДАГЫ МЫНДАЙ ИШТИ ЖАСАЙ АЛГАН ЖОК Экономист Жумакадыр Акенеев «Focus. kg» сайтына билдиргендей, мамлекет башчы Алмазбек Атамбаев єзїнїн стратегиясын «жол карта» аркылуу кєрсєтїп жатканы абдан жакшы кєрїнїш. «Ачык айтып кетиш керек, мурунку президенттер, мисалы, Аскар Акаев окумуштуу болсо дагы, Курманбек Бакиев дагы мындай ишти жасай алган жок да. Алар болгону кайрылуу жасап койчу. КОР сыяктуу стратегияларды аларга чет єлкєлїктєр эле тїзїп берчї. Бул жолу президент єзї отуруп алып, экономикалык туруктуу єнїктїрїї боюнча улуттук кеўеш тїзїп, стратегиялык планын «жол картасы» аркылуу алып чыгып отурат», - деди ал. Экономист билдиргендей, «жол картанын» пландан айырмасы – «сєзсїз тїрдє ушундай болуш керек» деген догма эмес, мїмкїн бир-эки жылдан кийин жакшы жагына анча-мынча оўдосо болот. Президент ушинтип єзїнїн ою менен чыкканын баалап коюу керек. Дагы жакшы жери – президент «ушундай болот» деп койбой, таанышып чыгып, сунуштарды кошууга коомчулукка эки жума убакыт берип атат. Окумуштуу катары мен да анча-мынча єзїмдїн оюмду айттым, дейт ал. Айыл чарба боюнча маселеде «50 миў гектар жаўы сугат жерин пайдаланууга беребиз» деп айтып кетти. Ж.Акенеевдин ою боюнча, акча жетиштїї болсо жаўы жерлерди киргизсе болот, бирок мурунку сугат жерлердин 200 миў гектары пайдалануудан чыгып калды, суунун жетишпегендигинен улам, ошондуктан, алгач ошол жерлерди кайрадан ишке киргизїїгє азыраак каражат жумшалмак, эффективдїї да болмок. Анан каражат ашыкча болсо жаўы жерлерди ишке киргизсе болот. Мисалы, бир гектар жаўы жерди пайдаланууга бериш їчїн гектарына 30 миў доллар керектелет. Ал эми мурда иштетилип, кийин пайдалануудан чыгып калган жерлердин гектарына 2 миў доллар сарптаса эле мурдагы калыбына келип калат. Мындайча айтканда, 15 эсе аз каражат кетет. Ушинтип ар бир тармак боюнча адистердин сунушун кошсо, бул экономиканы єнїктїрїї їчїн жакшы документ болуп калат.

Т.МАМЫТОВ КОАЛИЦИЯНЫ ТАРКАТУУГА КЫЗЫКДАР КЇЧТЄРДЇН ЇЧЄЄСЇ МЕНЕН НЕГЕ ЖОЛУККАН?

КЫТАЙДЫН ТЇРМЄЛЄРЇНДЄ КЫРГЫЗСТАНДЫН 20 ЖАРАНЫ ОТУРАТ Кытайдын тїрмєлєрїндє Кыргызстандын 20 жараны отурат. Бул тууралуу Жогорку Кеўештин эларалык иштер боюнча комитетинин жыйынында Кыргызстандын Кытайдагы толук ыйгарым укуктуу элчиси Жээнбек Кулубаев билдирди. Анын айтымында, кєпчїлїк кыргызстандыктар маўзаты їчїн камалышкан. “Эки кыргызстандык уурулук їчїн, дагы їчєє – адам єлтїрїї менен кармалган. Биз сотторго барып, алардын туугандары менен байланышууга жана жардам берїїгє аракет кылуудабыз”, - дейт Кулубаев. Элчи учурда элчиликтин каттоосунда турган 350 Кырызстандын жараны Кытайда иштээрин кошумчалады. “Республика” фракциясынын депутаты Максат Сабиров апрель айында Кытайга болгон сапары учурунда элчи менен жолуккусу келгенин, бирок элчинин болбогонуна нааразычылык билдирди. “Мени консулдар да кабыл алган жок. Мен тїрмєдє отурган кыргызстандык студент кыз тууралуу сїйлєшєйїн дегем”, - дейт депутат.

Гезиттердин бирине берген маегинде “арнамысчы” Токон Мамытов депутат «коалицияны таркатууга кызыкдар кїчтєрдїн їчєєсї менен жолуккам. Бирок, алардын атын атабай эле коёюн. Этикага туура келбейт. Алар сунушун айтканда, мен алтымышка чыкканда аркы-берки жээк дебей эле ушул калыбымда жїрєйїн. Антпесем, уят го. Коалиция тарап кетсе деле кєпчїлїк коалицияда жалгыз калсам да мейли деп жаш курагымды, аркыберки жээкке єтє качкан мен їчїн уят иш экенин айтсам, кїлїшїп, «чын эле сиздин жашыўызды эске албаппыз» деп калышкан. Таарынышпай эле бири-бирибизди чын жїрєгїбїздєн тїшїнїшкєнбїз. Сыртымдан тон бычып аткандарына чыны менен таў калам», - деп Т.Мамытов таўдайын такылдатыптыр. Токон мырза неге алар менен жолукканы белгисиз?

ПЕДАГОГДОРГО МИТИНГДЕРГЕ КАТЫШУУГА ЖАНА ШАЙЛОО УЧУРУНДА ЇГЇТ КОМПАНИЯЛАРДЫ ЖЇРГЇЗЇЇГЄ ТЫЮУ САЛЫНАТ Кыргызстандык педагог, мугалимдерге митингдерге жана каршылык акцитяларына катышууга ошондой эле шайлоо учурунда агиткампанияларды жїргїзїїгє тыюу салынат. Мыйзамга тийиштїї оўдоолорду депутат Токон Мамытов киргизген жана кїнкї парламент жыйынында колдоого алынган. «Педагогдор каршылык акцияларына тартылбашы керек жана шайлоо учурунда агитатор катары ишмердїїлїк кылбашы керек», - деп билдирди депутат Токон Мамытов мыйзамга єзгєртїї киргизїїнї сунуштап жатып. Ал эми депутат Ємїрбек Абдырахмановдун пикири боюнча, мыйзамги киргизилїїчї мындай кєрїнїштєр мугалимдердин укугун чектейт. «Мугалимдер єз позициясын билдириши керек. Биз аларга митингге чыкпагыла – деп тыюу сала албайбыз», - деп билдирди Абдырахманов. Бирок, депутаттардын кєбї тийиштїї мыйзамга киргизиле турган оўдоолорду туура кєрїштї, ага ылайык, укук коргоо орган кызматкерлериндей эле Кыргызстандын мугалимдерине да саясий митингдерге катышууга тыюу салынат.


5

САЙ-САТ

ЄКМЄТ КЇНЄЄЛЇБЇ ЖЕ БАБАНОВ КЇНЄЄЛЇЇБЇ? Єткєндє Єкмєттїн бюджеттин чыгымдарын кыскартуу тууралуу демилгесин оппозиция сындап чыкты. Єкмєт башчы Жантєрє Сатыбалдиев секвестрге (чыгымдарды кыскартуу) болбой турганын айтып, башын мыкчып, шылкыйтты. Ал эми экономика чєйрєсїнє коз чаптырып жїргєн билерман адисттер же эксперттер премьер-министрдин бул кадамын туура деп баалаганга єтїшїїдє. Алардын кєпчїлїгї Бабанов баштаган мурунку єкмєт бюджетти туура эмес кабыл алганынан, азыркы єкмєт ушул кадамга барууга мажбур болуп отурганын бир ооздон айтып жатышат. Мисалы, «Кыргыз Республикасынын бюджеттик укугунун негизги принциптери тууралуу» мыйзамда секвестр деген республикалык бюджетте жетиштїї киреше бєлїгє ээ болбой калган учурда пенсия, пособие, айлык-акылар тєлєнбєй калбаш їчїн бара турган кадам экени жазылган. Тагыраак айтканда, бюджеттин чыгымдарын кыскартууда коргоого алынган беренелер – айлык-акы, пенсия, пособие, айлык-акы сыяктуу тєлєм-

дєргє зыян келбейт, алар мурункудай эле тєлєнє берет. Бирок, капиталдык ремонтторго, курулуштарга, кызматтык сапарларга бєлїнгєн сыяктуу акчалардан кыскартылат. Секвестр дїйнєлїк практикада колдонулуп келгени менен Кыргызстандын практикасында биринчи жолу колдонулуп жатканын баса белгилеп кетїї жєндїї. Чїй университетинин Экономика кафедрасынын доценти Кубат Мусаев єкмєттїн бул кадамын туура деп интернет басылмалардын бирине божураган. Ал “Кыргызстан кирешесине жараша чыгым кылып їйрєнїшї керек. Кирешебиз канча болсо, ошондон ашык акчаны чыгымдабашыбыз керек. Чет єлкєлєрдєн карыз алып атып мамлекетибиздин карызы 5 миллиарддан ашып кетти. Минтип жїрїп отурсак Кыргызстандын экономикасы дегеле єспєйт. Азыркы єкмєт баштаган ишин аягына чыгарып, керексиз чыгымдардын баарын жоготушу керек. Мисалы, “Саламаттыкты сактоо минисрлигине акча бєлбєсєк болбойт» деп жылда бюджеттин 20—30 % ушул тармакка бєлїнєт. Эмне

АЛЯСБЕК АЛЫМКУЛОВ КЇЧТЇЇ ПИАРМЕНГЕ АЙЛАНГАНДА

11-12-декабрда мамлекеттик резиденциясында республикалык жаштардын конгресси болуп єттї. Аякка аймакттардан атайын чакырылган делегаттар келип, жаштар министрлигин бир ооздон мактап баштаганда, элдин баардыгы тажаганынан куш уйку салгандар да болду. Баягы адатынча конргесстин темасын алыстан келген делегаттарга ошол кїну бергени, келген конокторду бушайманга салды. Ошол эле кїнї темасын алган делегаттар эмне жєнїдє сєз кылмак эле? Айла жок, министрликти мактоо алды да. Бишкектен даярданып келгендердин айрымдары тилинен чаў чыгып министрликти мактагандан башка кыйратаарлык кеп айтууга жараган жок. Мындан улам ушундай министрликтин кесепети менен шору каткан жаштардын дымагын эч ким ойготчудай деле эмес деген ойго кептелесиў... Алясбек мырза болсо кїчтїї пиарменге айлангандан башка иш кылбаганы фейсбук социалдык тармагында талкууга алынды.

єзгєрдї? Баягыдай эле акча тєлєйсїў, самсаалаган матрацтар, ичкен дарыўдан шприциўе чейин єзїў сатып келесиў. Анда бєлїнгєн акчалар кайда кетип атат? Эми Жантєрє Сатыбалдиев ошол баштаган ишин аягына чыгарып, керексиз чыгымдардын баарын жок кылса эрдик кылган болор эле» деп премьердин демилгесин колдоого алган. Ошондой эле дагы бир экономикалык серепчи Гурас Жапаров бюджетти тїзїїдє чет єлкєдєн келе турган грант, насыяларды кошпошу керек, ошондо гана мындай кєрїнїшкє туш болбойбуз деген пикирин айтат. «Бюджетти тїзїп атканда ала турган насыяларды, гранттарды дагы кошуп эсептеп алышкан. Эми алардын айрымдары келбей калса, Тїркиядан келе турган насыя кечигип атат. Бул бюджетти мурунку єкмєт тїзїп кеткен. Эми кєрсєтїлгєн насыя, гранттар тїшпєй калганы їчїн азыркы єкмєт аны аткаруудан кыйналып атат. Ошондуктан, бюджетти жалаў гана салык, бажы тєлємдєрї сыяктуу тїшє турган кирешелер аркылуу эсептеп, сырттан келе

турган насыя, гранттарды башка фондго салыш керек» дейт Жапаров. Ал эми дагы бир экономикалык серепчи Айылчы Сарыбаев бул єкмєт секвестрге барууга мажбур болуп атканына Ємїрбек Бабанов баштаган мурунку єкмєт кїнєєлїї экенин айтууда. «Негизи бул бюджетти мурунку єкмєт сунуш кылып, азыркы парламент

кабыл алган. Ошолор секвестирге жеткирбеш керек болчу. Секвестрге бюджет кооптуу абалга келген учурда кабыл алынат. Демек, Бабановдун єкмєтї буга тїздєн-тїз кїнєєлїї, алар бюджетти туура эмес тїзгєн. Эми азыркы єкмєт алардын туура эмес кылган ишин оўдогонго аракет жасап жатат» дейт Сарыбаев. Самара Саламатова

М.МЫРЗАКМАТОВДУН ЄЗ ВИЦЕ-МЭРЛЕРИНЕ АЛЫ ЖЕТПЕЙБИ? Ордолуу Ош шаарында акыркы мезгилерде мурда аткарылбай келген жумуштар жасалып, элдин ичи жылып турат. Шаарда башаламан курулган курулуштарды ирээтке салуу, жолдогу тыгындарды азайтуу їчїн курулуп жаткан жаўы жолдор, шаарды тїнкї жарыктандыруу Мелис мырзанын чечкиндїї, эпкиндїї саясатынын, иштермандыгынын їзїрї экенин бїгїн Оштун эли жакшы сезип жатат. Айта берсе, азыркы Ош мэринин атай турган иштери арбын. Анан калса, жоомартыкка чечкиндїїлїк мїнєзї тєп келген Мелис шаардыктардын кєп талабын орундатып салды. «Бир карын майды бир кумалак чиритет» болуп, Мелистин ушундай жакшы иштерине айрым орун басарлары, жан-жєкєрлєрї кєлєкє тїшїрїп тургандай. Же башаламан курулуштарды буздурууга, эптеп оокатын єткєрїп жїргєн бирєєнїн кїркєсїн бузганга алы жеткен Мырзакматов єз вице-мерлерине алы жетпейби же билбейби, тїшїнє албадым. Мелистин єтє жакын кишиси саналган, вице-мэр Алимжан Байгазаков шаардагы чириген байлардын алдыўкы сабында. Ушунча байлыгы жетпей жаткансып эми шаардын чок ортосуна эски автовокзалда жаўы жолдун боюна А.Байгазаков їч кабаттуу соода борборун куруп алды. Болбосо бул жерде башта бир бечаранын ашканасы бар эле. Аны сенин ашканаў жаўы салынган жолго тоскоол болот, авто пробкага себеп болот дегендей шылтоо менен буздурган болчу. Эмне Байгазаковдун заўкайган имараты тоскоол болбойбу. Азыр Байгазаковдун соода борборуна токтогон унаалар канча адамдардын жолун тосуп тыгын уюштуруп жатат.

Санитардык, экологиялык нормалардын бїт бардыгын бузуп салган имарат шаар бийлигинин бир четин чоюп турган адамдыкы экенинин єзї туура эмес. Мырзакматовдун дагы бир жакшы кєргєн вице –мери Рустам Мырзаматов деген бар. Бул азамат дагы тиги Алимжан коллегасынан кем калбайын дегенби Ош шаарынын борбордук бєлїгї болуп саналган ЮНЕСКОго эптеп кирген Сулайман тоосунун так тїбїнє, ЮНЕСКО курулуштарды курбагыла, болбосо ыйык Сулайман тоосун тарыхый мурастар тизмесинен чыгарып салабыс десе да болбой Араван кєчєсїндєгї Батыш кичи районуна кетчї аялдаманын

так ордуна «Ордо» деген заўкайган кафе салып, иниси Адыл Мырзаматовдун атына каттатып койду. Элим, жерим деп сїйлєсє оозунан кєк тїтїн чыкчы Рустам мырзанын патриоттугу, элди-жерди сїйгєнї ушубу? Мелис мырза! Кооз сїйлєп бирок єз кємєчїнє калыўдап кїл тарткан мындай мите кадрлардан тез арада арылбасаныз, эл арасында орун басарларына акча берип муну Мелис єзї салдырып жатат дегендей да имиштер улам кєбєйїп баратат. Же мэр буларга алы жете албайбы. Урмат Каленов, Ош шаарынын тургуну 14-декабрь, 2012-жыл


6

МАМКОМИССИЯ

САРИЕВ ЖЕТЕКТЕГЕН МАМКОМИССИЯ КУМТЄР БОЮНЧА ЖАЎЫ НАЛОГДУК РЕЖИМ СУНУШТООДО

Кєзкарандысыздыкка ээ болгондон бери эле єлкєбїздє Кумтєр кени боюнча чатак токтобой келет. Элибиз деле, 18 жылдан бери чуулдап, кайра-кайра нааразычылыкка чыгып жатып, алтын кенин казуудагы коррупциялык схемаларды жадыбалдай жаттап бїттї.

