Page 1

Koe

& Koetj

e

SPECIAL VOOR KIDS VAN 7+

OER-HOLLANDSE LENTEGLOSSY

FOODBLOGGERS OVER TRENDS BOERENKOOL OF APEKOOL?

RECEPTEN

Gespot

WILDLIFE IN DE STAD

ZUIVEL ZONDER GRENZEN

DUURZAME ENERGIE

Van koeienvlaai tot biogas

2016

Prijs € 4,99

Ode aan het


Lekker naar school met Campina Schoolmelk Met Campina Schoolmelk krijgt uw kind in de pauze een lekker vers, gekoeld zuiveldrankje. Zuivel bevat goede voedingsstoffen, zoals calcium, vitamine B2 en Vitamine B12. Hierdoor kan Campina Schoolmelk een bijdrage leveren aan een gezonde levensstijl.

Hoe werkt Campina Schoolmelk U kiest voor uw kind één of meerdere consumptiemomenten (ochtendpauze/lunchpauze) en u sluit het abonnement rechtstreeks af met Campina. De producten worden na aflevering meteen door de chauffeur in de koelkast gezet. Hierdoor krijgt uw kind gekoelde, verse zuivel. Dat is niet alleen lekker én gezond voor uw kind, maar ook gemakkelijk voor u.

Meld uw kind(eren) eenvoudig aan op www.schoolmelk.nl

Voor meer informatie: www.schoolmelk.nl abonnementen@campina.nl


of ʚ Verse halfvolle melk amboos Optimel drinkyoghurt Fr ʚ Lekker makkelijk k ʚ vanaf € 1,90 per wee


INHOUD

14

26

36

69

14

6 8 14 18

30

LIKE ONS OP FACEBOOK: WWW.FACEBOOK.COM/KOEGLOSSY

18

DE HORT OP!

De leukste uitstapjes op een rij

FOODBLOGGERS

Trendwatchers over hun kijk op voedsel

VOOR DE HEB

Leuke shoppingitems

4X BIJZONDER MELKVEE

Melk van kamelen, waterbuffels, paarden en geiten

26 VERHALEN VAN HET PLATTELAND 30 MARKTHALLEN & FOOD FESTIVALS 36 KOEIENKUNSTENAARS 41 SPORTEN IN DE BUITENLUCHT Goed voor je gezondheid én humeur

“Het is een voorrecht om hier te wonen” Proeven en beleven

De koe als grote inspiratiebron


BLIJMAKER Eindelijk lente! Ik kijk er ieder jaar

ial Kinderspec

erg naar uit. Wanneer de dagen langer worden en de zon zich vaker

Doetips in de natuur

94

Lachen geblazen!

Maak de mooiste lenteplaat

Adore Sun, Damyan en Lian zetten zich in Hoe word je een professionele spotter?

88

Koetje LOEIGOED! VOOR KIDS VAN 7+

Foto: Kim Balster

82 MOPPEN 86 KLEUR & WIN 87 ECHTE DIERENLIEFHEBBERS 88 HERKEN DE VOGEL 94 NAAR BUITEN!

laat zien, komt de natuur weer tot leven. Net als de mens, zo lijkt het. We trekken eropuit: al wandelend, fietsend, het bos in of naar het terras. Mijn ultieme blijmaker tijdens

zo’n mooie lentedag buiten? Koeien in de wei die me al herkauwend glazig aanstaren. Alsof ze willen zeggen: maak je niet druk! Dat doen wij toch ook niet? Tijdens een stressvolle dag probeer ik altijd aan die koeienogen terug te denken. Dat gebeurde soms ook tijdens het maken van deze KOE. Het resultaat is daarom een echte blijmaker: KOE staat vol inspiratie voor een heerlijke lente. Ode aan het voorjaar! Eva van Meijl Hoofdredacteur

COLOFON Uitgever Eric Bruger

Artdirector Lindsey Schlenter

Hoofdredactie Eva van Meijl, Marlies Strik

Vormgeving Daniëlle Bouman, Marcha van den Einden, Eric Waterschoot

Eindredactie Joris Heynen

86

48 52 SFEERVOL TUINFEEST WILDE DIEREN IN DE STAD 56 62 DUURZAME ENERGIE 69 RECEPTEN MET ZUIVEL

AL TACHTIG JAAR SCHOOLMELK Ook buiten Nederland een begrip

Maak zelf de mooiste decoraties

Vind vossen en vleermuizen om de hoek Boeren oogsten uit wind, zon en mest Portretten van verschillende culturen

Bureauredactie Nicole van Hoof, Anouk Leenders, Femke van der Palen Teksten Claire Dazert, Kirsten Dorrestijn, Margot Eggenhuizen, Ellis Ellenbroek, Peter Knieriem, Corine Koolstra, Robine Roordink, Marte van Santen, Marije Sietsma, Loes van Vugt Fotografie Kim Balster, BeeldigBeeld/ living4media, Buiten-Beeld, Hollandse Hoogte, Bas Jongerius, Saskia Lelieveld, Shutterstock.com, Annemieke van der Togt Illustraties Karlijn van de Wier

Druk Habo DaCosta, Vianen Advertenties Peter Schrijver, 06-53211535, p.schrijver@bcm.nl Support advertenties Sia Eltink, 040-8447667, support@bcm.nl Marketing Rob de Baar, 040-8447644 r.de.baar@bcm.nl

BCM B.V. Postbus 1392 5602 BJ Eindhoven 040-8447644 koe@bcm.nl www.bcm.nl


DE HORT OP!

LEKKER BANJEREN DOOR HET BOS OF HOLLEN IN DE WEI. EEN DAG OP STAP IS NOOIT VERKEERD! KOE ZET DE LEUKSTE UITJES EN EVENEMENTEN OP EEN RIJ. Samenstelling: Robine Roordink

Kom kijken in de kas

Altijd willen weten hoe een plantenkas er van binnen uitziet? Ben je benieuwd hoe een tomaat, komkommer of paprika groeit? Tijdens de 39e editie van Kom in de Kas zie je hoe glastuinders in jouw regio te werk gaan en hoe verschillende planten en bloemen groeien. Data: zaterdag 2 april en zondag 3 april Locatie: verschillende locaties door heel Nederland Info: www.komindekas.nl

ZUIVEL PROEVEN

Open Boerderijdagen

Maak kennis met het boerenleven en leer waar melk vandaan komt! Verschillende boerderijen in Nederland openen hun deuren tijdens de Open Boerderijdagen. Kinderen kunnen er allerlei spelletjes doen en rennen over de boerenstormbaan. Op de website kun je zien welke boerderij bij jou in de buurt open is. Data: vrijdag 6 mei en maandag 16 mei Locatie: verschillende locaties door heel Nederland Info: www.campina.nl/boerderijdagen2016

KLEINSTE KOE OP AARDE

Data: vanaf vrijdag 25 maart de hele week geopend Locatie: Wildlands Adventure Zoo, Emmen Info: www.wildlands.nl

Data: o.a. zaterdag 19 maart en zaterdag 9 april Locatie: Dijkspark 6, Amsterdam Info: www.demelksalon.nl & www.redderijkeweide.nl/agenda

Foto: Ester Grass Vergara

In het gloednieuwe dierenpark Wildlands in Emmen leeft de kleinste koe op aarde. De dwergzeboe is een rundveesoort die normaal gesproken alleen in Afrika te vinden is. Het koetje heeft een enorme vetbult op zijn rug, net als een kameel. Vanaf vrijdag 25 maart is Wildlands open, dus dan kun je de dwergzeboe en allerlei andere dieren komen bekijken.

Benieuwd naar verschillen in cappuccinoschuim, ijssmaak, yoghurtdikte en andere effecten in zuivel, gemaakt van melk van verschillende boerderijen rond Amsterdam? Tijdens het programma van Ommelandschapszuivel Amsterdam kun je ‘proefjes voor nieuwe zuivelproducten proeven’. Bij Mediamatic, aan het water tegenover Nemo, is een maandelijkse proeverij. De eerste edities zijn op zaterdag 19 maart en zaterdag 9 april en mede mogelijk gemaakt door de Vogelbescherming. Extra leuk: op 9 april zie je hoe de koeien voor het eerst de wei ingaan!


KNUFFELEN MET LAMMETJES

Voelen met je voeten

Foto: De Helderse Vallei

Den Helder voelen met je voeten? Het kan bij het Blote Voetenpad van De Helderse Vallei. Voel de duinen, de zee, het moeras, de Stelling van Den Helder en het boerenland tijdens een wandeling rondom de schapenweide. Ook een trekvlot, wiebelbrug en stapstenen zijn aanwezig. Data: hele jaar door Locatie: De Helderse Vallei 9-11, Den Helder Info: www.deheldersevallei.nl

Lammetjes kijken, knuffelen, schapen drijven, op slootexpeditie, varen met een kano en survivallen. De Lammetjesdag van Vockestaert Midden-Delfland is een leuk paasuitje voor het hele gezin. Data: maandag 28 maart Locatie: Woudweg 26, Schiedam Info: www.vockestaert.nl

Foto: Jeannemieke Hectors

Dierenmanieren

TIP:

ebsite Via de w gangse kun je to met € 5,kaarten open! korting k

Ontdek elke keer een ander dier in het parcours Dierenmanieren. Kinderen leren hier meer over dieren en hun gewoontes. Een ree is bijvoorbeeld heel goed in verstoppertje spelen en een eekhoorn kan goed balanceren. De boswachter geeft een set opdrachtkaarten die je moet uitvoeren om het parcours af te leggen.

LENTE IN HET LAND VAN OOIT

Leerzame boerderij

Wil je leren hoe het eraan toegaat op een echt veeteeltbedrijf? Informatieboerderij Zorgvrij lijkt qua naam misschien op een zorgboerderij, maar niets is minder waar. Het is een educatief melkveebedrijf met koeien, schapen en andere boerderijdieren. Het hele jaar zijn er veel activiteiten, zoals kaasworkshops op inschrijving en een schaapscheerdag op zondag 22 mei. Kinderen kunnen ravotten in de speeltuinen, speurtochten houden en knutselen.

Data: maandag 2 mei Locatie: Planken Wambuisweg 1a, Ede Info: www.natuurmonumenten.nl

Beleef de lente bij Voorjaarsfair Lentiade! De zevende editie is in De Poort van Heusden, ook wel bekend als het Land van Ooit. Lentiade vult het verlaten pretpark met foodtrucks en allerlei verkoopkraampjes. Ook livemuziek, roofvogeldemonstraties en ridders te paard zijn present. Foto: Natuurmonumenten /Janko van Beek

Data: zaterdag 16 april en zondag 17 april Locatie: Poort van Heusden aan de Kasteellaan in Nieuwkuijk Info: www.lentiade.nl

LOGEREN BIJ DE BOER Ga op bezoek bij de boer en slaap op zijn terrein. Een ideaal weekendje weg voor kampeerliefhebbers! Op de website zie je bij welke boerderijen je kunt overnachten. Data: hele jaar door Locatie: verschillende locaties door heel Nederland Info: www.farmcamps.nl

Buitengewone Beesten

Data: hele jaar door Locatie: Genieweg 50, Velsen-Zuid Info: www.informatieboerderijzorgvrij.nl

Een lijger, een varken met één oog, een Siamese krokodil en een albinowalvis – bij de familievoorstelling Buitengewone Beesten, Raar maar Waar in Natura Docet Wonderryck Twente kom je ze allemaal tegen. Buitengewone Beesten laat je verwonderen over vreemde natuurcreaties, die soms door het ingrijpen van de mens tot stand zijn gekomen. Kinderen kunnen op onderzoek uit en dieren tekenen tijdens verschillende workshops. Data: tot en met vrijdag 30 september Locatie: Oldenzaalsestraat 39, Denekamp Info: www.wonderryck.nl


ZE HOUDEN VAN ETEN, MAAR DAN WEL EEN BEETJE DOORDACHT. DEZE FOODBLOGGERS STOPPEN NIET ACHTELOOS IETS IN HUN MOND. ZE DENKEN EROVER NA, SCHRIJVEN EN VLOGGEN EROVER – IEDER OP Z’N EIGEN MANIER. Tekst: Peter Knieriem

Foto: Sven ter Heide

8 KOE


“Ik wil mijn lezers behoeden voor stomme fouten” Zo’n 250.000 bezoekers gaan elke maand naar de website van Daisy Oppelaar, voor verantwoorde recepten, eettips, maar ook voor yoga- en sportoefeningen. Daisy combineert op haar website gezond eten met een gezonde levensstijl. Maar een healthfreak wil ze zichzelf absoluut niet noemen. “Ik eet niet vegan of raw en een bitterbal of glas wijn in het weekend gaat er bij mij ook wel in. Als je zo’n tachtig procent van de week gezond eet en leeft, kun je de overige twintig procent best wel wat minder op je voeding letten zonder dat het gevolgen heeft. Ilovehealth is dus geen hardcore healthy blog. Het is simpel en behapbaar. De ingrediënten van mijn recepten zijn gewoon bij de supermarkt te krijgen.” Op de blog van Jelmer de Boer vind je geen top vijf van favoriete smoothies of een heilzaam recept voor spinaziedetoxsoep. Wél laat Jelmer zien hoe je een Rolo-taart in elkaar flanst, of hoe Bugles en witte chocolade een bijzonder huwelijk met elkaar

aangaan. Nee, een keukenprins is deze dwarse scribent niet bepaald, maar hij is wel degelijk bewust bezig met eten en gezondheid. In kritische stukken maakt hij korte metten met eetmythes. Jelmer richt zijn pijlen op suikervrij eten (“Suikervrij eten is voor debielen”) en onzindiëten (“12x verrassende onzin op Styletoday.nl die je totaal niet helpt met afvallen”). “Ik vind het gevaarlijk dat mensen zónder verstand van zaken wel adviezen gaan geven. En die adviezen worden dan vervolgens wel klakkeloos opgevolgd”, vertelt Jelmer. “Ik wil mijn lezers behoeden voor stomme fouten. Er wordt bijvoorbeeld gezegd dat water met een schijfje citroen ‘s ochtends de spijsvertering op gang brengt. Alsof spijsvertering iets is wat je aan of uit kunt zetten! Onzin dus.” Op de website van Claartje Schröder valt te lezen: “Ik ben flexitariër, maar haat dat woord, eet elke dag chocola en pindakaas, omdat ik denk dat ik anders doodga, en droom ‘s nachts van gepocheerde eitjes. Ik denk altijd aan eten en ben altijd aan het eten. Tenzij ik een marathon ren.” Op haar blog staan veel gezonde en bijzonder smakelijke gerechten die ook iedereen kan maken. “Ik plaats daarom liever geen recepten waar je twintig ingrediënten voor nodig hebt, die je bij allemaal verschillende speciaalzaken moet halen, maar recepten die in principe voor iedereen haalbaar zijn. Ook deel ik niet alleen

NAAM: DAISY OPPELAAR (29) WEBSITE: WWW.ILOVEHEALTH.NL VOEDSELFILOSOFIE: “ETEN MOET VOORAL LEUK, LEKKER EN GEZOND ZIJN.” FAVORIETE GERECHT: “POMPOENLASAGNE. HET IS LASAGNE, MAAR DAN DE GEZONDE VERSIE, MET ZELFGEMAAKTE SAUS, SPELTPASTA EN HÜTTENKÄSE.”

Foto: Joshua Rood

VOEDSELTREND: ‘SUSTAINABLE DIET’ De laatste jaren zijn voedselproducenten zich bewuster van de balans tussen gezonde voeding, die daarnaast het milieu niet te veel belast. Een sustainable diet noemen we dat. Veel voedselproducenten proberen duurzamer te produceren zónder dat de voedingswaarde verloren gaat. “Bij FrieslandCampina doen we dat van gras tot glas”, vertelt wetenschapper Jan Steijns. “Dat betekent dat je naar het gebruik van het land kijkt, de CO2-uitstoot en de voeding van de koeien. Dat het krachtvoer op een duurzame manier wordt geproduceerd. Tegelijkertijd wil je natuurlijk wél dat het product gezond blijft en genoeg vitaminen en mineralen bevat. We hebben daar al heel veel stappen in genomen. Het is ook essentieel dat we dat doen: in 2050 wonen er tenslotte zo’n tien miljard mensen op de wereld. Die moeten allemaal te eten hebben, maar wél gezond.”

KOE 9


NAAM: JELMER DE BOER (29) WEBSITE: WWW.JELMERDEBOER.NL VOEDSELFILOSOFIE: “GEEN TROEP! WANT DAAR KOMT GEZOND EN VERSTANDIG ETEN OP NEER.” FAVORIETE GERECHT: “VEZELRIJKE KWARKTAART, NIET SPANNEND EN SEXY, MAAR IEDEREEN MAAKT ‘M!”

recepten voor supergezonde groene smoothies, maar gooi ik er ook weleens een brownie met Nutella tussendoor. Binnen een écht gezond voedingspatroon is namelijk ook ruimte voor ongezonde lekkernijen. Het moet wel leuk blijven, tenslotte!” FASCINATIE Een fascinatie voor voeding en gezondheid, dát is wat deze bloggers bindt. Bij Daisy begon haar interesse in eten en gezondheid door haar ziekte. “Ik heb sinds mijn zestiende het prikkelbaredarmsyndroom. Dat betekende ziekenhuis in, ziekenhuis uit. Medicijnen. Maar die hielpen allemaal niet. Doordat ik echter mijn voedingspatroon ging aanpassen, zijn tachtig tot negentig procent van mijn klachten verdwenen.” “Ik werkte als personal trainer”, vertelt Jelmer. “Vragen die ik kreeg, ben ik op een gegeven moment op mijn website gaan zetten zodat iedereen ze kon lezen. Daar zijn later stukjes bijgekomen over voeding. Inmiddels staan op mijn blog niet echt meer adviezen, maar meer beschouwende stukjes die je aan het denken zetten.” Claartje: “Eigenlijk ben ik altijd geïnteresseerd geweest in voeding, omdat je gewoonweg lekkerder in je vel zit, zowel fysiek als mentaal, als je goed voor je lichaam zorgt. Twee jaar geleden besloot ik daar werk van te maken en ben een foodblog begonnen. Vriendinnen vroegen mij vaak om recepten en ik merkte dat het voor mij heel makkelijk is om steeds nieuwe dingen te bedenken. Omdat ik ook veel vragen kreeg over sporten en mijn favoriete work-outs, deel ik sinds dit jaar ook artikelen met sporttips en video’s waarin ik yoga- of pilatesoefeningen voordoe.” ENERGIEBALANS Bewust eten kan je dus helpen om je gezonder te voelen. Ook als je niet ziek bent. Daisy: “Mensen zeggen vaak dat ze zich prima voelen terwijl ze leven op croissants en Red Bull. Dat kan, maar ze weten niet hoe ze zich voelen als ze écht gezond gaan leven en eten. Een nieuwe lifestyle moet je trouwens niet zien als een dieet, maar je moet denken: dit wil ik graag, want ik word er gezonder door.” “Je kunt het meeste gewoon logisch beredeneren”, vindt Jelmer. “Het is eigenlijk heel simpel: als er meer ingaat dan er uitkomt, dan kom je dus aan. Met andere woorden: als je evenveel calorieën inneemt als dat je verbrandt, dan kom je niet aan. Mijn streven is dat iedereen die energiebalans snapt. Natuurlijk is het verstandiger om veel groente en fruit te eten, maar uiteindelijk gaat het niet om de details, maar om de grote lijnen. Je moet gewoon minder eten om af te vallen.” 10 KOE


KOE 11


“Mensen zijn bewuster bezig met voeding”

12 KOE


ONTWIKKELING Superfoods, sustainable diets, hi-tech cooking – de voedingswereld is voortdurend in ontwikkeling. Vooral de laatste jaren volgen voedseltrends elkaar in rap tempo op. Wat zijn volgens deze bloggers de belangrijkste ontwikkelingen? Jelmer: “Mensen zijn bewuster bezig met voeding. Ze willen weten wat ze eten. Ook lokale producten worden populairder.” “Steeds meer mensen denken na over waar hun voeding vandaan komt en hoe die geproduceerd wordt. Een goede ontwikkeling!”

