Issuu on Google+

Sandra Klimczyk Aleksandra Kałużna

K K O O SS M M O O SS PLANETY

GWIAZDY

KOMETY

Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 2 im. Gustawa Morcinka w Rudzie Śląskiej

K L A S A IC


Spis treści SŁOŃCE........................................................................................................................4 Powierzchnia........................................................................................................................................................4 Wnętrze Słońca....................................................................................................................................................4 Zorze polarne.......................................................................................................................................................5 Aktywność Słońca................................................................................................................................................5

MERKURY.....................................................................................................................6 Informacje ogólne...............................................................................................................................................6 Wygląd zewnętrzny i wewnętrzny.....................................................................................................................6

WENUS........................................................................................................................7 Informacje ogólne...............................................................................................................................................7 Powierzchnia........................................................................................................................................................7

ZIEMIA...........................................................................................................................8 Informacje ogólne................................................................................................................................................8 Budowa i powierzchnia.......................................................................................................................................8

MARS............................................................................................................................9 Informacje ogólne................................................................................................................................................9 Powierzchnia i nie tylko......................................................................................................................................9

JOWISZ.......................................................................................................................10 Informacje ogólne..............................................................................................................................................10 Skład fizyczny i chemiczny...............................................................................................................................10

SATURN......................................................................................................................11 Informacje ogólne.............................................................................................................................................11 Wnętrze Saturna...............................................................................................................................................11

URAN...........................................................................................................................12 Informacje ogólne............................................................................................................................................12 Atmosfera.........................................................................................................................................................12

NEPTUN......................................................................................................................13 Informacje ogólne............................................................................................................................................13 Atmosfera.........................................................................................................................................................13

2


GALAKTYKI.................................................................................................................14

KSIĘŻYC.....................................................................................................................15

GWIAZDY....................................................................................................................16

KOMETY I ASTEROIDY..............................................................................................17

3


Słońce jest zwyczajną gwiazdą. Ma około 5 mld lat. Jego temperatura na powierzchni osiąga 5500°C, ale w środku dochodzi do 14 mln°C. W słonecznym jądrze wodór przemienia się w hel, w procesie tym uwalniana jest ogromna energia. Na powierzchni Słońca można obserwować plamy, rozbłyski i ogromne wyrzuty materii - protuberancje.

POWIERZCHNIA

Słońce jest rozognioną kulą gazową o średnicy 109 razy przekraczającej średnicę Ziemi. Jego objętość jest zatem ponad milion razy większa od objętości Ziemi. Dochodzące od Słońca żółte światło pochodzi z fotosfery - warstwy atmosferycznej o grubości około 500 km. Poniżej znajduje się wnętrze Słońca, a powyżej przezroczyste, zewnętrzne warstwy atmosfery. Praktycznie cała docierająca do Ziemi słoneczna energia – ciepło i światło - pochodzi z fotosfery, ale wytworzona została we wnętrzu Słońca. Powierzchnia Słońca jest niespokojna i ziarnista, co nazywa się granulacją słoneczną. Może być ona zauważona dopiero za pomocą teleskopów. Taka konwekcja przenosi ciepło z niższych warstw Słońca do fotosfery i odpowiada za ziarnistą strukturę powierzchni. W 1960 roku astronomowie odkryli, że zewnętrzne warstwy atmosferyczne co pięć minut wznoszą się i opadają.

WNĘTRZE SŁOŃCA

Przekrój przez Słońce. Helowe jądro ma średnicę około 1/4 słonecznego promienia. Zawiera większość masy Słońca. Energia wytworzona w jądrze powoli wypływa przez grubą warstwę wodoru i ogrzewa całą materię, w tym widoczną fotosferę. Naukowcy aż do XX wieku wyobrażali sobie Słońce jak płonące ognisko. Jeszcze w 1892 roku wydano książkę opisującą Słońce jako piec wydzielający ciepło i światło. Inna XIX-wieczna teoria sugerowała, że świecenie spowodowane jest przez spadające na Słońce meteoryty. Obie teorie okazały się fałszywe. Jak wiemy obecnie, paliwem Słońca jest wodór, a energia, jaką dostarcza ono Ziemi, pochodzi z reakcji jądrowych zachodzących głęboko w jego wnętrzu. Gdy zagłębiamy się w Słońce, temperatura i ciśnienie stopniowo rosną. Na każdym poziomie ciśnienie bardzo gorącego gazu wypychające materię na zewnątrz jest równoważone przez siłę grawitacji działającą ku środkowi. W jądrze Słońca temperatura jest 25 000 razy większa niż na powierzchni. Trudno sobie wyobrazić, jak gorąco musi być blisko środka Słońca, ale przyjmuje się, że panuje tam temperatura 14-15 mln °C.

4


ZORZE POLARNE

Naładowane elektrycznie cząstki ze Słońca wywołują zjawisko zorzy polarnej w górnych warstwach ziemskiej atmosfery. Najpiękniejsze zorze można podziwiać w okresie aktywności słonecznej. Zorze polarne są nieprzewidywalne i dlatego trudno je obserwować. Mogą przybierać niebie kształt łuku, promieni i kurtyn świetlnych. Nigdy nie zdarzyło się, by dwa razy pojawiła się taka sama zorza. Najlepiej szukać zórz w bezksiężycowe noce na Dalekiej Północy lub południu, w takich krajach jak Szkocja czy Nowa Szkocja, Alaska czy Wyspa Południowa w Nowej Zelandii. Zorze rzadko występują, gdy na Słońcu jest niewiele plam.