«1997-жылдан 2012-жылга чейин суммасы 4 миллиард долларга барабар 300 тонна алтын, сексен тоннадай эў жогорку сапаттагы кїмїш казылып алынып, Кыргызстанга 300 миллион доллардын тегерегиндеги акча, же «Кумтор опперейтинг компанинин» (КОК) выручкасынын 10 дан азыраагы тийген», деген маалымат ондогон жылдар бою ЖМКлар аркылуу айтылып отуруп, бешиктеги балага чейин маалым болду. Андыктан, бїгїнкї кїндє, «эл аралык аферистер менен коррупцияга малынган кыргыз чиновниктери Кыргызстанды тоноп кетти» деген пикир коомчулукта талашсыз эле кабыл алынып калды десек жаўылышпайбыз. Анткени, алгачкы келишим боюнча їлїштїн 67 Кыргызстанга, 33% канадалыктарга тиешелїї болгонун эч ким унута элек. «Аттанганда эле ээрге кыйшык отуруп» дегендей Кумтєрдє келишимдин шарттарын бузуу алгачкы кадамдарынан эле башталган. Курулган фабриканын наркы 176 миллион долларга кєбєйїп кеткен. Калдык сактоочу жай эрежелерди бузуу менен, туура эмес салынган. Кыргыз бийлиги ошонун баарына кєз жумуп кабыл алуу актысына кол койуп бекитип беришкен. Ал кезде эл менен эсептешпей, «єзїн єзї билип, єтїгїн тєргє илип» турган Аскар Акаев менен анын жан жєєкєрлєрї «Камеконун» айтканын жасап, Ак їйдїн жетинчи кабатынан кеўсе берип, кеўешчи кылып, канадалыктардын гана сєзїн сїйлєп калган. Єкмєттїн атайын чечими менен «КОК» беш жылдык мєєнєткє налогдордон бошотулган. «КОКтун» ишин налог ж.б фискалдык органдардын текшерїїсїнє тыйуу салынган. Компетенттїї органдар «КОК» берген гана маалыматтар боюнча иштєєсї керектиги боюнча кєргєзмєлєр берилген. Президент менен Жогорку Кеўеш (ЖК) Кумтєр маселесине кийлигишкис кылып єкмєттїн ыйгарым укуктарын чектеп, ЖКдан ратификациалатып, ал тургай Конституциялык сотко бердиртип, ал жактан чечим чыгартып койгон. Кыргызстан «кайда барсаў Мамайдын кєрї» дегендей абалга кептелген. Албетте, кыргыз бийлик башындагылар мындай, эл14-декабрь, 2012-жыл

дин мамлекеттин кызыкчылыгына каршы келген кадамдарга жєн жеринен барышкан эмес. Жеке кызыкчылыктарга берилип, байлыкка, ач кєздїккє жетеленип калышкандыктан улам мыйзам талаасынан чыгып кетишкен. Мунун баарын бїгїнкї кїндєгї абал єзї тастыктап отурат. 2003-жылы їчїнчї-тєртїнчї мєєнєтї бїтєйїн деп, элден кагуу жеп, «кетсин» дегенден башка кеп укпай калган Аскар Акаев «мына силерге анда» дегенсип, а кездеги єкмєт башчы Танаевдин колу менен жаўы келишим тїзє сала, элдин кенчине эки колун каруусуна чейин дагы бир ирет матырып алды. Катуу матырды. Эч аянган жок, «кешигибизди кедейтти». Келишимдин мєєнєтї узартылып, Кыргызстандын їлїшї таза пайдадан алынуучу 15 га тїштї. «Он жыл бїтїп баратат, Кудай буюрса, Кумтєр толугу менен Кыргызстанга єтєт», деп кудуўдап турган элибиз, «таза пайда (прибыль) болсо 15 аласыў, болбосо пок жок» деген кырдаалга кептелип куржалак кала берди. 2005-мартында Аскар Акаевдин бийлиги кулатылып, Курманбек Бакиевдин бийликке келиши менен Кумтєр маселеси кайрадан кєтєрїлїп, 2009-жылы жаны келишимге жетишип, «Центерра голд» компаниясы тїзїлїп Кыргызстандын їлїшї 33%ды тїзїп, казынага 13% налог (мурдагыдай таза пайдадан эмес, кирешеден), Ысык-Кєл фондусуна 1% тєлєнє турган болду. Казынага тїшкєн каражаттардын кєлємї єстї. Бул жылыштар ошол кездеги бийликтин чоў жетишкендиги катары бааланып, учурунда ЖМКлар аркылуу жакшы эле даўазаланган. Ал кезде март тєўкєрїшїнїн илеби менен улутташтыруу маселеси катуу кєтєрїлїп турган. Ошондон улам Кумтєргє ээ болуп алгандар казынага тїшчї кєлємдєрдї кєбєйтїїгє мажбур болушкан. Бирок экинчи жагынан «Центерра голд» компаниясын тїзїп, акциаларын дїйнєлїк биржага сатыкка чыгарып, ачык компанияга айландырып, Кумтєрдї Кыргызстанга кайырууну ого бетер татаалдаштырып салды. Элдин кенчин тоноп, коррупцияга малынган кыргыз тєбєлдєрї ошентип артын жаап, акционер болуп чыга келиш-

ти. Айрым серепчилердин айтымында, Акаевдар менен Бакиевдер жана алардын жек жааттары кыргыз мамлекетине тиешелїї акциаларга мыйзамсыз ээлик кылып, бєлїп алууга жетишкен. Азыр «Центерра голд» компаниясынын укугу эл аралык дэўгээлде корголот. Улутташтырсак акционерлерге акчасын кайтарып беришибиз керек болот. Ошондон улам, «эл аралык сотторго барсак жеўилебиз» деген коркок билишибиз бар. Деген менен, колу туткак чиновниктеринин айынан элдин кенчинен ажырап турган кыргыз эли, Кумтєр маселесин такыр унуталбай, «кабыргасы кайышып, каўырыгы тїтєп» келет. 2010- жылдын апрелинде бакиевдердин бийлиги кулатылганда да Кумтєр маселеси катуу кєтєрїлїп, Убактылуу Єкмєт мїчєлєрї Кумтєрдєгї элдин энчисин мамлекетке кайыруу боюнча калыс чечим чыгарууга жетишээрин убада кылышкан. Бул боюнча ЖКда депутаттык комиссия тїзїлїп, анын жыйынтыгына макул боло албаган єкмєт менен президент Темир Сариевди жетекчи кылып, кайра башка комиссия (мамлекеттик) тїзїїгє мажбур болгон. Мамлекет башчынын мындай саясатына жаны кашайган, «Ата Журт» партиясынын лидерлери Садыр Жапаров, Камчыбек Ташиев, Талант Мамытовдор кайра-кайра митингге чыгып атып, акыры камакка тїшїштї. Эл болсо, Кумтєр маселеси акыйкат каралмайынча тынчый турганы байкалбайт. Жакында Темир Сариев жетектеген мамлекеттик комиссия да єз ишин жыйынтыктаганын маалымдады. Комиссия налогду 13тєн 14%га, келечекте 18%га чейин кєтєрїїнї, рекультивация фондун 100 миллион долларга жеткирїїнї (мурда 37млн. доллар каралган), экологиялык которумду 10 миллион долларга жеткизип (мурда жылына 310 000 доллар бєлїнгєн), Ысык-Кєл, Нарын областына 50 дан бєлїштїрїїнї, 2013-жылдын 1-январынан баштап жаўы налогдук режим киргизїї менен тєлємдєрдї 60-100 миллион долларга чейин кєтєрїїнї, социалдык пакет иретинде, «КОК»го жыл сайын 2-3 ишкана салып,(буга чейин 2011-жылы «Ала Тоо» фонду деп 20 млн. доллар берип, жаштарга таркатылган), ишке киргизип туруусун милдеттендирїї, Барскоон суусундагы кєпїрєєгє чейин 22 км жолго асфалт тєшєтїїнї талап кылаары, ошону менен бирге административдик чараларды кєрїї да сунушталып, «КОК» менен «КГК» компанияларын бир компанияга бириктирип, 2013-2014 вицепрезиденттикке Кыргызстан жараны дайындалып, ал эми 2015-жылдан баштап компаниянын президенти Кыргызстандын атуулу болушу пландаштырылып жатканы маалым болду. Мамлекеттик комиссиянын бул талаптары орундалса мамлекеттин казынасына тїшїп жаткан каржылардын кєлємї жогорулайт, ошондой эле регионго, экологияга бир топ пайдалуу жагдай тїзїлїп, келечекке кам кєрїлїп, рекультивация маселесин чечїїгє шарт тїзїлєт. Ким билет (?), «улутташтырып алабыз», деп жатып, эларалык соттордо чайналып, куржалак калганча, балким ушул, Темир Сариевдин комиссиясы иштеп чыгып сунуштаган жол менен жылганыбыз оў болоор беле? Баса, бул мамлекеттик комиссиянын бир жактуу гана талабы. Азырынча «Центера голд» бул тараптарга макул же макул эмес экендигин ачык билдире элек. Сабырбек Муканбетов

КАЙРЫЛУУ

Урматтуу Кыргызстандыктар! Урматтуу мусулмандар! Урматтуу калайык! Мен, Осмоналиев Каныбек, парламенттин депутаты катары, Жогорку Кеўештин Билим берїї, илим, маданият, спорт жана дин саясатынын комитетинин башчысы катары тємєнкїдєй билдирїїнї жасап коюуга єзїмдїн милдетим деп эсептеймин. Кыргызстан мусулмандары 2012-жылдын 15-декабрын абдан чоў толкундануу менен кїтїп жатат. Себеби бул кїндє Кыргызстан мусулмандар дин башкармалыгынын жаўы муфтийин шайлоо вазийпабы болот. Бїгїнкї кїндє Кыргызстандын бардык булуў-бурчтарынан татыктуу, алым, таза деп эсептелген мусулман жарандары курултайга делегат болуп шайланышты. Алардын жалпы саны 200. Бул – абдан маанилїї руханий, анан калса мамлекеттик деўгээлдеги идеологиялык, мааниси бар иш чара. Кыргызстандын жалпы калкынын 80 пайызын тїзгєн ислам жамааты єзїнїн стабилдїїлїккє їндєгєн, исламдын чыныгы баалуулуктарына шайкеш келген саясатты жїргїзїїсї биздин мамлекет їчїн кандай мааниге ээ экендигин баарыбыз тїшїнїп турабыз. Ошондуктан биздин Кыргыз Республикасынын Конституциясына ылайык, єлкєнїн дин жаатындагы бардык мыйзамдарынын базалык параметрлерине шайкеш, мамлекет менен диний уюмдар бири биринин ишине кийлигишпєє принцибин сакташыбыз керек. Тилекке каршы, азыр мага курултайдын делегаттары тарабынан, жалпы эле ислам жаатындагы жарандардын ичинен кєп кайрылуулар болуп жатат. Алардын пикири боюнча дагы эле мурункулардын заманындагыдай курултайдын єтїшїнє тїздєн тїз кийлигишип, ал турсун кандайдыр бир кандидатуранын айлана чекесинде сєз кылышып, таўуулашып, ошону сєзсїз єткєрєсїўєр деп жаткандыгы баарыбызды абдан кєп тїйшєлдїрїп жатат деп келишти мага. Ачык эле айтсак, Урматтуу Президентибиздин, єкмєттїн аппараттарынын жооптуу кызматкерлери, кээ бир министрликтердин єкїлдєрї, айрыкча кїч тїзїїм органдары, алардын ичинен, УКМК, Ички иштер министрлиги, прокуратуранын єкїлдєрї делегаттарды жалгыздан чакырып алып, ал же тигил кандидатурага добуш бересиўер дегени баарыбызды жаран катары, абдан чоў тїйшїккє салып отурат, дешти. Урматтуу Кыргызстандыктар! Урматтуу Президент жана Премьер-министр! Урматтуу Жогорку Кеўештин депутаттары! 2012 жылдын 15-декабрында Кыргызстандын бир эле ислам жамаатына эмес, жалпы єлкєбїздїн келечегине єзїнїн оў же терс таасирин тийгизип коё тургандай чоў иш-чара болуп жатканда, бардыгыбыз тереў ойлонуп, Конституциянын чыныгы параметрлерине баш ийип, муфтийди тандап алуу вазийпасына жолто болбосок, киришпесек. Ушуну мен силерден суранат элем! Бул кадам мыйзамдар боюнча деле, шарият боюнча деле, анан баарыбыз їчїн ыйык болгон Курани Карим їчїн дагы ошол ислам жамааты єздєрї сунуш кылган делегаттардын гана укугу жана милдети экендигин баса белгилеп айтып койгум келет. Кылымды карытып келе жаткан кыргыз элибиздин акылман саясаты, кєєнєргїс каада салты ушул маанилїї, єтє чечїїчї кїчкє ээ боло турган иш чараны жакшы єткєрїїгє єбєлгє тїзєт, деп баарыўыздарды ишендирип кетет элем. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеўешинин депутаты К. Осмоналиев


АРХИВДЕРДИ БАРАКТАП…

7

МУХТАРБЕК ЄМЇРАКУНОВДУН АЯЛДАРЫ МУХТАРБЕК ЖЄНЇНДЄ… Чынара Шейшекеева:

«Замандаш» партиясынын лидери, таза саясатчы маркум Мухтарбек Ємїракунов бул жалган жашоо менен эрте эле кош айтышып кете берди. Анын артында Мухтарбек мырзага коендой окшош балдары жана Чынара, Айжан аттуу аялдары калды. Саясатта кїчтїї, таза саясатчы катары элдин эсинде калды. Ал эми аялдары Мухтарбек мырзаны тємєнкїчє эскергенин гезит бетине берген маектеринен… - Кызганчаак беле? - Эркектердин баары эле кызганат болуш керек. Бирок дайыны жок кызганчу эмес. Мухтарга мен дайыма сулуу болуп турушум керек эле. Боёнуп, кийинген жагынан эў биринчи Мухтарга жагышым керек болчу. Конокко барганда да алгач Мухтарга жаккандай жасанчумун. Єзї да кийимге єтє маани берчї, кийим жагынан жакшы табити бар эле. Мен мисалы, такыр гїл сатып алып кєргєн эмесмин. Бир жакка конокко бараарда гїлдї єзї тандачу. Гїл тандаган жагынан чебер эле. Мен букет тандагандан да коркчумун. Ошол бойдон азыр деле букет тандаганды билбейм.