“Een jaar geleden was het extremer”, vindt Daisy. “Nu is er meer common sense. Over superfoods (voedsel met een hoog gehalte aan goede voedingsstoffen en antioxidanten, die allerlei positieve effecten hebben op de gezondheid, red.) bijvoorbeeld. Mensen realiseren zich nu dat veel gezonde voeding ook prima in de supermarkt te krijgen is. Superfoods blijken niet de heilige graal.” Claartje: “Onze eigen boerenkool is ook knettergezond en hoeft niet de halve wereld overgevlogen te worden. Kijk eens wat ons eigen land te bieden heeft. Wist je bijvoorbeeld dat brandnetel heel gezond is, en gewoon gratis te plukken in Nederland? Ik ben van plan om binnenkort een quiche met brandnetel te maken!” EIGEN TWIST De pennen van deze food fanatics zijn nog lang niet opgedroogd. Niet alleen op internet blijven ze zich roeren; Daisy heeft vorig jaar een I Love Health-boek uitgebracht, maar ze wil méér. “Mijn plannen voor de toekomst? Ik wil mijn naam wel verbinden aan een horecaconcept of gezonde I Love Healthvakanties naar Bali organiseren.” Ook Jelmer heeft zijn woorden inmiddels aan het papier toevertrouwd. Een eerste boek in print komt binnenkort uit. En ook daarin zal hij geen blad voor de mond nemen. “Pangafilet, daarover wordt veel gezeurd. Veel mensen vinden het een goedkoop en marginaal product, maar blijkbaar voldoet het aan een bepaalde behoefte. Die producent gaat die vis echt niet maken als niemand ‘m koopt. Met het vingertje wijzen, vind ik echt een teken van zwakte.” Claartje blijft voorlopig vrolijk doorbloggen. Recepten, sportoefeningen, dieettips – het blijft maar komen. Ze reist de hele planeet af op zoek naar inspiratie. “Ik proef de gekste dingen overal ter wereld en probeer daar vervolgens mijn eigen twist aan te geven. Het makkelijke aan recepten bedenken, is dat je altijd alle kanten op kunt. Alles kan, alles mag!”

NAAM: CLAARTJE SCHRÖDER (28) WEBSITE: WWW.FOODNESS.NL VOEDSELFILOSOFIE: “GEZOND LEVEN EN ETEN HOEFT HELEMAAL NIET MOEILIJK TE ZIJN: ALS IK HET KAN, KUN JIJ HET OOK!” FAVORIETE GERECHT: “MIJN MUG CAKE VAN HAVERMOUT, BANAAN EN EI. MET DEZE DRIE BASISINGREDIËNTEN HEB JE BINNEN EEN MINUUT EEN GEZOND ONTBIJT EN JE KUNT EINDELOOS VARIËREN MET TOPPINGS EN EXTRA’S.”

‘FOOD WASTE’ We gooien ongeveer een vijfde van al ons voedsel weg. Doodzonde natuurlijk en ook nog eens slecht voor het milieu. Vijf tips om food waste tegen te gaan: 1. Blijf je boerenverstand gebruiken. Als een product over de houdbaarheidsdatum is, wil dat niet zeggen dat het niet meer geconsumeerd kan worden. Je hebt een neus, gebruik die dan ook. Als iets bedorven is, ruik je dat meteen. 2. Eet bewuster, minder en gevarieerder. Kijk naar wat het Voedingscentrum adviseert. 3. Kijk wat je nog in de koelkast hebt liggen vóórdat je boodschappen doet. Vaak kun je van restjes nog prima een lekkere maaltijd maken. 4. Eten over? Geef het aan iemand anders. Op een website als Foodsharing.nl kun je aanbieden wat je over hebt – van coffeepads tot risotto. 5. Bewaar je eten op de juiste plek. Brood en aardappelen horen bijvoorbeeld niet in de koelkast. Daar drogen ze van uit. Op de website van het Voedingscentrum staan tips hoe je voedsel het beste kunt bewaren.

KOE 13


Samenstelling: Claire Dazert

Eropuit

DUIZEND DINGENDOEK Voor een picknick of strandbezoek, afmetingen: 100 x 180 cm, € 12,50 www.rozenkelim.nl

OF JE NU VOOR EEN DAGJE STRAND KIEST OF VOOR EEN MIDDAG IN HET BOS – MET DEZE ITEMS WORDT ELK UITJE EEN FEEST.

STOP MAAR VOL Fietstas van stevige stof, afmetingen: 32 x 16 cm, € 39,95 www.newlooxs.nl

KLIK, KOFFIE! Koffiemok voor de hobbyfotograaf. € 24,95 Thumbsup via www.fonq.nl

SINGING IN THE RAIN Doorzichtige paraplu met stadstafereel, € 42,95 Lulu Guinness via www.hipinderegen.nl

LENTE OM JE NEK Verkrijgbaar in héél veel prints en kleuren, € 59,95 www.pom-amsterdam.nl

ZET HET OP EEN LOPEN

VOGELBEL Grote fietsbel met vogelprint, € 12,99 www.basil.nl

Instapschoen in lichte kleuren, € 69,95 www.bugatti-shoes.com

KIJK UIT OF IK SCHIET! Leer in een paar stappen fotograferen, € 19,95 Shoot via www.dewereldvansnor.nl

THAT’S SO CHEESY Outdoor kaasfondueset, € 46,55 Boska via www.fonq.nl 14 KOE

STEVIG DOORTRAPPEN Vrouwenfiets, in verschillende kleurcombinaties verkrijgbaar, € 789,- www.vanmoof.com


ZOALS DIE VAN OMA

In de

Ouderwetse pannenlappen, € 29,90 per 2 www.rice.dk

keuken STA JE GRAAG UREN IN DE KEUKEN, OF BEN JE MEER VAN LEKKER MAKKELIJK? WAT JE OOK OP TAFEL TOVERT, MET DEZE SPULLETJES WORDT HET ALTIJD EEN SUCCES!

KEUKENHULPJE

EYECATCHER

Bewaar afgesneden groentes langer in deze siliconen wrap, € 17,95 per 4 Foodhuggers via www.babongoshop.nl

Mooie schaal voor salades of brood, € 76,- Marimekko via www.buitendelijntjes.com

MAKKELIJKER KAN NIET Met heel veel toegankelijke recepten, € 24,95 Easy Peasy Family via www.fontaineuitgevers.nl

STAPELTJE LENTE Milieuvriendelijke pannen, vanaf € 32,95 Reiss via www.greenjump.nl

LEPEL OF LIKKER? Voor dat laatste restje vla, € 6,50 www.rice.dk

ALLE KRUIDEN VERZAMELEN

GRILLIG BESTEK Slabestek van beukenhout, € 8,95 www.designxambacht.nl

INGEBLIKT

Flacon om kruiden of thee in te bewaren, € 34,95 per stuk Urbandature via www.fonq.nl

Blik met grappige tekst, € 9,95 Dutch Rose via www.wehkamp.nl

VAN NEDERLANDSE BOMEN Houten snijplank, lengte 60 of 80 cm, vanaf € 39,- Hollands Hout via www.bowls-dishes.com

KOE 15


Voor de WAT DOET DE KOE? Voor de dreumes die nog niet kan lopen, € 52,95 I’m Toy via www.kabouterhof.nl

kids

EVEN DIE TABLET AAN DE KANT EN DE TV UIT. LAAT DIE FANTASIE MAAR DE VRIJE LOOP MET DEZE LEUKE SPULLETJES VOOR KINDEREN!

STREEPJE VOOR T-shirt met lange mouwen voor meisjes, € 13,99 www.wefashion.com

HIP NAAR GYM Tasje met konijnenprint, € 14,- Ferm Living via www.klevering.nl

ROCK‘N-ROLL Deegroller met retroprintje, € 4,12 thedottydoughfactory.com

YO YO! Houten jojo met diameter van 5,5 cm, € 1,95 www.dille-kamille.nl

OPVOUWBAAR MONSTER Luistert naar de naam Flatout Frankie, € 19,90 (exclusief steel) via www.thuuz.nl

EN… ONTSPAN! Leer samen met je kind ontspannen, € 14,95 Relaxklets! via www.gezinnig.nl

JOEHOE! IK WIL EEN KOE Auteur Angelique van Dam is een grote koeienfan en debuteert met dit leuke kinderboek Joehoe! Ik wil een koe. Laura wil zo graag een koe dat ze de meest rare dingen gaat doen. Benieuwd naar haar avonturen? KOE verloot 3 exemplaren van het boek. Mail voor 1 juni 2016 je gegevens naar koe@bcm.nl o.v.v. ‘Ik wil een koe’. € 14,99 www.uitgeverijmoon.nl ISBN 9789048831838

OPGERUIMD STAAT NETJES Kleed en tas in één, met diameter van 140 cm, € 37,- Play&Go via www.grasonderjevoeten.nl


Voor de

PUDDINGLAMPJES Gipsen lampjes in de vorm van een pudding, € 65,- per stuk, www.gwennieslab.nl

CIRCUSLETTER RETRO PAS OP: VAN DEZE SPULLETJES WORD JE SERIEUS HEBBERIG!

Ook verkrijgbaar in een A en T, € 42,95 Villa Kaatje via www.villameliefste.nl

VOOR EEN ZACHT VELLETJE Organic verzorgingsset, € 18,www.madaracosmetics.nl

IK ZIE STERRETJES Kleine clutch van het zachtste leer, € 19,95 www.jeebags.com

NIET VOOR DE POES Sierbord met een diameter 11 cm, € 8,www.maryandyve.com

DOE-HET-ZELF Borduur je eigen ketting, € 17,05 redgatestitchery.etsy.com

LENTE IN PARIJS Natuurlijke, geparfumeerde zeep, € 9,90 MiloMill via www.besopure.nl

VAN VROEGER Tasjes gemaakt van vintage stoffen*, vanaf € 17,90 www.ellaosix.etsy.com *patroon kan door vintage stof afwijken

VROLIJKE BOEL Met 20 lampjes per slinger, € 3,www.hema.nl

RADIO KLASSIEK Retro radio met Bluetooth, € 55,70 Köning via www.bol.com KOE 17


DEZE BOEREN STAAN VROEG OP, MELKEN HUN DIEREN EN VERKOPEN ZUIVELPRODUCTEN. EEN NORMAAL BOERENBEDRIJF, ZOU JE DENKEN. MAAR: HUN STALLEN ZIJN NIET GEVULD MET KOEIEN, MAAR MET WEL HEEL BIJZONDER MELKVEE! Tekst: Margot Eggenhuizen Fotografie: Kim Balster

4x bijzonder melkvee

KOPJE

?


WIE: LINDA BEKKERS (29) WAT: KAMELENMELKERIJ HOEVEEL DIEREN: 92 WAAR: BERLICUM INFO: WWW.KAMELENMELK.NL “‘Dat is toch een dromedaris?’, is de eerste vraag die vrijwel alle bezoekers stellen. Dat klopt, onze kamelen hebben één bult, dus dan heten ze in Europa officieel dromedaris. Maar in de rest van de wereld gebruiken ze alleen het woord kameel. Dat houden wij ook maar aan, want onze melkproducten gaan de hele wereld over. Nog steeds zijn we de enige kamelenmelkerij in Europa. Frank Smits is de melkerij tien jaar geleden gestart toen hij nog studeerde. Hij vroeg de gemeente of hij op een stukje grond naast zijn studentenflat drie Spaanse kamelen mocht neerzetten. Die ambtenaren dachten dat ze in de maling werden genomen, maar Frank meende het serieus: hij wilde écht kamelenboer worden. Niet veel later huurde hij een stal met ruimte om de kamelen te melken. Vaak stopten fietsers bij het hek en vroegen of ze even mochten komen kijken. Dat doen we nu nog steeds: we geven veel rondleidingen en zelfs kamelensafari’s.

“Als ze geen zin hebben, gebeurt er niks” Dan mag je ook even op een kameel zitten, maar dat gaat niet altijd vanzelf. Ze kunnen enorm eigenwijs zijn, dus als ze geen zin hebben, dan gebeurt er helemaal niks! Dat geldt ook voor het melken: de kamelen bepalen hier zelf hoeveel ze geven. Grappig hoe ze alles in de hand houden, zelfs tot hun bevalling aan toe. In de woestijn vriest het ’s nachts vaak, dus een kameel bevalt altijd overdag, ook hier in Brabant. Het Nederlandse weer kunnen ze goed hebben, in de woestijn zijn de temperaturen extremer. Kamelen hebben alleen een grote hekel aan regen, dan komen ze meteen naar binnen. Tja, soms zijn het wel een beetje diva’s.”

KOE 19


WIE: ARJAN SWINKELS (36) WAT: WATERBUFFELMELKERIJ HOEVEEL DIEREN: 39 WAAR: SON EN BREUGEL INFO: WWW.DESTOERDERIJ.NL “Bij waterbuffels duikt bij veel mensen het beeld op van Azië, van buffels die door de rijstvelden ploegen. Dat klopt, maar wist je dat ze lang geleden ook in Nederland te vinden waren? Er is in Gelderland een fossiel gevonden, dus voor de ijstijd liepen waterbuffels hier gewoon rond. Het zijn eigenlijk inheemse dieren. Toen ik ze voor het eerst zag, vond ik het meteen ruige beesten. Waterbuffels zijn qua uiterlijk de Harley Davidsons onder de runderen, met hun hoorns, hun robuuste lijven en ze zijn nooit ziek. En ze lopen hier het hele jaar door met z’n allen buiten, het zijn echt stoere allweathertypes. Maar ze zijn ook heel vriendelijk en nieuwsgierig, en houden ervan om geknuffeld te worden. En waterbuffels zijn stressgevoelig, zeker als er iets gebeurt wat niet in hun planning past. Ik ben bijvoorbeeld de enige die ze mag melken, dus een vakantie of een been breken zit er voor mij niet in. Maar ik neem het voor lief, want als je eenmaal de waterbuffel kent, wil je geen andere dieren meer.

“Het zijn de Harley Davidsons onder de runderen” We hebben jarenlang koeien gehad, tot het familiebedrijf stopte. Zes jaar geleden heb ik het weer opgepakt en zocht ik een alternatief voor koeien. Die geven weliswaar meer melk en zijn makkelijker om mee te werken, maar waterbuffels vind ik veel leuker. Ze hebben meer karakter. Er is ook nog van alles te doen met de romige melk. We laten er nu al ijs en yoghurt van maken, van die dikke yoghurt die je bijna met mes en vork moet eten. Maar ik zou ook graag buffelmozzarella willen maken, zoals de Italianen doen. Dat is alleen een ingewikkeld en geheim proces, dus misschien moet ik maar eens naar Italië toe om van een oude Italiaan met snor het vak te leren.”

20 KOE


WIE: CARLA VAN DE LAAR (48) WAT: PAARDENMELKERIJ HOEVEEL DIEREN: 120 WAAR: ZEELAND (NB) INFO: WWW.PAARDENMELK.NL “Koeienmelk drinken we klakkeloos, maar paardenmelk vinden veel mensen gek. Hier in Nederland dan, want in bijvoorbeeld Mongolië is de nationale drank gemaakt van paardenmelk. Daar léven ze echt met de paardjes. Behalve dat de melk hen energie geeft, is de bereiding een traditie. Het heeft bijna iets spiritueels. Hier ligt de nadruk vooral op de gezondheidsvoordelen. Van de melk, maar we maken er bijvoorbeeld ook cosmetica van. Een keer hebben we in het blad Story gestaan, in de rubriek ‘Schrijf het aan Mona’, en toen kregen we - in die tijd was er nog geen e-mail - postzakken vol brieven van mensen met eczeem of darmproblemen die graag eens paardenmelk wilden proberen. Daarom ben ik er in 1989 ook mee begonnen, omdat ik voor mijn afstudeerscriptie in de gezondheidsvoordelen ben gedoken.

“Paardenmelk is in Mongolië een nationale drank” Ik heb toen een drachtige merrie gekocht en ben na de geboorte van het veulen als eerste in Nederland gestart met paarden melken. Het grootste verschil met koeien? Een paard heeft een heel kleine uier, dus we moeten om de 2,5 uur melken. Het gaat heel snel: binnen een paar minuutjes staat de merrie weer buiten. Alleen overdag, hoor. ’s Nachts is het de beurt aan de veulens. Ook als we op vakantie zijn, kunnen de veulens gewoon blijven drinken. Ze zijn zo vaak mogelijk bij hun moeder, want de paarden leven hier echt in een kudde, anders dan op de meeste andere paardenboerderijen, waar ze vaak individueel in een box staan. Wij houden ze meer als vee. Tot de veulens groot genoeg zijn, dan worden die verkocht voor de topsport. Elk jaar doen een paar paarden die hier zijn opgegroeid mee aan de Europese Kampioenschappen. Dan zijn we altijd erg trots!”

22 KOE


KOE 23


24 KOE


WIE: JAN WANDERS (36) WAT: BIOLOGISCHE GEITENMELKERIJ HOEVEEL DIEREN: MEER DAN 600 WAAR: HEEZE INFO: WWW.SAANENHOF.NL “Van asperges en aardbeien vinden we het normaal dat ze maar even in de winkels liggen, maar dat geitenkaas ook een seizoensproduct is, daar staan maar weinig mensen bij stil. Elk jaargetijde verandert de samenstelling van de melk en daarmee de smaak van de kaas. Geitenkaas was iets nieuws in Nederland toen mijn vader in 1979 het bedrijf startte. Sommige mensen hadden het op vakantie in Frankrijk weleens geproefd, maar zo populair als nu was het toen nog niet. Inmiddels zijn onze rauwmelkse geitenkazen beroemd. Het jaarlijkse hoogtepunt is natuurlijk de eerste graskaas in de lente. De geiten eten vooral gras, klaver en luzerne van ons eigen land. Voor de dieren is de eerste weidegang altijd een groot feest, dan zie je ze fanatiek springen. Geiten zijn sowieso beweeglijk, er zit meer tempo in dan bij bijvoorbeeld koeien. En ze zijn aaibaar, nieuwsgierig en eigenwijs. En schoon: een geit ziet er altijd keurig uit en zal niet snel in de modder gaan liggen. Ze zijn ook aanhankelijk, soms lopen ze na het melken bij de uitgang weer terug naar binnen, dan willen ze gewoon bij je zijn.

“Een geit zal niet snel in de modder gaan liggen” Met ruim zeshonderd dieren is het alleen onmogelijk om met elke geit een band op te bouwen. Maar met sommige lukt dat wel, die zijn heel nieuwsgierig en komen vanzelf naar me toe als ik de stal instap. Voor die geiten bedenken de kinderen dan een naam. Zo heeft mijn zoon Luuk een van de geiten naar zichzelf vernoemd. Twee bokjes, die altijd bij elkaar lopen, deden de kinderen blijkbaar denken aan een tweeling op school, want die hebben nu dezelfde namen.”