AKTYWNOŚĆ SŁOŃCA

na

Słońce nie obraca się tak, jak podobne do Ziemi ciało sztywne. Różne jego części obracają się różnie. Na równiku obrót jest najszybszy - raz na około 25 dni. Gdy oddalamy się od równika, prędkość maleje i w okolicach biegunowych pełny obrót trwa aż około 35 dni. Taka sytuacja jest możliwa tylko, dlatego, że Słonce jest ogromną kulą gazu. Jednym z wyników niejednorodnego obrotu jest nawijanie linii pola magnetycznego Słońca, co z kolei wzmaga słoneczną aktywność. Przejawem aktywności są Np. plamy słoneczne. "Pogoda" w słonecznej atmosferze bardzo różni się od pogody ziemskiej. Burze magnetyczne i wybuchy, znane jako rozbłyski, pojawiają się na słonecznej powierzchni nagle. Przypominają nieco nasze burze z piorunami, bo wyzwalana jest w nich energia elektryczna, tyle, że znacznie większa. Burze słoneczne nie pozostają bez wpływu na Ziemię, Np. zaburzają odbiór fal radiowych, dlatego astronomowie bacznie śledzą Słońce. Rozbłyski słoneczne wyrzucają w przestrzeń międzyplanetarną cząstki naładowane elektrycznie, które docierają aż do naszej atmosfery.

5


W mitologii starożytnych Rzymian Merkury był posłańcem bogów. Był także bogiem podróżnych, kupców i złodziei. Nosił skrzydlaty kapelusz i skrzydlate sandały, co pozwalało mu poruszać się naprawdę szybko. Planeta Merkury została nazwana na jego cześć, ponieważ porusza się wokół Słońca szybciej niż jakakolwiek inna planeta w Układzie Słonecznym. Przebywa prawie 48 kilometrów w ciągu każdej sekundy!

INFORMACJE OGÓLNE

Merkury jest pierwszą według oddalenia od Słońca planetą Układu Słonecznego. Jest on stosunkowo niewielki, gdyż jego promień wynosi zaledwie 2439km, a co za tym idzie masa jego stanowi zaledwie 5,6% masy Ziemi. Pod względem długości promienia zajmuje on, zatem przedostatnie miejsce w Układzie Słonecznym. Mniejszy od niego jest już tylko Pluton. Merkury jest praktycznie pozbawiony atmosfery, czego powodem jest jego mała masa i słaba siła przyciągania, która nie jest w stanie zatrzymać gazu. Występuje tu jednak śladowa atmosfera, która jest bardzo silnie rozrzedzona. Jest ona złożona głównie z helu, śladowych ilości tlenu, argonu, azotu i ksenonu.

WYGLĄD ZEWNĘTRZNY I WEWNĘTRZNY

Merkury pod względem morfologii i wyglądu zewnętrznego jest bliźniaczo podobny do Księżyca, czego dowiodła misja kosmiczna „Mariner 10” w latach 1973-1974. Na powierzchni Merkurego znajduje się wiele kraterów oraz strefy ciemne i jasne, które ze sobą sąsiadują. Kratery powstały w wyniku bombardowania przez meteoryty i aktywności wulkanicznej planety. Najbardziej charakterystyczny jest wielki krater na półkuli północnej, zwany Równiną Upału (Caloris Basin). Dociera tu bardzo dużo ciepła i światła ze Słońca. Średnica tego krateru wynosi 1400 km i podejrzewa się, że jest on pozostałością po uderzeniu wielkiego meteorytu 3,8 miliarda lat temu. Uderzenie było tak silne, że spowodowało wypiętrzenie podwójnego łańcuch gór dookoła krateru. Średnica tegoż łańcucha wynosi 1600 kilometrów. Po drugiej stronie planety, na antypodach znajdują się góry sięgające 1500 metrów. Uczeni sądzą, że są one wynikiem uderzenia meteorytu po drugiej stronie planety.

ROK NA MERKURYM RÓWNA SIĘ 88 DNIOM NA ZIEMI. JEDEN DZIEŃ NA MERKURYM ODPOWIADA 176 DNIOM ZIEMSKIM.

6


Nazwa Wenus pochodzi od rzymskiej bogini miłości. Zwykle jest wyraźnie widoczna na niebie, jasno świecąca, tuż po zachodzie i przed wschodem Słońca. Niektóre ludy, jak Aztekowie i Grecy, nadawali Wenus dwie różne nazwy: jedną poranną i jedną wieczorną.