"МУХТАР ГЇЛ ТАНДАГАН ЖАГЫНАН ЧЕБЕР ЭЛЕ" - Чынар эже, маегибизди Мухтарбек мырза экєєўїздєрдїн таанышканыўыздардан баштасак? - 1987-жылы Политехникалык институтка тапшыргам. Ал кезде Мухтар ошол эле институтта 4-курста инженер-куруучу факультетинде окучу. Биринчи курсту бїтїп аткан мезгилде таанышып калдык. Экєєбїз бир жатаканада турчубуз. Малдыбаевада 9 кабат їй бар болчу. Ошол жерден биз тогузунчу кабатта турсак, Мухтарлар сегизинчи кабатында жашачу. Студенттик жатаканада єзї активист болуп, студсоветте иштеди. Мен факультетте комсомол комитетинде иштедим. Ошентип, коомдук иш менен байланыш болуп, ар кайсы иш чараларды уюштуруп, чогуу жїрїп калдык. Эки жылдай жакшы достордон болуп жїрдїк. Ал бешинчи курсту бїтїп, институтка мугалим болуп калды. Мен 3-курсту бїткєндє чогуу тїтїн булатып калдык. Жарым жылдай эле батирде жашадык. Ал мезгилде жер бере баштабады беле. Чуркап жїрїп, Ак-Єргєдєн жер алып, єз колубуз менен там салганбыз. А кезде каражат деле жок, эптеп чаптап атып, кышында 31-декабрда їйгє кирдик. Дубалын тургузганда кайнилерим жардам берди, їйдїн чатырын єзї жапты, ичиндеги шыбагын мен шыбадым. (Менин шыбакчылык кесибим да бар). - Жаштыгым Дордой жана Ош базарларында єттї деген маеги бар. Ал жаштыгында сиз да бар болсоўуз керек? - Ооба, а кезде Советтер союзу кулап, элде жумуш жок, окууну бїткєндєр да иш таба албай, ар ким єз оокатын кылып кетишпедиби. Ошондо биз тигїї цехин ачтык. Апам (кайненем) ємїр бою тикмечилер їйїндє иштеп, кийимди кантип тигээрин кєрсєтїп берип, баштап берди. Мухтар болсо уюштургуч, биз келиндер, кайнилерим баарыбыз бир їйдє туруп, иш баштаганбыз. Бала кезимен эле кийим тиккенге шыктуу элем. Апам кєрсєтїп берип шым тиктим. Келиндердин да баары колдору иш билген, тикмечи болуп калды. Кайнагаларым да тикчї. Мухтар таў атпай туруп алып, Дордойго, Ош базарына биз тиккен шымдарды алып кетет. Ошентип, эў биринчи таман акы, маўдай терибиз менен тапкан кирешебизге килем жана ашкана гарнитурун сатып алдык. Биринчи алган буюмдарыбыз ошол боюнча сакталуу турат. Єзї бизнестин кєзїн билген адам эле. Канча киреше кирсе да, обу жок коротпой, бизнести улаганга аракет кылчу.

- Уулдарыўыздын кимиси атасына аябай окшош? - Балдарымдын баарысы эле атасына окшош. Мухтар экєєбїздї кєптєр окшоштурушат. Жаўы їйлєнгєндє кєптєр карындашы деп ойлочу экен. Балдарыбыз мага да, Мухтарга да окшошуп кетет. Эў кичїїсїнїн кыял-жоругу, жасаган иштеринин баары окшош. Мухтар бир ишти отуруп алып, шашпай майын чыгара жасачу. Ортончу балам Адильхан аябай куса болуп атат. Адильхан уулум атасы жумуштан келмейинче уктачу эмес. Айрыкча кичинекей кезинде бутуна жармашып, жумушка кошо ээрчигенде їйдєн араў чыгып кетчї. - Балдарыўыздын атасынын жолун жолдоп, саясатчы болуусун каалайсызбы? - Уулум Аскар атасынын жолун жолдоп, саясатчы болом деп атат. Єзї саясатчы ким экенин тїшїнїп айтып атабы, тїшїнгєн жокпу билбейм бирок, атамдай болом деген тилеги бар. Єзї да кыргыздын тарыхына абдан кызыгат. - Мухтар байке эмнеге кызыкчу эле? - Лыжага аябай кызыгып калып, баарыбызды лыжага тургузду. Мен Балыкчыда чоўоюп, ємїрї лыжа кєргєн эмесмин. Їйрєнєсїў деп, кїчкє салып атып эле їйрєттї. Лыжага бара албай калсак, шаардык муз аянтчасына коньки тепкени барчубуз. Жайында балдар мектептен тараганда сєзсїз бир єлкєгє барып келчїбїз. Экєєбїз жаш кезде, "Кийин акчабыз кєп болуп калса, саякаттайбыз", - деген кыялыбыз бар эле. Ошол кыялыбызды ишке ашырып, кєп єлкєнї чогуу кєрдїк. Саякатка кызыкчу. Ашканабызда дїйнєнїн картасы бар болчу. Їй-бїлєбїз менен чогуу чай ичип отурганда, картаны карап, "Быйыл бул єлкєгє барабыз", - деп карта менен пландап, ошол єлкєгє барып, эс алып келчїбїз. - Азыр тїшїўїзгє кирип турабы? - Такай кирет. Кээде жашоом алмашып калган окшойт деп ойлойм. Аркы жашоо менен жашап аткандай болом. Кээде жатып бир чоў маселени ойлонуп, кантип чечсем деп уктап калсам, тїшїмдє аян берет. Ошол жашоону тїшїмєн жашайм. Кээ бир молдолор тїшкє кєп киргенде жаман болот деп айтып калат. Бирок, мен Мухтар тїшїмє кирсе аябай сїйїнєм. Жада калса чарчап калган кызы да тїшїмє кирген. Ошо тїшїмє кирип атса, эртеси мага "кыз чарчап калды", - деп айтышты. Аны мен биринчи чоочуп, бир баламды алып кетеби деп корктум. Анан эле тигинтип кабар келди. Мен Мухтар менен жалган жашоодо бир болбосок да, чын жашоодо бирге болобуз деп ойлойм. Сайра Сопушева «Обон» гезити, 14-февраль, 2012-жыл №205.

Айжан Акылбекова:

«МЕН ТУРМУШКА ЧЫГУУ ЇЧЇН МУХТАР КАЙРА ТЄРЄЛЇШ КЕРЕК»

«18 ЖАШ АЙЫРМА СЇЙЇЇГЄ ТОСКООЛ БОЛБОДУ» – Мухтар экєєбїздїн ортобуздагы 18 жаш айырма їй-бїлє очогун курууга тоскоолдук жараткан жок. Ал менин жана уулдарымдын кєз алдында тєгєрєгї тєп келишкен идеалдуу ата жана кїйєє бойдон кала берди. Абдан баласаак, камкор адам эле. Ортобузда їч уулубуз бар. Улуу балам Бакай 6 жашта, андан кийинки Атахан 5те жана эў кичїїбїз Адам 3 жашта. Бакай быйыл 1-класска барды. Уулдарым кїн сайын атасына куран окуп, жума сайын мечитке барышат. Бир кїнї алардан эмне дуба кылышарын сурасам, «атам кєп жашасын» деп айтышат экен. Мен «антип эмес, бейишке чыксын деп дуба кылгыла» деп їйрєтїп койдум. «АДАМЗАТ АЛСЫЗ ПЕНДЕ ЭКЕНБИЗ» – Буулукканда чет жерлерге кєп чыгам, айрыкча мусулман єлкєлєрїнє. Мен їчїн Кыргызстанда жашоо єтє кыйын болуп калды. Кайсы жерге барбайын, Мухтар экєєбїз чогуу басып жїргєн жерлер эсиме тїшєт. Жадакалса сыналгы кєргєндєн корком, мага сыналгыдан чыгып келчїдєй туюла берет. Ал каза болгондо элдин кєзїнчє уят деп ичтеги бугумду тыйып чыдаганым менен, намаз окуганда кєз жашым кадимкидей куюлуп турчу. Жашоо биз каалагандай болбойт экен. Алган жаўы кєйнєгїўдї жыртканга їлгїрєсїўбї же жокпу, бир секунд кєз ирмемден кийин эмне болорун билбейт экенбиз. Эў жакын адамым кєз жумду, мен аны аман алып калуу їчїн жанымды берїїгє даяр элем, бирок колумдан эч нерсе келбеди. Керек болсо мен їчїн баарына даяр апам да мага жардам бере албай турду. Адамзаты ушундай бир алсыз пенде экенбиз. Мухтарды акыркы сапарга узатканда мен тура албай жатып калгам. Жаткан абалымда тамчылатма дары (капельница) менен Нарынга барып, жерге берген соў кайра ошол абалда келдим. Жашоомдо андай адамды кезиктиремби же жокпу, белгисиз. Кайра турмушумду жаўыртуу такыр оюмда жок. Мен турмушка чыгуу їчїн Мухтар кайра тєрєлїш керек. «УУЛУМ АТАСЫНЫН КИЙИМДЕРИН ЖЫТТАП, САГЫНАТ»

– Уулум Бакай – їйдє кожоюн. Ал дайыма инилерин, керек болсо мени да «бир жакка чыкканда менден уруксат сурагыла, мен атамдын орун басарымын» деп айтып калат. Бир нерсе кыларда сєзсїз «атам ушинтчї беле?» деп сурайт. Атамбаевдин инаугурациясын сыналгыдан кєрїп отуруп экєєбїз аябай ыйладык, «атабыз тирїї болсо, ушулардын арасында жїрбєйт беле!» деп. Бакай бир кїнї «апа, мен президент болом» дейт, «эмнеге?» десем, «атам президент болмок, мен сєзсїз болом!» деп мени таў калтырды. Менден дайыма «апа, атамдын кийимдерин мен їчїн сактап кой, чоўойгондо кием» деп суранат. Керек болсо кол жазмасын да атасыныкына окшоштуруп, туурап жазгысы келет. Кийимдерин берип койсом жыттап, баскан жерлерине баргысы келип, абдан сагынат. Балдарым мага Мухтарды кєп эстеттиришет. Ичтен сызып, аргасыздан атасынын кыял-жоруктары тууралуу айтып бергенге туура келет. «МУХТАРДЫН ТУУЛГАН КЇНЇНДЄ ТЄРЄГЄН КЫЗЫМ ЧАРЧАП КАЛДЫ» – Мухтар каза болгондо жети айлык боюмда бар эле. Тєрт бала тєрєдїм. Тєртєє теў алдын ала пландалган операция жолу менен тєрєлїшкєн. Анткени менин тубаса бєйрєк оорум бар, єзїм тєрєгєнгє ден соолугум туура келбейт. Мисалы, дарыгерлер мага «баланча кїндєн тїкїнчє кїнгє чейин бала жетилип, операция кылганга мїмкїн болуп калат» деп айтышат. Мен бир кїндї тандайм, ошондо операция жолу менен баланы тєрєтїшєт. Кызымды Мухтардын туулган кїнїнє жакын тєрєй турганым болжолдонгон. Ошондо Мухтар экєєбїз наристе 19-июль – Мухтардын туулган кїнїндє тєрєлєрїн билген элек. Мухтар кєз жумгандан кийин дарыгерлердин «баланы алыш керек, ден соолугуў начарлап жатат» дегендерине макул болбой, 9 ай дарыгерлердин такай кєзємєлїнїн алдында болуп кєз жардым. Тилекке каршы, кызым тубаса жїрєк оорусу менен тєрєлїптїр. Єзїм да наркоздон бир кїндєн кийин ойгонупмун. Тура албай жатып кызымды кєрсєтїїсїн сурандым. Дарыгерлер єтїнїчїмдї аткарышып, мени коляскага салып алып барышты. Вакуумда жаткан жеринен колума алсам, ушундай ыйлап жиберди. Буга дарыгерлер да таў калышты. Анткени араў дем алып жаткан экен. Анын ыйлаган їнї «апа, мени коё берчи!» дегендей эле угулду, себеби аябай кыйналыптыр. Ошол тїнї тїшїмдє кыйналып, аба жетпей терезенин жанында турсам, дарыгер кирип «кызыў їзїлїп баратат, 2-3 мїнєт калды, коштошуп ал» дегенсиди. Шок абалымда оорумду сезбей, кантип астыўкы кабатка чуркап тїшкєнїмдї билбейм. Барып колума алсам, жыпжылуу, дагы эле тирїї кезиндей (ыйлап). «Энелик сїтїмдєн кечтим» деп айтып, єз колум менен узаттым. Мухтар менен кызым Фатиманын кеткенине дагы деле ишенбейм, анткени дайыма мени менен эле жїргєндєй сезиле берет. Ошол окуядан бир топтон кийин бир китепти окусам, «єлгєндєн кийин сєзсїз сїйїктїї адамдарыўар менен болосуўар» деген хадис бар экен. Фатима чарчагандан кийин кайним Нурландын «наристелер тиги дїйнєдє ата-энеси їчїн бейиш сурашат» деп айтканы да мага кайрат берди. Ушул жогорудагы эки сєз мени оор абалдан алып чыкты. Балким, Мухтарга кызы жардам берип жаткандыр. Кубада жїргєндє мага телефон чалып, «кызыма ысым тандаба, мен єзїм коём» деп айткан эле. Фатима деп атын кайним Нурлан койду. Билсеўер, Фатима – Мухаммед пайгамбардын сїйїктїї кызы. Ал да атасынын єлїмїнєн кийин каза болуп калган. «Супер-инфо» гезити, 7-13-сентябрь, 2012-ж, №514 Акинай Айдарова 14-декабрь, 2012-жыл


8

ШОУ ЖАЎЫЛЫКТАР АССОЛДУН ТУЎ УУЛУ ЖАН ВОИНОВ «ЖЫЛДЫН АЧЫЛЫШЫ» ДЕГЕН НААМГА ТАТЫДЫ Limon.KG маалымдагандай, кыргызстандык жаш бийчи Жан Воинов «Жылдын ачылышы» деп аталды. Москвалык «Locking Up» эл аралык фестивалынын уюштуруучулары єткєргєн сынакта Жан Воинов «Жылдын ачылышы-2012» номинациясын жеўип алды. Конкурстун жыйынтыгы ачык интернет добуш берїї аркылуу жїргїзїлїп, кєпчїлїк добуштар Воиновдун атына жиберилген. Наам статуэткасы жана акчалай сыйлык Жанга жакынкы кїндєрї Челябинск шаарында тапшырылат. Эске сала кетсек, 16 жаштагы Жан Воинов эл аралык бий турнирлериндеги ар кандай титулдардын жана наамдардын ээси. Бийчи ушул тапта Лос-Анджелес жана Лондондо єтїїчї чемпионатка даярданып жатат. Ошондой эле, ал популярдуу америкалык «America's got talent» шоусун жеўип алуу ниетинде.

ОРУС ОЮНДАГЫСЫН КЫЛАТ, ЖЕ ЮЛИЯ ВОЛКОВА САХНАГА ИЧ КИЙИМЧЕН ЧЫКТЫ Элибизде бекеринен «Орус оюндагысын кылат», - деп айтышпаса керек. Айтайын дегеним орустарга баары жараша берет окшобойбу, Юля Волкова деген ырчы кызы сахнага ич кийимчен чыгып, єзїнїн дене мїчєсїн эркектерге демонстрация кылды. Белгилей кетсем, Юля буга чейин олуттуу адамга айланып, дене мїчєсїн жаап-жашырган кийимдерди гана кийип калган. Бирок мунун акыркы декабрдын башындагы бир кечедеги кийип чыккан кийими публиканы дагы бир жолу таў калтырды. «Тату» тобунун экс-солисткасы Юля MAXIM BAR тїнкї клубунда єзїнїн интернет сайтынын ачылыш аземине келген конокторго «сюрприз» тартуулады. Ага келген коноктордун арасында Алексей Митрофанов, Дмитрий Колдун, Игорь Чапурин, Леонид Руденко, Виктория Лопырева жана башкалар болду. Кече бїткєнчє Юлия бир канча жолу кийимдерин алмаштырды. Ырчы кыз келген коноктор менен сїрєткє тїшїї менен бирге єзїнїн ата-энеси менен тааныштырганга да їлгїрїп жатты.

«АЗИЯ MIX» КВН КОМАНДАСЫ ЧЕМПИОН АТАЛДЫ Кыргызстандык «Азия MIX» КВН командасы Минск шаарында єткєн КВН эл аралык союзунун биринчи лигасында чемпион деп табылды. Бул тууралуу amik.ru. сайты маалымдайт. Таймаштын финалдык туру кечээ, 11-декабрда Белоруссиянын Минск шаарында єтїп, ага 6 команда катышты. Финалдын катышуучулары кєрїїчїлєргє жана калыстар тобуна эў маанилїї болгон 3 конкурсту кєрсєтїїлєрї керек болчу. Ага ылайык, саламдашууда 6 команданын ичинен кыргызстандык КВНчилер 4,1 гана балл алып, 4-орунга чыкты. Ал эми триатлон сынагында «Азия MIX» командасы финалга чейин барып, «Сборной СНГ по борьбе» командасынан гана утулуп калды. Жыйынтыктоочу «музыкалык їй тапшырмасы» сынагында «Азия MIX» концертти жабуу укугун алып, калыстар тобу кыргызстандык бул командага максималдуу 5 балл берди. Натыйжада «Азия MIX» 0.1 балл алдыга єтїп, «Шизгара» командасын утуп чыгып, Биринчи лига — 2012 чемпиону деп табылды. Мындай жеўиш «Азия Микс» командасына кийинки жылы Орусиянын Биринчи каналында телевизиондук лигага катышууга шанс берет. Эске салсак, мурда «Тамашоу» курама лигасы Казакстанда єткєн КВН эл аралык союзунун аймактык лигасында жеўген.