KOE 25


ZÓ LEUK IS

BUITEN SPORTEN Van boomklimmen tot yoga op de boerderij

NIETS FIJNER DAN DE NATUUR INGAAN ALS HET ZONNETJE SCHIJNT. OM TE ONTSPANNEN OF OM JUIST EXTRA TE BEWEGEN. STEEDS MEER SPORTCLUBS VERPLAATSEN HUN TRAININGEN NAAR BUITEN EN OOK NIEUWE BUITENSPORTEN DUIKEN OP. ZOWEL IN DE MODDER ALS IN EEN BOOMTOP! Tekst: Margot Eggenhuizen

26 KOE


Foto: Corbis / Hollandse Hoogte


VOEDING VOOR JE SPIEREN Als je een paar keer per week sport, kun je je lichaam een beetje helpen door de juiste voeding te kiezen. Sportdiëtiste Janneke Pieterson (www.sportkeuken.com): “Gezonde voeding is altijd belangrijk, maar helemaal voor sporters. Het gaat dan ook om de timing: je spieren hebben na afloop eiwitten nodig om te herstellen. Veel sporters eten dan een kom kwark of yoghurt. 200 gram magere kwark is bijvoorbeeld al voldoende om spierpijn te voorkomen. Ook chocomel is onder sporters een populaire hersteldrank door de goede verhouding koolhydraten en eiwitten. Alleen zitten daar weer meer calorieën in, dus sport je om af te vallen, dan is kwark of yoghurt na afloop een betere keuze. Of kies voor de magere variant van chocomel.”

Loop je op straat, dan zie je clubjes kletsend voorbij joggen of in het park yogaën. De sportbonden merken het ook: we bewegen steeds vaker in de natuur. Talloze onderzoeken zijn er gedaan naar de voordelen van buiten bewegen en de uitkomsten zijn positief: sporters in de openlucht voelen zich - vergeleken met binnensporters - energieker en minder gestrest. En ook opvallend: de eerste vijf minuten bewegen tussen het groen blijken het grootste effect te hebben op je humeur. Een paar stappen buiten brengen je dus meteen in een goede bui! DERDE LOOPGOLF Eén van de snelst groeiende sporten van het afgelopen jaar is volgens sportorganisatie NOC*NSF een buitenactiviteit:

wandelen. Deze sport kun je gemakkelijk op eigen houtje beoefenen, maar nog steeds is ongeveer de helft van de Nederlandse sporters lid van een vereniging. “De clubs veranderen wel”, zegt Patrick Aris van de Atletiekunie. “We zien bijvoorbeeld steeds vaker dat fitnessclubs ook hardlooptrainingen aanbieden in de buitenlucht.” Volgens Patrick zitten we momenteel in een ‘derde loopgolf’: na pieken in de jaren tachtig en eind jaren negentig trekken we opnieuw massaal onze hardloopschoenen aan. Zo’n twee miljoen Nederlanders rennen regelmatig buiten een rondje. Alleen, maar ook in groepen. Het tempo is daarbij de laatste jaren omlaag gegaan, vertelt hij. “Voorheen was hardlopen een prestatiesport, nu gaat het veel mensen meer om het lekker bewegen en kletsen onderweg.”

Heb je een extra zetje nodig, dan krijgt de gratis app Fundrunner je misschien in beweging. Laat je rondje (hard)lopen, fietsen of de hond uitlaten sponsoren voor een goed doel.


vooral om het plezier. Er staat niemand in je oor te schreeuwen dat je iets móet doen.” Materialen heb je er niet voor nodig, alleen de natuur. “We gebruiken wat we onderweg tegenkomen, zoals een boomstronk om mee te touwtrekken of een steen om te sjouwen. Maar het kan ook minder extreem: ook door te wandelen en af en toe een takje op te pakken, zet je je hele lichaam aan het werk.” DOOR DE MODDER Bij de fanatieke hardlopers is trailrunning populair, waarbij je het asfalt gedag zegt en juist over de kleine bos- en duinpaadjes loopt, met rotsen, beken en hoogteverschillen als natuurlijke hindernissen. Dat we dol zijn op hindernissen blijkt ook uit de populariteit van obstacle runs en mud runs. Tijdens zo’n dag werken honderden mensen zich al rennend, kruipend en klauterend in het zweet, soms in de modder. “Rennen in de modder is veel zwaarder dan op asfalt. Daardoor heb je echt het gevoel dat je leeft”, vertelt sportinstructeur en oud-militair Teun van der Klis. Met zijn bedrijf NatuurlijkSportief geeft hij onder meer les in een extreme vorm van buitensport: beasting. “Volwassenen gaan eigenlijk terug naar wat ze als kind leuk vonden om te doen: in plassen springen, met elkaar stoeien, tikkertje spelen”, vertelt hij. “Het draait

DAG BLESSURES! Met deze tips voorkom je blessureleed: • Pas de belasting van je training altijd aan op je fitheid, zeker als je net begint met sporten. • Trainen met een app is leuk en motiverend, maar blijf tijdens het sporten ook naar je lichaam luisteren. • Begin je training altijd met een warming-up: loop rustig in en doe daarna rekoefeningen. Sluit je sportsessie af met een coolingdown, waarbij je rustig uitloopt en ook weer rekoefeningen doet. • Zijn je hardloopschoenen al wat ouder? Controleer dan of de schokdemping en steun nog wel voldoende zijn. • Trek sportkleding aan die goed ademt, dus die zorgt voor een goede vocht- en temperatuurregeling. Meer info: www.voorkomblessures.nl

VOGELTJE VAN DE GROND Ook andere sporten maken gebruik van de natuur en gaan volledig back to basics. Maike van der Linden van The Treeclimbing Company geeft les in boomklimmen. “Normaal sta je op de grond naar een boom te kijken, maar door erin te klimmen, verandert je perspectief. Je krijgt dan echt ontzag voor zo’n boom en je voelt je als een vogeltje van de grond”, vertelt ze. In Amerika vroegen klimmers zich af wat ze nog meer konden doen met bomen en klimlijnen. Het experimenteren leverde een nieuwe sport op: slacklinen. “Je spant de lijn dan tussen twee bomen. In het begin beweegt die verende band alle kanten op”, vertelt instructeur Jonas Konijnenberg van Slacktivity. “Het is vervolgens de kunst om de rust te vinden om je te focussen. En dan gebeurt er iets bijzonders: door die focus word je je heel erg bewust van de natuur om je heen.” Jonas spant zijn lijn inmiddels in heel Europa tussen boomtoppen en over meren, maar beginners raadt hij aan om met een korte band te starten. “Bijvoorbeeld vijf meter tussen twee bomen in je tuin of in het park. Het balanceren leer je snel. Door goed op je lichaamshouding en je evenwicht te letten, voelt het alsof je zwemt op de zwaartekracht.” YOGA OP DE BOERDERIJ Wil je nog meer van de natuur om je heen in je opnemen tijdens het sporten, dan is buitenyoga ideaal. Docente Loes Emmerink geeft haar lessen vaak in een Zevenaars park, in alle seizoenen. “In de natuur ontspan je vanzelf al meer, dus dat is een goed begin van de les”, legt ze uit. Ook op andere plekken in het land kun je terecht voor buitenyoga: op het strand, in het bos en zelfs op de boerderij. Zo kun je op boerderij Landzicht in Velserbroek bij mooi weer lessen volgen in de yogatuin. Of anders in de voormalige koeienstal, met zicht naar buiten door de originele stalraampjes! KOE 29


Geen dag hetzelfde Leven op het platteland:

IS HET LEVEN OP HET PLATTELAND NOU ECHT ZOVEEL ANDERS DAN IN EEN STAD? KOE GING OP ZOEK NAAR MENSEN DIE VERHUISDEN VAN DE STAD NAAR DE NATUUR. MOESTEN ZE ERG WENNEN? OOK SPRAKEN WE EEN BOERENGEZIN DAT AL GENERATIES LANG OP EEN BOERDERIJ WOONT. “DE RUST EN RUIMTE VAN DE WEILANDEN GAAN NOOIT VERVELEN.” Tekst: Marte van Santen ~ Fotografie: Bas Jongerius


FREELANCE JOURNALISTE MAARTJE DE GRUYTER (43) KOCHT SAMEN MET HAAR VRIEND REINIER (45) VIER JAAR GELEDEN EEN VRIJSTAANDE BOERDERIJ MET 3400 M2 GROND IN DE ACHTERHOEK. “Toen we voor het eerst het doodlopende laantje naar het huis inreden, was ik eigenlijk al verkocht. Het is zo’n prachtige, magische plek. Ik voelde een diepe rust in me opkomen. Hier moet ik wonen, dacht ik. Dat de boerderij veel verder van de snelweg ligt dan me aanvankelijk handig leek, deed opeens niet meer ter zake. Het hondje en de poezen van de vorige bewoners kregen we er gratis bij. We kwamen van een bovenwoning in de Amsterdamse Pijp. ‘Dan moet je zeker wel erg wennen’, zeiden mensen. Totaal niet dus, het voelde gelijk vertrouwd aan. We zochten meer ruimte, in ons huis en om ons heen. Wat ik niet had verwacht, was dat ik er zoveel ruimte in mijn hoofd bij zou krijgen. Ik voel me hier rustiger, dichterbij mezelf. De vrijheid die ik nog elke dag op het platteland ervaar, is moeilijk in woorden uit te drukken. We hebben een moestuin, een kas, fruit- en notenbomen en kippen. Zelfvoorzienend leven vergt veel tijd, maar wij komen een heel eind met onze eigen oogst. Geweldig om het huis te verwarmen met houtkachels en onze eigen groenten, chutney en jam te eten. Het voelt als een grote rijkdom dat wij dit allemaal kunnen delen met onze vrienden en met de gasten in het vakantiehuisje op ons erf. Reinier is hier helemaal opgebloeid. Hij verbouwt de boerderij en runt de vakantiewoning. Ik werk vanuit huis als journaliste. We zijn dus vaak dag en nacht bij elkaar. Gelukkig is het hier zo groot dat we elkaar soms kwijt zijn! Op deze manier leven versterkt onze relatie alleen maar. We bouwen letterlijk en figuurlijk samen iets op. Voor het eerst in mijn bestaan ben ik aan het wortelschieten. De gedachte om hier de rest van mijn leven te blijven, vind ik niet eens benauwend.” Nieuwsgierig naar de vakantiewoning van Maartje en Reinier? Kijk op www.deholskamp.nl. KOE 31


BOER GJALT MULDER (45) HEEFT EEN MELKVEEHOUDERIJ MET 75 KOEIEN IN HET FRIESE LIPPENHUIZEN. ZIJN VROUW JACQUELINE (44) WERKT VIER OCHTENDEN PER WEEK ALS ADMINISTRATIEF MEDEWERKER BIJ EEN FYSIOTHERAPIEPRAKTIJK. SAMEN HEBBEN ZE VIER KINDEREN: JORRIT JAN (19), THOMAS (17), MAJORIE (14) EN LENNART (12). Gjalt: “Ik ben in dit dorp geboren en getogen. Mijn ouders runden de boerderij voor mij en hun ouders weer dáárvoor.” Jacqueline: “Als kind zei ik al: ‘Ik wil wel een boer’. Vijftien jaar geleden hebben we het bedrijf van Gjalts ouders overgenomen. Die wonen nu nog geen kilometer verderop. Vanuit hun huis kijken ze op de boerderij uit. Zijn vader komt nog geregeld om hand-en-spandiensten te verrichten.” Gjalt: “Onze oudste moet er niet aan denken om in mijn voetsporen te treden. Veel te hard werken, vindt hij. Maar Thomas heeft het boeren in zijn bloed. Op zijn tweede liep hij al met me mee, op zijn zevende reed hij op de trekker. Als hij me opvolgt, wordt hij de vierde generatie in het familiebedrijf.” Jacqueline: “Voor onze kinderen was en is het hier een paradijs. Hutten bouwen in het hooi, slapen in onze eigen pipowagen, skelterwedstrijden houden, zwemmen in de vaart voor ons huis – wat andere kinderen op vakantie doen, is voor hen dagelijkse kost.” Gjalt: “Ook al heb ik nooit ergens anders gewoond, ik realiseer me heel goed wat een voorrecht het is om op zo’n prachtige plek te zitten. Andere mensen betalen een kapitaal voor ons uitzicht, wij krijgen het gratis bij het bedrijf.” Jacqueline: “Van de eerste aardbeien word ik elk jaar weer blij. We verbouwen onze eigen groenten. Ik maak zelf yoghurt en kwark. Na al die jaren geeft dat nog steeds voldoening.” Gjalt: “Tegelijkertijd moet je het boerenleven ook niet romantiseren. We hebben gewoon een bedrijf te runnen. Met de lage melkprijzen is dit momenteel meer een uitdaging.” Jacqueline: “Wat dat betreft erger ik me wel aan Boer zoekt vrouw. Dat programma heeft niet veel met de realiteit te maken. Het ziet er gezellig uit, al die vrouwen in hun overalls, maar tegenwoordig zijn er veel vrouwen die buiten de deur moeten werken en bijspringen als het nodig is.” Gjalt: “Desondanks zou ik niet anders willen. Als onze zoon het bedrijf overneemt, blijven we - net als mijn ouders - in de buurt.” Jacqueline: “De drukte van de stad mis ik totaal niet. Sterker nog, ik ga niet eens op zaterdag winkelen. Mij te vol. Geef mij maar de rust en ruimte van de weilanden. Die gaan nooit vervelen.”

32 KOE


KOE 33


34 KOE


ILLUSTRATRICE FRANCIEN VAN WESTERING (64), BEKEND VAN HAAR KATTENTEKENINGEN, VERHUISDE VIJFTIEN JAAR GELEDEN SAMEN MET HAAR MAN BRAM (62) VAN DE RANDSTAD NAAR EEN AFGELEGEN BOERDERIJTJE IN NOORD-NEDERLAND. “In de stad was ik nooit zo bezig met het weer of de seizoenen. Nu sta ik veel meer in contact met de natuur. Geen dag is op het platteland hetzelfde. In de lente barst het leven aan alle kanten los. Dan word ik ’s ochtends wakker met een geweldig vogelkoor. Als ik mijn hond of katten heb gekamd, leg ik hun haar buiten. De vogels vinden het heerlijk materiaal om hun nest mee te bekleden. ’s Zomers zit ik zoveel mogelijk met mijn handen in de aarde. Niets beters voor mijn drukke hoofd. Ik kijk hoe de planten groeien en geef de larven van de meikevers aan mijn kippen. Wat een luxe om eigen kipjes te hebben die gezellig om me heen scharrelen en de lekkerste eitjes van de wereld leggen. Wanneer de mais eind september wordt geoogst, begint voor mij de herfst. De kleuren zijn prachtig en het licht is goudkleurig. In de winter slaapt de natuur en is het tijd om van alles binnenshuis te doen. Ook heerlijk: de lucht is hier nog écht schoon en ’s nachts is het pikdonker. De paar lantaarnpalen gaan om twaalf uur uit, voor de dieren. Als ik ’s avonds laat nog een rondje met mijn hond loop, sta ik vaak tijden met mijn hoofd in mijn nek naar de overweldigende hoeveelheid sterren te kijken. Die zag ik in de stad nooit. Zelfs na vijftien jaar voelt het nog altijd of ik permanent op vakantie ben. Als je anoniem wilt leven, moet je trouwens niet buiten gaan wonen. Alle mensen in een straal van een kilometer rond mijn huis kennen me. Ik weet dat ik ze zo nodig allemaal dag en nacht kan bellen, en zij mij. Super vind ik dat. Ik ben één keer ingesneeuwd geweest. Toen kwam mijn boerenbuurman uit zichzelf met zijn tractor de oprit schoonmaken. Iedereen staat hier voor elkaar klaar, zonder opdringerig te zijn. Dat geeft een veilig en geborgen gevoel.” KOE 35


OP VERS VERSHALLEN, FOOD COURTS, MARKTPLAATSEN EN FOOD FESTIVALS SCHIETEN ALS PADDENSTOELEN UIT DE GROND. VOOR EEN LEKKERE WERELDSE MAALTIJD MET VERSE PRODUCTEN HOEF JE HELEMAAL NIET VER TE REIZEN. KOE LICHT ENKELE MARKTHALLEN EN FESTIVALS IN NEDERLAND UIT DIE JE ZEKER MOET BEZOEKEN. Tekst: Robine Roordink

EINDHOVEN Foto’s: Igor Vermeer

Eindhoven sluit aan bij de trend rondom food markets en -courts. Sinds oktober 2015 heeft de stad een eigen versmarkt. Vershal het Veem is opgezet door Stichting Trudo en zit in het Veemgebouw, de voormalige opslag van Philips. Dat geeft de hal een stoer en industrieel uiterlijk. Het pand heeft dertien verdiepingen, de vershal zit op de begane grond. Bezoekers kunnen maximaal twee uur gratis parkeren op de parkeerplaats achter het gebouw. De vershal telt vijftien ondernemers met passie en ambacht. Sommigen van hen zijn rechtstreeks van de markt geplukt! In de hal zitten zowel marktkraampjes als horecatentjes. Delen is het sleutelwoord. “Onze ondernemers werken samen. Dat is hun kracht en die van Brabant. Zo kun je bij de bakker een croissantje kopen met kaas van de kaasboer en ham van de slager, bij wijze van spreken”, zegt Sietske Aussems van Trudo. Het pand staat op het befaamde bedrijvencomplex Strijp-S, vroeger ook wel ‘Verboden Stad’ genoemd. Dit omdat het terrein 36 KOE


AMSTERDAM

alleen toegankelijk was voor werknemers. Rond 2000 vertrok Philips naar Amsterdam, waardoor het bedrijventerrein leegliep. In 2007 startte de herinrichting van de gebouwen op Strijp-S. Vershal het Veem is drieduizend vierkante meter groot en biedt ruimte aan tientallen stands. Twee derde is inmiddels gevuld. Om in de arbeidsmentaliteit van Strijp-S te blijven, zoekt Trudo nog lokale ondernemers met passie, ambacht en een vers en uniek product. “Bij ons kun je terecht voor je dagelijkse boodschappen, die je met een glimlach koopt. In Vershal het Veem zit één bakker, één notenkraam en één kaasboer. Dat is ons concept”, legt Sietske uit. Hoewel de vershal nog niet helemaal af is, zijn de plannen veelbelovend. Daarnaast is het hartstikke leuk om er als voedselliefhebber een kijkje te nemen. Wat is er zoal te vinden? Marktkramen met biologische kazen, aardappelproducten, noten, Italiaanse specialiteiten, een Turkse supermarkt en zelfs een vleesrokerij. Ook zit er een Indonesisch eettentje. Ook een groente- en fruitboer kun je hier binnenkort vinden. “We zijn nog op zoek naar een goede visboer en een slager. De gesprekken lopen”, zegt Sietske. Wat je zeker niet mag missen, is Brouwerij het Veem. Drink een flesje of een biertje uit één van de 24 tappen. Regionaal en eigen bier hebben ze ook. In Vershal het Veem zijn overal zitplekken, waar je gezellig kunt zitten en eten. Het gonst er van de energie. “Niets is verplicht, je kunt overal plaatsnemen!” Vershal het Veem, Torenallee 36, Eindhoven www.vershalhetveem.nl