INFORMACJE OGÓLNE

Wenus jest drugą według oddalenia od Słońca planetą Układu Słonecznego. Znana jest również pod nazwą Jutrzenki i jest najjaśniejszym ciałem niebieskim na niebie po Słońcu i Księżycu. Ma również bardzo podobny rozmiar: średnica wynosi 12100 km, co stanowi 0,95 średnicy Ziemi. Jej masa wynosi 0,82 masy Ziemi. Wenus obiega Słońce w odległości 108 mln kilometrów po prawie idealnie kolistej orbicie. Dokładny obieg trwa 224,7 dnia i jest krótszy od jednego obrotu wokół własnej osi trwającego 243 dni. Powoduje to, że wenusjańska doba jest dłuższa od wenusjańskiego roku. Kolejną ważną rzeczą, na którą należy zwrócić uwagę jest obrót planety wokół własnej osi. Wenus obraca się w stronę przeciwną niż robią to inne planety w Układzie Słonecznym. Obrót taki powoduje zjawisko wschodu Słońca na zachodzie, a zachodu Słońca na wschodzie. Na Wenus praktycznie nie ma pór roku, panuje tam nieustanny upał i nie ma możliwości oddychania. Na planecie tej nie ma również wody, która wyparowała z powodu efektu cieplarnianego. Ciśnienie na powierzchni Wenus jest 90 razy większe niż na Ziemi i wynosi około 90000 hPa.

POWIERZCHNIA

Powierzchnię Wenus badały radzieckie sondy „Venera 13” i „Venera 14”, które zrobiły, w 1982 r. zdjęcia. Na zdjęciach tych zaobserwowano rozległe równiny, poprzecinane skałami i wyciekami lawy. Stwierdziły, że chmury znajdują się na wysokości ok. 45 km, a niebo ma barwę pomarańczową. Prawie dwie trzecie powierzchni planety zajmują płaskie i rozległe równiny. Występują tu również wyżyny, a najbardziej charakterystyczna jest wyżyna wielkości kontynentu na północnej półkuli Wenus. Została ona nazwana jako Ziemia Isztar. Wyżyna ta jest podobna do Tybetu, ale jest niesłychanie duża, gdyż zajmuje obszar wielkości Stanów Zjednoczonych.

7


Słowo „ziemia” oznacza zarówno glebę, suchy ląd, jak i planetę Ziemię. Naszą planetę nazywano także innymi nazwami, Np.. Gaja, Tellus lub Terra. Gaja jest greckim imieniem bogini ziemi; Tellus to rzymskie imię tego samego bóstwa. Terra oznacza „ziemię” lub „ląd” po łacinie.

INFORMACJE OGÓLNE

Ziemia jest trzecią według oddalenia od Słońca planetą Układu Słonecznego. Jest ona największa ze wszystkich planet wewnętrznych. Średnica planety wynosi 12756 km, a więc promień równikowy ma 6378 km i jest on dłuższy od promienia biegunowego, co jest spowodowane ruchem wirowym planety. Równik Ziemi, czyli najdłuższy równoleżnik (obwód) ma 40070 km. Masa planety wynosi 6x10 27g i stanowi 2 milionowe części masy Słońca. Ziemia krąży w średniej odległości 150 mln km od Słońca po orbicie w kształcie elipsy. Najbliżej Słońca znajduje się 3 I i odległość wynosi wtedy 147 mln km. Najdalej od Słońca jest natomiast 4 VII, kiedy to jej odległość od niego wynosi 152 mln km (aphelium). W trakcie ruchu obiegowego oś ziemska nachylona jest do płaszczyzny orbity pod kątem 66*33`. Czas, jaki zajmuje Ziemi okrążenie Słońca wynosi 365,2564 dnia, natomiast jeden pełny obrót wokół własnej osi planeta wykonuje w czasie 23 h 56 min 4,09 s.

BUDOWA I POWIERZCHNIA

W budowie Ziemi wyróżnia się trzy strefy: wewnętrzną-jądro, środkową-płaszcz i zewnętrzną-litosferę dzielącą się na skorupę oceaniczną i kontynentalną. Jądro ziemskie ma kształt kuli o promieniu 3500km. Możemy je podzielić na trzy części, a mianowicie jądro stałe, wewnętrzne mające promień 1250 km i jądro zewnętrzne o grubości 2300km. Jądro złożone jest głównie z żelaza (aż 80%), w reszcie przeważa nikiel oraz siarka. Właśnie tak duża ilość żelaza decyduje o tak dużej gęstości planety, która wynosi 5,52 g/cm 3. Bliżej powierzchni znajduje się płaszcz ziemski, który ma grubość 2900km. Płaszcz zbudowany jest głównie z tlenków wielu metali. Ostatnią warstwą jest zewnętrzna litosfera o grubości 30 km pod kontynentami i 10 km pod oceanami. Powierzchnię Ziemi zajmują w 29% lądy i w 71% oceany. I to właśnie oceany dały początek życiu na Ziemi, jak dotąd znanemu tylko tutaj. Lądy, czyli w rzeczywistości siedem kontynentów, maja różną formę ukształtowania powierzchni. Są na nich zarówno depresje, niziny, wyżyny, jak i góry. Najwyższe góry na Ziemi to oczywiście Himalaje, w których znajduje się Mount Everest o wysokości 8850 m n.p.m.

ZIEMIA JEST JEDYNĄ PLANETĄ, KTÓREJ NAZWA NIE WYWODZI SIĘ Z MITOLOGII GRECKIEJ LUB RZYMSKIEJ.