БИШКЕКТЕ «БАЛЕТ КЕЧЕСИ» ЄТТЇ 11-декабрда А.Малдыбаев атындагы опера жана балет театрында «Балет кечеси» болуп єттї. Булл салтанат Б.Бейшеналиева атындагы искусство институтунун 45 жылдыгына, ал эми бий кафедрасынын тїзїлгєнїнє 20 жыл болгонуна байланыштуу уюштурулууда. Анда кыргызстандык жана чет элдик балет чеберлери, искусство институтунун бїтїрїїчїлєрї кєпчїлїккє белгилїї балеттерден бий партияларын аткарышты.

ВЛАДИМИР КЛИЧКО 37 ЖАШТАГЫ КЕЛИНДИ СЇЙДЇ Белгилїї Украинанын оор салмактагы боксчусу Владимир Кличко 37 жаштагы, їч баланын энеси менен сїйїї отун тутантып жаткан учуру. Анын учурдагы сїйгєнї 37 жаштагы їч баланын энеси, фотомодель, американын белгилїї актрисасы Кимора Ли Симонс. Сїйїшкєн тїгєйлєрдї алгач Frederic Kekkai Melrose Place Salon аттуу Лос-Анжелестеги бир жерден кєрїшкєн. Владимир сїйїктїїсїн кату кучактап, тартып турган камераларды да кєзїнє илген жок. Белгилей кетчї нерсе Владимир Кимораны їч баласына карабай сїйдї. Киморанын биринчи никесинен эки кызы, Жим Хонсум аттуу актёрдон бир уулу бар. Биринчи кїйєєсї Рассел Симонс менен 11 жыл чогуу жашап, кийинки жылдары Хонсум менен жакшы мамиледе боло баштаган. Жакында эле Жим менен болгон мамилесин їзїп, эми бош жїргєн кезде Владимир менен сїйїї отун тутантып жатат. Владимир жєнїндє айта турган болсок, ал 2011-жылы эле Голливуддун жылдызы болгон Хайден Панеттьери менен бир жарым жыл сїйлєшїп, чогуу да жашап жїргєн. «Мен Хайденге абдан ыраазымын. Экєєбїздїн мамилебиз башында абдан жакшы болгону менен кийинки убактарда мамилебизди баштагыдай кылып сактоо биз їчїн оор боло баштады. Анын їстїнє Хацден Америкада, мен Россияда болуп, экєєбїздїн аралыгыбыз да мамилебиздин єрчїшїнє тоскоол болду окшойт», - дейт Владимир. 14-декабрь, 2012-жыл

НИКОЛАЙ БАСКОВДУН ЖЇРЄГЇ ДАГЫ ЖАШАРДЫ Жыл аяктаганы калганда «кєгїлтїр от» телекєрсєтїїсїнє тартылуу їчїн бардык ырчылар сандыгында жаткан жалтыраган кєйнєктєрїн алып чыгып, кийе башташат эмеспи. Орустардын «Золотой граммофон» сыйлыгын тапшыруу аземине да ырчылар тїрдїї кєйнєктєрдї кийип келип, эркек аттуулардын шилекейлерин бир куюлтту бейм. Бири декольте кийсе, бири жамбашына чейин тилик кєйнєктєрдї кийип, сахнага чыгып жатышты. Кєпчїлїктїн ою боюнча ал кеченин эў эле мыкты коноктору Николай Басков менен Анастасия Волочковалар болушту. Алар журналисттердин камераларынын, фотоаппараттарынын карап, тартып атканына карабай єбїшїп турушту. Анан дагы экєєнїн кийип келген кийими эле бир шумдук экен. Николай Рим Императорунун кийимин кийсе, балерина кыз Анастасия кєрїнїп-кєрїнбєгєн жылтыраган комбинезон кийип чыгышты. Анастасияныкындай кийимди жакында эле Москвада Женнифер Лопестин концертинде Лопес так эле ушундай кийим кийип чыккан болчу. Ошондо, Настя Лопести туурап алыптыр деп эл сєз кылбай койгон жок. Самара Саламатова


ТУРМУШ

Корей жигитине турмушка чыккан журналист Азима Акунованын турмушу Ошол кїнї дуўган кожоюн ''мындан кийин картошка албайсыўар'' деди. Жумушчулардын кєбї студенттер, аялдар жана жаш балдар эле. Баары нааразычылыгын айтышты. Ошондо кожоюнга ''Баардыгы картошка алууга укугу бар, анткени бул сєз тїрїндє болсо да жумушка алып жатканда айтылган'' десем дуўган кожоюн аргасыз макул болгон. Ошондон баштап адам баласынын коротулган энергиясы ар дайым туура баалануусу керек деген ой жашап келет.

- Азима эже, журналистикага качан, кантип аралашып калгансыз? - Чынын айтсам мен журналист эмесмин. Мага окшоп башка кесиптин ээлери да азыркы кїнї теле-радиодобу же гезиттеби иштеп жїрїшєт. Журналистикага 2004-жылы ''Аалам'' гезитинин ошол учурдагы башкы редакторунун чакыруусу менен келгем. Чолпонбек Абыкеевич ошол жылы май айынын акыркы кїндєрїндє Ысык-Кєл облустук администрацияга Кыргыз тилинин бїгїнкї абалы тууралуу жыйын єткєрїп барган экен. Бирок ал жаўыдан сєз баштап келатканда, ошол кездеги губернатор Токон Шайлиева сєзїн жарымынан жулуп ''Ооба биз баарыбыз кыргыз тилинде жакшы сїйлєйбїз. Бизде эч кандай маселе жок, рахмат'' деп жыйналышты жабык деп жарыялады. Кєрсє, ошондо эле бийликтин кооптонуусу башталыптыр. Себеби мындай конференция, жыйналыштардын артында революцияга болгон кадамдар жашыруун ишке аша баштаган экен. Эки кїндєн соў университетте студенттер талкуу кылганыбыз эсимде. Баарыбыз ''Бриллиант жылаандын'' автору менен таанышкан соў, Чолпонбек Абыкеевичке айрым ырларымды берип, ''ЫсыкКєл кабарлары'' гезитине дагы бир катар ырларым жарык кєргєнїн айтып, гезит бетине чыгарып коюсун єтїндїм. Гезит ошондо кєлдєн кабарчы керек деген жарыя бериптир, мен болсо Бишкектеги редакцияга иштєєгє чакыруу алдым. Бирок, окууну аяктап жаткандыктан їй бїлєє куруу тууралуу да пландарым бар эле. Бир жигит їйлєнєм деп їй бїлєєсї менен тааныштырды, бирок баш кошоор кїндї белгилеген эмеспиз. Ал айылына даярданганы кеткен, ал убакта азыркындай уюлдук телефонду колунда барлар эле кєтєрїшчї . Мен окуумду бїтїп кїткєн адамым келбегендиктен айылыма келип, бир аздан соў Бишкекке келе бергем. Ошентип жолдорубуз бирикпей калган. Алгач гезитке келгенде абдан кыйналгам, ошондо башка кесиптин ээлери же эч кандай билими жоктор гезитте макала жазып жїргєндєргє таў калып, ''теориясыз баары бир мыкты журналист болууга мїмкїн эмес'' деген ой менен арыз жазып кете берейин дедим. Бирок башкы редактор менин кетїї тууралуу пикиримди четке каккан. Ошентип журналистика боюнча китептерди єз алды окуй баштадым, кабар, макала кантип жазылат, репортаж кандай даярдалат деген суроолорго єз алды жооп издегем. Ошол учурда гезиттин жооптуу редактору Нарынгїл Назаралиева эле азыр ''Кыргыз-

Туусунда'' эмгектенет. Чолпонбек Абыкеевич мени Нарынгїл эжеге тапшырды. Ошентип Нарынгїл эжеден кєп нерсени їйрєндїм. Кийин окурмандарым ''Акунованы чооў эле аял го деп жїрсєк жапжаш эле турбайсыўбы, келечекте сенден абдан кїчтїї журналист чыгат'' деп кєп айтышчу. Ал кезде ''Ааламда'' 10 жылдан ашык эмгектенип келаткан аналитиканы катыра жазышкан белдїї журналисттерден Кенжебек Арыкбаев, Семетей Талас уулу, Элнура Кулуева, Аида Надырбековалар эле. Биз да алардай жазгыбыз келчї. Дагы эсимде калганы беш сїйлємдєн турган кабар болсо дагы ар кимибиздин аты-жєнїбїз кабардын аягына жазылаар эле. - Кайсыл кесиптин ээсисиз, кандай пландарыўыз бар эле? - Мектептен эле окууга дилгир болуп, район-облуска чейин олимпиадаларга бараар элем. Немец тилинен берген Роза эжейим бир жолу ''сенден жакшы юрист чыгат'' деп айтканы аликїнчє эсимде. Бирок мен дипломаттык кызматта иштєєнї кыялданчум. Тилекке каршы, мектепти кызыл менен бїткєнїмє карабай апам окутам деген оюнан кайтып, ден соолугу кескин солгундап кеткенине байланыштуу ''кєзїм тирїїсїндє кїйєєгє берем'' деп чыкты. Мен тырышып окуйм дейм. Апам мен каалаган окууга тапшыртпастан география факультетине тапшыртты, 4 бал бюджетте жетпей, контрактык бєлїмгє єтїп кеттим. Бирок ''апам 50 пайыз дагы контрагымды тєлєй албайт'' деген ой менен документтеримди алып, Каракол техникалык училищасына тапшырып салдым. Аз єтпєй апам ооруканага жатып калып, кєз жумду. КТУну кызыл менен бїткєн соў окууга кїнї-тїнї даярданып, документтеримди кайра Тыныстанов атындагы университеттин филология факультетине тапшырып окууга жогорку бал менен єтїп кеттим жана кызыл дипломго ээ болдум. - Ата-энеўиз жаш эле кєздєрї єтїп кетсе жашоо кыйын эле болсо керек да? - Алардын кєзї єткєн соў жашоо їчїн кїрєшїїгє жан дїйнємдє кадимкидей кайрат-кїч пайда болгон. Анткени биз їчїн эми эч ким кам кєрбєйт деген ой келди. Эртеў ачка калбаш їчїн кыздардын чачын кесип же дем алыш кїндєрї дуўгандардын картошкасын тергени талаага барчумун. Бир окуя такыр эсимден кетпейт. Адаттагыдай эле картошканы терип мїшєктєргє салып, трактого жїктєп бердик.

- Журналистикада жїрїп жан дїйнєўїзгє жакын эмне таап, эмне жоготтуўуз? - Кыргызстандагы жашоонун экинчи жагына єз кєзїм менен кїбє болдум. Бели ката элек балдардын базарларда їшїп-тоўуп соода кылгандарын, ата-энесинин ким экенин билбеген балдардын балдар їйїндє тарбияланып жатканын, єлкєнїн жїрєгї делген борбордо чатыры жок, ремонту жок мектепте балдардын билим алып жатканын, тескерисинче жыртык кийим эмне, ачка калуу эмне деген тїшїнїктї башынан єткєрїп кєрбєгєн мектеп окуучуларынын бычак уруп классташтарын єлтїрїп жаткандарын, денесин акчага сатып жан баккан кыздарды, мындан сырткары толгон маселелерди угуп, кєрїп, жазууда кадимкидей жїрєгїм ооручу. Бир жолу курбу кызымдын милиция болуп иштеген жигити чай ичип отурсак айтып калды ''Биз жалаў негативдерди кєрє берип, баардык адамдар шектїї сезиле берет'' деп. Анын сыўарындай, аруулукту, тазалыкты ырдаган жан дїйнєм єлїп, романтик сезимдерим жокко учурап, ар бир кїнїмдї реалдуу кєз караш менен карап... ал турсун дагы бир бактысыз кыргызды бул жашоого жараткым келчї эмес. Балким менин эў чоў жоготуум ушул болсо керек. - Ал эми тапканыўыз эмне болду? - Кїрєш деген нерсени таптым. Канчалык негативдер болгон сайын жан дїйнємдє ошончолук кайраткїч жаралды. 2005-жылкы революциянын болуусуна жеў ичиндеги даярдыктардын четин кєрїп калдым. Теле-радиолордон айырмаланып, гезиттер мамлекетибиздеги ар бир саясий окуяларга єз салымын кошуп келатканы эч кимге жашыруун эмес. Мына ошондой салым кошуудан ''Аалам'' гезити да сыртта калган жок. Чолпонбек Абыкеевич кыргыз тилин бетине жаап алып, жети дубанды кыдырып эл менен жыйналыштарды єткєрїп, ошол учурдагы элдин абалы менен таанышып, социалдык жана саясий абал ортого алынып жиликтенген учурлар болгон. Мен муну ошол кездеги ''Аалам'' гезитинин кабарчысы катары кїбє болгондугум їчїн айта алам. Мисалы, Таласка редакциянын бир катар кабарчылары менен барып эл менен жолугушуубузду айтсам болот. Ал кездеги ''Манас Ордонун'' жетекчиси комплекстин ичине киргизбей коюп, жыйналышка деп чогулган калыў журт карысы-жашы дебей сыз жерге отуруп, элдин ошол учурдагы акыбалы талкууга салынган жана гезитке жарыяланган. Ал убакта эл ачыктан ачык бийликке наалат айтып, катуу сындагандан да тартынып турса, азыр ким кааласа ачык эле чыгып, ал турсун єзїн єзї єрттєп салгандар

деле болуп жатпайбы. Кийинчерээк жыйналыш эмес чыныгы митингдер борборубузда башталды, бирок ошондогу бийлик адамдардын чогулуп митинг єткєрїїсїнє руксаат бербей тоскоол болгон. Кычыраган кышта буту-колубуз тоўуп калгыча биздин жаш кабарчылар да ал ишчараларга журналист катары катышып жїрдїк. Ошондуктан гезиттер элге єлкєдєгї ак-кара маалыматтарды жеткирип туруусу менен дагы революциялардын болуусуна салым кошо алат деп кескин тїрдє айта алам. 2005-жылы 24-мартта таў эрте биздин редакциядан башкы редактор Чолпонбек Абыкеев, журналист Аида Надырбекова, фотокабарчы Бактыгїл Абдылдаева жана мен Жеўишбек Назаралиевдин медборборунун алдына барганыбыз. Революциянын башында тургандар сїйлєчї сєздєрїн сїйлєп болгон соў калыў эл ''Акаев кетсин!'' деген ураан менен акїйгє бет алды. Биз да эл арасында диктафон, фотоапаратыбызды кєтєрїп алып жєнєдїк. Ошондо аянтта ташбараўдын алдында калган ирмем кантип унутулсун. КМУнун Нурзина Кожомжарова атуу студенти ''Мен коркпойм, эгер єлсєм атым университте жазылып калат!'' деп айтканы азыр да кулагыма жаўырып турат. - Азыр Тїштїк Кореянын кайсы шаарындасыздар? - Кимпо деген шаарда турабыз. Негизи эле Кимпо байыркы шаар болгону менен бїгїнкї кїнї асман тиреген кабат їйлєр кєп курулган экен. Мен кызыгып ''бул їйлєрдї ким курат?'' деп суроо узатканымда, жолдошум ''акчалуу адамдар президент менен макулдашып курат'' деп жооп берген. - Корейге баш кошконуўузга єкїнбєйсїзбї? - Апам кичинемден їйдє жалгыз кыз болгондуктан ''кыз деген тукум эмес'' деп кєп айта берип кулагыма, жїрєгїмє сиўип калыптыр. Балким таптакыр турмуш курбай калышым дагы мїмкїн болчу. Себеби, бул жашоонун ирмемдерине кумарланып жашоо, кайсыл бир мырзаны бїткїл жїрєгїм менен берилип сїйїї, кооздуктарга суктануу, анан єзїм їчїн ыйлоо, єзїмдї аео сезими таптакыр жоголуп кеткен. Тескерисинче, башкалар їчїн кєз жашымды кєп тєктїм. Алардын акча, кийим, тамак, дары, мээрим, сїйїї берип дагы миў єзгєртїїгє болбогон тагдырларына ыйлачумун... Мени узатып жатканда атамдын бир инилери кучактап алып ''сен эркектей элеў'' деп аябай ыйлаган, эркек болуп жаралып калбаганыма катуу єкїнєм. Азыр мени єкїндїрбєгєн нерсе абдан ынтымактуу жана бактылуу їй бїлєєбїз. Жолдошум менин коргоочум жана колдоочум. - Баса, кайнене-кайнатаўыз сизди кандай кабыл алышты? - Ата-энемдер мындан 15 жыл мурда кызын Японияга турмушка узатышып, учурда 14 жаштагы небереси бар. Ошондуктан уулунун да эл аралык никеге баруусуна тоскоол болушкан эмес. - Кореянын жана кореялыктардын кандай жакшы жактарын кєрє алдыўыз? - Эў биринчи эле кїбє болгонум эне тилин абдан бийик коюшат, башка улуттун єкїлдєрїнє єз тилинде гана кайрылышат. Азыр чет єлкєдє жїрїп кыргыз тилинин канчалык майып болуп калганын кєрїп ичим кїйєт. Мен дайыма