Foodhallen is een moderne, hippe food court in Amsterdam-West. Eenmaal binnen lijkt het alsof je door het New Yorkse SoHo loopt. Geïnspireerd door hallen in het buitenland haalden ondernemers Chong Chu, Tsibo Lin, Zing-Kyn Cheung en Rakish Gangapersad de overdekte food markt naar Amsterdam. “We zagen hoe goed dit concept het doet in Noord- én Zuid-Europa. Ook hier slaat het aan. De eerste vier maanden was Foodhallen een hype”, zegt Chong Chu. Sinds oktober 2014 zitten de Foodhallen in de prachtige tramremise De Hallen aan het Bellamyplein. In hal drie, om precies te zijn. Het complex stamt uit 1902 en is tot 1996 gebruikt door Gemeentevervoerbedrijf Amsterdam. Daarna stond het jaren leeg. In het voorjaar van 2010 ontstond TramRemise OntwikkelingsMaatschappij (TROM) om van De Hallen een cultureel centrum te maken. Verschillende bedrijven en winkels zitten verspreid over het gebouw. Zo is er een bibliotheek, bioscoop en zelfs een hotel. Voldoende te beleven dus. In de Foodhallen staan 21 leuke stands met zelfstandige ondernemers, die de hele dag door hun beste gerechten bereiden. “Diversiteit speelt daarin de hoofdrol. Elke stand is anders”, zegt Chong. Bij Friska kun je een wrap samenstellen met een graansoortenvulling en verse groenten. Yogen Früz verkoopt biologische bevroren yoghurt. Dat bevat minder calorieën, suiker en vet dan regulier schepijs. Je kunt kiezen uit verschillende smaken, zoals aardbei en bosbes. Maak je ‘froyo’ extra speciaal door toppings of saus toe te voegen. Vegetariërs opgelet: voor vegetarische broodjes, soepen, salades, frittata’s en taarten moet je bij Greenbrothers zijn. Zij gebruiken een Nederlandse vleesvervanger. De slogan spreekt voor zich: Good food, good life. Je kunt plaatsnemen aan één van de tafels om te smullen van al dat lekkers. Chong: “De Foodhallen hebben een sociaal karakter. Je ziet dat mensen van verschillende nationaliteiten bij elkaar aanschuiven.” In de Foodhallen zijn ook vaak evenementen. Jazz Night op dinsdagavond bijvoorbeeld, of de tweewekelijkse spelletjesavond op maandag. “Zo blijven we nieuw publiek aanspreken.” Ook is er een gin-tonicbar, bierbar en gewone bar. De food court vernieuwt zich door tijdelijke pop-upstands te plaatsen. Nu staat er Chicks Love Donuts, een kraam die donuts met gefrituurde kip combineert. Over vier maanden staat er weer iets nieuws. “Over vijf of zes jaar moeten we ook nog relevant zijn. Daarom wisselen we met tijdelijke stands, maar uiteindelijk ook met vaste kraampjes.” Foodhallen, Bellamyplein 51, Amsterdam www.foodhallen.nl

“De Foodhallen hebben een sociaal karakter” KOE 37


Foto: Ossip van Duivenbode

“De geur van de hal versterkt de beleving”

Foto: Daria Scagliola & Stijn Brakkee

ROTTERDAM

Foto: Ossip van Duivenbode

38 KOE

Wie een vershal wil bezoeken, hoeft daarvoor niet naar Stockholm, Barcelona, Valencia of Kopenhagen. Sinds 2014 kun je gewoon naar Rotterdam. De Markthal is een belevenis op zich en een must voor iedere voedselliefhebber. Lekkere, verse en gezonde producten uit de hele wereld, gewoon in onze havenstad. Het gebouw ziet er spectaculair uit door zijn hoefijzervorm en enorme glaswanden. Nee, dan het interieur: de muren zijn bedekt met het 11.000 vierkante meter grote kunstwerk Hoorn des Overvloeds. Met 1600 vierkante meter aan horeca en 4600 vierkante meter aan winkelruimte is er aan keuze geen gebrek. Het ontwerp van de hal is afkomstig van architectenbureau MVRDV. Het bureau won in 2004 een prijsvraag van de gemeente Rotterdam, waarin gevraagd werd een markthal te ontwerpen en bouwen. Het resultaat mag er zijn. De Markthal staat op een historische plek, daar waar rond 1270 de eerste nederzettingen van Rotterdam zijn ontstaan. Tijdens het bouwen van de hal zijn er archeologische vondsten gedaan, zoals een boerderij uit de nederzetting Rotta. Enkele opgravingen zijn te zien in de Markthal zelf, bij de gratis toegankelijke tentoonstelling ‘De Tijdtrap’. Maar de Markthal blinkt in één ding natuurlijk écht uit: het verkopen van verse producten. Op de marktvloer staan 96 kramen vol verse vis, biologisch vlees, brood, kaas en meer. Daaromheen zitten verschillende restaurants. Jamie’s Italian van chefkok Jamie Oliver bijvoorbeeld, waar je de Italiaanse keuken op zijn manier beleeft. Brood- en zuivelstands zitten in het midden van de marktvloer, waaronder de kaaskraam van Cheese & More. Retailmanager Marc Koetsier vindt de sfeer in de Markthal uniek. “Het is hier levendig. Internationaal. De geur van de hal versterkt de beleving. Heerlijke producten uit alle hoeken van de wereld worden hier verkocht. Dat is echt bijzonder!” Van de Markthal is er geen tweede, aldus Marc. “Het is echt uniek. Soms mogen we beter beseffen hoe goed dit concept is.” Bij Cheese & More kun je ambachtelijke kaas kopen én eten. De bruine boterham met kaas is een aanrader. “Echt een topper!” Schuin tegenover Cheese & More zit De Wereld van Smaak (DWVS), een interactief podium dat vers voedsel laat zien en proeven. In de ruimte is een proefcafé, waar je de ene keer gin-tonic kunt nippen en de andere keer verse melk drinkt. Het zou zonde zijn als je niet even langsgaat tijdens een weekendje weg. Markthal, Dominee Jan Scharpstraat 298, Rotterdam www.markthal.nl


VOOR IN DE AGENDA RRROLLEND FOOD TRUCK FESTIVAL

BARREL FOOD TRUCK FEST Noord-Nederland heeft sinds vorig jaar zijn eigen food truck festival. Bij BARREL in Emmen kun je terecht voor allerlei soorten streetfood. Denk aan smoothies, burgers en churros, maar ook healthy snacks zijn verkrijgbaar. Wanneer: 25 t/m 26 juni Raadhuisplein, Emmen. Info: www.barrelfoodtruckfest.nl

Rrrollend is een breed vertegenwoordigd festival. Het staat op tientallen pleinen door heel Nederland. Houd de website in de gaten, zodat je Rrrollend bij jou in de buurt niet mist. Dat wordt seizoenen lang culinair genieten! Wanneer: van april t/m oktober is Rrrollend op verschillende locaties in heel Nederland. Kijk op de website voor alle data en locaties. Info: www.rrrollend.nl

LEPELTJE LEPELTJE

Foto: Dennis Verduin

In zeven Nederlandse steden kun je deze zomer genieten van Lepeltje Lepeltje. Onder het genot van een wijntje struinen langs food trucks met vers en ambachtelijk eten. Op de achtergrond speelt een livebandje of dj terwijl de zon onder gaat. Zie je het voor je? Wanneer: van mei t/m augustus is Lepeltje Lepeltje op verschillende locaties door het hele land. Op de website lees je meer informatie over alle data en locaties. Info: www.lepeltje-lepeltje.com

Foto: Ernie Enkelaar

Foto: Vier de liefde fotografie

ROLLENDE KEUKENS Rollende Keukens noemt zichzelf de moeder van alle food truck festivals. De Westergasfabriek wordt sinds 2012 omgetoverd tot één groot openluchtrestaurant. Van pizza tot kreeft, van burger tot bami – je kunt het zo gek niet bedenken of Rollende Keukens heeft het. Tijdens de pinkstereditie kun je maar liefst vier dagen smullen. Wanneer: 12 t/m 16 mei Westergasfabriek, Amsterdam. Info: www.rollendekeukens.amsterdam

FOOD TRUCK FESTIVAL TREK

Foto: Peter Lodder

TREK is sinds 2014 up and running. Het openluchtfestival is echt explosief gegroeid. TREK staat garant voor een gezellige middag met livemuziek, kleinkunst en heerlijk eten. Dat wordt bourgondisch genieten. Wanneer: van mei t/m september is TREK op verschillende locaties in heel Nederland. Kijk op de website voor alle data en locaties. Info: www.festival-trek.nl

KOE 39


ADVERTENTIE

Sauzen en Gezondheid Allereerst iets dat iedereen in het oog springt, maar dat vooral in de mond wordt gemerkt: niet alle sauzen zijn hetzelfde! De meeste, ongeveer 90%, van de sauzen die men in omloop kan vinden, zijn op industriële manier geproduceerd met (minstens!) 2 gescheiden verwerkingsfases. De eerste fase, die van ‘conditionering‘ (wassen, steriliseren en stabiliseren), dient om van de geoogste groenten een ‘halffabrikaat‘ te maken. Dit is gewoonlijk een zeer ingrijpende methode. Met dit halffabrikaat kan men sauzen en pastasauzen (tweede fase) maken, zonder de gecompliceerde verwerking van verse groente. Er zijn maar heel weinig producenten die hun sauzen produceren met pas geplukte groenten, zoals ze bij Fattoria La Vialla (biologisch familielandbouwbedrijf ) in Toscane doen: natuurlijk gerijpte groenten, op het juiste moment met de hand geplukt en, het allerbelangrijkste, afkomstig van biologische landbouw. Daarnaast moet men wanneer men vers fruit en groente verwerkt de kostbare eigenschappen ervan bewaren, ook tijdens de daaropvolgende fases van het schoonmaken, het koken en het inmaken. Een smakelijke, verse en

geurige saus is niet alleen lekker, maar het is een concentraat van heilzame stoffen: een goede saus is ook gezond. De sauzen die bovendien alleen met extravergine olijfolie worden bereid zijn rijker aan antioxidanten (*). Dit volgt de Toscaanse traditie en draagt bij aan een evenwichtig en gezond eetpatroon. (*) De ‘antioxiderende kracht‘ (uitgeoefend door een verzameling substanties zoals polyfenolen, vitamines en lycopeen, aanwezig in tomaten) is het vermogen om enerzijds de oxidatie, het bederven van de vrucht zelf, te vertragen en anderzijds de heilzame werking tegen vrije radicalen in het menselijk lichaam te bevorderen. Opmerking over lycopeen - << …in tomatensaus (ook de meest traditionele, die lang wordt gekookt) zit een krachtige heilzame substantie, lycopeen, die ons beschermt tegen kanker. >> Uit een artikel van de beroemde Italiaanse oncoloog, professor Umberto Veronesi. Lycopeen zit in rauwe tomaten, maar wanneer de tomaat wordt gekookt, vervijfvoudigt de hoeveelheid lycopeen zelfs. Dit in tegenstelling tot andere plantaardige antioxiderende componenten die door het koken veranderen of in hoeveelheid afnemen. www.lavialla.it


VAN KERAMIEK TOT VERKEERSBORDEN, VAN SCHILDERIJEN TOT BRONZEN BEELDEN â&#x20AC;&#x201C; KOEIEN ZIJN TERUG TE VINDEN IN ALLERLEI KUNSTVORMEN. VIER KUNSTENAARS VERTELLEN WAAROM HET DIER HUN GROTE INSPIRATIEBRON IS. Tekst: Robine Roordink

KOE 41


“Mijn beelden moeten de koe op haar best laten zien”

Als fokkerijdeskundige van rundvee heeft beeldhouwer Pieter van Goor veel te maken met runderen. Zijn passie voor beeldhouwen ontstond twaalf jaar geleden, toen zijn werkgever een relatiegeschenk zocht. “Ons team dacht aan een koeienbeeld, alleen een mooi beeld was niet te vinden”, vertelt Pieter. Na een aantal weken zoeken, zag Pieter een koeiensculptuur bij een gieterij. Het was een gedrocht met een foute anatomie, maar had wél het juiste formaat. “Ik nam een wassen afgietsel mee om te laten vormgeven door een kunstenaar. Eenmaal thuis begon ik het zelf te bewerken met een aardappelschilmesje.” Pieter ontdekte dat hij het leuk vond om het beeld aan te passen en te boetseren. Een hobby werd geboren. “Die is inmiddels uit de hand gelopen.” Als beeldhouwer houdt Pieter zich met twee onderwerpen bezig: paarden en koeien. “Mensen vragen ook weleens of ik andere dieren wil maken, maar dat doe ik niet. Ik

WIE: PIETER VA

N GOOR (58) UIT: ERP MAAKT: KOEI ENBEELDEN/SCULPTUREN INFO: WWW.A TELIERCHEVA. NL

maak de beelden op mijn manier. De koe moet rust uitstralen, dus zorg ik dat ze graast of je aankijkt. Mijn paarden moeten juist in beweging zijn.” Pieter heeft een ideaalbeeld in zijn hoofd. In zijn beeldhouwkunst moet de koe op haar best te zien zijn. “Het is mooi als een boer mijn koe ziet en zegt dat hij haar wel op stal zou willen hebben.” Het boetseren van een beeld kan maanden duren. “Ik kan eerst heel enthousiast zijn, maar de volgende dag vinden dat de nek drie millimeter te lang is. Echt perfect is het nooit, anders zou de koe wel tot leven komen en weglopen. De details maken het beeld karakteristiek.” Bij zijn grotere beelden gebruikt Pieter inmiddels een nieuwe werkwijze. Hij maakt dieren die niet massief maar open zijn en minder gedetailleerd. Alles wat geen functie heeft, laat hij weg. “Maar de anatomie moet wel kloppen.”


ELT (52) N HOUS A V E IN WIE: T EN (GD) DEN/ UIT: LAR ERSBOR E K R E V KOEIEN MAAKT: ERIJEN L -SCHILD USELT.N EVANHO IN .T W W INFO: W

Boerin en kunstenares Tine van Houselt is dagelijks in de weer met koeien. Als dochter van melkveehouders bezocht ze de dieren vanaf het moment dat ze kon lopen. Inmiddels heeft de Gelderse een eigen melkveebedrijf met haar partner. De koe speelt een grote rol in haar leven. Tekenen doet Tine van jongs af aan. Haar voormalige buren waren haar eerste opdrachtgevers. “Zij hadden in mijn ogen een ‘echte’ boerderij met allerlei dieren; wij hadden alleen koeien. Zes jaar lang kwam ik er elke dag. De buren vonden dat prima, als ik maar tekeningen meenam. Ik tekende áltijd boerderijtaferelen. Omdat ik in zes jaar zoveel tekeningen heb gemaakt, ligt daar mijn basis.” In 1998 begint Tine zich te focussen op het schilderen van koeien, wanneer ze op het melkveebedrijf van haar partner gaat wonen. Ze begint de beste koe van de stal, Gretha, te tekenen. “Dat het resultaat zo goed zou zijn en dat mijn schilderkunst zich zo snel zou ontwikkelen, had ik niet verwacht.” Een halfjaar later krijgt ze haar eerste opdracht. Haar eerste verkeersbord beschildert de kunstenares in 2007, wanneer het stel de beschikking krijgt over een koeienoversteek plaats. Omdat de gemeente geen verkeersbord wil schenken, beschildert de kunstenares een oud bord. Er komen hollende koeien op te staan. Het bord vormt het eerste in een serie van springende koeien. “Als koeien voor het eerst naar buiten mogen, rennen en springen ze door de wei. Dat is de enige keer in het jaar dat ze zo dol doen. Ik sta dan altijd klaar om foto’s te maken, die ik later nateken.” De gang in Tines huis hangt vol met door haar beschilderde borden. Bij de oversteekplaats staan er twee die veel aandacht krijgen van voorbijgangers. “In de zomer staan mensen soms in de rij om ze te fotograferen. Het zijn misschien wel de meest gefotografeerde verkeersborden van Nederland!”

“Zes jaar lang maakte ik elke dag een tekening” KOE 43


N (40) MMERLAA A A IT N A : WIE ENDAAL UIT: ROOS HTSCAPES MAAKT: LIG LAAN.COM ITAAMMER N .A W W W INFO:

“Soms staan mijn vingerafdrukken nog op het schilderij”


Beeldend kunstenares Anita Ammerlaan is opgegroeid op een melkveebedrijf en afgestudeerd aan de Willem de Kooning Academie in 1999. Tijdens haar zoektocht naar inspiratie ontdekt ze dat de koe haar muze is. Het dier is de rode draad in haar leven. De koeienkop is haar favoriete schilderonderwerp. “Daaraan kun je ze echt herkennen. Koeien zijn net als mensen individuen”, vertelt Anita. De Roosendaalse schildert koeienportretten met een heel kleurige achtergrond. Vroeger was haar werk realistischer. “Op den duur kwam ik vast te zitten. Ik dacht dat dit aan de koe als onderwerp lag. Later merkte ik dat ik toe was aan een andere manier van schilderen”, zegt Anita. Geïnspireerd door het Portugese landschap begint ze te werken met acrylverf in allerlei kleuren. “De precieze techniek ga ik niet verklappen hoor, maar ik gebruik mijn handen om een kleurrijk geheel met veel reliëf te boetseren. Soms staan mijn vingerafdrukken nog op het schilderij!”

Anita schildert in die periode andere onderwerpen dan de koe, zogenoemde Lightscapes (abstracte kleurenpracht). Uiteindelijk komt ze toch weer bij de koe uit. Tijdens een bezoek aan het melkveebedrijf van haar vader en oom leidt Anita de dieren voor het eerst langs melkrobots. “Dat was een hele gebeurtenis, waarbij ik oog in oog stond met de koe. Daarna ben ik ze weer gaan schilderen, maar dan in de Lightscape-vorm.” Inmiddels kan Anita leven van haar kunst. Eén van haar dromen is daarmee in vervulling gegaan: haar werk hangt in haar galerie in Roosendaal. De kunstenares wil zich meer gaan focussen op het geven van workshops. “Ik wil cursisten onder andere leren om koeien te schilderen op hun manier, maar ik merk ook dat ik behoefte heb om mezelf te ontwikkelen. Hoe dat zal gaan, weet ik niet. Maar zeker is dat de koe een speciaal plekje in mijn hart blijft houden.”


Keramiste Tineke van Gils en haar man zijn een Boer zoekt vrouwstel avant la lettre. De twee ontmoetten elkaar tien jaar voor de eerste uitzending van de populaire tv-show. Tineke verliet Amsterdam om op de melkveehouderij in Schipluiden te gaan wonen. Daar raakte ze geïnspireerd door de koe. De keramiste vindt dat haar werk is thuisgekomen op de boerderij. “Mijn werkwijze staat dicht bij de aarde. Alles wat ik maak, wordt al draaiende gevormd. Ik werk heel direct en voeg weinig toe. Op de boerderij moet je ook rechttoe rechtaan werken, dus mijn kunst past hier perfect.” Tineke is al dertig jaar pottenbakster. Op het moment dat haar handen de klei raakten, wist Tineke dat ze voorbestemd was voor dit werk. Haar creaties zijn bekend in binnen- en buitenland en ze deed mee aan vele exposities. Haar werk vormt ze in natte klei. Als Tineke koeien maakt, probeert ze hun karakter te laten zien. “Het dier moet een relatie met je aangaan. Bij

een stier wil ik zijn kracht tot uitdrukking brengen.” De kunstenares is ook productiedraaier. Als ze stapels borden draait, jeuken haar handen om aan kunstwerken te beginnen. “Maar bij het maken van een koe kan ik weer technieken tegenkomen die fantastisch zijn voor bijvoorbeeld theepotten.” Bij haar koeienzuilen, ook wel piëdestallen, staat de koe letterlijk op een voetstuk. “Ze gaan over het koeienleven en het landschap in Midden-Delfland. Zo maakte ik een piëdestal van gestapelde kazen, een Campina Melkuniezuil en een zuil van een koe die op meerdere aardlagen staat.” Voor een Chinese expositie in 2008 maakte Tineke theepotten in de vorm van brandrode ossen. Sindsdien gebruikt ze die kleur vaker. “In een pottenbakkersoven kan, door een zeer speciale manier van branden, het koperglazuur omslaan naar stierenbloedrood, een kleur bij uitstek geschikt voor mijn koeienkunst.”