8


W mitologii rzymskiej Mars był bogiem wojny, odpowiednikiem greckiego Aresa. Jego imię nadano planecie ze względu na jej czerwonawy kolor (przypominający krew, albo wojenną pożogę).

INFORMACJE OGÓLNE

Mars jest czwartą według oddalenia od Słońca planetą Układu Słonecznego. Jego rozmiary nie dorównują rozmiarom Ziemi, są nawet o wiele mniejsze (aż o połowę). I tak średnica planety wynosi 6786 km, a zatem promień równikowy ma 3393 km i jest o 18 kilometrów dłuższy od promienia biegunowego Marsa, czego powodem jest ruch wirowy planety. Masa planety jest równa 10% masy Ziemi, a gęstość wynosi 3,9g/cm3. Tak małą gęstość planety powoduje prawdopodobnie jądro planety zbudowane z żelaza, ale posiadające niewielkie rozmiary. Dużo żelaza znajduje się również w powierzchniowych warstwach planety, dzięki czemu zawdzięcza ona sobie czerwoną barwę. Okres obrotu Marsa dookoła własnej osi jest bardzo zbliżony do ziemskiego i wynosi 24 h 37 min 27 s. Mars obiega Słońce po swojej orbicie w odległości równej 1,5 odległości Ziemi od Słońca, czyli dokładnie odległość ta wynosi ok. 228 mln km. Jeden obrót wokół Słońca zajmuje Marsowi ok. 687 dni ziemskich.

POWIERZCHNIA I NIE TYLKO

Występowanie pór roku na Marsie można zaobserwować nawet z Ziemi, gdyż jest widoczny przyrost czap lodowych na biegunach oraz ich zmniejszanie się. Zmiany pór roku powodują na planecie silne burze pyłowe, które przyczyniają się do czasowych zmian koloru powierzchni Marsa (tj. ciemnienie i jaśnienie powierzchni). Uczeni sądzą, że powierzchnia półkuli południowej jest starsza od półkuli północnej, gdyż to właśnie na południu występuje więcej kraterów powstałych w wyniku uderzeń meteorytów. Półkula południowa ma również większą średnią wysokość. Znajdują się tu też normalne kratery pochodzenia wulkanicznego. To właśnie tutaj jest największa góra w całym Układzie Słonecznym. Jest to krater wulkaniczny nazwany „górą Olimp” lub Olympus Mons. Ma on wysokość prawie 27 km i 630 km średnicy. Na Marsie występują również wyschnięte kanały, które mogą świadczyć o istnieniu w przeszłości na powierzchni planety wody. W związku z tą hipotezą naukowcy sądzą, że na Marsie w przeszłości mogło istnieć drobne organiczne życie. Sądzą tak gdyż, gdy tworzyły się planety to na Marsie panowały podobne warunki jak na Ziemi. Na Ziemi pierwsze życie pojawiło się już ok. 500 mln lat po okresie bombardowania przez meteoryty. Tak samo mogło być również na Marsie, jednak późniejsza kolej zdarzeń mogła doprowadzić do wyginięcia tego właśnie życia.

9


W mitologii rzymskiej Jowisz, zwany także Jupiterem, był królem wszystkich bogów. Jego greckim odpowiednikiem był Zeus, władca piorunów. Jako największa z planet, dominująca nad innymi, Jowisz w pełni zasługuje na swoje imię.

INFORMACJE OGÓLNE

Jowisz jest piątą według oddalenia od Słońca planetą Układu Słonecznego. Jest on zarazem największą i najcięższą planetą. Średni promień Jowisza wynosi ok. 71000km i jest jedenaście razy większy od promienia Ziemi. Różnica pomiędzy promieniem równikowym a biegunowym jest bardzo duża, bo ok. 4500km, a jest to spowodowane szybkim ruchem wirowym planety. Obrót wokół własnej osi zajmuje Jowiszowi 9,9 godziny. Jowisz krąży wokół Słońca w odległości 778,4 mln km po swojej orbicie. Obieg wokół Słońca zajmuje mu 11 lat 315 dni. Masa planety wynosi 1,9x10 27 i jest ona prawie 320 razy większa od masy Ziemi oraz stanowi ona 0,001 masy Słońca. Gęstość Jowisza wynosi 1,3g/cm3 i jest ona czterokrotnie mniejsza od gęstości Ziemi. Mimo tego Jowisz osiąga ogromną masę, dzięki swoim rozmiarom.

SKŁAD FIZYCZNY I CHEMICZNY

Sondy kosmiczne „Voyager” i „Pionner” ustaliły skład chemiczny i stan fizyczny atmosfery Jowisza. Nad Jowiszem wyróżnia się dwie warstwy atmosfery: wewnętrzną i zewnętrzną. Warstwa wewnętrzna to troposfera, która sięga do 90 km. Zaś zewnętrzna warstwa to stratosfera, która sięga do 2000 km. W troposferze temperatura waha się od 0*C w strefie niskiej i do –153*C w strefie wysokiej. W troposferze możemy zaobserwować chmury brunatne, wyżej (od 20 do 40 km) chmury czerwonobrunatne, a jeszcze wyżej białe chmury zbudowane z krystalicznego amoniaku. Stratosfera zawiera wiele składników. W stratosferze w miarę wznoszenia rośnie temperatura osiągając w końcu 1500 K, podczas gdy ciśnienie spada i rośnie zawartość wodoru. Materia tworząca Jowisza znajduje się w stanie płynnym do głębokości aż 57000km. Stałe jądro planety jest, więc niewielkie w porównaniu z całą wielkością Jowisza. Składa się ono prawdopodobnie z żelaza, krzemianów i lodu.