9

Конституциядан орус тили расмий тил деген статусту алып салуу керек деген ойдомун. Ошончолук акылдуу жана билимдїїмїн деген мамлекеттик кызматкер эне тилин окуп їйрєнїїгє 2 ай убактысын коротсо, менимче канында бар тилди їйрєнїї башка тилге караганда жеўилирээк деп ишенем. Корейлердин дагы єзгєчє менталитетине кайрыла турган болсок, єзїнєбї же єзгєгєбї єтє сый мамиле кылышат. Соода кылуучу жайларда ушунчалык сылык мамиле, сатып алсаў да, албасаў да колуў а кармап кєргєн буюмдун жакшы жана жаман сапаттарын баарын эринбей айтып беришет. Кыз-келиндери тєшїн ачкан кийим кийишпейт, мектеп окуучулары болсо кыска шорты кие беришет. Жїгїнїї салтынын кєп тїрлєрї бар, жєнєкєй адамынан баштап мамлекеттик кызматкерлерге чейин жїгїнїп саламдашышат жана жїгїнїп коштошушат. Аялы-кїйєєсї бирин бири тергейт жана бири бирине сиз деп кайрылышат. Ошондой эле келин баардык туугандарын тергеп атынан айтпайт. Бирєєнїн жасап жаткан ишине кєз артышпайт, ар ким єз жашоосун жашайт. Анан абдан эмгекчил келишет, таў заардан тїнкї 12ге чейин завод-фабрикаларда бел кєтєрбєй эмгектенишет. Булар дагы башынан абдан оор саясий кырдалдаарды єткєрїшкєн, Кореянын экиге бєлїнїп калуусуна корей калкы эмес, бийликтеги билермандар кїнєєлїї. Ошон їчїн эгерде биздин Кыргызстанды дагы экиге бєлїп єз кызыкчылыктары їчїн соодалашуу жїргїзїїнї кєздєгєндєр болсо алар эл эмес, а бийликтегилер деп билишибиз керек. - Гезиттерде иштеп жїргєндє акыйкатсыз мамилелерге кабылдыўыз беле? - Далилсиз ушак таратып, жалган жалаа жаап жана негизсиз жумуштан кетїїгє салым кошкондор да айрым ары жок журналисттер экени таў калтыраар эле. Канчалык ачуу болсо айтууга аргасыз болгон нерсе, мен аларды кєрїп кыргыз эмес, АДАМ болгум келчї. Арабаев университетинде иштеп жїргєндє канча жылдан бери тынчыбаган жан дїйнєм эс алып, кайрадан ырларды жаза баштагам. Бирок мамлекеттик кызматкерлердин айлык акысы шаарда їйї жок адамдарга чынында чоў жаза экен. Алган 2миў айлыгымды же жатаканама же тамак-ашыма жеткире албай, кайрадан аргасыз гезиттерге барууга туура келген. Азыр эў эле єкїнгєнїм аспирантурамдын акыркы курсумда таштап салганым болду, темам да Чыўгыз Айтматовдун чыгармачылыга арналган эле да. - Журналистиканы таштадыўызбы? - Азыр максаттарым таптакыр башка. Баары бир менин жїрєгїмдїн жарымы Кыргызстанда. Аман турсам ємїрїмдїн жарымы туулган жеримде, жарымы Кореяда єтєт деп ишенем. - Акындык жагыныз бар эле, ал жакта отуруп алып да ыр саптарын тизмектеп отургандырсыз? - Жаш кезде сезим кїчтїї болгондуктан ырларды кєбїрєєк жазыптырмын. Ыр дїйнєнї сактоо учун да акынды сактаган жан болуш керек экен. Азыр анда- мында калем кармай калган учурум болот. Бир китеп ырлар жыйнагым басмаканадан чыкпай калды, анткени визам бїтїп кайра барып чыгарам деген ой менен Кореяга келе бергем. Тєлєбїбї Касымалиева

14-декабрь, 2012-жыл


10

ЭКОНОМИКА

БОРБОР АЗИЯДАГЫ БАЗАРЛАРДЫН КАРЫМ-КАТНАШЫ Дїйнєлїк банктын изилдєєсї боюнча Борбор Азиядагы базарлар бири- бирине чектешкен же сатылган товарлардын єзгєчєлїгї боюнча бир- биринен айырмаланып турат экен. Маселен, айыл чарба тармагына байланыштуу базарларда жергиликтїї азыктарды, ал эми кийим-кечелер, їй каражаттары бир базардан экинчисине импортолуп турат. Товалардын кєпчїлїгї географикалык жайгашкан жерине карата єз ара бєлїнїшєт. Мисалы, Ирандан келген товарлар Тажикстандын базарларында орун ээлеген, бирок Казакстандын жана Тажикстандын соода тїйїндєрї Кыргызстандын Дордой базарынан келген товарлар менен толгон. Борбор Азия мамлекеттери бири бири менен соода- алакка мамилесин чындап турган эл аралык тєрт базар бар. Алар: Барахолка (Алматы, Казакстан), Дордой (Бишкек, Кыргызстан), Кара-Суу (Ош), Корвон (Душанбе, Тажикстан). Аталган чоў базарларларда миллиондогон акчалар айланып турат. Маселен, Барахолка (Казакстан) базарында жылдык айлануу 1 млн 742 миў $, импорттук ки-

Кытайдан Борбор Азияга экспортоло турган жолдун картасы: Эскертме: Кара тїс менен белгиленген сызыктар Кытайдан экспортолчу товардык каналдар: кєк сызык Кыргызстандан ташылган товарлар, пунктирдик сызык Дордойдон Казакстанда келген товарлардын кыймылы.

решеси 80 млн $, сырттан келген товарлардын їлїшї 4 , чет єлкєгє экспортолгондор 70 млн $ сумманы тїзєт экен. Бирок, Кыргызстандагы Дордой базары сырттан келген товарлардын єтїмї менен башкаларга салыштырмалуу

кирешеси боюнча жогору турат. Базардын импорттук їлїшї 85% тїзїп, жылдык жїгїртїїм 2 млн 842 миў $. Корвондуку (Тажикстан) 106 млнго $ барабар. Республикалык масштабдагы Алтын Орда (Алматы, Казакс-

тан), Истравшан Ура- Тюбе, Тажикстан), Мадина (Бишкек, Кыргызстан), Шанхай (Казакстан), Султона – Кабир ( Душанбе, Тажикстан) базарлары бар. Булардын ичинен Шанхай (Казакстан) 146 млн $ жылдык жїгїртїї менен алдыўкы орунда турат. Географиялык багытындагы базарларды карай турган болсок, чектешкен мамлекеттер айыл чарба продукциялары, кийимкечелер товарлары менен алышбериш соодалык мамилелери чыўдалган. Мисалы, Казакстан жана Тажикстан базарларында сатылган кийимдердин этикетларында «Кыргызстанда жасалган» деген жазууларды кєрїїгє болот. Ал эми Кыргызстан менен Тажикстанда Казакстандын уну менен соода жїгїртїлсє, Тажикстанда Кыргызстандан, Єзбекстандан, Россиядан жана Дубайдан келген курулуш каражаттары сатылат. Аталган коўшу мамлекеттерге кумшекер, макарон, чай Кытайдан, Ирандан жана Россиядан экспорттолот. Ал эми тери жана булгардан жасалган буюмкийимдер Турциядан келет. Ал эми Кытайдын негизги экспорттоочу кардары Кыргызстан

болуп саналат. Анткени, кєпчїлїк кытайлык товарлар Борбор Азия жана Россияга Кыргызстан аркылуу импорттолот. Ошондуктан Кыргызстан Кытай базар экономикасын кызыткан очогу катары, акча айлантуу боюнча эч кимге алдыўкы орунду бербейт. Тактап айтканда, Кыргызстан3 млрд 647 млн $, Казакстан- 2 млрд 154 млн $, Тажикстан- 256$ млн тїзєт. Кыргызстанда Дордойдо жана Кара-Сууда сатылган кытайлык товарлар єз ара баасы, сапаты жагынан бири биринен айырмаланышат. Биринчиден, Кыргызстанга Кытайдан эки соодалык маршруту аркылуу ташылат. Кара- Сууда сатылган кытайдык импорт товарлар Кашгарда жасалып, Иркештам чек арасынан єтєт. Булар: бут кийимдер, электр жана їй каражаттар, велосипед, тигїї жана кездеме буюмдар. Дордойго Кытайдын Гуанджоу, Шенжен, Пекин жана Їрїмчи жерлеринен товарлар импорттолот. Сурамжылоонун жыйынтыгы боюнча, аталган базарда КараСууга караганда товарлары сапаттуу, баасы жагынан кымбатыраак келет экен.

ДЇЙНЄЛЇК АЛТЫН ЖЇГЇРТЇЇНЇН ОРДУ баалу кагаздарды, депозиттерди кошкондо 0,5% ээлейт.

МАМЛЕКЕТТЕРДИН СУРОО-ТАЛАБЫ 1990-жылдын аягында кєпчїлїк инвесторлордун баштыгынан алтын жоголуп кеткен. Улуттук банктар баалу металсыз калышканда, дїйнєлїк базардын туруктуулугун сактап калуу їчїн, металдын акыркы калдыктарына квота жїргїзїлгєн. Муну менен катар 2008- жылы кризистен улам инвестордук топко єзгєртїї киргизилген. 2010- жылы улуттук банктарда 77 тонна алтын, 2011-жылы 456 тоннага жеткен. 2012- жылдын биринчи тєрт айында официалдуу сектор 134 т сатып алган. BNP Paribas билдирїїсїндє быйылкы жылы 400 т. тїзєт. Эгерде улуттук банктар жана инвесторлор дїйнєлїк каржы базарды дагы 0,5 алтынга багыттаганда, баалуу металдын 30 миў тонналык суроо- талабы кїчєйт эле. Учурда акыркы 15 жылда алтынга болгон баалар єсє элек.

ИНВЕСТОРЛОРДУН ИШЕНБЕГЕНДИГИ Кымбат баалуу металдардын бааларынын єскїчї пирамидаланып куралган кагаз акчадан кєз каранды эмес деп Forbes. ru сайтында жазылган. Кєпчїлїк инвестициялык активдер баалары аргасыздан тємєндєп кетїї коркунучунда турат. Дефолт учурунда гана облигациялык кагаздар кїчїнє келсе, баалу кагаздарга ээлик компаниялар каалаган убакытта банкрот болушу ыктымал. Ал эми кыймылсыз мїлктї єрт же жаратылыш кырсыктары алып кетиши мїмкїн. Бир гана алтын бардык нерседен корголгон. Ошондуктан инвесторлор фондулук базарды дефолт, банкрот коркунучунда турганда, тїбєлїктїї байлык катары алтынды колдонушат. 14-декабрь, 2012-жыл

БИРОК АЛТЫН МЕНЕН ИШТЕШ ОЎОЙ ЭМЕС… 2010- жылы Goldman Sachs анын бир унциясына 2000 $ болгонун аныктаган. 2011-жылы сентябрда алтын 15% га тємєндєп 1900 $ дан 1600 $ жеткен. Goldman Sachs аналитиктери, 2011-жылдагы кризистин айынан европалык банктар баалу таштын соодасын єзгєрткєндїгїн эске алышкан эмес. Алтын баасы эмнеден кєз каранды? Алтындын бардык кєлємї 165 000 тонна же 7 тириллион баасында турат. Ошол кєлємдїн 18 инвестициялык алтында, калгандары зер буюмдарында колдонулат. Bank Credit Analyst кєз карандысыз изилдєє компаниянын баамында, алтындуу инвестициялар дїйнєлїк базардагы

Алтын- бул альтернативдїї тїрдєгї акча. Citigroup алдыўкы экономисти Виллем Буйтер 2012- жылдын июнь айында кызыктуу иликтєє жїргїзгєн. . "Азыркы тапта инвесторлор алтын эў эле коопсуз инвестиция, оор абалда акчаны алтын менен сактоо керек ", - дейт Виллем Буйтер «Investec Australia» компаниясынан. Виллем Буйтердин айтымында алтындын баасынын єсїїсїнїн чыныгы себеби – волютанын баасынын тїшїїсї. Андыктан америкалык же европалык бийлик канчалык кєп акча бастырса, алтындын баасы ошончолук жогору болот. Ошондон бери инвестор Ричард Никсон долларды алтынга тїз алмаштырууну токтоткон, анткени доллар жана башка волюталар «декретїї акча» болушат, башкача айтканда волюталар алтын резерви ме-

нен корголбогон. Алтын деле «декретїї сырье» деп эсептесе болот. Анткени зер буюмдардын єндїрїїчїлєрдєн кєз каранды эмес. Анын наркы кайсы волютага салып жаткандан бааланат. Евронун же доллардын ємїрїнє шек санап баштаганда, алтынга болгон баа заматта єсїп баштайт. Инвестициялык акчалар алтынга багыталганда АКШ же Германиянын мамлекеттик баалу кагаздарынын чыныгы кирешеси тємєндєгєн. Капчыгы алтынга толгон инвесторлор эч нерседен коркпой, киреше алып келбеген бизнестерге аралаша баштаган. Анткени, алтын чыныгы пайыздык чектерге таасирин берет: чек тїшкєўдє, алтын кымбаттайт. Эгерде ставка єсє берсе, артынан инфиляцияны алып келет. Учурда АКШ же Европа єзїнїн карызына санаа болбой, инфляция кырдаалынан коркушат. Анткени, їч теориялык кадамга алып келет: монетизация, инфляция, дефолт. Мындай учурда алтын эч качан кїчїн жоготпогон каражатка айланат. Акыркы беш жылды АКШ федеративдїї резерви 3,4 эсе кєбєйгєн, $850 млрд дан $2,85 триллионго чейин жеткен. Акча каражатынын кєлємї 60% болгон. Мындай учурда алтын 20% кымбаттаган. АКШда акчалык масса ар жылы 15% єсє берет. Демек дїйнєнї башкарган мамлекеттер акчалык массаны кармай алышпаса, келечекте алтын баасын жогорулай берет.

КЫРГЫЗСТАНДАГЫ АЛТЫН Кыргызстан жыл сайын орто эсепте 20 тоннадай алтын, 5 тоннадай кїмїш єндїрєт. Бирок атамекендик зергерлер анын 2-3 пайызын гана иштетишет. Ошондой эле республикада катталган 600 ишкананын 540ы алып-сатуучу компаниялар. Алардын 60ы гана єндїрїш тармагында иштейт. Статистиканы карасак кыргызстандык зергерлер кєбїнчє Казакстан менен Орусияга экспорттошот. Ички рынок ашып барса жылына 1 тоннанын тегерегинде болот. Гїлназ Тажибаева


11

АЙМАК КАРДЫН КАЛЫЎ ТЇШКЄНДЇГЇНЄ БАЙЛАНЫШТУУ НАРЫН РАЙОНУНДАГЫ НАРЫН-ООРУК-ТАМ АВТОЖОЛУНУН БИЙИК ТООЛУУ УЧАСТОГУ ЖАБЫЛДЫ Нарын районундагы Нарын-ОорукТам автожолунун Эки-Нарын айылынын 45-чакырым аралыгынан «Капчыгай» участогунун 75-чакырымына чейинки автожолу кыш мезгилинде кардын калын жаашына байланыштуу 2012-жылдын 11-декабрынан баштап 2013-жылдын 1-апрелине чейин жабылды.Бул тууралуу КР Єзгєчє кырдаалдар министрлигинин басма сєз кызматы билдирди. Жол каттамы убактылуу токтотулгандыгы туурасында жергиликтїї тургундарга маалымат берилип, кєзємєлгє алуу Орток, ЧетНура айыл аймактарынын башчыларына жїктєлдї.