“Mijn kunst past perfect bij het boerderijleven”

46 KOE

WIE: TINEKE VAN GILS (63) UIT: SCHIPLUIDEN MAAKT: KERAMIEK INFO: WWW.TINEKEV ANGILS.COM


Probeer nu :  puur  fruitsap met  magere  yoghurt p a s t i u r f 70%

30% magere yoghurt

NIEUW! Een ideaal tussendoortje van CoolBest. Ons pure

fruitsap gecombineerd met heerlijke magere yoghurt. Zonder toegevoegde suikers, dus extra lekker en extra gezond. Gun jezelf elke dag iets extra’s.


IN 1937 DEED SCHOOLMELK ZIJN INTREDE OP DE NEDERLANDSE SCHOLEN. TOEN NUTTIG EN NODIG VOOR ROTTERDAMSE BLEEKNEUSJES, TEGENWOORDIG LIGT HET ACCENT OP SMAKELIJK GEMAK IN DRUKKE GEZINNEN. Tekst: Ellis Ellenbroek

’s Ochtends bij het speelkwartier en ’s middags bij het broodje eten gaat in basisscholen door het hele land een speciale koelkast open. Pakjes komen tevoorschijn. Tijd voor een fris en lekker zuiveldrankje. Dat kan melk zijn of drinkyoghurt met frambozensmaak. Wie denkt dat dat schoolmelkmoment iets uit grootmoeders tijd is, heeft het mis. In de bijna tachtig jaar dat het fenomeen bestaat, is schoolmelk nooit weggeweest. 48 KOE

Het waren de Britten die de positieve invloed van melk aantoonden op de ontwikkeling en de groei van jonge kinderen. Nederland kreeg in 1934 een Crisis-Zuivelbureau met als onderafdeling een Centraal Schoolmelkcomité. Drie jaar later werden als proef de eerste flesjes schoolmelk uitgedeeld in de arme wijken van Rotterdam. Betalen ging naar draagkracht aan de onderwijzer. Voor de armsten was de melk gratis.


Foto: Spaarnestad Photo / Hollandse Hoogte


ABONNEMENT Een abonnement op schoolmelk kan al vanaf € 1,90 per week (gewone melk) of € 1,95 (yoghurtdrank van Optimel). Je kind krijgt dan elke ochtend een gekoeld pakje drinken van 200 ml. Wie ook ’s middags - in de overblijfpauze - een verse versnapering wil, betaalt voor melk € 0,38 extra per keer, voor drinkyoghurt € 0,39. Nog geen schoolmelk op de school van jouw kind? Kijk op www.schoolmelk.nl en vul een interesseformulier in. Bij minimaal vijftien kinderen per school is levering mogelijk.

De gemeente subsidieerde. Eind jaren vijftig ontvingen bijna alle Nederlandse lagere scholen schoolmelk dankzij subsidie van het Rijk. Sinds 1977 komt de subsidie uit Brussel. De 50 KOE

Europese Unie zag schoolmelk als een bijdrage aan gezond opgroeien en beschouwde het destijds ook als een sympathieke manier om het melkoverschot te verkleinen. Een ander economisch argument achter de subsidie was dat de jeugd, eenmaal gewend aan melk, die later ook zou blijven kopen. Goed voor de landbouwsector dus. INTERNATIONALE CRITERIA FrieslandCampina is van oudsher de ‘schoolmelkboer’. De zuivelonderneming bezorgt speciale pakjes van tweehonderd milliliter met een inhoud die voldoet aan internationale criteria voor verantwoorde voeding. Melk is dagverse melk van


WERELDSCHOOLMELKDAG Voedzaam en lekker zijn niet aan landsgrenzen gebonden natuurlijk. Niet raar dus dat over de hele wereld schoolmelk wordt gedronken. De Voedsel en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties lanceerde in 2000 zelfs een Wereldschoolmelkdag. Die wordt in meer dan 25 landen gevierd, op de laatste woensdag van september. Dit jaar is 28 september de dag. De Voedsel- en Landbouworganisatie heeft een platform (School Milk List) waar landen elkaar over hun schoolmelkactiviteiten vertellen. Leuk voorbeeld is een groeimeter met onder meer een Chileense, een Thaise en een Franse versie. Hoe kan het ook anders met een koe erop.

Foto: Jan de Groen / Hollandse Hoogte

weidemelk. Halfvolle melk is van nature rijk aan eiwit en calcium, nodig voor normale groei en ontwikkeling van de botten van kinderen. De drinkyoghurt bevat geen vet en geen toegevoegde suikers. Saskia de Jong is bij FrieslandCampina verantwoordelijk voor schoolmelk. Zij stelt dat gebruiksgemak vandaag de dag de voornaamste reden is dat ouders kiezen voor schoolmelk. Het scheelt zelf kopen van pakjes drinken of vullen van drinkbekers voor in de rugzak in de toch al drukke ochtendspits in veel gezinnen. Ouders sluiten een abonnement met FrieslandCampina af en hebben er verder geen omkijken naar. De drankjes staan gekoeld op school.

EXTRA GELD Dankzij Europese subsidies is er sinds 2008 ook schoolfruit. Verschillende leveranciers bezorgen dat op wisselende scholen, 21 weken lang voor elk kind dagelijks een stuk fruit. “Scholen loten erom wie aan de beurt komt”, weet Saskia. Vanaf augustus volgend jaar komen melk en fruit in een Europese regeling. In de hele EU komt voor fruit en melk 250 miljoen euro beschikbaar, honderd miljoen daarvan is voor schoolmelk. Dat is meer dan nu. Saskia hoopt dat met het extra geld straks meer kinderen aan de schoolmelk kunnen. Zuivel bevat belangrijke voedingsstoffen waardoor het prima past in een gezond eetpatroon. Melk bijvoorbeeld, levert proteïne, calcium en vitamine B2 en B12, die je spieren en botten goed kunnen gebruiken. Saskia zag bij een promotieactie van schoolmelk met eigen ogen hoe kinderen die zeiden geen melk te lusten toch gezellig een pakje leegdronken toen ze er een kregen! RODE DRAAD Tegenover subsidie voor fruit en melk staat de verplichting om les te geven over gezond en duurzaam eten. Bedoeling is dat kinderen begrijpen waar hun voedsel vandaan komt en zich al vroeg gezonde eetgewoontes eigen maken. FrieslandCampina doet veel aan educatie, zegt Saskia. Het bedrijf heeft digitaal lesmateriaal voor verschillende leeftijdsgroepen en biedt online hulp voor kinderen die een spreekbeurt willen houden over koeien, kaas of het boerenleven in het algemeen. En FrieslandCampina faciliteert boerderijbezoeken, waar kinderen in het echt kunnen zien waar melk vandaan komt. Op Wereldschoolmelkdag (zie kadertje) is er extra veel te beleven. Saskia: “Een paar jaar geleden zijn we met hockeyster Naomi van As teruggegaan naar haar basisschool. Daar deden we een sportclinic en alle kindjes kregen schoolmelk.” De laatste keer was er een clinic in het Vondelpark met Vondelgym, de sportschool van Arie Boomsma. “Dat jonge kinderen moeten bewegen, is een rode draad die wij tegenwoordig ook oppakken. Gezonde voeding is één, maar het moet samengaan met voldoende beweging.” KOE 51


DE LENTE IS DE START VAN HET BUITENSEIZOEN. LEKKER EROPUIT NAAR EEN FESTIVAL OF NAAR HET TERRAS. OF ZOEK HET DICHTER BIJ HUIS EN GEEF EEN FEEST IN JE TUIN. VERZAMEL GLAZEN POTTEN EN FLESSEN EN GA AAN DE SLAG MET DEZE TIPS. DAARMEE MAAK JE IN EEN HANDOMDRAAI JE TUIN NÃ&#x201C;G SFEERVOLLER. Tekst: Femke van der Palen ~ Fotografie: BeeldigBeeld/living4media

4X SFEERMAKERS


Persoonlijk tintje Voor een extra persoonlijk tintje kun je naamkaartjes verzorgen voor je gasten. Zeker als je feestgangers hebt die elkaar nog niet kennen, is dat handig. Met wasknijpers maak je de naamkaartjes heel eenvoudig vast op een glas, aan een bord of aan een servet. Tip: voor een nog bonter geheel gebruik je gekleurde exemplaren. Je kunt ook houten wasknijpers in een themakleur verven of kiezen voor een variatie aan kleuren. Goud, roze, paars of groen â&#x20AC;&#x201C; het is jouw feestje!

De lucht in Waarom vazen op tafel zetten als je ze ook op kunt hangen? Verzamel glazen flesjes in verschillende kleuren en maten. Maak ze goed schoon en vul ze met bloemen geplukt uit je eigen tuin. Hang ze op met een stevig jute touw. Dreigt het een regenachtige dag te worden? Zet dan een grote partytent op en hang ze bovenin het dak van de tent. Of versier je afdak met deze gezellige vaasjes. Ideaal voor een echt lentegevoel. KOE 53


Net als vroeger

Vroeger kwam de boer nog aan huis met verse melk in een melkflessenhouder. Nu is zoâ&#x20AC;&#x2122;n houder ideaal om drankjes op een originele en handige manier te serveren. Struin hiervoor rommelmarkten af of kijk op Marktplaats, want daar worden regelmatig (oude) melkflessen - met of zonder houder - te koop aangeboden. Vul glazen flessen met een (zelfgemaakt) drankje naar keuze, versier met gekleurde rietjes en deel uit. Of zet verschillende houders op tafel, zodat iedereen zelf kan pakken.

54 KOE


Tot in de late uurtjes Als de avond valt, hoeft het feest nog lang niet over te zijn! Maak zelf sfeervolle tuinverlichting om nog tot in de late uurtjes door te gaan. Er zijn kant-en-klare lantaarntjes te koop, die je zelf alleen nog hoeft te versieren met lint of reepjes stof. Gebruik hiervoor hittebestendige lijm en laat alles goed drogen voor je de kaars aansteekt. Maar ook van lege glazen potten creĂŤer je zelf eenvoudig een lantaarn. Maak een hengsel van stevige buigdraad, versier naar keuze en plaats een waxinelichtje erin. Zet ze op tafel, in het gras of hang ze verspreid door je tuin. Let op: als de kaars brandt, wordt het glas heet. Pak de lantaarntjes dan vast bij het hengsel als je ze wilt verplaatsen.


IN DE STAD “Laatst vonden we een vos bij het Rembrandtplein”

VOOR WILDE NATUUR HOEF JE NIET NAAR EEN NATUURGEBIED. OOK DE STAD KENT ZO ZIJN EIGEN WILDLIFE. KOE TROK DOOR DE STAD MET STADSECOLOOG MARTIN MELCHERS EN ONTDEKTE EEN WERELD VOL VLEERMUIZEN, VOSSEN, WATERSALAMANDERS EN TJIFTJAFFEN. Tekst: Corine Koolstra

56 KOE


Foto: Sabine Joosten / Hollandse Hoogte

Als jongetje zat Martin Melchers vanuit zijn huis in AmsterdamWest uit het raam te kijken. “Ik zag duiven op de stoep. Er fladderden spreeuwen en mussen rond de voederschaal. Dat vond ik al fantastisch. Maar toen zat er ineens een rat bij de schaal. Ik werd hysterisch. Van enthousiasme dan, hè. Een rat, in mijn stad! Het opende mijn ogen. Ik vroeg me af: met welke wezens deel ik deze planeet eigenlijk? Maar vooral ook: wat woont er allemaal nog meer in míjn stad?” Vanaf dat moment was hij verkocht. Hij trok door Amsterdam met zijn twee ‘bijbels’, de natuurgidsjes Wat vliegt daar en Zien is kennen, en ontdekte zo de natuurlijke kant van zijn stad. “Mensen denken vaak dat er een grote scheiding is tussen de stad en de natuur, maar die scheiding is er niet. Ik heb dat ook zelf moeten ontdekken.” Zijn grootste eyeopener was de keer dat hij met een beroepsvisser op het IJ achter het Centraal Station voer. “Hij haalde met zijn net haring naar boven. Haring uit het IJ achter het Centraal Station! Ik kon het bijna niet geloven.”

Zijn liefde voor de stadse natuur leverde hem de functie op van stadsecoloog. Intussen is hij met pensioen, maar hij is “een romantische natuurbelever. Ik wil mijn kennis doorgeven.” Vandaar dat eind 2015 Amsterdam Wildlife uitkwam, een film die hij samen met presentatrice Merel Westrik maakte over de onverwachte wezens die rondzwemmen, -vliegen en -kruipen in Amsterdam. CHINESE WOLHANDKRAB Vanaf de bovenverdieping van de bibliotheek, vlakbij het Centraal Station, kijken we uit over de stad. Ik zie tingelende trams, rondvaartboten in de gracht en fietsers die om toeristen slalommen. Martin kijkt anders naar het panorama. “Dit is mijn laboratorium, waarin van alles gebeurt. In de grachten zitten quaggamossels, Chinese wolhandkrabben en Amerikaanse rivierkreeften. Bij regenachtig weer kun je die kreeften zelfs over straat zien lopen. En kijk: een aalscholver. Logisch dat die

“Bij regenachtig weer kun je die kreeften zelfs over straat zien lopen” KOE 57


hier zit, want het stikt in het water van de vissen, zoals tongetjes en snoekbaarzen. En zie je die rode pannendaken? Daaronder leven dwergvleermuizen. Ze eten van de insecten die op de iepen langs het water zitten.” Tussen de bebouwing in het centrum van een stad is de soortenrijkdom het kleinst. Je vindt er dieren als vleermuizen, bruine ratten en huismussen. Maar hoe verder je richting de rand van een stad gaat, hoe meer soorten je zult tegenkomen. “De buitenrand van een stad is een parelsnoer aan biodiversiteit. Daar vind je aangekochte stukken grond, die nog een bestemming moeten krijgen. Scholeksters en plevieren houden van die braakliggende terreinen, maar ook vossen zitten graag bij een bouwkeet of bij het talud van een spoorlijn. Als er maar konijnen zijn en de vossen niet gestoord worden door mensen met honden, want ze hebben rust nodig. Heel af en toe zwermt zo’n vos uit naar een andere plek. Laatst vonden we er een in de buurt van het Rembrandtplein.”

Foto: Seraf van der Putten / Buiten-Beeld

GROTE MUSSENKOLONIE Martin is veel te vinden aan die randen van de stad: in het havengebied waar de ijsvogel broedt in de grondwallen langs het water en op bedrijventerreinen waar slechtvalken honderd meter boven de grond nestelen in schoorstenen. Ook het Amsterdamse Bos biedt verrassingen; daar vliegen haviken en kruipen ringslangen rond. “Maar ook in het stadscentrum kan ik genieten. Onder de kap van het Centraal Station leeft bijvoorbeeld een grote mussenkolonie. En achter het CS vind je op het Stenen Hoofd één van de rijkste varenplekken van Nederland. Ook dát vind ik interessant. Ik zie de mens simpelweg als een diersoort tussen de andere

diersoorten. Wat mensen alleen een beetje tot de ‘rotsoort’ maakt, is dat wij heel dominant zijn en alle goede stukken grond tot onze eigen biotoop maken. Het is heel belangrijk dat wij binnen de stad ook andere soorten een biotoop geven, waarin ze voldoende voedsel en veiligheid hebben en waarin genoeg verbindingen zijn met andere leefgebieden.” En daar schort het momenteel nog aan, blijkt onder andere uit het Living Planet Report Natuur in Nederland, dat het Wereld Natuur Fonds eind 2015 publiceerde. “Hoewel er toenemende aandacht is voor de stad als biotoop en voor groen in de stad, profiteert de natuur nog niet”, aldus het WNF. “De bebouwing wordt dichter, tuinbezitters vervangen het groen door tegels, plantsoenen worden aangeharkt en braakliggende landjes met onkruid en ruigtes verdwijnen. Zo verliezen vogels hun voedsel en vlinders hun nectarplanten en waardplanten.” De natuur in steden en dorpen ging erop achteruit, blijkt uit de gemiddelde afnamen in populatieomvang van soorten broedvogels en dagvlinders: tussen 1990 en 2013 zijn de populaties met dertig procent afgenomen. Vlinderpopulaties gingen gedurende de hele periode achteruit, bij vogels is de situatie de laatste tien jaar stabiel gebleven.

Foto: Tobias Dansen / Buiten-Beeld

58 KOE


Foto: Niels Kooyman / Buiten-Beeld

ZÓ ZOEK (EN KRIJG) JE WILDLIFE IN DE STAD 5 tips van stadsecoloog Martin Melchers: 1. Bezoek in de stad de typische leefgebieden van dieren: parken, tuinen, straatbomen, meren, sierwater, oevers, recreatiegebieden, dijken, taluds, volkstuinen, sportcomplexen en begraafplaatsen. 2. Let goed op de platte daken van bedrijven. Hier bouwen vogels tussen de kiezels hun nesten. Ik loop bijvoorbeeld graag langs de A10, waar visdiefjes hoog op de daken hun kleintjes krijgen. Een perfecte plek, zo zonder vijanden als vossen. 3. Aan de randen van de stad vind je de meeste dieren. Bijvoorbeeld op braakliggende terreinen. Zie je daar konijnen lopen, dan is de kans groot dat er ook vossen zitten. 4. Heb je een stadstuintje? Neem dan een vijver. Op die manier kun je in de stad genieten van dieren als kleine watersalamanders, bruine kikkers en padden. Neem geen groene kikkers, want die maken een oorverdovend lawaai en dan krijg je problemen met de buren. Stop er ook geen vissen in, want die eten de larven van de amfibieën op. Padden zijn goede kattenafstoters. Ze zijn giftig en vies. Heeft een kat er ooit één gepakt, dan laat hij de vijver in het vervolg met rust. 5. Maak in je tuin ruimte voor een composthoop, waarin wormen en micro-organismen aan de slag kunnen en maak van snoeihout en afgevallen takken een takkenril. Dit trekt vogels, egels en insecten aan, die tussen de takken beschutting vinden.


KLEINE WATERSALAMANDERS Bijna vijftien procent van het Nederlandse landoppervlak is bebouwde kom en dat percentage neemt toe. Het is daarom volgens het Wereld Natuur Fonds van belang dat steden groen blijven. Op die manier ontstaat er leefruimte voor planten- en diersoorten. Maar de mens profiteert zelf ook van een groenere stad. “Een groene stad is aantrekkelijk, heeft schonere lucht, koelt na een warme zomerdag beter af, kan het water van extreme regenbuien beter verwerken en dempt geluidshinder.” En genieten van de stadse natuur zorgt voor ontspanning, weet Martin. “Als ik door het veld loop, verdwijn ik. Dan denk ik nergens meer aan.” “Het groener maken van de stad hoeft niet veel ruimte te kosten”, zo staat in het WNF-rapport. “Denk aan bomen in straten en op pleinen, parken met wilde planten en vijvers, ecologisch beheerde bermen, groene bedrijventerreinen, groene daken en gevels, tuinen met een grote variatie aan bloeiende planten en bessenstruiken en gebouwen met nestplaatsen voor vogels, vleermuizen en insecten, zoals bijenhotels, vlinderkasten, nestkasten en speciale dakpannen.” “Heb je een tuintje in de stad, dan ben je helemaal een bevoorrecht mens”, vindt Martin. “Je hoeft dan eigenlijk de deur niet uit voor mooie natuur. In mijn tuin vind je libellen en dagvlinders en er vliegen vogels als koolmezen, pimpelmezen, Vlaamse gaaien en grote bonte spechten. Soms komt er zelfs een sperwer op bezoek. In mijn tuin heb ik een vijver aangelegd. Daarin leven padden, bruine kikkers en kleine watersalamanders. Ik kan daar uren naar kijken.”