10


W mitologii starożytnych Rzymian Saturn był bogiem rolnictwa, który nauczył ludzi uprawiać ziemię. Był ojcem Jowisza.

INFORMACJE OGÓLNE

Saturn jest szóstą według oddalenia od Słońca planetą Układu Słonecznego. Jest on kolejnym gazowym olbrzymem. Saturn jest otoczony pięknymi pierścieniami, które można zaobserwować z Ziemi już przez mały teleskop. Planeta ma barwę mlecznobiałą. Jego promień wynosi ok.60000 km. Masa planety jest 75 razy większa od masy Ziemi, a więc Saturn musi mieć bardzo małą gęstość, gdyż Jowisz o mało większych rozmiarach posiada masę 320 razy większą od masy Ziemi. I tak w rzeczywistości jest, Saturn jest obiektem o najmniejszej gęstości w Układzie Słonecznym. Jego gęstość wynosi zaledwie 0,7g/cm 3. To jest nieprawdopodobne, ale gdyby Saturna umieścić w wodzie to nie zatonąłby, lecz pływałby po jej powierzchni. Długość promienia równikowego jak już wcześniej wspomniałem wynosi ok. 60000 km. Spłaszczenie Saturna jest nieco większe niż Jowisza ale spowodowane również szybkim ruchem wirowym. Obrót wokół własnej osi zajmuje Saturnowi ok. 10 godzin. Saturn krąży po własnej orbicie w odległości ponad 1,4 mld km od Słońca. Jeden obieg dookoła Słońca zajmuje mu ok. 29 lat 167 dni.

WNĘTRZE SATURNA

Atmosfera i warstwy wewnętrzne mają wiele podobieństw do atmosfery Jowisza. Różnice dotyczą natomiast wewnętrznego źródła ciepła i składu warstw zewnętrznych atmosfery. Wewnątrz planety znajduje się twarde jądro o promieniu 15000km, złożone z krzemianów, lodu i metali. Nad jądrem znajduje się warstwa o grubości 10000 km zbudowana z atomowego wodoru i helu. Dalej znajduje się inna warstwa o grubości 5000km. Zewnętrzną warstwę o grubości 30000km tworzy wodór, gazowy hel oraz zanieczyszczenia będące cięższymi pierwiastkami. Saturn posiada troposferę i stratosferę. Ponad nimi znajduje się obłok wodoru, który całkowicie otacza planetę. Podobnie jak na Jowiszu i tu występuje system równoległych pasów.

11


W mitologii starożytnych Greków Uranos był bogiem nieba, małżonkiem Gai – bogini Ziemi. Uran jest jedyną planetą, której nazwa pochodzi od greckiego imienia boga (a nie rzymskiego).

INFORMACJE OGÓLNE

Uran jest siódmą według oddalenia od Słońca planetą Układu Słonecznego. Jest on trzeci spośród czterech gazowych olbrzymów. Został on odkryty w 1871 r. przez Fredericka Williama Herschela. Uran zaskakuje nas tym, że jako jedyna planeta Układu Słonecznego posiada oś, która znajduje się w płaszczyźnie ruchu obiegowego wokół Słońca, a pierścienie, które posiada są prostopadłe do tej płaszczyzny. Oznacza to, więc, że Uran wiruje leżąc na boku. Pory roku trwają, więc na nim po „pół roku”, czyli po 42 lata. Strefa zimna, czyli odwrócona od Słońca posiada temperaturę od – 271*C do –268*C (2 do 5K), natomiast strefa ciepła, zwrócona ku Słońcu posiada temperaturę –213*C. Uran obiega Słońce w odległości prawie 3 mld km (2,871 mld km). Obieg taki zajmuje Planecie 84 lata. Obrót wokół własnej osi zajmuje mu ok. 17 godzin, dzięki czemu ma on mniejsze spłaszczenie niż Jowisz i Saturn. Masa planety jest piętnaście razy większa od masy Ziemi, zaś gęstość wynosi 1,2g/cm3. Promień planety ma długość ok. 26200 km.

ATMOSFERA

Atmosfera Urana składa się głównie z wodoru i helu. Obraz jego powierzchni jest mniej kolorowy od powierzchni Jowisza i Saturna. Planeta posiada niebieskozielonkawą barwę, którą zawdzięcza zawartości metanu w atmosferze. We wnętrzu Urana wyróżnia się trzy strefy: gorące jądro o promieniu 7500 km, złożone z żelaza i krzemianów. Następnie płaszcz o grubości 10000 km zbudowany z lodu, wody, metanu i amoniaku. Najbardziej powierzchniowa warstwa planety to powłoka zbudowana z helu, wodoru i metanu. Uran w przeciwieństwie do Jowisza i Saturna nie posiada wewnętrznego źródła energii.