“СЇЛЇКТЇКЄМЇР” ИШКАНАСЫНЫН БАШКЫ ДИРЕКТОРУНУН ОРДУ ТАЛАШКА ТЇШТЇ

“Cїлїктїкємїр” ишканасынын башкы директорунун кызмат ордун талашуу 8-ноябрдан бери токтобой жатат. Буга чейин акционерлердин чогулушунун негизинде башкы директор болуп иштеп келген Эргеш Мадаминовдун тарапташтары биздики туура дешип, Жогорку соттон акыркы чечимин чыгарып келген мурдакы башкы директор Райымбек Назаровду кайра ордуна отургузбай жатат. Бул туурасында ишкананын профсоюз уюмунун тєрагасы Каныбек Исманов маалымдады. Анын айтымында, Жогорку сот акыркы чечимин чыгарып, Райымбек Назаровдун кызмат ордуна кайра иштєєсїнє жол берген. Бирок ошого карабай, бул маселе чырга айланып, жергиликтїї жетекчилер талаш-тартышка так чекит кое алышкан жок. Ошондуктан азыр башаламандык єкїм сїрїп, ишкананын кємїрї уурдалууда. Эми бул чырды жеринде чечуу учун єлкєнїн Премьер министри Жантєрє Сатыбалдыев шахтерлер менен жолугушмакчы. Профсоюз уюмунун тєрагасы Каныбек Исмановдун билдируусундє, бїгїн 13-декабрда шахтерлер “Жогорку соттун чечими эмне їчїн аткарылбайт” деген доомат менен облустук сотко, прокуратурага жана єкїлчїлїккє да кайрылышмакчы.

ОШ ОБЛУСУНУН ЄЗГЄН РАЙОНУНДА 4 БАЛЛДЫК ЖЕР ТИТИРЄЄ КАТТАЛДЫ

Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Сейсмология институтунун маалыматы боюнча 2012-жылдын 13-декабры кїнї Єзгєндє эпицентринде 4-4,5 балл болгон жер титирєє катталган. Жер титирєєнїн очогу Салам-Алик айылынан 24 чакырым тїндїктї, Єзгєн шаарынан 30 чакырым тїндїк-чыгышты, Жалал-Абад шаарынан 55 чакырым тїштїк-чыгышты карай жайгашкан. Жер титирєє Салам-Алик айылында 4

балл, Мырзаке айылында 3,5 балл, Єзгєн шаарында жана Сары-Булак айылында 3 балл болгон. Алдын ала алынган маалыматтар боюнча, жабыркагандар жана кыйроолор жок.

ТАЛАС ОБЛУСУНДА САРЫК ООРУУСУНА ЧАЛЫККАНДАРДЫН САНЫ КЄБЄЙДЇ

Азыр Талас шаардына кєпчїлїк ата-энелер сарык ооруусунан коркуп балдарын бала бакчага жибербей жатышат. Акыркы мезгилде сарык оорусу жайылып, Таласта кїчєгєнї байкалууда. “11 ай ичинде сарык оорусу1,5 эсе кєбєйдї, 642 сарык оорусу катталды”, - дейт Талас райондук мамлекеттик санитардык эпидемиологиялык кєзємєлдєє борборунун бєлїм башчысы Дамира Алиева. Сарык менен ооругандардын арасында 14 жашка чейинки жаш єспїрїмдєрдїн саны 90 ды тїзєт, сарык ооруусунун єсїїсї сентябрь айында башталган, ноябрь айында оору кїчєгєн. Сентябрь айында 62, октябрда 171, ноябрда 224 оорулуу катталган. Сарык ооруусу Кара-Буурада 1,3 эсе, Манас районунда 3,7 эсе, Талас районунда 1,2 эсе, Талас шаарында 1,3 эсе кєбєйгєн. Талас шаарындагы №5 мектептен 10, №3 мектепте 7, №1 мектепте 5, №2 мектепте 5 сарык менен ооруган окуучу катталды. Бала бакчаларда дагы сарык менен ооруган балдар бар экени аныкталды. “Илдеттин жайылышы тууралуу изилдей келгенибизде кєпчїлїк їйлєрдє кумган менен кол жуушат. Ичїїчї таза суу тїтїктєрї иштебейт. Айыл тургундары бышмакудуктан, кайнатылбаган суу ичишет. Гигиена сакталбайт, бакчаларда керебет жетишпегендиктен бир керебетке экиден бала жаткырылат”, - дейт Дамира Алиева. Кара-Буура районунда дагы абал жакшы эмес, Чоў-Кара-Буурада 27, Чымкентте 13 сарык илдетине чалдыккандар катталган, анын ичинен 14 жаштагы єспїрїмдєр 50 %ды тїзєт. Чек арага жакын Манас районундагы сарык оорусу кєп. Покровка айыл єкмєтїндє 57, Кыргызстан айыл єкмєтїндє 11, Їч-Коргондо 16 оорулуу бар, анын ичинде бала бакчага барган балдар дагы бар.

ЖАЛАЛ-АБАД ШААРЫНДА КЕРЕКТЄЄЧЇЛЄРДЇН УКУГУН КОРГОО БОЮНЧА ДОЛБООР ИШТЕЙ БАШТАДЫ 12-декабрь кїнї бул багытта иш алып барган жергиликтїї “Либра” уюму “Сорос-Кыргызстан” фондусунун каржылоосу менен “Электр жарыгы менен камсыз кылуунун сапаты” аттуу долбоордун экинчи жарымы башталганын маалымат жыйынында жарыялады. Аталган долбоор тогуз айга уланат. Бул тууралуу шаардык мэриядан билдиришти. Маалымат жыйынында ”Либра” уюмунун башчысы Лидия Линдоренко долбоордун 1-бєлїгїндє уюмга 162 адам арыз менен кайрылгандыгын айткан. “Алардын ичинен 32 адамга электр тармактар ишканасы тїрдїї шылтоолорду айтуу менен 88 миў сомдук айыппул салганы туура эмес болгон. Акчаны ээлерине кайтаруу иши кєйгєйлїї болуп жатат”, дейт ал. Ал эми электр тармактар ишканасы бул маселени сот жолу менен чечїїнї сунушташкан.

АЛАЙ РАЙОНУНДА ОШ ОКУЯСЫНДА КУРМАН БОЛГОН Ж.СУЛУЕВДИН ЭСТЕЛИГИ ОРНОТУЛДУ Кандуу Ош окуясында Алай районунан

БАЙЗАК БААТЫРГА КУРАН ОКУЛДУ “Єлгєндї барктамайын - тирїїўдє даўкталбайсыў” деген кыргызда чучукка тийчї кыйын сєз бар эмесби анысынаары 8-декабрь кїнї Нарын облусунун Жумгал районуна караштуу Байзак айылында кыргыз жергесинин кытай менен болгон чек арасын тактоого жана белгилєєгє чоў салымын кошкон Байзак Тооке уулуна багышталып куран окулду. Байзак Тооке уулу кыргыз жергесинин кытай менен болгон чек арасын тактоого жана белгилєєгє чоў салымын кошкон. Байзак баатыр Египет, Букара тараптан келген кербендер менен Їрїмчї, Їч-Турпан, Кашкар, Кулжага чейин барып Кыргыз мамлекетинин чектери менен толук таанышып чыккан. Кийин кербендер менен эки жолу Ташкент, Кокон, Самаркан, Букарага чейин барып шаар калкынын турмуш тиричилигин єздєштїрїп таалим алган. Кыргыз - Кытай чек арасын ажыратууда Байзакты орус экспедициясы кыргыз єкїлї катары катыштырып, анын чек араны жакшы билгенине, далилдїї талаша алганын баалап, падышага сунуш кылып, ага чин алып берген. Жалал -Абад, Нарын уездеринин чегин ажыраткан. Казак, Тажиктер менен чек ажыратууга да катышкан. Байзак ата Жумгалда болуш болгон. Байзак баатыр каза болгонДемєєрчї Жыргал Турускулов їй-бїлєсї менен до 700дєй боз їй тигилип сєєгї 7-кїнї коюлган. Негизи бийликте отуруп болбогон кєз караш менен бирибиздин былык-жоруктарыбызды айтып, бири-бирибизди кїнєєлєгєндєн мурда кєздєрї єтїп кеткен ата-бабаларыбыздын рухтарын сыйлап, алардын басып єткєн тарыхын урматтап, даўктан аларды эскерип багыштап куран окуп же алардын урпактарына, рухтарына аранлган ар кыл улуттук оюндарды єткєрїп кєптєгєн саамалыктарды єткєрїп турсак кантип болбосун. Мирбек Асаналиев каза болгон Сулуев Жалынбекке єзї туулуп єскєн Корул айылына эстелиги тургузулду. Бул тууралуу “Алай таўы” гезитинин редактору Жибек Жороева билдирди. Салтанатта Жалынбек Сулуевдин жаш кезинде эле спорт боюнча райондук, областык мелдештерде алдыўкы орундарда жїргєнїн, єзгєчє “Тїндїк-чыгыш” жеке таймашуусу боюнча мелдештердин активдїї катышуучусу экендиги айтылды. Райондо “Сакчы” элдик ыктыярдуу тобун жетектеп, ички иштер бєлїмїнїн кызматкерлерине жардам берип жїргєн. Баткен согушунун катышуучусу Ош окуясында экинчи ирет элин, жерин сактайм деп баатырларча курман болгон жалын жїрєк Жалынбектин эрдигин унутпай, анын жаркын элеси тїбєлїккє сакталарын жердештери айтып єтїштї. Эстеликти тургузууда финансылык жактан колдоо кєрсєткєн облустук, райондук жетекчилерге апасы Курманалиева Гїлсара менен атасы Сулуев Турдубектер ыраазычылык билдиришти. Эстеликти ачуу аземине Кыргыз Республикасынын Єкмєтїнїн Ош обласындагы ыйгарым укуктуу єкїлїнїн аппарат жетекчиси К.Салиев, Ош шаардык ички иштер башкармалыгынын начальниги С.Ємїрзаков, Ош облусттук ички иштер башкармалыгынын начальнигинин орун басары Э.Султанов, “Ош шейиттери” коомдук бирикмесинин тєрайымы Т.Айтиева, Алай райондук мамлекеттик администрация башчысыаким Т.Сарыбашовдор катышты. Баткенде сууну пайдалануу боюнча чек арада жакын жайгашкан кыргыз-тажик элдеринин сїйлєшїїсї болуп єттї Баткен шаарында Евробиримдик жана ПРООНдун колдоосу менен “Борбордук Азияда суу ресурстарын натыйжалуу пайдалануу жана чек ара аймактарында сїйлєшїїнї жандандыруу” аттуу регионалдык долбоордун алкагында кыргыз-тажик республикаларынын чек ара айылдарындагы суу пайдалануучулардын жолугушуусу болуп єттї. Бул боюнча КР Єкмєтїнїн Баткен облусундагы єкїлїнїн басма сєз катчысы Мамажан Бердишев билдирди. Анын айтуусунда Кыргызстан жана Тажиктсандын чек ара аймактарындагы айылдардан келген жергиликтїї суу пайдалануучулар чек ара аймактарындагы суу ресурстарын пайдалануу абалын жакшыртуу боюнча

маселелер талкууланды. Жыйынга катышкан КР Єкмєтїнїн облустагы ыйгарым укуктуу єкїлї Жеўиш Разаков жер, суу талаштарына байланышкан чыр-чатактардын азайышына мамлекеттик органдар менен бирге эл аралык уюмдардын салымы да чоў болуп жаткандыгын баса белгилеп єттї. 2010-2012-жылда аталган эл аралык уюмдардын колдоосу менен Баткен областында сынамык долбоору ишке ашкан. Анын алкагында Тажикстан менен Кыргызстандын аймагынан агып єткєн Исфара дарыясын натыйжалуу пайдалануу боюнча эки тараптуу диалогду баштоо, область аймагынан 6 суу пайдалануучулар бирикмесине суу пайдаланууда азыраак каражат сарптап, кєбїрєєк натыйжа алуу боюнча атайын окуулар єткєрїлгєн. Куттуктоо

Атабыз Кочкор районунун тургуну

ЧОРТОЕВ АНАРБЕКТИ 60 жаш кутман куракка толушу менен куттуктайбыз. “Эл башчысы болгончо, суу башчысы болгон жакшы” дегендей кєп жыл боюу суу тармагында иштеп їзїрлїї эмгек сїрдїўїз. Эми пайгамбар жашына келген убакта балдарыўыздын сый- урматын кєрїп, Майрамкїл апабыз менен кошо карылыктын доорун сїрїўїз! Балдары Туратбек, Мелис, Аалы, Али. Кызы Аяна куттукташат. 14-декабрь, 2012-жыл


12

ПАЙДАЛУУ КЕЎЕШТЕР П

ОЙЛО ТЇБЄЛЇК ЖАШООНУ Р ДА АМ АД ЛЫ Ы 2045-Ж ЧЫГАРЫШАТ

ы адамдар тїбєлїк журналисти 2045-жыл ы. Лев Гроссмен ын ын ал рн жу e» Tim Американын «The ласында жазып чыкт ышаарын єзїнїн мака кта єнїгїїлєр эў тез ылдамдыкта жашоону ойлоп чыгар ма нын єнїгїїсї кы убакта бардык тар анализдегендей, акыр лгилегендей, медицина, биохимия, техника р нерсе жаби бе гы кетип бара жатат. Ал лган жашоодо тїбєлїк жашай турган да белгилеп кетэми адамдардын бул жа лїктїїлїктї да ойлоп табышаарын баса тїшїп жатат. бє сап, анын дагы бир тї ьютердин акылы адамдын акылынан ашып атикалык тем мп ма ко ен , эў оор делг йт да ти. Бїгїнкї кїндє ай не ши ма , йт да зат, ыр кылуу эми єлїм Компьютер музыка жа ьютердин жардамы ар п, адамдар тїмп ко асы тем ын Ан кєнїгїїлєрдї чыгарат. рдын да дарысын компьютер аркылуу таа ла алып келе турган оору т болуш керек деген тыянак чыгарды. ша лы ка п ша бєлїктїї жа

СУН АЛДЫН АЛАТ

ЧЕМИЧКЕ РАК ООРУ

муштуудай пайдаенин ден соолукка ук чк ми че єн рг жї п гы ной университетинин Кадимки эле биз ча илдеп чыгышты. Илли здеринин, ичеги каиз ар ул ту уш ум ок ин бе мичкенин сїт луулугу бар экен алык изилдєєсїндє че н жакшы пайдапрофессорлору клиник на єпкєнїн рак оорусун алдын алууда абда текшерип кєжа рг ї тоокто о рындардын, теринин ы. Мындай изилдєєн да чемичке жеген, жыл шт гы чы тап ык ан ин сын тийгизээр жыл аралыгын лдыккан тооктор бир ар байкаган соў, рїштї. Рак дартына ча рты кескин тїрдє азайганын окумуштуул да к аягында алардын ра оно башташты. адамдарга да аны колд

ТСА БОЛОТ

УНУ АЛДЫН АЛА АЙ

АРАША ОР КАНДЫН ТОБУНА Ж

КАНДАЙ КУМШЕКЕР

ПАЙДАЛУУ?