“Heb je een tuintje in de stad, dan ben je helemaal een bevoorrecht mens” NIET TE STRAK Martin heeft in al die jaren wel geleerd om zich niet te binden aan één favoriet gebied. Een stad is dynamisch. Het kan dus gebeuren dat er op een braakliggend terrein opeens gebouwd gaat worden en dat daarmee natuur verdwijnt. “Ik probeer dan te kijken of ik de soorten op een andere plek kan herintroduceren. Dat kost soms wel wat werk. Zoals toen rond de havens een leefgebied van de rugstreeppad dreigde te verdwijnen. Ik heb toen een andere biotoop gecreëerd. Alleen moest ik daarvoor wel eerst drieduizend wilgjes uit de grond trekken.” Op andere plekken in de stad kun je al met vrij weinig inspanning dieren trekken. “Neem stadsparken. Bij sommige gemeenten bestaat het idee dat die er helemaal strak en netjes bij moeten liggen, en dat je er door de struiken heen moet kunnen kijken. Ik heb de gemeente Amsterdam juist geadviseerd in het Vondelpark poelen aan te leggen en ondoordringbare struiken aan te planten, met begroeiing tot op de bodem. Door deze simpele maatregelen kun je nu in het Vondelpark amfibieën tegenkomen en is het aantal zangvogels omhooggeschoten. Zo kun je vlakbij het Leidseplein roodborsten, zwartkoppen en tjiftjaffen horen zingen.”

Foto: Erik-Jan Ouwerkerk / Hollandse Hoogte

60 KOE


MILNER. DE PITTIGE 30+ KAAS.


DUURZAME ENERGIE VAN HET PLATTELAND BOEREN OOGSTEN ENERGIE UIT WIND, ZON EN MEST 62 KOE


MELKVEEHOUDERS HEBBEN VAAK RUIMTE, GROTE STALDAKEN ENâ&#x20AC;¦ MEST. ZONDE OM DAAR NIETS MEE TE DOEN, VINDEN STEEDS MEER BOEREN. ZE PLAATSEN ZONNEPANELEN OP DE DAKEN, ZETTEN WINDMOLENS OP HUN LAND EN VANGEN MEST OP ZODAT ZE ER BIOGAS VAN KUNNEN MAKEN. KOE SPRAK DRIE MELKVEEHOUDERS MET EEN DUURZAAM HART. Tekst: Corine Koolstra Illustraties: Karlijn van de Wier KOE 63


JAAP-JAN RAS

MAAKT VAN KOEIENPOEP ENERGIE Een koe kijkt loom voor zich uit, krabt met haar kop aan de krabpaal, sukkelt naar haar bedje in de open stal, laat een flinke koeienvlaai vallen en gaat er dan bij liggen. Je zou het niet zeggen, maar deze relaxte koe is een harde werker. Ze levert namelijk niet alleen melk, maar door simpelweg te poepen, levert ze óók energie. 64 KOE

Boer Jaap-Jan Ras uit Den Bommel op Goeree-Overflakkee is namelijk de eerste boer in Nederland die met behulp van een monovergister mest kan omzetten in energie. Vanaf de loopbrug in de stal laat hij zien hoe het werkt. “De koeien poepen op een dichte vloer. Elke anderhalf uur gaat er een schuif over de vloer die alle mest een sleuf induwt.


Vervolgens wordt de poep naar de mestvergister op mijn erf gepompt. Omdat de mest zo snel wordt afgevoerd, kan het methaangas, dat anders als schadelijke CO2-emissie het milieu ingaat, worden omgezet in biogas.” In 2012 besloot hij tot een verdubbeling van zijn aantal melkkoeien tot driehonderd. “Maar ik wilde wél een duurzame en verantwoorde groei, met aandacht voor dierenwelzijn, minder ammoniakuitstoot in de stal en met gebruik van duurzame energiebronnen. Ik wil niet alleen maar koeien melken en het milieu belasten.” Hij ging op zoek naar een duurzame manier om energie op te wekken. “Natuurlijk kun je dan kiezen voor zonnepanelen. Dat is een bewezen systeem. Maar we zitten hier dichtbij de Randstad. Mensen kijken mee. En ik ontdekte dat het woord ‘mest’ een heel negatieve lading had gekregen bij veel mensen. Ik wilde daar iets positiefs mee doen.” Zijn koeien moeten op stal blijven, want de grond rond zijn boerderij gebruikt hij voor de teelt van aardappels en suikerbieten. Hij had dus de mogelijkheid mest op te vangen. Er bestond al een systeem waarbij energie kon worden opgewekt uit koeienmest, na toevoeging van mest van bijvoorbeeld varkens en kippen. “Maar ik wilde geen extra mest op mijn erf. Dat zou alleen maar zorgen voor meer transportbewegingen. Vandaar dat ik met dit nieuwe systeem aan de slag ben gegaan. Natuurlijk, het is pionieren, maar het proces en de hele techniek erachter vind ik razend interessant.”

“Ik wil niet alleen maar koeien melken en het milieu belasten” De mest van zijn driehonderd koeien levert 185.000 kuub biogas op, de energiebehoefte van zo’n 120 huishoudens. “Als huishouden heb je dus genoeg aan de poep van drie koeien. Dat vind ik wel een leuk rekensommetje”, grapt Jaap-Jan. Als alle boeren op deze manier aardgas zouden produceren, kan volgens energieproducent Essent tien procent van de gasmarkt bediend worden door boeren. Probleem bij veel boeren is vooralsnog de prijs. De installatie kost 650.000 euro. Jaap-Jan kreeg de financiering rond met hulp van subsidie. “Natuurlijk was de installatie duur, maar dat was de eerste auto ook. Ik heb wel het idee dat ik hiermee iets in werking heb gezet. Ik heb alleen maar positieve reacties gehad.” De overheid en de zuivelindustrie verwachten veel van monovergisting. Minister Kamp van Economische Zaken werkt aan een regeling om de investering in een monovergister makkelijker te maken. Ook zuivelbedrijf FrieslandCampina werkt aan plannen om zijn leden te belonen voor investeringen in monovergisters. De monovergister past in het beleid van het zuivelbedrijf om te komen tot een duurzamere productie en het verminderen van CO2-uitstoot.

KEES VAN DORST

PLAATSTE WINDMOLENS OP ZIJN LAND In het buitengebied van het Brabantse Etten-Leur laat een zwerm ganzen zich meevoeren door de wind. Ze trekken zich niets aan van de rondzwiepende wieken van de vijf windturbines. FrieslandCampina adopteerde dit ‘Windpark Van Gogh’ in 2012. De wind van de molens levert voldoende energie om de fabrieken van het zuivelbedrijf in Maasdam en Eindhoven te laten draaien. Boer Kees van Dorst runt een melkveebedrijf met 110 melkkoeien. Hij is blij met ‘zijn’ molens. “Het is er een goei plekske voor”, zegt hij met Brabantse tongval, “want we hebben hier de wind en de ruimte.” Met twee andere boeren uit de straat besloot hij tot de plaatsing van de vijf molens, zodat ze daar de komende twintig jaar een kleine boterham aan kunnen verdienen. Maar zijn motieven zijn niet alleen financieel: windenergie is volgens hem de energieproductiebron van de toekomst. De cijfers lijken ook die kant op te wijzen. In 2015 werd in Nederland een recordaantal van

DUURZAAMHEID IN DE ZUIVELINDUSTRIE De Nederlandse zuivelsector heeft met de landelijke overheid afgesproken de hoeveelheid broeikasgassen tussen 1990 en 2020 met twintig procent te verminderen. Maar er gebeurt meer: zo heeft FrieslandCampina als doelstelling om de groei van de onderneming klimaatneutraal te laten plaatsvinden – in de hele keten van koe tot consument. Dat levert bijzondere initiatieven op het gebied van energiebesparing op. Zo wordt op veel boerderijen al gewerkt met warmtewisselaars, die de warmte uit melk (37 graden) gebruiken voor de verwarming van het woonhuis en voor warm water voor het schoonmaken van de stal en de melkrobot. Ook wordt er veel geïnvesteerd in het opwekken van duurzame energie met behulp van wind, zon, biomassa en mest. Sinds 2015 draaien alle 35 productielocaties van FrieslandCampina op honderd procent groene stroom, waarvan de helft afkomstig is van de leden-melkveehouders.

KOE 65


153 windmolens neergezet, waarmee het totaal in Nederland op 2200 windmolens komt. Genoeg om 2,4 miljoen huishoudens van windenergie te voorzien.

“Nu ik windmolens heb, is het altijd mooi weer” Zijn uitzicht veranderde natuurlijk wel door de molens. Maar daaraan wende hij snel. “Kijk, iedereen wil duurzame energie, maar als het erop aankomt, wil niemand de molens in zijn achtertuin. Ik kan je vertellen: het is een kwestie van een maand en dan is het gewoon. Het is hetzelfde als met een nieuwbouwwijk. Daar wen je ook aan. En natuurlijk, je hoort de molens weleens, maar daar heb ik geen problemen mee.” Sinds de komst van de windmolens is het wat hem betreft altijd mooi weer. “Als het regent, groeit het gras. Schijnt de zon, dan zitten mijn koeien goed in hun vel. En waait de wind? Dan wekken we energie op.”

66 KOE

JAN BORGMAN

INVESTEERDE IN ZONNEPANELEN Ook melkveehouder Jan Borgman uit het Gelderse Vierakker wilde duurzame energie gaan opwekken. Een oproep in de krant, waarin voor een proefproject een ‘fotonenboer’ werd gezocht, kwam voor hem vijf jaar geleden als geroepen. Het idee? De fotonenboer zou fotonen (lichtdeeltjes) moeten ‘oogsten’. Jan zag het idee wel zitten en deed mee aan het proefproject. Hij liet 360 vierkante meter aan zonnepanelen op zijn staldaken plaatsen. De panelen zijn gekoppeld aan een grote batterij. Bij een teveel aan energie wordt die eerst opgeslagen in de batterij. Pas als die vol is, gaat de energie het net op. Is er energie nodig, dan wordt er eerst energie uit de batterij gehaald en pas daarna van het net. In de beginperiode was het weer een belangrijk gespreksonderwerp bij de familie Borgman. “Dan keken we naar de wijzer die draaide en zeiden we: ‘Kijk, nu breekt de zon door’. Of: ‘Kijk, daar komen de wolken’. Nu moeten we weer energie kopen.” Intussen weet Jan wat hij van de panelen kan verwachten. Het proefproject is afgerond. Jan is tevreden over de opbrengst. Hij is door de zonnepanelen voor tachtig procent zelfvoorzienend, “helaas niet helemaal energieneutraal, maar daar wil ik wel naartoe. Bijvoorbeeld door extra energiebesparende maatregelen of misschien door het plaatsen van een windmolen.” Uit de RundvleesScanner 2015 van AgriDirect, de jaarlijkse telefonische enquête onder Nederlandse melkveehouders, blijkt dat ongeveer veertien procent van de Nederlandse melkveehouders zonnepanelen op de staldaken heeft liggen. In 2014 lag dat aantal nog op circa elf procent. Het aantal neemt dus toe, maar Nederlandse melkveehouders lopen wel achter op hun Belgische en Duitse collega’s. In België ligt op 38 procent van de staldaken zonnepanelen, in Duitsland heeft zestig procent van de melkveehouders zonnepanelen. Jan: “Wij boeren hebben de ruimte en vaak grote daken, dus het zou jammer zijn als we de kans niet benutten om zelf energieleverancier te worden. Iedere boer moet het natuurlijk zelf weten, maar ik denk dat je soms beter kunt investeren in zonnepanelen dan in nóg meer koeien.”


“Je moet duurzame energie zien als een sport” Jan runt een boerderij met 110 melkkoeien. Zijn boerderij is al sinds 1750 in de familie. Hij had geen enkel probleem met de zonnepanelen op de staldaken. “Een boerderij kan alleen

blijven bestaan als je met je tijd meegaat. Dan moet je jezelf niet verliezen in een discussie of je zonnepanelen wel of niet mooi vindt. Als ik in de krant lees over alle boeren die zich bezighouden met duurzame energie, ben ik best een beetje trots. Ik vind het fijn als ik met mijn zonnepanelen anderen heb kunnen inspireren. Je moet duurzame energie zien als een sport. Er zijn een paar mensen die daar heel veel geld aan verdienen, de rest doet het om zich er goed bij te voelen. Dat is hierbij ook. Voor het grote geld hoef je het niet te doen, maar het is wel een leuke hobby die geen geld kost.” KOE 67


JAARGANG

RI/M 2 | FEB RUA 14 | NUMMER

voor

5 1 , 1 4 € welkomst-

| €5,30 AART 2016

JA AR

GANG

13 | NUMM

ER 3 | AP RIL 20 15

| €5 ,30

incl. geschenk!

v!rja"T! UIN UITEN! NAALRLB ANDSE DE SA E BOLLENROUT

JAARGANG I/MA 2 | FEBRUAR 14 | NUM MER

MIERENloaglsen

BLO EMZAAD JES

JA A

Ot N E & S TEN ien

ART 2016

4X ST W REE

bestrijedn natuurlijk

Victor en ia Japan ans, Zweed s 3x tuin ? Zo maak je s of bezoek het! St

voor

appe + plat nplan tuina tegro anleg nd!

v!rja"smoe‫ה‬id!

AN

G

13

| N U

MM

ER

4

Vlind in jouers w tuiKnE!R als SE

START HET T

Vrolijke akers zelfmPa sen

RG

As pe 6 r rget ece ijd pte ! n

UINSEIZ Dé tre OEN Dossiends van 201 r GAZO 5 PopPlag uptuin N

meteoro

Weg met

+SPECIAL

Re cht va n

TH MA EET

INK KE nd LS !

he t la

Ho Blikv! rtens g"s ia's op

‫ה‬t " f

AK UIN KIPPE JE EN N HOU EIG | BO DE PIMPE EN E LMEE N | TANIA INS REN S | DIY KROS EC ZW S | VO OP HE TE AL LKSTU T BA L NH UW IN OT KON | EL | RE 100% EN | LEIDSE | E NAT ROER W E ZE V ERSW MOND LS E DO ONING | BE M |A R | ESTEN DO RES PT TE

DE ADDER | JOUW TU IN | EBLOEIERS NT TI PS VOOR UIKENDE LENT OM | AA NPLA TL BL E ON | LIN D? UE SNOO JACQ ER NG HO N EN TEGE INSECTEN ET

+S

| M E

I/J U

NI

20

15

| € 5

,3

0

Boe LEV ren EN

PEC IAL : OV ERIJ SSE L

!

Ve gr rge zaaoen ten i z ten en u!

EE I R E JN | EN 100 BO % ER HA DE R RIJ LIN DIE GE R N|

Word nu abonnee of geef cadeau! Ga naar

www.buitenleven.nl/abonneren e-mail naar abonnement@bcm.nl of bel 085-7600237 (ma-vrij, 8:30-12:30 uur, lokaal tarief)


DAT WIJ IN NEDERLAND VEEL KAAS, MELK EN YOGHURT CONSUMEREN IS BEKEND, MAAR HOE ZIT DAT IN ANDERE LANDEN? VIJF NEDERLANDERS MET EEN BUITENLANDSE ACHTERGROND VERTELLEN OVER HUN ZUIVELCULTUUR EN DELEN EEN BIJPASSEND GERECHT – MÉT ZUIVEL. Tekst: Loes van Vugt ~ Foodstyling & fotografie: Saskia Lelieveld KOE 69


NAAM: SANDRA PULIGA (36) ACHTERGROND: COLOMBIAANS “Ik heb vierenhalf jaar in Colombia gewoond, in Rionegro. Daarna ben ik geadopteerd en kwam ik naar Nederland. Deze ochtendsoep met melk is een écht Colombiaans gerecht en is eigenlijk een beetje ‘de soep der armoede’. Er zitten namelijk weinig ingrediënten in, waar de Colombianen vrij makkelijk aan geraken zonder veel geld uit te geven. Koriander en bosui groeien daar gewoon en eieren komen vaak van eigen kippen. Wij aten dit vroeger zo’n vier keer in de week. Als er wat overbleef, werd het verdund met water of melk, zodat er weer genoeg was. De herinnering is vooral de geur, die probeer ik bij het maken van de soep te evenaren. Als je in Colombia ergens gaat ontbijten, staat deze soep overal op de kaart. In veel Colombiaanse producten zit melk verwerkt. Eigenlijk is daar alles ‘con lecce’, zoals de koffie. ‘Koffie zwart drinken’, vinden ze maar raar. Ook hebben sommige Colombianen eigen dieren, waardoor melk makkelijker te vergaren is dan andere dranken. Hoe verder je de bergen ingaat, hoe onafhankelijker mensen zijn, omdat ze ver van een supermarkt wonen. Daar hebben ze vaak koeien en geiten voor hun eigen behoeften. Ook yoghurt wordt gegeten in Colombia, maar is niet zo populair als melk. Kaas eet men daar niet echt, al wordt dat wel steeds meer door wereldse invloeden. Wij als gezin eten veel kaas en er gaat bij ons ook wel negen liter melk per week doorheen. Ik drink mijn koffie ook met melk. Eigenlijk is het melk met een beetje koffie, haha. Dat heb ik aan Colombia overgehouden.” 70 KOE

Changua INGREDIËNTEN 5 dl melk 2½ dl water 4 eieren ½ bosje verse koriander 3 lente-uitjes Zout en peper naar smaak BEREIDING Was de koriander en hak die fijn. Hak de lente-uitjes fijn. Schenk de melk en 2½ dl water in een middelgrote pan en breng aan de kook. Voeg de ui, zout en peper naar smaak toe en kook 3 minuten. Verminder het vuur en voeg de eieren voorzichtig toe zónder ze door elkaar te schudden. Laat de eieren 3-5 minuten koken en voeg ¾ van de koriander toe. Serveer warm met brood en garneer met de resterende koriander.


Anatolia Mix

INGREDIËNTEN 300 g kipfilet 150 g walnoten (fijn + grof) 3 teentjes knoflook 3 sneetjes witbrood 1 l volle yoghurt Snufje zout 50 g roomboter 1 el cayennepeper Peterselie BEREIDING Kook de kip met een liter water en een snufje zout in ongeveer 20 minuten. Haal de kip uit het kokende water en snijd in kleine stukjes of repen. Maak het brood nat met het water waar de kip in gekookt heeft en meng dat samen in een kom. Knoflook grondig raspen of in fijne stukjes snijden. Meng de walnoten en knoflook samen met de yoghurt. Bak de cayennepeper met de roomboter en laat afkoelen. Strooi de kipfilet met gemengd brood op een schaal (de hele schaal bedekt). Het mengsel van yoghurt, walnoot en knoflook giet je over de kip heen. Als laatste schenk je de roomboter met cayennepeper over het geheel heen. Garneer het gerecht met wat grof gehakte walnoten en peterselie.