CHARAKTERYSTYCZNĄ CECHĄ PLANETY JEST TO, ŻE OBRACA SIĘ WOKÓŁ WŁASNEJ OSI „LEŻĄC NA BOKU”. ZJAWISKO TO NIE ZOSTAŁO DOTYCHCZAS WYTŁUMACZONE.

12


W rzymskiej mitologii Neptun był bogiem morza i bratem Jowisza. Jego greckim odpowiednikiem był Posejdon.

INFORMACJE OGÓLNE

Neptun jest ósmą według oddalenia od Słońca planetą Układu Słonecznego. Został on odkryty w 1846 r. przez Johanna Gallego. O tej planecie nie wiedzieliśmy prawie nic aż do 25 sierpnia 1989 r., kiedy to sonda „Voyager” zbliżyła się do Neptuna na odległość 4850 km. Jest on najbardziej oddalonym gazowym olbrzymem. Znajduje się w odległości 4,5 mld km od Słońca. Jeden obieg dookoła Słońca zajmuje mu blisko 165 lat, natomiast jeden obrót wokół własnej osi trwa ok. 18 godzin. Jego promień wynosi ok. 24700 km. Masa Neptuna jest równa 17 masom Ziemi, a jego gęstość wynosi 1,7 g/cm 3. Inne cechy zbadane przez „Voyagera” zbliżają tę planetę do Jowisza. Na Neptunie zaobserwowano ciemne plamy, a zwłaszcza jedną, bardzo zbliżoną rozmiarami do rozmiarów Ziemi. Jest to pewnego rodzaju sztorm, gdyż wiatry na Neptunie wieją z prędkością dochodzącą do 1600 km/h. Są to zarazem najsilniejsze wiatry w całym Układzie Słonecznym. Obszar tego sztormu został nazwany Wielką Ciemną Plamą. Jednak kilka lat później z obserwacji wynikało, że sztorm ten zniknął, a pojawił się już następny na półkuli północnej. Podobnie jak Jowisz i Saturn planeta ta posiada również wewnętrzne źródło energii.

ATMOSFERA

Atmosfera Neptuna jest podobna w składzie do atmosfery Urana. Zawiera, więc ona głównie wodór i hel oraz metan , który nadaje niebieską barwę planecie. Nad Neptunem znajdują się wypiętrzone, wstęgowe chmury zawieszone na wysokości około 70 kilometrów ponad główną warstwą chmur siarkowodorowych. I tak jak wszystkie gazowe olbrzymy Neptun jest otoczony pierścieniami. Ich istnienie potwierdził dopiero „Voyager”, gdyż wcześniej sądzono, że są to tylko pierścieniowe łuki. Sonda nie tylko dostarczyła zdjęć Neptuna. Odkryła ona również sześć kolejnych satelitów planety, gdyż dotychczas znano tylko dwa: Trytona i Nereidę. Dokładniejsze ich opisy znajdują się w dziale "Księżyce".

OGROMNA CIEMNA PLAMA ZDRADZA GIGANTYCZNY HURAGAN, KTÓREGO PRĘDKOŚĆ MOŻE OSIĄGAĆ 2200 KM/H!

13


• • •

• • • • • •

GALAKTYKI

SĄ WIELKIMI SKUPISKAMI GWIAZD I MATERII MIĘDZYGWIEZDNEJ (GAZU I PYŁU). NASZA GALAKTYKA, ZWANA DROGĄ

MLECZNĄ, SKŁADA SIĘ Z OKOŁO 200 MLD GWIAZD. JEDNĄ Z NICH JEST SŁOŃCE. NASZA GALAKTYKA JEST JEDNĄ Z NIEZLICZONEJ LICZBY GALAKTYK. NA ROZGWIEŻDŻONYM NIEBIE, Z DALA OD MIAST, WYGLĄDA JAK BIAŁY WELON – TO DROGA MLECZNA. JEST WIELE TYPÓW GALAKTYK. ELIPTYCZNE SKUPIAJA GWIAZDY BARDZO STARE I NIEWIELE MATERII MIEDZYGWIEZDNEJ. SPIRALNE, OPRÓCZ GWIAZD STARYCH ZAWIERAJA GWIAZDY MŁODE, SKUPIONE W RAMIONACH. DROGA MLECZNA NALEŻY DO TYPU GALKTYK SPIRALNYCH Z POPRZECZKĄ. SOCZEWKOWATE SĄ TYPEM POŚREDNIM MIĘDZY SPIRALNYMI A ELIPTYCZNYMI. GALAKTYKI NIEREGULARNE NIE MAJĄ ŻADNEJ SYMETRII I ZAWIERAJĄ WIELE MŁODYCH GWIAZD. NAJMNIEJSZE Z GALAKTYK MIERZĄ 6000 LAT ŚWIETLNYCH ŚREDNICY. NAJWIĘKSZE GALAKTYKI MAJA ŚREDNICĘ 150 000 LAT ŚWIETLNYCH. NASZA GALAKTYKA MA ŚREDNICĘ OK. 100 000 LAT ŚWIETLNYCH. GALAKTYKA W GWIAZDOZBIORZE ANDROMEDY JEST GALAKTYKĄ PODBNĄ DO NASZEJ, A PRZY TYM NAJBLIŻSZĄ, ODDALONĄ O 2,2 MLN LAT ŚWIETLNYCH. ANALIZA WIDM ŚWIATŁA WYSYŁANEGO PRZEZ GALAKTYKI DOPROWADZIŁA DO STWEIRDZENIA, ŻE WSZYSTKIE ODDALAJĄ SIĘ OD ZIEMI I OD SIEBIE. WSZECHŚWIAT, WEDŁUG OBECNEJ WIEDZY, NIE JEST WIĘC ANI NIERUCHOMY, ANI ZAMKNIĘTY, ALE ROZSZERZA SIĘ BEZUSTANNIE. W 1929 AMERYKAŃSKI AUSTROFIZYK EDWIN HUBBLE SFORMUŁOWAŁ PRAWO, KTÓRE MÓWI, ŻE IM DALEJ POŁOŻONY JEST OBIEKT, TYM SZYBCIEJ ODDALA SIĘ OD NAS. POTWIERDZA TO TEORIĘ ROZSZERZANIA SIĘ WSZECHŚWIATA.