. Бирок, биз жакшы ону элестете албайбыз не мїчєсїнє терсшо жа л бу з си ер ек Баарыбыз кумш на кыздардын де и ак кумшеин ден соолугубузга жа кєргєн кумшекер бизд єлїк диетологдордун айтымында кадимк ргыч єўдїї йн Са таасирин тийгизет. Дї екер менен алмаштырууну сунушташат. йдалуу. Аймш па ку н ї да дї аб єў ка ч ук гы ол сар со и н де рд а ке мдан жеп турс ам гр кумшекерде -60 ай 40 нд нє нї Мы кї р. диетологдо кумшекерди йт де уу, ал йд па се же ў на темир бар. рыкча машыгуудан со калий, магний, фосфор, цинк, кальций жа уу ал ден соолукка пайд рїїсїн жакшыртат. Булар тамактын сиўи

т. Мындай маакєп нерседен кабар бере никанын єнїку лу ра туу ам ад ал бу Адамдын канынын то к азыр илим менен тех у кандын айтылып келген биро рдын жардамы аркылу дай бола лымат буга чейин деле туу уш ум ок а ан эж н терди турган кєн заманында компью кандай ооруга чалдыгаарын аныктаса боло инде биринн тер ды иш ам їн ад їн ша єр ра їл жа єч илдє тобуна ии университетинин из рєбєй калышса, эркектер семирип луп калды. Пенсильван тє да ур уч їк їл пч кє аты баганы менен, чи кан тобундагы аялз жїрєк жана малярия оорусу менен оору огу адамдар ар ул инчи топт кетишет. Бул топтог ышат. Ал эми каны эк каны экинчи топтоыг лд ча п кє а сун ру оо ат. Ошондуктан ашказан жарасы ооруларына чалдыгыш у жакшы. Їчїнчї топтогулар ичеон кєбїнчє ашказан рак лг бо ыс ш керек. Тєрнен арактан ал гу адамдар чылым ме п чалдыгышат. Булар тамакты этияттап же илдєєчїлєр. кє из на йт де ры ла танышы керек, ги-карын оору дардын оорусунан сак тїнчї топтогулар муун

РАТ?

РУЛАРДАН АЙЫКТЫ

КАЙСЫ ОО АЛМАНЫН ШИРЕСИ

ЫКТАР Р ЭМЕС МОЛДАВИЯЛ ТА УС ОР УТ УЛ Н Ы АЛКОГОЛГО ЭЎ ЖАК БОЛУП ЧЫКТЫ голдук л єлкєлєрїндєгї алко

ар кы сактоо уюму дїйнєнїн таяна турган Дїйнєлїк саламаттык кєлєрдї атады. эў акыркы маалыматтарга ан чыкты. ын н єл ичимдиктерди кєп ичке дук ичимдиктерди кєп ичкен 3 єлкєнїн катар ган єлкєнїн ал гол Ат . ко ен ал эк ар ет уст иш ор , ич ок да ия болс кєп єлчємдє Молдав . Бул дїйнєлїк Арак ичимдиктерин эў аз дегенде 18.22 литр алкоголь ичишет экен йин эле Чехки жарандары жылына эў п дегенди билдирет. Молдавиялыктардан дан кем калар кє е ал эсс да їч тар єн ык чт ял кї ри єт нг рс кє тр ичишет. Ве ли ,45 16 її кєрсєткїчї на ич лы ь жы гол ар ко и орустар ал тер турат. Ал эм Ал ат. юш ко ип ич кимге бербей тр бай, жылына 16,27 ли єлкєлєрїнїн арасынан тєртїнчї орунду эч дан кийинки Ан їн . ен зїн ўгытып коюшат эк боюнча дїйнє жї литр, Румы15,76 литр аракты шы турат. Орустар жылына литр, Эстония – 15,57 литр, Андорра – 15,48 уу Британия Ул ,6 тизмеде Украина – 15 ия – 15,19 литр, Белоруссия – 15,13 литр, ен ния – 15,3 литр, Слов єрї менен тизмеге киришти. чт – 13,37 литр кєрсєткї

14-декабрь, 2012-жыл

угун айтып н ширесинин пайдалуулманын шины ма ал ри тте ер сп эк ин . Ал Гарвард университетин реси кєптєгєн оорулардан айыктырат экен пертониядан Ги ши т. ма ре ал бе є, р рс си Кє таа ы. ы шт кш жа чыгы н басымдын тїшїшїнє рым саат мурун жарым стакандан реси эў биринчи эле ка н жа де ээр ич ак там ын скелероз менен сай арылгыўыз келсе, кїн ы. Андан сырткары алманын ширеси атеро дєєсїндє аталил кш из ичип турганыўыз жа Окумуштуулардын из адамдарга жакшы. ду жакшыртат. ооругандарга жана сем ыр системасынын иштешин жана эс тутум ган шире жїрєк кан там

Аида Ишенгулова


13

ЫР СЕКИ

ДАЙЫР ИСМАДИЯРОВ

СЇЙЇЇСЇН ИНТЕРНЕТТЕН ТАПТЫБЫ? Стили, баскан-турганы менен жаш кыздардын жїрєгїнє чок салган ырчы жигит Дайыр Исмадияров менен маек.

мє сюрприз кылышса кєп жага бербейт.

- Дайыр сыйлыгыў кут болсун! Бул жолу «Жылдын мыкты карман» наамын алыптырсыў, «Мыкты ырчыны» качан алам деп ойлойсуў? - Эми бул нерсени мен чечпейм да. Себеби мен жєн гана єзїм сїйгєн жумушту жасап жатам. Кудай бешенеме жазып койсо «Мыкты ырчылык» наамды эртеў алганга деле даярмын. - Быйылкы жыл кандай ийгиликтер менен коштолду? - Быйылкы жыл жаўыраары менен жакшы ийгиликтер жана колдоолор менен башталды. Жыл башында клипти досторум белек кылган болсо, кийинчереек жакын адамдарымдын колдоосу менен їй сатып алдым. Андан соў Кыргызстандын жети дубанын кыдырып концерт коюп келдим жана єзгєчє баары єз орду менен болду. Бирок баары телегейим тегиз дебейм быйыл Бишкекте концерт берсем дегем бирок ал тилегим ишке ашпай калды. Буйурса кийинки жылы ашып калаар деп їмїттєнїп жатам. - Жаны тартылган клибиў тууралуу да айта кетсеў? Майыптын ролун аткаруу оор болгон жокпу? - Майыптын ролун аткарайын аткарбайын деп коп ойлондум. Анан єзїмдїн жаман ойлорумду ыргытып салып ойнодум. Айта кетчї нерсе коляскага олтурганда башкача абалда болот экенсин. Клипке атайы жаны коляска алдыргам. Клип быйылкы жылдын эсебинен 3 клибим. Толугу менен клип 1 айда бїттї, сценарийи єзїмє таандык, каражаты орточо эсеп менен 3миў доллар сарпталды.

жеп, салют аттырып, жакшы тилектерди айтып эле эл катары тосом. - Шоу чєйрє чыр чєйрєгє айланып бараткандай. Интригадан тажай элексиўби? - Ар тїрдїї ушактарды уга берип кєнїп деле калдым. Азыр кєп деле кайгырып, ким чыгарды мындай ушакты деп ойлонбойм. Кээде мен жєнїндє чыгарган ушактарды угуп таў калсам кээде аябай каткырып кїлєм. Кєбї мен кїлїп эле жїрсєм Дайыр жоош деп ойлойт окшойт. Бирок бир жиниме тийген адамды кайра жакшы адам катары кєрїї мага єтє кыйынга турат.

- Стилиў кыргыз ырчыларыныкынан єзгєчєлєнїп турат. Стилиўдин їстїнєн ким иштейт? - Стилим жєнїндє айтсам эч бир стилист менен иштешпейм. Жєн гана єзїмє жаккан кийимдерди сатып алып кийе берем. Кєп учурларда досторум атайын мени ээрчитип кийим кылышып кой дешет. Ошондо єзїмдї жогорку даражадагы стилист сезип кетем. Менин стилим кєчє стили деп аталат же "Casual". - Жаўы жылда кандай белектерди берип, кандай белек алганды жакшы кєрєсїў? - Белектер жєнїндє айтсам сюрприз кылганды жакшы кєрєм. А бирок єзї-

болуп калса Ани Лорак менен ырдамакмын, ал эми дїйнєлїк жылдыздардан албетте Женнифер Лопес менен дуэт аткармакмын. - Анда кыздардын фигурасына катуу кызыгат экенсиў да? - Кудайым баарыбызды бирдей жараткан. Ал эми ошол берген денени сонун сактап калуу ар бирибиздин колубузда турат. Ошондуктан фигурасы жакшы кыздар кимге жакпасын. Єзгєчє Ани Лорактай болсо огоо… - Кїнїўдїн канча бєлїгїн чыгармачылыкка, ырга арнайсыў? - Кїнїмдїн дээрлик 80% чыгармачылыкка жумшайм. А калганын жакындарыма, жеке жашоомо жумшайм. - Жеке жашоо демечи, жїрєгїўдїн ээсин тапкансын го? - Ооба, бойдок жїрєгїм эми жалгызсырабай калды. Ээсин тапты. Буюрса эмки кїздє їйлєнєйїн деп жатам. Азыр ал кыз экєєбїз эркелешип жїргєн кезибиз.

- Эсиўде калган Жаўы жыл? - Эсимде калган Жаны жылым деле жок. Себеби їй-бїлєлїк майрам болгондуктан, кєп деле аша чаап «экстримальный» эч нерсе кылбайсыў да. Жакындарым менен їйдє шампан атып, оливье

Эгер мага жакшылык кылса жакшылыгымды эч качан аябайм, ал эми жамандык кылса менден жаман душман жок. - Эгер батыштын популярдуу ырчы айымы менен дуэт аткаруу мїмкїнчїлїгї болуп калса, ким менен ырдамак элеў? - Мен батыштын атайын концерт учурларда жасаган шоуларын жактырам. Ошондуктан бешенеме андай мїмкїнчїлїк

- Ал кыз менен сїйлєшкєнїўє канча убакыт болду? Сенин чыгармачылыгыўды кандай тїшїнєт? - Интернетте бир ай таанышып, жазышып жїрдїк. Жїз кєрїшкєнїбїзгє бир айдай болуп калды окшойт. - Буга чейин интернет аркылуу сїйїїгє ишенчї белеў? - Жок, мен ал кызды сїйдїм деп айта албайм. Болгону жактырдым, ал да мени жактырды дегендей. Бирок элге жарыялап кєрсєткєндєн азыр алысмын. Себеби азырынча эрте деп ойлойм. Толгонай Сїйїндїкова

14-декабрь, 2012-жыл


14

СЕРИАЛ

- Айша, о-оо Айша, - деди жинденген Нуралы. Айша эшик алдында эмне болоор экен деп кїтїп турганбы, дароо чыга келди. - Їйдїн ээси ким? Сен менден мурда єзїў билип калгансыўбы, ыя? Айша Мунараны акшыя бир карап алып бош келбей чаўкылдады: - Сен атасы болсоў мен апасымын, Сайкалдын Жаркынайына куда тїшєбїз деп айтып койбодук беле. Анан балаў чайлаша турган, сыйлаша турган тектїї эч кимиси жок тїйтєйгєн немеге алмашыптыр. - Бас жаагыўды. Аўгыча кыздары чыга калышты эле, аларга бакырды: - Тєркїнї жакындын тєшєгї жыйылбайт болуп экєєў эмнеге келе бересиўер? Силердин тиричилигиўер жокпу? Сен эмне кыздарыўды улам чакыра бересиў? Баргыла, аўырайбай. Экєєнї їйгє киргизгиле. Текебер аял кїйєєсїнїн айтканын илеў-салаў аткара кїўкїлдєй берди. - Кыз тїгєнїп калгансып... Кудаларыў кайсыл жактан экен десе эмне дейм. Намысыўдан... Нуралы корс этти: - Элиў менен ишим жок. Балама жакты болду. Кайын атасынын жакшы киши экенине Мунаранын ичи эзилип, ата деген сєздї эч качан айтпаган неме атам деди чын дилинен. Кайын эненин каарын Самат менен атасынын мамилеси жууп кетип жатты. Молдо келип нике кыйылды. Жеўе келбеди. Кыз єз тєшєгїн єзї салды. Эч кимди чакырышпады. Каалаганыў ушул болсо деп аялына єчєшкєн Нуралы эч кимди чакырбады. Кабак ачпаган Айшанын пейилин билет. Айшага єчєшкєн Нуралы эртеси эле башка айылдан їй таап, уул келинин ошол эле кїнї кєчїрїп келди. Нуралынын кєк беттигин кєргєн Айша унчуга албады. Жїрєгїндє Мунараны келин катары кабыл албаганы аз келгенсип, баламды азгырып мендеп алыстатып алып кетти деп ого бетер жек кєрїп калды. Алар кетип баратканда дагы їйдєн чыкпай койду. - Бул їй кийинчирээк сатылат экен. Азырынча бир аз жетпейт. Кїздє уйду сатып кошумчалап алып берем. Азырынча жашап тургула. Мунара баягы акчаны берели дегендей Саматка карады. Ал єзїў айт дегендей баш ийкеди. - Ата, эч кимден карыз албай эле коюўуз. Бул акчаны алыўыз, - деген Мунара сумкасынан акча алып кайнатасына сунду. Бул кайдагы акча дегендей Нуралы уулуна карады. - Ата, бул Мунаранын єзї иштеп жїрїп чогулткан акчасы. - Єз керегиўе жумша, кызым. - Жок, ата, карыз алгандан кєрє ушуну жумшаўыз. Ушундай эстїї, тиричилигине тыў кызды баласы жєн жеринен тандабаган экен. Кайын ата келинине ыраазы болуп калды. Болгону жанагы тоок мээ Айша келинди жетим, балдар їйїндє єсїптїр деп теўсинбей жатканы

ЭЛМИРА АЖЫКАНОВА

БУРУЛ БАЯН (Сандан санга)

ДЇЙНЄ ЄМЇР

ПОВЕСТЬ

їчїн минтип алысыраак жашасын деп кєчїрїп келбедиби. Ажылдаган аялынын пейили ал, бул байкуш келинди бооруна тартмак турсун кєўїлїн калтырып коёр. Баарын байкаган атасына Самат ыраазы болуп калды. Адамдын жїрєгїнїн сезими алдабайт. Нуралынын аталык сезими баласы ємїрлїк жар тандоодо жаўылган жок деп жатты. Балдар їйїндє єссє эмне болуптур. Баласына жакты болду. Башкасы менен иши жок. Ушундай кызды келин кылып алдыўарбы деп айтса айта берсишсин. Жадаганда унчукпай калышаар. Маўдайы жарык, ыманы ысык, кєздєрї кїнєєсїз баланын караганына окшоп карайт, бирок ошол кєздїн тереўине муў чєгїї менен катар назик денесинде укмуштай кайраттуулук сезилгенсийт. Адам тагдырга жазганын кєрєт. Бул кыздын тагдыры ушундай жазылып баласына никеси буйруган. Адам жїрєгї тарткан адам менен гана бактылуу ємїр єткєрєт. Єзї бир жаўылды да бїткїл ємїрїнє доо кетти. Ушул кезге чейин єзїнєн башка эч ким билбеген бир арманы менен жашап келе жатат. Єзї жетпеген бакытка баласы жетсин. Баласы єзїндєй болуп арманда калбасын деп бир кїн єтпєй бул жерге алып келбедиби. Болбосо Айша бул келиндин кулак мээсин жеп салат. Убагында єзї баласынын курагында ата-энесинин

(Сандан санга)

АЙ-ТАЛААДАГЫ АЯЛ

АЎГЕМЕ 14-декабрь, 2012-жыл

Сабирдинди “Полонездин” сыйкырдуу кайрыктары арбап, кєз алдындагы кєгїлтїр кєйнєк периште аны эс-учунан танды- рып бараткансып магдырап олтурду. Бул эмне деген керемет музыка! Жаа тарткан колдорунун ийкемдїїсїн кара. Скрипкачы єзї ойноп жаткан музыкага єзї эргип, каалгып, азыр ушу турпаты менен єйдє карай жепжеўил кєтєрїлїп жєнєчїдєй сезилди. Аны менен кошо бїтїндєй зал “Полонездин” ыргагына тегерене каалгып бараткандай. Капырай, ушундай да сыйкырлуу музыка болорбу?! Сабирдин “Поло- незди” мурда деле угуп жїрчї. Бирок азыр жїрєктїн тамырларын толгоп, жїлїнїўє чейин агып кирген керемет музыка кєзїнє жаш тегеретти. Бїтпєсє экен, дагы ойноло берсе экен, ушул жан жыргаткан мїнєттєр дагы созула тїшсє экен деп ойлоду. Чыгарма ойнолуп бїттї. Зейнеп скрипкасын ылдый тїшїрїп, залга таазим кылды. Ошондо гана эсине келгендей кєрїїчїлєр кол чаап башташты. Сыягы элдин баары- сы Сабирдин сыяктуу магдырап кетишсе керек. Мына, музыка деп ушуну айт. Дїркї- рїгєн кол чабуулардын алдында Зейнеп кєпєлєктєй жепжеўил басыгы менен сахна- дан узап кетти. Сабирдинге кїтїїсїз бир ой келди. Дал ушул кєрїнїштї тартуу керек. Бир саамга кєзїн жумуп, элестетип алды. Кєгїлтїр кєйнєк периште скрипка ойноп жатат. Сїрєттєн музыка угулуп тургандай болушу керек. “Скрипкачы кыз” деп атаса да болот.