NAAM: ERDAL KILIC (40) ACHTERGROND: TURKS “Ik ben Turks, maar wel in Nederland geboren en opgegroeid. Ik werk in Fresh Anatolia, een Turkse supermarkt in het Veemgebouw op het Eindhovense Strijp-S. Voor die winkel heb ik zelf een soort salade bedacht, die ik de ‘Anatolia Mix’ noem. Anatolië is de streek waar mijn ouders vandaan komen. Daar wordt veel zelf gekookt en er wordt veel aandacht besteed aan eten, vooral aan deegwaren. De Anatolia Mix is eigenlijk een koud en fris voorgerecht. Veel mensen vinden kip met yoghurt een rare, maar wel lekkere combinatie. Het is een groot succes in de winkel. De Turkse smaakcultuur is heel anders dan de Nederlandse, maar we gebruiken ook veel zuivel. Vooral yoghurt. Dat eten we elke avond voor het slapengaan. Dat is heel gezond en geeft een goede nachtrust. Thuis maakte mijn moeder altijd zelf yoghurt van verse melk die we bij de boer haalden. We konden ook yoghurt bij de supermarkt kopen, maar zelfgemaakte yoghurt was lekkerder. Er bestaat ook een Turkse yoghurtsoep met dille, peterselie, citroen en kikkererwtjes die je warm én koud kunt eten. En natuurlijk de tzatziki, die wij ‘djadjik’ noemen. Er komen best veel yoghurtgerechten in onze cultuur voor. Zelf gebruik ik ook veel zuivel, vooral voor de tapas in de winkel. Die bestaan uit een basis van roomkaas en feta. Qua melk gebruiken we vooral koemelk. Het is lastig om aan geiten- en schapenmelk te komen.” KOE 73


Biscuittaart

met aardbeiencrèmevulling

NAAM: VALERIA DA CONCEIÇÃO SOUZA (36) ACHTERGROND: BRAZILIAANS “Ik ben geboren in de stad Belém, in het noorden van Brazilië. Toen ik twintig was, ben ik naar Nederland gekomen. Ik herinner me nog goed hoe mijn oma vaak taart maakte. Dan keek ik toe en hielp mee, vandaar dat ik dit recept niet vergeet. Nu kan ik het zelf maken en iedereen vindt het heerlijk. Eigenlijk is alleen de vulling een Braziliaans recept, omdat ik de taartbodem en de botercrème hier in de Nederlandse supermarkt koop. De vulling bestaat uit aardbeien en drie soorten melk. Melk wordt in Brazilië door zowel volwassenen als kinderen overdag veel gedronken. Maar ook wordt er veel naturel yoghurt en kaas gegeten. Zuivel is daar dus erg belangrijk en Brazilianen zijn veel bezig met gezond eten. Gecondenseerde koemelk wordt ook veel gebruikt. Vooral in zoete gerechten, zoals koekjes. We kunnen het echter ook zo met een lepel eten. Sommigen zijn er echt verslaafd aan. Vanuit Brazilië ben ik gewend dat er in het weekend veel eten op tafel staat en dat de hele familie er is. Ons ontbijt bestaat uit een tafel vol met fruit, brood en taart. Wij zeggen eigenlijk geen ‘taart’ maar ‘cakejes’. Thuis doe ik dat ook als ik tijd heb en dan maak ik altijd een taart, ook lekker om overdag te eten. Ik ben gek op gebak en koekjes. Ik maak ook vaak een soort pudding met gecondenseerde melk, eveneens een Braziliaans recept.” 74 KOE

INGREDIËNTEN Voor de aardbeiencrème 1 bakje aardbeien 1 blikje gecondenseerde melk 250 ml slagroom ½ kopje melk 1 el maïzena Voor de taart/biscuit 20 ml water 200 g biscuitmix 3 eieren

Voor de botercrème 125 g mix voor botercrème 125 ml water 150 g ongezouten roomboter ½ tl vanille-extract 3 el poedersuiker Optioneel Versieringen ‘Icing Color’

BEREIDING Verwarm de oven voor op 170 graden. Voeg alle ingrediënten voor de biscuit samen. Klop het geheel tien minuten op. Vet een bakvorm met een diameter van 20 cm in. Vul de vorm met het beslag en bak ca. 30 minuten op 170 graden. Voor een mooie vlakke bovenkant kun je de taart eerst 10 minuten bakken op 150 en vervolgens nog 20-25 minuten op 170 graden. Maak ondertussen de aardbeiencrème. Snijd de aardbeien in kleine blokjes en zet die even aan de kant. Meng de maïzena met de melk. Meng daarna de slagroom en de gecondenseerde melk met dit mengsel op een laag vuurtje. Blijf dit mengsel roeren in dezelfde richting tot het een dikke pap wordt. Als het begint te koken, voeg dan de aardbeien toe. Laat nog twee minuten koken, zet het vuur uit en laat het afkoelen. Haal de taart uit de oven. Snijd doormidden als die is afgekoeld en smeer er de (afgekoelde) aardbeiencrème op. Maak nu de botercrème. Meng 125 g mix voor botercrème met 125 ml water. Klop het mengsel met een garde en laat het minimaal een uur opstijven op kamertemperatuur. Klop 150 g ongezouten roomboter in ongeveer 5 minuten zalvig. Voeg het mengsel in gedeelten toe aan de boter. Mix steeds volledig door voordat het volgende deel wordt toegevoegd. Mix het geheel door tot een gladde crème (ca. 10 min). Een portie botercrème is voldoende voor het afsmeren van 1 taart van 20 cm. Maak met behulp van een spuitzak toefjes op de taart of versier zoals je wilt.


TIP: ALS JE WILT DAT DE CRÃ&#x2C6;ME EXTRA DIK WORDT, VOEG DAN TIJDENS HET ROEREN DRIE EETLEPELS POEDERSUIKER TOE. HET VANILLE-EXTRACT ZORGT VOOR EEN BETERE SMAAK.


Polenta

met kaas

Griekse yoghurt

INGREDIËNTEN 350 ml melk 3 eetlepels maismeel Beetje boter (bij voorkeur zelfgemaakte boter) 100 g fetakaas Klein kopje Griekse yoghurt Snufje zout Snufje peper Geraspte kaas (optioneel) BEREIDING Doe melk en boter in een pan en zet die op het vuur. Blijf roeren totdat het begint te koken. Voeg langzaam het maismeel toe en zorg ervoor dat je geen klonten krijgt. Strooi een beetje zout en peper erdoor. Kook de polenta op een matig vuur. Als de polenta klaar is, voeg de fetakaas toe en roer krachtig. Schep het op een bord en laat een beetje afkoelen. Serveer daarna de polenta met de Griekse yoghurt. Eventueel kun je er nog wat geraspte kaas overheen strooien.

NAAM: SEBASTIAN POP (35) ACHTERGROND: ROEMEENS “Ik ben half Hongaars, half Roemeens en opgegroeid in Roemenië. Inmiddels woon ik al veertien jaar in België, maar ik kom nog regelmatig in mijn vaderland. Polenta wordt met melk en maismeel gemaakt. Polenta is overigens de Italiaanse benaming, die ook in Nederland bekend is. In Roemenië heet het ‘mamaliga’. Ik eet het elke week en volgens mij is het heel gezond. Ik heb goede herinneringen aan polenta: mijn moeder maakte het vroeger en ik heb het ooit in een restaurant in de bergen van Roemenië gegeten. Met gegrilde forel, die gevangen was in de rivier nabij. Heerlijk! Zuivel is in Roemenië heel belangrijk. Veel dorpen hebben geen supermarkt, dus halen mensen hun melk bij de boer of ze hebben zelf koeien en schapen. De mensen zijn er armer dan hier. Er is daar wel genoeg gras, dus als je een koe hebt, heb je gratis melk. Roemenië heeft veel natuur in de vorm van bossen en bergen, waar je koeien kunt laten grazen. Wij woonden in de stad en hadden ook een koe. Mijn vader was slager, dus hadden we sowieso veel dieren naast het huis, in de stal. Ik weet niet of dat nu nog mag, een koe houden in de stad. In die tijd hoorde Roemenië nog niet bij de Europese Unie. Het kan zijn dat de regels zijn aangepast. Zelf drink ik ook veel melk, ongeveer twee tot drie liter per week. Kaas en yoghurt eet ik ook. In Roemenië wordt er meer kaas dan yoghurt gegeten.” KOE 77


Cannelloni met kip

NAAM: CLAUDIA LOOIJMANSWILLEMSEN (30) ACHTERGROND: SPAANS “Ik ben in Nederland opgegroeid, maar heb een Spaanse moeder. Cannelloni stamt uit Italië, maar wordt ook veel in Spanje gegeten. Dit recept heb ik van mijn moeder. Wij gaan elk jaar een paar weken naar Spanje en daar maken mijn tantes dit ook. Eten is in Spanje heel belangrijk. Vroeger kampeerden we vaak in Spanje en dan werd er lekker en uitgebreid gegeten. Ook daar werd cannelloni gemaakt, terwijl we niet eens een oven hadden. Dus liepen we met die ovenschaal ergens naartoe waar wél een oven was. Ik heb daarom mooie herinneringen aan dat gerecht. Zelf maak ik het af en toe. Vooral mijn kinderen vinden het heel lekker. In de bechamelsaus zit melk, iets wat in Spanje minder wordt gedronken dan hier. Nederlandse kinderen drinken vaak ’s ochtends en ’s middags een glas melk, in Spanje is dat minder. ‘Melk drinken voor je botten’ ken ik in de Spaanse cultuur niet. Ook een verschil is het melkaanbod: in Spaanse supermarkten heb je vaak alleen houdbare melk, terwijl het hier vol staat met dagverse melk. Die vind ik lekkerder dan houdbare. Ik dronk vroeger veel melk. Dat is denk ik de invloed van mijn vader geweest. En nu drink ik het nog steeds dagelijks, net als mijn kinderen. Yoghurt wordt in Spanje wel veel gegeten, vooral als toetje. Dat doen wij ook. Kaas wordt daar ook gegeten, maar vooral in de vorm van geitenkaas. Ik denk dat dat komt omdat daar meer geiten zijn dan koeien. Hier heb je veel gras waar de koeien van kunnen grazen. In Spanje is vooral veel gebergte.” 78 KOE

INGREDIËNTEN 3 teentjes knoflook Scheutje olijfolie 2 tomaten Snufje zout Cannelloni-pastabladen 4 kippenbouten Bechamelsaus Geraspte kaas Scheutje witte wijn Laurierblaadjes 1 ui BEREIDING Bak de kippenbouten in de olijfolie. Voeg zout, ui en de tomaten toe. Afblussen met witte wijn. Doe de laurierblaadjes erbij en laat sudderen tot het vlees mals is. Laat de kip afkoelen. Verwijder dan de botjes en het vel. De kip klein snijden samen met tomaat en ui. Doe het braadvocht er ook bij. Kook de cannellonibladen en leg ze daarna, na het afspoelen, op een theedoek. Bladen goed laten drogen. Vlees in het midden van de blaadjes leggen en rolletjes maken. Rolletjes op een ovenschaal leggen. Doe de bechamel en de geraspte kaas erover en zet in de oven op 200 graden tot de kaas gesmolten en bruin is.

NIEUWSGIERIG NAAR DE ROL VAN ZUIVEL IN NOG MEER VERSCHILLENDE CULTUREN? LEES MEER OP WWW.MILKSTORY.NL EN PRAAT MEE OVER EEN DUURZAME TOEKOMST VAN DE ZUIVELSECTOR.


A N I O P P M EN A C I R J E D D A G R E E N O B 6 EN 16 MEI

ar een Kom ook na ieve leuke en act voor dag buiten in. het hele gez ina.nl p m a c p o k Kij


Koetje LOEIGOED! VOOR KIDS VAN 7+


Lekker naar

BUITEN!

82 Koetje


ER IS EEN BOEL TE BELEVEN IN DE NATUUR. WEET JE NIET WAT? GEEN ZORGEN! MET DEZE TIPS HEBBEN JIJ EN JE VRIENDJES ALTIJD IETS LEUKS TE DOEN. Tekst: Robine Roordink

BOUW EEN TIPI Wat is er nu leuker dan je eigen hut bouwen? Dit kun je in het bos doen of in je eigen achtertuin. Let op: bij het bouwen van deze tipi zul je wel hulp nodig hebben. Vraag een groter vriendje of een volwassene om je te helpen.

• Zoek in het bos naar minstens vier grote takken. Let op: deze takken moeten stevig zijn en een zijtak hebben zodat ze blijven staan. Ook leuk: als je de tipi in je tuin wilt bouwen, verzamel dan eerst genoeg takken en vraag aan een volwassene om ze mee terug naar huis te nemen. • Ken je de wigwams waar de indianen vroeger in woonden? Plaats de takken op die manier tegen elkaar. Zorg dat de stokken stevig staan en dat ze niet om kunnen vallen. • Als je wilt, kun je nog meer takken tegen je tipi aanzetten zodat de hut dichter wordt. • Om ervoor te zorgen dat je hut stevig staat, bind je de takken aan de bovenkant met een touw bij elkaar.

TIP:

Je kunt de tipi dichtmaken door een oud laken of dekbedovertrek over de takken vast te maken. Doe dit met wasknijpers of touw. Koetje 83


SPOREN ZOEKEN In de natuur zijn veel sporen van dieren te vinden. Denk aan veren, pootafdrukken en keutels. Het is heel leuk om samen sporen te zoeken. Wie vindt de meeste?

TIP:

Als je voorwerpen met een gat erin gebruikt, kun je ze makkelijker aan je ketting of slinger rijgen!

NATUURSCHATTEN In de natuur zijn een hoop schatten te vinden. Wist je dat je van al dat moois ook een halsketting of een slinger kunt maken? Lees hier hoe je dat moet doen.

• Veren. Je hebt vast weleens veren buiten zien liggen. Je kunt ze overal vinden als je goed zoekt. Meestal liggen veren op de grond of, als je in het bos bent, tussen de bladeren. Omdat vogels vaak in een boom zitten, liggen daaronder meestal veren. Ook leuk: neem de gevonden veren mee naar huis en zoek op internet of in een boek op bij welke vogels ze horen! • Pootafdrukken. Voor dit soort sporen kun je het beste naar het bos gaan. Als het nog niet zo lang geleden geregend heeft, zijn pootafdrukken goed te zien. In het bos kun je bijna altijd wel pootafdrukken van honden en vogels vinden, maar misschien zie je zelfs wel een afdruk van een zwijnen- of vossenpoot! • Keutels. Je weet vast wel hoe de keutels van een konijn of een hondendrol eruitzien. Ga in een park of in het bos op zoek naar uitwerpselen van deze en andere dieren. Weet jij van alle keutels en drollen die je vindt bij welk dier ze horen? • Overige sporen. Er zijn nog veel meer sporen te vinden in de natuur. Een spinnenweb is bijvoorbeeld ook al een spoor! Zoek ook eens naar blaadjes waar rupsen of slakken aan gegeten hebben en kijk of je ergens een molshoop kunt vinden. Buiten leven heel veel dieren en hun sporen zijn dan ook overal. Hoeveel kun jij er vinden?

• Ga buiten op zoek naar natuurschatten voor aan je ketting of slinger. Je kunt zoeken naar bijvoorbeeld schelpjes, takken, veren en nootjes. Die kun je vinden op straat, op het strand of in het bos. • Je kunt je ketting zo lang maken als je zelf wilt. Een sieraad is vaak kleiner dan een slinger, dus daar heb je minder schatten voor nodig. • Als je genoeg mooie voorwerpen hebt gevonden, neem je ze mee naar huis. • Maak de voorwerpen eerst goed schoon voordat je begint te rijgen. In veren kan bijvoorbeeld veel viezigheid blijven zitten en in nootjes of schelpen zelfs beestjes! • Neem een dikke draad en een naald met een groot oog. Steek de draad door de naald en rijg zo je natuurschatten aan elkaar. Als je niet weet hoe je dat moet doen, wil een volwassene je vast wel helpen. • Hang de ketting om je nek of de slinger in je kamer. Zo kan iedereen zien wat voor moois jij hebt gemaakt!

EXTRA LEUK: ALS JE EEN R DRAAD IN JE LIEVELINGSKLEU E GEBRUIKT, WORDT JE CREATI NÓG MOOIER!

84 Koetje

TIP:

Om als ee professio n echte n ele spo zoeker o p pad te orgaan, neem je ee sporenb n handig oekje de natuu mee r in!


STEMPEL VAN BLADEREN Van bladeren kun je leuke stempels maken. Daarmee kun je bijvoorbeeld een tas of canvasdoek bedrukken of een tekening maken. Wat je hiervoor nodig hebt: bladeren met duidelijke nerven, lege A4-vellen, verf in verschillende kleuren, kwasten en oude kranten.

• Ga naar buiten om bladeren met duidelijke nerven te verzamelen. Met zulke bladeren worden de stempels namelijk het mooist. • Als je genoeg bladeren hebt gevonden, moet je ze even schoonmaken met keukenpapier of een borsteltje. • Pak een kwast en verf en bestrijk de achterkant van het blad met de verf. Doe dit wel op een oude krant, anders wordt de tafel vies. • Leg het blad met de geverfde kant op het A4-vel of de andere ondergrond die je wilt bedrukken. Als je nog een A4’tje op het blad legt, kun je het goed aandrukken zonder dat je handen vies worden. Haal het papier voorzichtig van het blad af. • Je kunt voor elk blad een verschillende kleur verf gebruiken. Ga net zo lang door tot jij tevreden bent met je kunstwerk!

Pn te:voren TenI k va

Bed an r je wilt ga al welk die je jf li b o noemen, z et spel. h in r e lang

DIERENSPEL Bij dit spel is het de bedoeling dat je zo snel mogelijk een dier noemt. Je kunt het met zoveel mensen spelen als je wilt en alles wat je nodig hebt, is een bal!

TIP:

Als je van plan bent een tas of een andere stof te bedrukken met je bladstempel, moet je textielverf gebruiken.

• Dit is een spel om buiten te spelen met je vriendjes. Het minimale aantal spelers is drie, maar het is leuker om met nog meer mensen te spelen. • Ga in een kring staan. Speler één gooit de bal naar een tweede speler. Die speler moet zo snel mogelijk een dier noemen. Als dat lukt, gooit speler twee de bal naar speler drie, enzovoorts. Elke speler noemt dus een naam van een dier zodra hij of zij de bal heeft gevangen. • Dierennamen mogen niet herhaald worden. Als iemand een dier herhaalt, is diegene af. Ook kun je afgaan door te laat te reageren wanneer je de bal hebt. Je mag maximaal drie tellen nadenken. • Het spel eindigt als er nog maar één speler over is. Die heeft gewonnen!


Samenstelling: Robine Roordink

KLAARTJE DE KOE STAAT TE SCHUDDEN MET HAAR MAAG. VRAAGT BELLA DE KOE: “KLAARTJE, WAAROM STA JE ZO TE SCHUDDEN?” ZEGT KLAARTJE: “IK BEN MORGEN JARIG EN IK KLOP DE SLAGROOM ALVAST!”

Twee varkens staan in de modder. “Woef woef”, zegt het ene varken. Het andere varken vraagt: “Waarom zeg jij nou woef?” Het ene varken antwoordt: “Ik studeer vreemde talen!”

TWEE SLAKKEN MAKEN RUZIE. EVEN LATER WIL DE ENE SLAK HET GOEDMAKEN. ZEGT DE ANDERE SLAK: “ACH, SLIJMERD!”

86 Koetje

: l e s d a Ra

Hoe komt een koe uit het water? Antwoord: nat!

TWEE BOEREN KOMEN ELKAAR TEGEN NA EEN ZWARE STORM. DE ENE BOER ZEGT TEGEN DE ANDERE: “DIE STORM HEEFT HET DAK VAN MIJN BOERDERIJ ERG BESCHADIGD, BIJ JOU OOK?” WAAROP DE ANDERE BOER ZEGT: “GEEN IDEE, IK HEB MIJN BOERDERIJ NOG NIET GEVONDEN!”

Een cowboy ging naar de kapper. Toen de kapper klaar was met knippen, schrok de cowboy heel erg. Wat denk je dat er was gebeurd? Pony weg!

Twee bananen zijn een kuil aan het graven. Na een tijdje zegt de ene banaan tegen de andere: “Ik stop ermee, want ik krijg echt een kromme rug van al dat graven!”