14


• • • • •

• •

KSIĘŻYC JEST NATURALNYM SATELITĄ ZIEMI. OD NASZEJ PLANETY JEST ODDALONY ŚREDNIO O 384 400KM I KRĄŻY WOKÓŁ NIEJ Z PRĘDKOŚCIĄ 1,02KM/S. PRZY ŚREDNICY WYNOSZĄCEJ 3476KM, JEGO OBJETOŚĆ JEST 50 RAZY MNIEJSZA OD OBJĘTOŚCI ZIEMI. NA OBIEGNIĘCIE ZIEMI ORAZ NA WYKONANIE OBROTU WOKÓŁ WŁASNEJ OSI KSIĘŻYC POTRZEBUJE 27 DNI, 7H I 43MIN. NA NIEBIE OBSERWUJEMY 4 FAZY KSIĘŻYCA: NÓW, PIERWSZA KWADRA, PEŁNIA, OSTATNIA KWADRA. CAŁY CYKL FAZ TRWA 29 DNI, 12H I 44 MIN. MASA KSIĘŻYCA JEST 81 RAZY MNIEJSZA NIŻ MASA ZIEMI, A SIŁA CIĄŻENIA NA JEGO POWIERZCHNI 6 RAZY MNIEJSZA NIŻ NA POWIERZCHNI ZIEMI. KAŻDE CIAŁO WYDAJE SIĘ TAM SZEŚCIOKROTNIE LŻEJSZE.

POZBAWIONA ATMOSFERY POWIERZCHNIA KSIĘŻYCA BYŁA W PRZESZŁOŚCI BOMBARDOWANA ASTEROIDY.

PRZEZ

METEORYTY

I

NA KSIĘŻYCOWY KRAJOBRAZ SKŁADAJĄ SIĘ KRATERY I ROZLEGŁE RÓWNINY – „MORZA”. SĄ TEŻ GÓRY (NAJWYŻSZA MA 8200M) O ZAOKRĄGLONYCH SZCZYTACH, ROZPADLINY I USKOKI. CZTERY RAZY NA DOBĘ POZIOM MORZA PODNOSI SIĘ I OBNIŻA, CO NAZYWAMY PŁYWAMI (PRZYPŁYWY I ODPŁYWY). WYWOŁANE SĄ ONE GRAWITACYJNYM ODDZIAŁYWANIEM SŁOŃCA I KSIĘŻYCA NA ZIEMIE. PŁYWY SĄ SILNE, GDY SŁOŃCE, KSIĘŻYC I ZIEMIA ZNAJDUJĄ SIĘ W JEDNEJ LINII, A SŁABSZE, GDY KSIĘŻYC POŁOŻONY JEST NA LINII PROSTOPADŁEJ DO ZIEMIA-SŁOŃCE. 21 LIPCA 1969 R. ASTRONAUCI NEIL ARMSTRONG I EDWIN ALDRIN POSTAWILI PIERWSZE KROKINA KSIĘŻYCU. WYPRAWY APOLLO W LATCH 1969-72 FOTOGRAFOWAŁY KSIĘŻYC, POBIERAŁY PRÓBKI I PRZEPROWADZAŁY ROZMAITE BADANIA I EKSPERYMENTY.

15


GWIAZDY SA GORĄCYMI KULAMI GAZU I PLAZMY, ŚWIECACE WŁASNYM SWIATŁEM, W KTÓRYCH WNĘTRZU ZACHODZI SYNTEZA NOWYCH PIERWIASTKÓW. O GWIAZDA RODZI SIĘ Z CHMURY GAZU I PYŁU, ALE PRAWDZIWĄ O

GWIAZDA STAJE SIĘ DOPIERO GDY JEJ WNETRZE ROZGRZEJE SIĘ DO OGROMNYCH TEMPERATUR I ZACZNĄ W NIM ZACHODZIĆ REAKCJE TERMOJĄDROWE. O

DŁUGOŚĆ ZYCIA GWIAZDY ZALEŻY OD JEJ MASY. GWIAZDY MAŁE, NP. SŁOŃCE, ŻYJĄ DŁUGO. PO WYGAŚNIĘCIU REAKCJI TERMOJĄDROWYCH STAJA SIĘ BIAŁYMI KARŁAMI. GDY SĄ WIELKIE, ICH ZYCIE TRWA ZNACZNIE KRÓCEJ, A PO OSIĄGNIĘCIU STADIUM NADOLBRZYMA, EKSPLODUJĄ JAK SUPERNOWA.