айтканынан чыгалбай їйлєндї. Єзї жактырган кызга жетпей арманда калды. Жашы элїїдєн ашканча бул арманы жїрєгїн жаралаарын кимге айталмак. Мейли, баласы єзїнє окшоп жараланбасын. Єзїнїн жашоосучу. Кыз экенде баары жакшы, жаман аял кайдан чыгат болду да калды. Жылдар єтїп алмончоктой балдар тєрєлдї. Балдары їчїн жашап, Айшанын ажылдаган тилине чыдап, ємїрї єтїп келе жатат. Бирок аялына єчєшїп бир дагы ала жипти аттаган жок. Балдарына болгон аталык мээрими чексиз эле. Айша болсо єзї таап келгенди ыгы менен жумшап, оокат-тиричиликке тыў чыкканы менен ажылдаган пейилин, чорт кыялын калтыра албай койду. Аталык милдетин аткарып їй-бїлєєсїн кем кылбай бакканы менен тарбияны аялына жїктєп койгон экен. Бир катасы ушул. Кыздары мїнєзї жагынан жазбай эле апасын тартышты. Саматы єзїндєй жумшак мїнєз, тїшїнїктїї. Канаты менен Адыл бири он тєрттє, бири он экиде. Айша болсо адамдарга байлыгына, кызматына карап мамиле жасаган, єзїнєн жогорудагыларга жагынып, тємєнкїлєрдї басынтып сїйлєгєн, акчалууга жармашып, акчасызды тїртїп кеткен кыялы калбады. Дээринде ошондой жаралып калган экен, айтып жїрїп оўдой албай койду. Такыр укпай койгондо єзїнєн таякты жеп анан тынат. Ошондо тынчыйт. Кєзї жетип турат. Мунара баласына келишкен жубай болуп берет. Нуралы балдарына сатып берген їй кичине, эки бєлмє болгону менен огородду чоў экен. Єзїбїз кийин чоў салып алабыз деп ойлошту экєє. - Мунаш, апам сени аябай капалантты. Апам їчїн мен кечирим сурайм. Мен сени эч качан кєўїлїўдї оорутуп капалантпайм. - Мен апама капаланбайм. Кайра сендей жигитти тєрєп, чоўойтуп мага кїйєє кылып бергени їчїн сїйїнєм. Ал сенин апаў. Мени кемсинтсе деле сен їчїн эч кек сактабайм. Себеби сен апаўдын эмес менин маўдайымда отурасыў. Ємїр бою мени менен болосуў. Ошондуктан баары бир кайын энемди апалам сыйлай берем. - Эстїїм десе. Аздан кийин Нуралы уул-келининен он беш жаштай улуу аялды ээрчитип келди. Аял єтє эле мээримдїїдєй кєрїнєт. Анан салынган жоолугунун астынан чачы чыгып, кєєнєргєн кєйнєгї жїдєє кєргєзєт. Жашоодо тарткан азабы бырыш баскан бетинен эле билинип турат. Жыртылган байпагынан агарып согончогу кєрїнїп турду. - Алмаш, карындашым, бул экєє менин уул келиним. Їйлєнгєндєрїнє їч кїн гана болду. Кошуланалык милдетиў болсун, сага табыштайм, кєз сала жїр. Тааныбаган айылда тартынып калышпасын. - Камсанабаўыз, ава, балдарыўыз менен жакшы кошуна болуп жашайбыз. Маўдайы жарык, жакшынакай келиниўиз бар экен. Мунара Алмаштын сєзїнє кубанып, буйруса кєўїлдєгїдєй адамдарга туш келиптирбиз деп сїйїндї. - Там сатып алба, кошуна сатып ал дегендей, балдарымды сага табыштадым, карындашым. Єзїм келип кабар алып турам.

Эми анын ою концертке бурулбай эле, кїтїїсїз таап алган идеясында болуп жатты. Ал тургай ушул табылгасына ичинен кубанып олтурду. Мына ушуну жасаш керек! Болгондо да баардык кїчїн жумшап, кєргєн адам таў калгандай, кубангандай мыкты тартышы керек. Сабирдин ушул элести бекем кармап калыш їчїн улам кєзїн жумуп эсине сактап жатты. Концерттен кийинки чай їстїндє скрипкачыны кєз кыйыгы менен издеп таппай койду. Кетип калса керек. Мейли, кетсе деле баары бир тартам. Анан дагы бир ой келди. Балким скрипкачынын єзїн конкреттїї портрет кылаар. Ушул мыкты болуп жїрбєсїн. Ал їчїн єзїнє жолугуп, макулдугун алуу керек. Сабирдин да концерттен кийин ушундай жакшы ойлор менен кетти їйїнє. Эми бул жаўы идеясы жанына тынчтык бербейт. Бир кїнї репетиция учурунда Зейнепти телефонго чакырып калышты. Барса бир чоочун їн єзїн сїрєтчїмїн деп тааныштырып, анын сахнадагы элесин тартууга уруксаат сурады. Зейнеп адегенде мукактанып, анан макул эместигин билдирди. Сїрєтчї баары бир аны гезит-журналдардагы сїрєттєрїнєн карап болсо да тартаа- рын айтты. Ошентип сєз бїттї. Арадан убакыт єтїп, кайрадан жаз келген маалда 8-марттын алдында сїрєтчїлєр- дїн кєргєзмєсї болду. Сабирдин “Скрипкачы Зейнеп Бакирова” деген эмгеги менен катышты. Искусствонун кїчїндєй кїч барбы? Бир карасаў

бир тутам гїл, бир карасаў жазыксыз бир периште. Бир карасаў бїт турпатынан музыка куюлуп турган керемет. Мындай оригиналдуу сїрєттїн алдында кєрїїчїлєр кєпкє токтолуп карап жатышты. Атаўдын кєрї-ї, сулуулук деп ушуну айт. Карап эле тургуў келет. Муну Зейнепке айтып келишти. “Ак куудай болуп кєргєзмєдє турасыў” дешти. Зейнеп картинаны єз кєзї менен кєргїсї келди, музейге барды. Сїрєтї єзїнєн да сымбаттуу, сулуу тартылгандай кєрїндї. “Полонезди” ойноп жаткан учуру экенин дароо тїшїндї. Ошондогу кєйнєгї, ошондогу чачынын жасалгасы, ары жагында ошол кїнкї декорация. Аўгыча сїрєттїн автору да келип калды. Зейнеп аны мурда таанычу эмес. Ошол жерден таанышты. - Єзїўїзгє жактыбы, чынын айтыўызчы? – деди Сабирдин. - Жакты. Бирок ашыкча эле сулуу кылып жиберипсиз го, - деди Зейнеп уялыўкы. - А сиз керек болсо мындан да сулуусуз! - Коюўузчу... Зейнеп чынында сїрєтчїгє ыраазы болуп турду. Ушул сезимин дагы эмне деп билдирээрине сєз таппай улам сїрєттї карай берди. Анан сїрєтчїгє ырахмат айтып, коштошуп кетмекчи болду. Сабирдин Зейнепти тышка узатып чыкты. Аялдамага чейин чогуу басып келишти. Жолдо “Полонез” тууралуу сїйлєшїштї. - Мен сиздин ойногонуўузду кайрадан бир уккум келет, - деди Сабирдин.


СКАНВОРД

15

АКЫЛДУУ ЖАЎЫЛСА, ЄЗЇН ЖЕМЕЛЕЙТ, АКМАК ЖАЎЫЛСА, ЖОЛДОШУН ЖЕМЕЛЕЙТ.

14-декабрь, 2012-жыл


16

САХНА АРТЫНД АРТЫНДА ДА

Наргиза Айтемирова, ырчы:

Р И К У У Т К Я Ы С Л У Ш “У Н А Г Р У Т А Р А Б О Г ЖОЛ БОЛСО, АГА МЕН ” К О Ж Л О Ж Н А Т П А ТАР

- Наргиза айтсаў, журналистика факультетинде билим алып жатып эмне себептен ырчылыкты тандап алдыў? - Журналистикага єз каалоом менен эмес ата-энемдин сушуну менен тапшырып калдым. Ал эми менин каалоом ырчылык экенин сездим. “Капаска кушту камап” койгондой эле абалда болот экенсиў, єз каалоо-максатыўа жетпей калганыў... Ошол себептен ырчылык менен журналистиканы бирге алып кетсемби деп атам. - “ Токтог улд уктардын экономист же юрист боло албай калсам, ырчы болуп кетем” деген тамаша сєзї бар эмеспи... Анын сыўарындай сенде да ушундай максаттар болгон жокпу? - Жок. Мен биринчиден Токтогулдан эмесмин. єрїкзарлуу Баткен облусунуна караштуу Айдаркен шаарчасынан болом. Чындыгында ырчылылыкка жаўыдан башбагып кирип жаткандан кийин, кесип катары эсептейм. Анткени, хобби катары эсептегенде єзїўдїн кесибиўе карата кандайдыр бир жоопкерчиликсиз мамиле болуп калышы мїмкїн... Ошондуктан ар бир кесип ардактуу болгону менен ошончо эмгекти талап кылат. Кудай буюрса билим алайын деп жатам. Анткени, музыкалык билим жок, алыска “жїгїрє” албайсыў... Кыргыз элимде “бир пайыз талант болсо, 99 пайыз эмгек керек” деп айтылган кеп бар эмеспи... Ошол себептен билим алуу алдыдагы пландарымдын бири. 14-декабрь, 2012-жыл

- Качан, кайсы окуу жайдан билим алайын деп жатасыў? - Ушул жылы эле Токтогул Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук Филармониядан окуюн деп атам. - Азыркы учурда бир ыр жарата калып эле “жылдыз” оорусу менен ооругандар кєбєйїп кетпедиби? Сенин канча ырыў, канча клибиў бар? - Сиз айткандай, “жылдыз” ооруусу менен ооруп кєрє элекмин жана оорубаймын дагы. Себеби, бул нерсенин бардыгы адамдын єзїнє байланыштуу болсо керек дейм. Азыркы учурда репертуарымда 5 ырым, 2 клибимди тарттырып бїттїм. Монтаждоо иштери жїрїп жатат. - Сенин ырларыў элге тартууланып жатабы? Мисалы, мен уга элекмин... - Сиз туура баамдадыўыз. Эки ырымды “Марал”, “Алмаз” радиолорунда угармандарга тартууланып жатат. Бир жума убакыт гана болгондуктан элдин катмарына сиўе элек. Эми Кудай буюрса “Бактылуу болуп жашайын”, “Унуталбайм” деген ырларымды башка радиолорго да бере баштайм. Ошондо сиз дагы, угармандар дагы кїбє боло алат. Ошондой эле жогруда аталган эки ырыма клип тарттырдым. - К лип тарттыруу, ыр жаздыруу єзїнчє эле машакаттуу иш эмеспи...

Акча каражаты жагынан кайсы булактардан табасыў? - Бєлєк ырчылардай сыяктуу эле єзїм Бишкек шаарынын кафелеринде иштейм жана бир туугандарым, ата-энем менин талантымды, чыгармачылыгымды баалап, каражат жагынан колдоо кєрсєтїп турушат. - Башка жаўыдан чыгып келе жаткан ырчылар продюссерсиз эч жакка да басышпайт го? Продюссер менен иш алып барасыўбы? - Азырынча продюссерлерге деле кайрылып кєргєн жокмун. Мен єзїмє продюссер болуп жїрєм. Калганын убакыт кєрсєтєєр... Аракет кылсаў берекет дегендей... - Ырларыўдын текстерин єзїў жазасыўбы? - Албетте, єзїм жазбайм. Тааныш эже-агаларым жазып беришет. - Сен ырдын текстин мазмунуна маани бересиўби же аранжировкасынабы? - Биринчиден обон жаралат эмеспи, андан кийин ошого жараша текст жазылат дегендей... Эки жагына теў маани берем. - Ырчылар жаўыдан жакшы болуп чыгып, эл алдына чыга баштагандан кийин айрым колунда барлар кєз артып атайын “кара тизмеге” жазгандар болот экен. Эгерде бизнесмендерден кол сурап калса эмне кылат элеў?

- “Кара тизмесине” , “ак тизмесине” тизип алабы кеп анда эмес. Ошентип тизмеге тизип коюп акча менен каалаганды кылып алам деген кыргыздын мырзаларына азыртан эле жооп айтып койсом болот: “адам адам боюнча жашаш керек, эгер ушул сыяктуу кир жолго бара турган болсо, ага мен тараптан жол жок” Мен їчїн эў биринчиден адамкерчилик, ар намыс, абийир биринчи орунда турат. - Ырчы болуп элге таанылып анан бизнесменди кармап алуу деген пикирлер коомчулукта айтылып жїрєт. Буга кандай комменттарий бере аласыў? - Менде андай ой-максаттар жок. Кудай кимге буюрса ошол болот да. Жакшы кєрїнїї менен колунда бар байларга жагынып турмуш куруу дегендин єзї туура эмес. Балким ушул максат менен жїргєндєр бардыр, мен аларга жооп бере албайм. - Сенин сїйгєнїў барбы? - Азырынча жок. Мен їчїн билим алып, татыктуу чыгармаларымды элге тартууласам деген максат биринчи орунда турат. Ал эми їй-бїлє куруу туурасында ойлоно элекмин. Балким бул ойго сїйїїгє кабылбаганым себеп болуп жатса керек. - Мырзалардын кандай сапатын баалайсыў? - Ыймандуу, чечкиндїї, жєнєкєй жана адамкерчиликтїї жигиттерди баалайм.

ÍÀÐÃÈÇÀ ÒÓÓÐÀËÓÓ

91-æûëû Òóóëãàí æûëû: 19 ò 3-ìàð ðè: Áàòêåí Òóóëóï ºñêºí æå øààð÷àñû åí ðê äà Àé í íó ñó îáëó ìëåêåòòèê Áèëèìè: Îø Ìà æóðíàëèñòèêà í íè òòè òå ñè åð óíèâ ñóíóí óð 4-ê í íè òè òå ôàêóëü . òè ñòóäåí : Áèøêåê øààðû Æàøàãàí æåðè û: áîéäîê àë ¯é-á¿ëºë¿ê àá àòà-ýíåñè í: óãà Êàí÷à áèð òó ûí íä æàíà ¿÷ áèð òóóãà éêåñè, áèð áà îðòîí÷îñó. Áèð èíèñè áàð.

-Н Негизинен егизинен чыгармачыл адамдарды ушак-айыўдар коштоп жїрєт эмеспи... Ушактарга кандай карайсыў? - Аллахтын астында ким эмне кылса ошол жооп берет. Ушак айтып жамантты кылам дегендер дагы єздєрї Кудайдын астында жооп берет. Мен бир гана Кудайга коём. Себеби, мен алар менен алышып, жаман-жакшы да кєрїнгїм келбейт. Бирок, мен жєнїндє азырынча ушактар боло элек, анын бетине ары кылсын, эгерде болуп калса, жогоруда айткандай мамиле кылам. - Ырчылардан кумир туткандарыўдан болсо керек?.. - Whitney Elizabeth Houston (Уитни Элизабет Хьюстон), Валерия, Айжамал Кабыловалардын талантын баалайм. Алардын ырдаган стилдери жагат. Бирок, аларды туурап, аларга карап тїздєнбєйм. Канат Кебеков

Айбат - коомдук-саясий гезити  

Айбат, Кыргызстан, Бишкек, газета, аймак, саясат, коом, экономика, маданият, шоубизнес, маек, bekturb

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you