Page 11

Wskazuje to zarazem na ogólniejsze zjawisko, z którym przychodzi mierzyć się każdemu, kto próbuje zrozumieć polską ikonosferę: obraz nie jest – powiedzmy nazbyt dosadnie – poję​ciem istotnym ani dla teorii, ani dla praktyki artystycznej. Co więcej, nie jest pojęciem popularnym również w dyskursach niespecjalistycznych. W pewnym sensie obraz w Polsce nie istnieje. W każdym razie nie istnieje jako problem. Zarówno w specjalistycznych rozprawach, jak i w ujęciach popularnych zdecydowanie więcej niż o obrazie pisze się o sztuce (a nawet o „sztukach wizualnych”) lub twórczości artystycznej; to ich zadania i funkcje się dyskutuje (choćby na ścieżce politycznej, prowadzącej w XX wieku od Edwarda Abramowskiego, Mieczysława Szczuki i Teresy Żarnower po Artura Żmijewskiego, a ostatnio Rafała Jakubowicza). Pisze się o poszczególnych gatunkach lub technikach obrazowania: o zadaniach malarstwa, roli rzeźby, znaczeniu fotografii (zwłaszcza), wreszcie o kinie, które stanowi z pewnością wyjątkowy wycinek świata obrazów, zwłaszcza w powojennej kulturze polskiej. Teoria obrazu konstruowana w Polsce w obrębie praktyki artystycznej jest raczej teorią poszczególnych technik obrazowych. Również wówczas, gdy opuścimy obszar sztuki, przekonamy się, że zarówno profesjonalne, jak i potoczne ujęcia obrazu dotyczą raczej konkretnych „mediów wizualnych” lub gatunków obrazowych. Wyjątkiem mógł być projekt badania „ikonosfery” i towarzyszące mu założenia, wychodzące od nieco poetyckiej charakterystyki obrazu (jako bytu „niesfornego” i „bezczelnego” [10]), ale trzeźwo wskazujące również na centralną pozycję obrazu pośród mediów komunikacji drugiej połowy XX wieku. Niestety propozycja teoretyczna Mieczysława Poręb​skiego radykalnie ogranicza też rozumienie obrazu, sprowadzając go do obszerniejszego, a zarazem bardziej szczególnego, wybiórczego mianownika „komunikatu”, tylko z pozoru posiadającego jakiekolwiek indywidualne właściwości. W polu naukowym tradycyjnie silne filmoznawstwo i teoria fotografii w latach 80. uzupełnione zostały o badania względnie nowych (nawet wówczas) mediów „audiowizualnych”: zwłaszcza

KULTURA WIZUALNA W POLSCE. TOM 2: SPOJRZENIA  

redakcja: Iwona Kurz, Paulina Kwiatkowska, Magda Szcześniak, Łukasz Zaremba wydawca: Fundacja Bęc Zmiana współwydawca: Instytut Kultury Pols...

KULTURA WIZUALNA W POLSCE. TOM 2: SPOJRZENIA  

redakcja: Iwona Kurz, Paulina Kwiatkowska, Magda Szcześniak, Łukasz Zaremba wydawca: Fundacja Bęc Zmiana współwydawca: Instytut Kultury Pols...

Advertisement