WIELKA ENERGIA WZDYIELANA PRYZ SZNTEYIE TERMOJDROWEJ SPRAWIA, ŻE GWIAZDY ŚWIECĄ. O GWIAZDY SKŁADAJĄ SIĘ GŁÓWNIE Z WODORU I HELU. O KAŻDA GWIAZDA EMITUJE INNĄ ILOŚCIĄ ŚWIATŁA. JEDNAK GWIAZDA O O

NIEWIELKIEJ JASNOŚCI ABSOLUTNEJ MOŻE NAM SIĘ WYDAWAC BARDZO JASNA, JEŻELI ZNAJDUJE SIĘ ODPOWIEDNIO BLISKO ZIEMI.

LICZBĘ GWIAZD W DRODZE MLECZNEJ SZACUJE SIĘ NA OKOŁO 200 MLD, ALE W CIEMNĄ NOC WIDZIMY GOŁYM OKIEM TYLKO 3000 GWIAZD NA KAŻDEJ PÓŁKULI. O GWIAZDY MOŻNA KLASYFIKOWAC ZE WZGLĘDU NA JASNOŚĆ LUB ICH WIELKOŚĆ. O FIGURY TWORZONE PRZEZ GWIAZDY NA NIEBIE OTRZYMAŁY NAZWY ZWIERZĄT LUB POSTACI GRECKIEJ MITOLOGII: PEGAZ, ANDROMEDA, KAMELEON, MAŁA NIEDŹWIEDZICA, ITD. O CZARNA DZIURA POWSTAJE, GDY JEJ MASYWNY NADOLBRZYM KOŃCZY O

SWÓJ ZYWOT W WYBUCHU SUPERNOWEJ, A POZOSTAŁE JĄDRO, W WYNIKU

GRAWITACJI, KURCZY SIĘ I W KOŃCU ZAPADA SIĘ W SIEBIE. CZARNA DZIURA MA TAK SILNE POLE GRAWITACYJNE, ŻE NIE WYDOSTAJE SIĘ Z NIEJ NAWET ŚWIATŁO.

16


• •

• •

• • • •

KOMETY SĄ CIAŁAMI ZBUDOWANYMI ZE ZMROŻONYCH GAZÓW I PYŁÓW, KTÓRE KRĄŻĄ WOKÓŁ SŁOŃCA PO BARDZO WYDŁUŻONYCH ORBITACH.

KRĄŻĄ PO OBRZEŻACH UKŁADU SŁONECZNEGO, A MOŻNA JE ZOBACZYC TYLKO WTEDY, GDY ZBLIŻAJĄ SIĘ DO SŁOŃCA. GDY KOMETA ZBLIŻA SIĘ DO SŁOŃCA, LÓD PARUJE, UWALNIAJĆ GAZY I PYŁY. TWORZY SIĘ WÓWCZAS CHARAKTERYSTYCZNY OGON NAZYWANY WARKOCZEM KOMETY.

IM KOMETA JEST BLIŻEJ SŁOŃCA, TYM DŁUŻSZY JEJ WARKOCZ. ŚWIECI ON DZIĘKI JONIZACJI GAZÓW. WARKOCZ ROZCIĄGA SIĘ NIERAZ NA SETKI MLN KM. W UKŁADZIE SŁONECZNYM ISTNIEJE BLISKO 1000 MLD KOMET. KOMETY MAJĄCE ORBITĘ ELIPTYCZNĄ OKRESOWO POWRACJĄ DO SŁOŃCA. TAK DZIEJE SIĘ W PRZYPADKU KOMETY HALLEYA, POWRACAJĄCEJ CO 76 LAT. KOMETY MAJĄCE ORBITY PARBOLICZNE LUB HIPERBOLICZNE POJAWIAJĄ SIĘ W POBLIŻU SŁOŃCA TYLKO JEDNORAZWO. ASTEROIDY SĄ MAŁYMI CIAŁAMI O RÓŻNYM SKŁADZIE. ZBUDOWANE SĄ ZE SKAŁ I ŻELAZA, A NA NIEKTÓRYCH WYSTĘPUJĄ W DUŻEJ ILOŚCI ZWIĄZKI WĘGLA. PODOBNIE JAK PLANETY ASTEROIDY KRĄŻĄ WOKÓŁ SŁOŃCA. PAS ASTEROID ZNAJDUJE SIĘ MIĘDZY MARSEM A JOWISZEM. POLE GRAWITACYJNE JOWISZA CZĘSTO MODYFIKUJE ICH ORBITY. ZDARZA SIĘ, ŻE NIEKTÓRE KOMETY I ASTEROIDY ZBLIŻAJĄ SIĘ DO ZIEMI LUB DO INNYCH PLANET.

17


Bibliografia Praca Zbiorowa (lipiec,2013), Encyklopedia dla dociekliwych, Warszawa: Firma Księgarska J&K Olesiejuk

http://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna http://kosmos01.w.interia.pl/index.htm

18


Ebook 1