Deze kleurplaat komt uit Het enige echte mandala kleurboek voor kids van BBNC Uitgevers. KOE mag vijf exemplaren weggeven. Wil je kans maken op dit leuke kleurboek? Kleur dan de plaat op je allermooist in en stuur die naar koe@bcm.nl o.v.v. â&#x20AC;&#x2DC;Kleurplaatâ&#x20AC;&#x2122;. Of stuur per post naar BCM t.a.v. redactie KOE, Postbus 1392, 5602 BJ, Eindhoven. Vergeet niet je naam, adres en telefoonnummer te vermelden. Je kunt meedoen tot 1 juni 2016. Prijswinnaars krijgen persoonlijk bericht; over de uitslag wordt niet gecorrespondeerd. Koetje 87


IEDEREEN VINDT DIEREN LEUK, MAAR ADORE SUN, DAMYAN EN LIAN ZIJN ER ECHT HÉLÉMAAL GEK OP. ZE ZETTEN ZICH ALS VRIJWILLIGERS IN OM DIEREN EEN BETER BESTAAN TE GEVEN. DICHT BIJ HUIS OP DE KINDERBOERDERIJ EN HET DIERENCENTRUM, MAAR OOK VOOR DE OLIFANTEN VOOR HET WERELD NATUUR FONDS. “DE AARDE IS VAN ONS ALLEMAAL.” Tekst: Marije Sietsma ~ Fotografie: Annemieke van der Togt

88 Koetje


Wie: Adore Sun Is: 9 jaar Uit: Bennekom Actief als: jeugddierenverzorger Kinderboerderij de Oude Hofstede Kinderboerderijen kunnen niet zonder vrijwilligers. Want al die lieve dieren moeten niet alleen geaaid, maar ook verzorgd worden. En dat is behoorlijk wat werk. Bij Kinderboerderij de Oude Hofstede in Ede organiseren ze daarom regelmatig jeugddierenverzorgermiddagen. Adore Sun vindt die middagen geweldig en komt dan ook regelmatig helpen. “Het idee kwam van mijn ouders. Ik vond het altijd al leuk om bij dieren te zijn, dus zij dachten dat ik het wel leuk zou vinden om te helpen.” Sinds vorig jaar komt Adore Sun veel woensdagen naar de kinderboerderij. Ook als het slecht weer is. “Meestal help ik met het uitmesten van dierenhokken en de stallen. Soms ga ik ook nog mee om de dieren te voeren. Ik vind het het allerleukste om de hokken van de kleine dieren uit te mesten. Dat is wel lastig, want je kunt er niet altijd goed bij, maar konijnen en cavia’s vind ik denk ik wel de leukste dieren op de hele kinderboerderij. Die kun je zo makkelijk oppakken en ze zijn heel knuffelbaar. Thuis heb ik ook een knaagdier: hamster Streepje. En we hebben vijf kippen, maar die leggen niet allemaal eieren. Twee maar.” De pony op de foto heet Sophie. “Leuk is ze, hè! Haar hok heb ik ook weleens uitgemest. Dat is best wel veel werk. De hokken van de varkens trouwens ook. Er zijn twee varkens: Teun en Pleun. Die zijn heel grappig.” Meestal werkt Adore Sun alleen, maar soms ook samen met andere kinderen of een volwassene. “Dan ben ik wel een echte kletskous”, vertelt ze lachend. “Als ik in mijn eentje werk, praat ik trouwens ook, maar dan tegen de dieren. Wel veel minder, hoor!” Koetje 89


90 Koetje


Wie: Damyan Is: 9 jaar Uit: Den Haa g Actief als: v rijwilliger Haags Dieren centrum Elke keer als Damyan weer wat van zijn zakgeld heeft opgespaard, brengt hij dat naar het Haags Dierencentrum. Daarnaast zamelt hij lege flessen in, spaart hij oude telefoons en doet hij zoveel mogelijk klusjes om nog meer geld in te zamelen voor de dieren in dit asiel. Damyan is gek op honden. Ook op Jane, de mascotte van het Haags Dierencentrum met wie hij op de foto staat. “Ik denk dat ik haar grootste fan ben. Als ik naar het dierencentrum ga, koop ik altijd een extra botje voor Jane. Dan gaat ze helemaal kwispelen. Heel leuk.” Ook voor de andere honden en katten in het asiel wordt gezorgd. Samen met zijn ouders brengt Damyan regelmatig grote hoeveelheden hondenkoeken, kattensnoep en speelgoed naar de asieldieren. “Ik ben nog te jong om de honden uit te mogen laten, dus daarom kom ik gewoon heel vaak lekkere dingen, speeltjes en geld brengen.” Thuis heeft Damyan ook twee honden. “Het zijn Amerikaanse buldogzusjes: Ziva en Luna. Ze zijn nog geen jaar oud en het is heel leuk om ze met elkaar te zien spelen. Ze hebben ook van die rare oortjes. Als die op en neer gaan, ziet dat er heel grappig uit. Daarvoor hadden we twee Franse bullen. Ja, ik houd wel van stoere honden.” Naast honden zitten er ook veel katten in het dierencentrum. Ook daarvoor neemt Damyan regelmatig wat lekkers mee. Maar honden blijven zijn lievelingsdieren. “Katten zijn ook wel leuk, maar die krabben aan je meubels. Dat doen honden tenminste niet. Het is wel jammer dat ik niet met alle honden in het asiel kan spelen. Door geld in te zamelen, kan ik ze toch een beetje helpen. Dat vind ik wel heel fijn.”

Koetje 91


Wie: Lian Is: 10 jaar Uit: Heemstede r Actief als: actievoerde NF) Wereld Natuur Fonds (W Lian is een fanatiek actievoerder. Als lid van de WNF Rangerclub organiseerde ze al verschillende acties om geld in te zamelen. Momenteel schrijft ze zelfs een boek met allerlei verhalen over haar favoriete diersoorten. “Het boek gaan we écht laten maken en dat gaan we dan verkopen om geld in te zamelen voor de olifant, het dier waar WNF dit jaar actie voor voert.” Stilzitten en alleen maar constateren dat het fout gaat, is niets voor Lian. “Je kunt wel plannen maken, maar als je die nooit uitvoert, heb je er niets aan. Ik vind dat je er echt iets aan moet doen.” Ze slaat fanatiek met haar vuist op tafel. “Actie, boem, actie! Deze aarde is van ons allemaal, maar mensen pikken hem helemaal in. Ik vind dat we ook moeten denken aan de dieren. Zij hadden ooit de aarde voor zich alleen en toen kwamen wij met al onze auto’s, machines, plastic en vervuiling. We moeten zuinig zijn op de wereld!” Voor een van haar eerste inzamelacties zette Lian een parcours vol hindernissen uit in de tuin. Vrienden konden het tegen betaling afleggen. Dat was zó’n succes dat Lian de smaak te pakken kreeg. Het jaar erop pakte ze het daarom groter aan. “Voor vijftig cent kon je op het schoolplein een spelletje doen én kreeg je een apenkopsnoepje. Die dag hebben we wel zevenhonderd euro opgehaald.” Daarnaast ging Lian nog langs de deuren en voerde ze actie op internet. “Hiermee heb ik nog eens driehonderd euro ingezameld, dus in totaal had ik wel duizend euro voor de orangoetans!” Met haar dierenboek en een speciaal olifantenlied (dat ze ook zelf schreef!) hoopt Lian ook dit jaar weer een flink bedrag op te halen. “Ik denk dat het wel lukt. De verhalen worden echt heel mooi. Eén keertje kreeg ik zelfs tranen in mijn ogen toen ik aan het schrijven was.”

92 Koetje


Koetje 93


Ga je mee

VOGELS SPOTTEN?

VIND JIJ HET LEUK OM NAAR VOGELS TE KIJKEN? ALS JE EENMAAL WEET HOE ZE ERUITZIEN EN WELKE GELUIDEN ZE MAKEN, KOM JE ZE OVERAL TEGEN: IN DE TUIN, IN HET BOS OF OP STRAAT. AAN DE HAND VAN DEZE PASPOORTJES VAN VEEL VOORKOMENDE VOGELS KUN JE ACHTERHALEN WELKE SOORTEN JE ZIET. Tekst: Kirsten Dorrestijn

Huismus

DE HUISMUS KWAM VROEGER MASSAAL VOOR IN NEDERLAND, NU IS HIJ OP VEEL PLEKKEN UIT HET STRAATBEELD VERDWENEN. DAT KOMT DOORDAT DE MUSSEN NIET GENOEG NESTRUIMTEN KUNNEN VINDEN. VROEGER BROEDDEN MUSSEN ONDER DAKPANNEN, MAAR NIEUWBOUWHUIZEN ZIJN ZO GOED GEÏSOLEERD DAT ZE ER NIET MEER ONDER KUNNEN KRUIPEN. SPECIALE ‘MUSSEN-DAKPANNEN’ GEVEN ALSNOG TOEGANG.

PA S P O O RT UITERLIJK Grijs, met roodbruine zijd en, zwarte bef en borst (m annetje). Het vrouwtje heeft een dof fer uiterlijk. SNAVEL Kegelvormig en donkergri js. LEEFPLAATS Akkers, parken, tuinen en weilanden.

GELUID ‘Tjilp’ VOEDSEL: Bessen en zaden. Jongen worden gevoed met insecten.

GEDRAG Mussen zijn sociale vogels en leven in groepen. De hele dag hebben ze contac voortdurend te tjilpen. Al t met elkaar door zoeken ze naar voedsel. hippend over de grond NEST In holten van bomen, tkasten, onder dakpannen nest bestaat uit takjesnes . Het , stro, veertjes en honden haren. BIJZONDER FEITJE In twintig jaar nam het aan tal mussen in Nederland met de helft af. Toch blijft het nog één van de meest voorko mende vogels van Nederland.


Pimpelmees

PA S P O O RT UITERLIJK achzwarte oogstreep, blauw Blauw petje, gele borst, tige vleugels. SNAVEL Klein en donker. LEEFPLAATS p. Bos, park, tuin, stad en dor

DE PIMPELMEES IS DE ACROBAAT ONDER DE VOGELS. ZELFS AAN HET DUNSTE TAKJE KAN HIJ ONDERSTEBOVEN HANGEN.

GELUID ‘Sisisi’ VOEDSEL Insecten, spinnen, bladluizen, nectar, zaden en pinda’s.

NEST en en in nestkasten. Broedt in holten van bom BIJZONDER FEITJE ar hij pelmees een bosvogel, ma Oorspronkelijk was de pim de In . ing de menselijke omgev at heeft zich aangepast aan ma for ine kle huis. Ondanks hun winter komt hij dicht bij de in het Als n. gge tanden afle kunnen pimpels grote afs mezen gen Nederlandse pimpel vlie , rdt wo d winter te kou naar België of Frankrijk.

PA SP OO RT

Vink

DE VINK IS EEN PRACHTIG GEKLEURD VOGELTJE DAT VAAK IN TUINEN TE ZIEN IS. BEKIJK HEM MAAR EENS DOOR DE VERREKIJKER!

UITERLIJK Blauwgrijs petje, oranje wangen en borst, zwar t-met-witte vleugels. Het vrouwtje heeft minder kleur en wordt soms aangezien voor een mus. SNAVEL Kort, kegelvormig en grijs. LEEFPLAATS Daar waar bomen groeien: bossen, tuinen en parken.

GELUID ‘Fink!’ VOEDSEL Zaden, noten en bladknoppen. Tijdens het broeden ook insecten.

GEDRAG Grote groepen vinken scharrelen op de grond r beuken op zoek naar beukennootjes. In de tuin wacht de onde geduldig onder een vetbol of voederhuisje op zaadjes die andevink re vogels morsen. NEST Het nest wordt verdekt tussen de takken gema

akt.

BIJZONDER FEITJE Vroeger werden er wedstrijden gehouden met vinken in gevangenschap: de vink die het vaakst floot, won de wedstrijd. Koetje 95


PA S P O O RT

Merel DE MEREL IS DE MEEST VOORKOMENDE BROEDVOGEL VAN NEDERLAND. JE KUNT HEM IN TUINEN ZIEN. MERELS TREKKEN MET HUN SNAVEL REGENWORMEN UIT DE GROND, DIE ZE OPSPOREN DOOR GOED TE KIJKEN WAAR ZE IN DE AARDE BEWEGING ZIEN.

UITERLIJK Helemaal zwart met een gele of oranje sn avel (mannetje). Het vrouwtje is donk erbruin en heeft een iets lichtere borst. SNAVEL GELUID Geel of Rijk repertoire. Merel s zijn vrij luidruchtig. oranje. Als er een kat in de buurt is, waarschuw en ze met hun luide ala rmroep andere dieren .

LEEFPLAATS Bos, park en tuin, stad en dorp.

GEDRAG Zoekt al hippend voed sel

VOEDSEL Vooral regenworm , maar ook fruit en broodken ruimels.

SNAVEL Spits

GELUID ‘Ping ping’ of ‘si JUTti’. Koolmezen s. kennen wel veertig soorten deuntje af. m toriu terri Hiermee bakenen ze hun

LEEFPLAATS Bos, park, tuin, stad en dorp.

VOEDSEL Rupsen en andere insecten, zaden.

GEDRAG nieuwsgierig. Je kunt Koolmezen zijn niet schuw en zelfs of aan een vetbol n zitte zien fel ze vaak op de voederta zien hangen.

NEST In boomholtes (bijvoorbeeld een oud spechtenhol) en in nestkasten. BIJZONDER FEITJE Het gaat goed met de koolmees. De aantallen nemen toe in Nederland. Dit komt door de aanplant van bossen, en doordat mensen nestkasten ophangen en vogelvoer strooien. Koolmezen zijn gek op vetbollen en pindanetjes.

Koolmees DE KOOLMEES IS MISSCHIEN WEL HET BEKENDSTE VOGELTJE VAN NEDERLAND. JE KUNT HEM VAAK IN DE TUIN ZIEN. HIJ LIJKT OP DE PIMPELMEES, MAAR IS GOED TE ONDERSCHEIDEN DOOR DE ‘STROPDAS’ OVER ZIJN GELE BORST.

Spreeuw

PA S P O O RT

SPREEUWEN ZIJN INTELLIGENTE VOGELS DIE ZICH HEBBEN AANGEPAST AAN DE STAD. ZE KUNNEN GOED GELUIDEN VAN ANDERE VOGELS NABOOTSEN, MAAR ZE KUNNEN OOK GELUIDEN VAN MOTORZAGEN EN ZELFS MOBIELE TELEFOONS NADOEN! OP STATIONS BEDELEN ZE VAAK AL KWETTEREND OM ETEN. BOEREN ZIJN BLIJ MET SPREEUWEN, WANT ZE ETEN DE LARVEN VAN DE MEIKEVER, DIE SCHADE AANBRENGT AAN HET GRAS.

UITERLIJK en witte spikkels. t paarsgroene gloed me ed kle ren ve art Zw SNAVEL n Spits. In broedseizoe geel, anders zwart. LEEFPLAATS Bos, grasland, park, tuin en stad.

BIJZONDER FEITJE Oorspronkelijk was de merel een schuwe bosvog el. Langzaamaan heeft hij de stad ontdekt als lee fgebied.

tussen het gras en de bladeren.

PA S P O O RT UITERLIJK ijze vleugels, gele Zwarte kop, witte wangen, blauwgr s’. pda ‘stro buik met zwarte

NEST In heggen, struiken en lage bomen. Broedt wel dri per jaar. Veel eieren e keer vogels worden door en jonge en kraaien opgegetenkatten .

GELUID kwetter. Rijk repertoire aan ge g. hti uc Vrij luidr

VOEDSEL Insecten, larven en soms fruit.

GEDRAG en en grasvelbodem van weiland Spreeuwen tastenardeinsectenlarven. Ook keren ze den af op zoek na snavel en pootjes mos om. daarvoor met hun

NEST In holtes in bomen,en nestkasten, gaten en. kieren van gebouw BIJZONDER FEITJE len In de winter verzame t he n aa h spreeuwen zic op ag dd mi eind van de . vaste slaapplaatsen l vo n da ten zit n me Bo n met ‘wolken’ va en. duizenden spreeuw


Buizerd DE BUIZERD IS EEN STEVIGE ROOFVOGEL DIE VAAK OP PAALTJES IN WEILANDEN OF LANGS SNELWEGEN ZIT. VANAF DAAR ZIT HIJ OP DE UITKIJK, OP JACHT NAAR KLEINE ZOOGDIEREN. BIJ SNELWEGEN ETEN ZE VERKEERSSLACHTOFFERS (KONIJNEN, JONGE HAZEN EN VOGELS), DIE OP DE WEG ZIJN DOODGEREDEN.

PA S P O O RT UITERLIJK Vuilwit en bruinig. SNAVEL Gele basis, zwarte punt.

GELUID Miauwend ‘piiejèh’.

LEEFPLAATS Akker, bos, heide en weide.

VOEDSEL Muizen, zieke konijnen, wormen en aas.

GEDRAG Zit vaak op paaltjes of vliegt

al cirkelend naar prooien.

NEST In een hoge boom, vaak een

den.

BIJZONDER FEITJE In het verleden werden buizer ds met aas vergiftigd door jagers, die deze roofvogels als concurrenten beschouwden. Gelukkig komt dit niet me er veel voor, waardoor het aantal buizerds is toegenomen.

PA S P O O RT UITERLIJK zwarte kop. In de In de zomer hebben kokmeeuwen een nog een zwarte stip n allee er blijft en winter wordt deze wit elefoon op heeft! rond zijn oor over, net alsof hij een kopt SNAVEL Rood met zwarte punt.

GELUID Het lawaai van grote groepen . kokmeeuwen is bijna oorverdovend

LEEFPLAATS Vooral langs de kust.

VOEDSEL Afval van mensen. Kokmeeuwenin vangen ook vliegende insecten de lucht.

Kokmeeuw BEHALVE IN HET BOS KUN JE DE KOKMEEUW BIJNA OVERAL TEGENKOMEN, EN DAN VOORAL LANGS DE KUST. IN DE ZOMER IS HIJ GOED HERKENBAAR AAN ZIJN ZWARTE KOP.

GEDRAG contact met elkaar door Kokmeeuwen onderhouden veel wor dt gestrooid, d broo ns erge hun gekrijs. Als er ar door. elka aan ‘vertellen’ ze dit razend snel NEST langs plassen. Broedt in kolonies op zandplaten en BIJZONDER FEITJE sel op afvalstortKokmeeuwen zoeken graag naar voed n. plaatsen, havens en industriegebiede

DIT ARTIKEL IS TOT STAND GEKOMEN IN SAMENWERKING MET VOGELBESCHERMING NEDERLAND. Koetje 97


A" (t# o)r

!"t#, bu$# # !sc‫ה‬r&n? Word lid van Vogels-Junior en ontvang 5x per jaar het spannendste natuurmagazine

Aanbieding KOE

Nu slechts

8 euro normaal 17,50!

Vogelbescherming betrekt kinderen bij vogels en natuur. Scholen kunnen gratis lesmateriaal downloaden via www.beleefdelentejunior.nl. Kinderen kunnen Junior Lid worden van Vogelbescherming. Zo helpen ze mee vogels beschermen.

Eenvoudig opgeven via: www.vogelbescherming.nl/juniorlid of bel Vogelbescherming 030-693 77 00


Als er oorlog uitbreekt zou ik nooit vluchten.

2 weken gratis

stopt automatisch

Wie op zoek is naar de waarheid, moet wel durven twijfelen. We hebben allemaal een andere kijk op het leven. Onze eigen waarheid. Maar stel dat we door de ogen van een ander konden kijken. Zouden we dan twijfelen aan onze eigen waarheid? Bij Trouw vinden we dat je in de zoektocht naar de waarheid moet durven twijfelen. Twijfel is onlosmakelijk verbonden met denken en daarom zien we het als een kracht. Twijfel laat ons elke dag met een open blik naar de wereld kijken, zodat we elke dag het nieuws met verdieping kunnen brengen.

Misschien wel de beste krant van Nederland

Ga naar trouw.nl/gratis


KOE magazine 2016  

KOE, de lenteglossy van 2016

KOE magazine 2016  

KOE, de lenteglossy van 2016

Advertisement